Африкански савански слон

Африканскиот савански слон () ― најголемото живо копнено животно, чии мажјаци достигнуваат висина на рамото до 3,96 м и телесна маса до 10,4 тони.

Распространет е низ 37 африкански земји и живее во шуми, пасишта и шуми, мочуришта и земјоделско земјиште. Од 2021 година, тој е заведен како загрозен на црвената список на МСЗП. Загрозен е пред се од уништување на живеалиштата, а во делови од неговиот опсег и од ловокрадство за месо и слонова коска. Тоа е општествен цицач, кој патува во стада составени од женки и нивни потомци. Возрасните мажјаци обично живеат сами или во мали ергенски групи. Тој е тревојад, се храни со треви, ползавци, билки, лисја и кора.

 Таксономија 
Elephas africanus било научното име предложено од Јохан Фридрих Блуменбах во 1797 година. Loxodonte било предложено како родовно име за африканските слонови од Фредерик Кивје во 1825 година. Ова име се однесува на глеѓта во облик на дијамант на катниците, што значително се разликува од обликот на катничкиот глеѓ на азискиот слон.

Во 19 и 20 век, неколку зоолошки примероци биле опишани од натуралисти и куратори од природононаучните музеи од различни делови на Африка, вклучувајќи:

 Elephas (Loxodonta) oxyotis и Elephas (Loxodonta) knochenhaueri од Паул Мачи во 1900 година. Првиот бил примерок од горниот тек на реката Атбара во северна Етиопија, а вториот бил примерок од областа Килва во Танзанија.
 Elephas africanus toxotis, selousi, peeli, cavendishi, orleansi и rothschildi од Ричард Лајдекер во 1907 година, кој се претпоставува дека големината на увото е карактеристичен знак за раса. Овие примероци биле стрелани во Јужна Африка, Машоналенд во Зимбабве, планините Абердаре и Турканското Езеро во Кенија, во Сомалиланд и во западен Судан, редоследно.
 Северноафриканскиот слон  (L. a. Pharaohensis) од Паулус Едвард Пиерис Деранијагала во 1948 година бил примерок од Фајум во Египет.

Денес, сите овие имиња се сметаат за синоними.

 Филогенија 
Генетска студија заснована на митогеномска анализа открила дека африканскиот и азискиот слон генетски се разидиле пред околу 7,6 милиони години. Филогенетската анализа на јадрената ДНК на африканските савански и шумски слонови, азискиот слон, волнениот мамут и американскиот мастодон открила дека африканскиот савански и африканскиот шумски слон обликуваат сестринска група која генетски се разидила пред најмалку 1,9 милиони години. Затоа се сметаат за посебни видови. Проток на ген помеѓу двата вида, сепак, можеби се случил по поделбата.

 Одлики 

 Кожа и уши 
десно|мини| Големи уши (Национален парк Кругер, Јужна Африка)
Африканскиот савански слон има сива кожа со оскудни влакна. Неговите големи уши го покриваат целото рамо, и можат да пораснат и до 2 на 1,5 м. Големите уши помагаат да се намали топлината на телото; размавтајќи ги создава воздушни струи и изложува големи крвни садови на внатрешните страни за да се зголеми загубата на топлина за време на топлото време. Ушите на африканскиот савански слон се сложени и се во облик на триаголник. Неговата окципитална рамнина се спушта напред. Задниот дел е обликуван забележително вдлабнат. Неговите цврсти бивни се искривени и се насочени нанапред.

 Големина 
десно|мини| Просечна големина на возрасни со најголемиот забележан поединец.
Африканскиот савански слон е најголемото и најтешкото копнено животно на Земјата, со максимална регистрирана висина на рамото од возрасен мажјак од 3,96 м и проценета тежина до 10,4 тони. Во просек, мажјаците се околу 3,20 м високи кај рамото и тежат 6 тони, додека женките се многу помали, околу 2,60 м високи кај рамото и 3 тони во тежина. Слоновите го достигнуваат својот најголем раст кога ќе го завршат спојувањето на епифизата, кои се јавуваат кај машките на возраст од околу 40 години и кај женките на возраст од 25 години.

 Сурла 
Сурлата е предизизично издолжување на горната усна и носот. Кратка допирна коса расте на сурлата, која има две функции слични на прстите на врвот. Овој високо чувствителен орган е инервиран првенствено од тригеминалниот нерв и се смета дека е манипулиран од околу 40,000-60,000 мускули. Поради оваа мускулна структура, сурлата е толку силна што слоновите можат да го користат за подигање на околу 3% од сопствената телесна тежина. Тие го користат за мирис, допирање, хранење, пиење, прашина, производство на звук, вчитување, одбрана и напад. Функционалното губење на сурлата поради синдромот на дискетни сурли понекогаш ги принудува слоновите да ги носат своите сурли преку нивните душки и да одат во длабока вода за да пијат.

 Бивни 
десно|мини| Бивна од африкански савански слон
Двата пола имаат бивни, кои изглегуваат кога имаат 1-3 години и растат во текот на животот. Бивите растат од млечни заби познати како биви кои се развиваат во горната вилица и се состојат од коронка, корен и пулпална празнина, кои се целосно обликувани набргу по раѓањето. Бивните достигнуваат должина од 5 см. Бивните излегуваат кога слоновите имаат 1-3 години и растат во текот на животот. Тие се составени од дентин и обложени со тенок слој на цемент. Нивните врвови носат конусен слој од глеѓ, кој обично се троши кога слонот има пет години. Бивните на мажјаците растат побрзо од женските. Средната тежина на бивните на возраст од 60 години е 109 кг кај мажјаци и 17,7 кај женките. Најдолгата позната бивна од африкански савански слон била измерена 3,51 м и тежела 117 кг.

 Катници 
десно|мини| Катник на возрасен африкански савански слон.
Стоматолошката формула на африканскиот савански слон е 1.0.3.3 врз 0.0.3.3 × 2 = 26 . Тој развива шест катници во секој квадрант на вилицата кои излегуваат на различна возраст и се разликуваат по големина. Првите катници растат до големина од 2 см широки на 4 см долги, носени на возраст од една година и се губат на возраст од околу 2,5 години. Вторите катници почнуваат да излегуваат на возраст од околу шест месеци, растат до големина од 4 см широки на 7 см долги и се губат на возраст од 6-7 години. Третите катници излегуваат на возраст од околу една година, растат до големина од 5,2 см широки на 14 см долги и се губат на возраст од 8-10 години. Четвртите катници покажуваат на возраст од 6-7 години, растат во големина од 6,8 см широки на 17,5 см долги и се губат на возраст од 22-23 години. Забните алвеоли на петтите катници се видливи на возраст од 10-11 години. Тие растат до големина од 8,5 широки на 22 см долги и се носи на возраст од 45-48 години. Забните алвеоли на последните катници се видливи на возраст од 26-28 години. Тие растат до големина од 9,4 широки на 31 см долги и добро се носени на возраст од 65 години.

 Распространетост и живеалиште 
Африканскиот савански слон се појавува во Потсахарска Африка, вклучувајќи ги Уганда, Кенија, Танзанија, Боцвана, Зимбабве, Намибија, Замбија и Ангола. Се движи помеѓу различни живеалишта, вклучувајќи суптропски и умерени шуми, суви и сезонски поплавени тревишта и шуми, мочуришта и земјоделско земјиште од нивото на морето до планинските падини. Во Мали и Намибија, таа живее и во пустински области.

Во Етиопија, африканскиот савански слон историски е забележан на надморска височина од 2,500 м. До крајот на 70-тите години на минатиот век, населението се намалило на едно стадо во долината на реката Дава и едно близу до кениската граница.

 Поврзано 
250п|мини|Женка африкански савански слон (десно) во Зоо Скопје.
 Колеж на слоновите во Закума во 2006
 Слоновско спознание
 Џуџест слон
 Книснански слонови
 Пигмејски слон

 Наводи 

 Дополнителна литература 



 Надворешни врски 

 Складиште за информации  за слонови - длабински ресурс за слоновите

 ARKive - слики и филмови на африканскиот савански слон (Loxodonta africana)
 Пронаоѓач на живиот свет на БиБиСи - Клипови од архивата на Би-Би-Си, вести и звучни датотеки на африканскиот слон Буш
 Погледнете го слоновиот геном на Ensembl
 Луѓе кои не ловокрадство: Заедниците и Платформа за учење IWT


Категорија:Слонови
Категорија:Цицачи во Африка
Категорија:Животни во Зоолошка градина Скопје