Салтасаурус

Салтасаурус (што значи „гуштер од Салта“) — род на титаносауруски сауроподски диносаурус кој живеел за време на Доцна Креда на територијата на денешенна Аргентина. Тој бил мал како за сауропод, иако бил тежок според стандардите на современите суштества. Салтасаурусот се одликувал со краток врат и екстремитети. Тој бил првиот род на сауропод за кој се знаело дека поседува оклоп од коскени плочи вградени во неговата кожа. Таквите мали коскени плочи, наречени остеодерми, оттогаш се наоѓаат на други титаносауриди.

 Откривање 
лево|мини| Голем остеодерм
Фосилите на Салтасаурус ги ископале Хосе Фернандо Бонапарт, Мартин Винс и Хуан Ц.Леал во периодот од 1975 до 1977 година. Откритието било објавено во 1977 година во научната литература.J.F. Bonaparte, J.A. Salfity, G. Bossi & J.E. Powell, 1977, "Hallazgo de dinosaurios y aves cretacicas en la Formación Lecho de El Brete (Salta), proximo al limite con Tucumán", Acta Geològica Lilloana 14: 5-17

Салтасаурусот бил именуван и опишан од Бонапарт и Хаиме Е. Пауел во 1980 година. Типскиот вид е Saltasaurus loricatus . Неговото генеричко име потекнува од провинцијата Салта, регионот на северозападна Аргентина, каде биле пронајдени првите фосили. Специфичното име на латински значи „заштитено со мали оклопни плочи“.J.F. Bonaparte and J.E. Powell, 1980, "A continental assemblage of tetrapods from the Upper Cretaceous beds of El Brete, northwestern Argentina (Sauropoda-Coelurosauria-Carnosauria-Aves)," Mémoires de la Société Géologique de France, Nouvelle Série 139: 19-28

Холотипот, PVL 4017-92, е пронајден во слојот на Лечо формацијата, која датира од раната фаза на Мастрих во Горна Креда, стара околу седумдесет милиони години. Се состои од крсна коска поврзана со две бедрени коски. Под пописот број PVL 4017 се каталогизирани над двесте дополнителни фосили. Овие вклучуваат елементи на задниот череп, заби, пршлени на вратот, грбот, колкот и опашката, делови од рамениот појас и карлицата и коски на екстремитетите — плус разни парчиња оклоп. Овие коски претставуваат минимум пет единки, две возрасни и три малолетни.Powell, J.E., 1992, "Osteología de Saltasaurus loricatus (Sauropoda Titanosauridae) del Cretácico Superior del noroeste Argentino" In: Sanz, J., Buscalioni, A. (Eds.), Los dinosaurios y su entorno biótico: Actas del Segundo Curso de Paleontología in Cuenca, pp. 165-230

Во моментов единствениот признат вид на Салтасаурус е S. loricatus . Предложени се S. robustus и S. australis, но сега се смета дека припаѓаат на посебен род, Неукенсаурус. Претходно, оклопните плочи од областа биле именувани како Лорикосаурус од страна на Фридрих фон Хуене, кој претпоставувал дека се од некојанкилосаурид . Се претпоставува дека овие плочи всушност биле од Салтасаурус.

 Опис 
лево|мини
мини|300x300пкс| Споредба на големината на Салтасаурус, големина заснована на Доналд Хендерсон
Салтасаурусот е многу мал во споредба со повеќето други членови на Сауропода. Пауел ја проценил должината на возрасните на шест метри. Во 2010 година, Грегори С. Пол ја проценил максималната должина на 8,5 метри, тежината на 2,5 тони.Paul, G.S., 2010, The Princeton Field Guide to Dinosaurs, Princeton University Press p. 213 Сепак, Доналд Хендерсон во 2013 година го проценил животното на 12,8 метри во должина и 6,87 тони во тежина.

Забите на Салтасаурусот биле цилиндрични, со шпатуларни точки. Салтасаурусот имал релативно краток врат со скратени пршлени на вратот. Пршлените од средниот дел на опашката имале издолжена центра. Салтасаурусот имал ’рбетни странични јами, плевроцели, кои наликувале на плитки вдлабнатини.  Празнините (јами) се слични како кај Малависаурусот, Аламосаурусот, Еолосаурусот и Гондванатитанот. Вененосаурусот исто така имал такви јами слични на депресија, но неговите плевроцели продирале подлабоко во пршлените, биле поделени во две комори и се протегале подалеку во ’рбетниот столб.  Кај Салтасаурусот, ’рбетната коска била генерално сунѓестаста и имало и поголеми воздушни комори. Екстремитетите биле кратки и слаби со особено кратки раце и нозе. Салтасаурусот имал поцврсти полупречници отколку Вененосаурусот. Стомакот бил исклучително широк.

Остеодермите се во два вида. Поседувал поголеми овални плочи со должина до дванаесет сантиметри. Овие биле закопчени или шилести и можеби биле подредени во надолжни редови долж грбот. Вториот вид се состоел од мали осикули, заоблени или пентагонални, со пречник од околу седум милиметри, кои формирале континуиран оклоп помеѓу плочите. Студија спроведена во 2010 година заклучила дека поголемите плочи имаат сунѓереста коска, но дека осикулите имаат погусто коскено ткиво.Ignacio A. Cerda and Jaime E. Powell, 2010, "Dermal Armor Histology of Saltasaurus loricatus, an Upper Cretaceous Sauropod Dinosaur from Northwest Argentina", Acta Palaeontologica Polonica, 55(3): 389-398

 Палеобиологија 
мини|Јајце изложено во северноамериканскиот музеј за антички живот
Како и сите сауроподи, Салтасаурусот бил тревојад. Поради својата задница  Пауел сугерира дека Салтасаурусот бил воден. И покрај малиот раст, Салтасаурусот не можел да трча затоа што задните екстремитети требало да се држат исправено во носечката фаза од неговиот циклус на одење. Пауел претпоставил дека возрасните единки биле заштитени од грабливци со нивниот оклоп, додека малолетниците биле заштитени од стадото како целина.

Во периодот на креда, сауроподите во Северна Америка веќе не биле доминантна група на тревојади диносауруси, и живееле со други диносауруси какоЕдмонтосаурус и Трицератопс, кои станале најраспространети (ова е најочигледно од периодот на Доцната Креда). Сепак, на други копнени подрачја како што се Јужна Америка и Африка (кои биле островски континенти слично како денешнаАвстралија ), сауроподите, особено титаносаурусите, продолжиле да бидат доминантни тревојади.

Салтасаурусот бил еден таков сауродод на титаносаурус и живеел пред околу 70 милиони години . Кога за прв пат бил откриен, во 1975 година, ги принудил палеонтолозите да преиспитаат некои претпоставки за сауроподи бидејќи Салтасаурусот поседувал оклоп (како остеодерм) како крокодил  со 4-5 сантиметри во пречник. Претходно, се претпоставувало дека само големината е доволна одбрана за масивните сауроподи. Оттогаш, палеонтолозите ја испитувале можноста дека и други сауроподи имале оклоп; на пример, Лаплатасаурусот .

Ново откритие, од друга формација, може да ги расветли навиките на гнездење на Салтасаурусот . Големо место за гнездење на титаносауриди е откриено во Патагонија, Аргентина (уште едно место за гнездење на титаносаури е откриено во Шпанија ). Неколку стотици женски салтасаурини ископале дупки со задните стапала, и положиле јајца во просек по околу 25 јајца и ги закопиле гнездата под нечистотија и вегетација. Малите јајца, околу 11 – 12 см (4 – 5 во) во пречник, содржат фосилизиран ембрион. Оклопот на моделот наликувал на оној на Салтасаурус . 

 Користена литература 
 Корија, РА и Чиапе, ЛМ 2007 година. Ембрионална кожа од доцнообразовни сауроподи (диносаурија) од Аука Махеево, Патагонија, Аргентина. Весник за палеонтологија v81 (6): 1528-1532   
 Тидвел, В., Карпентер, К. & Мејер, С. 2001 година. Нов Титаносауриформ (Сауропода) од членот на отровната лента, член на планината Кедар (долна креда), Јута. Во: ozивотот на мезозојски ’рбетници. DH Tanke & K. Carpenter (уредници. ) Универзитет во Индијана Прес, Едс. DH Tanke & K. Carpenter. Универзитетски печат во Индијана. 139–165 година.

 Дополнителна литература 
 Одење по јајца: Зачудувачко откритие на илјадници јајца на диносауруси во Бадлендс на Патагонија, од Луис Чиапе и Лоуел Дингус. 19 јуни 2001 година, Скрибнер.ISBN 0-7432-1211-8 .

 Надворешни врски 
 Sauropodomorpha: Titanosauridae: 'Saltasaurus, дело на М. Алан Казлев, од Палјос.
 Доцноградско гнездење на Патагонија , од Луис В. Реј, од неговата уметничка галерија.

Категорија:Диносауруси од доцната креда во Јужна Америка
Категорија:Салтасауриди