Ослободување на Скопје

Битката за Ослободување на Скопје, претставувала многу сложена операција, бидејќи за да биде успешна од голема важност биле успесите на нивните бригади во битките во другите градови со крајна цел да се поврзат 50та дивизија која била во реонот на Штип со 42та дивизија која била на Сува Гора, за да можат заедно да нападнат во Скопје. 50та дивизија незначително задоцнила (еден ден) на позицијата за нивно спојување, а тоа бил реонот на Велес. Нивното доцнење се должело на силниот отпор кој го дале Германците во реонот на Штип, каде 5та бугарска дивизија воопшто не ни учествувала како било договорено и планирано, туку пасивно ги запоседнале позициите кај Злетовска Река, без да учествуваат во битките за ослободување на Штип и реонот околу градот. Со вакви предуслови, ослободувањето на Скопје останало да се изврши со пешадија и улични борби (без употреба на артилерија) кои зависеле исклучиво од храброста и моралот на македонските војници. Во борбите за Скопје заробени биле голем број Германци како и нивното вооружување (топови од разни калибри, митралези и најразновидна техника).

 Битката за ослободување на Скопје 

 Поставеност на Германските сили 
мини|210п|Бункерите во Горно Лисиче.
Во Качаничката Клисура дејствувала Шеснаесеттата македонска ударна бригада која секојдневно била во судир со балистите и Германците (бригадата Angel miller) на комуникацијата Скопје - Качаник.

Скопје претежно било окупирано од 22та пешадиска дивизија со 47от и 65от германски полк, некои делови од 11та воздухопловна полска дивизија, како и помали единици и борци од армиската група Е. Поголемиот дел на германските сили биле распоредени на десниот брег на реката Вардар, а нивните помошни сили од спротивната страна во реонот на денешната населба Гази Баба и индустрискиот дел на градот во тоа време. Сите објекти во кои биле позиционирани германските сили биле опколени со бодликави жици, била поставена кружна одбрана и минирани пристапи до самите објекти.

Германците ги имале минирано сите значајни објекти како што биле: зградата на Железничката станица, Кранговата палата, палата Бановина (зграда на Претседателството), дирекцијата на полицијата, Народната банка, домот на армијата, учителската школа и неколку други згради крај кејот на Вардар, вклучувајќи ги и сите мостови во градот. Германците имале поставено и надворешна одбранбена зона на линијата Горно Лисиче-Кисела Вода-гребенот на Карлијак, како и во селото Оризари.

 Планот на битката 
лево|мини|255x255пкс|Планот за ослободување на Скопје, ноември 1944 година.
41та дивизија, добила задача да го обезбедува реонот Градско-Криволак-Кавадарци-Плетвар, а со тоа да ја штити заднината по долината на Вардар и дејствувањето на 49та дивизија во правец на Битола, како и операциите на 42та и 50та дивизија во нивните битки за ослободување на Скопје.
мини|221x221пкс|Членови на Треттата македонска ударна бригада. Од лево на десноː Злате Билјаноски, Тихомир Милошески, Кирил Михајлоски-Груица и Боро Милески.
Планот бил да се спојат 42та со 50та дивизија и заедно да нападнат на Скопје. За таа цел морале да бидат најпрво ослободени Штип и Велес. 42та дивизија со две бригади (третата и дванаесеттата македонска ударна бригада), да напаѓа од југ преку Каршијак, дел од нив да нападнат во Ѓорче Петров и по секоја цена да ги заземат мостовите и да се онеспособи непријателот истите да ги уништи.

50та дивизија и 8та бригада од 42та дивизија да нападнат по левиот брег по долината на Вардар, во источниот дел на Скопје, за подоцна во содејство со Шеснаесеттата македонска ударна бригада да го заземат северниот дел на градот. Планот бил да се создаде обрач околу градот и би се дејствувало кон спасување на веќе минираните мостови во самиот град.

Во крајната етапа, планот бил сите ударни младински групи кои биле организирани во самиот град, веднаш да почнат улични борби против непријателот и да се помогне во лоцирање и водење на партизаните кои би навлегле во градот. Бидејќи артилериското одделение на 42та дивизија останало на реонот на Велес, морало да се изврши силен изненадувачки напад на сите окупаторски позиции во градот со пешадиски структури.

 Нападот и битката за Скопје 
мини|Прогласот со кој се објавува дека Скопје е ослободено од страна на 42 македонска дивизија и македонските единици.

 10 ноември, 1944 година 
42та дивизија направила марш до селото Количани (јужно од Скопје), каде што стигнала истата вечер. 50та дивизија и 8та бригада на 42та дивизија направиле краток продор кон Скопје, со цел да се притиснат Германските позиции према Катланово. За време на акцијата за ослободување на Штип, 5та бугарска дивизија стоела наполно пасивна, одмарајќи се кај Злетовска Река, а дури откако бил ослободен градот Велес тргнала на пат кон Скопје и ноќта помеѓу 13 и 14 ноември со наредба од Главниот штаб, им било наредено да си се вратат назад за Бугарија, уште пред да стигне целата дивизија во Катланово.

Извештајот издаден од Штабот на брегалничко-струмичкиот корпус од 24 октомври ја потврдува неактивноста на бугарската армија и во кочанскиот крај:„Бугарските сили се целосно неактивни во кочанскиот сектор. Германците се на линијата Тракањe-Теранци. Бугарите и тука се неактивни. Тие не го извршуваат договорениот план за заедничко дејствување, затоа доцнат во борбата или воопшто не ни учествуваат.“ Од кумановскиот терен, повторно поради нерешителност на бугарската армија, која не го затворила обрачот околу градот како што им било наредено, голем дел од германските сили ноќта помеѓу 10 и 11 ноември се префрлиле во правец на Скопје.

 11 ноември, 1944 година 
лево|мини|Табла со натпис за настан од Втората светска војна за ослободувањето на Скопје, поставен на Планинарскиот дом „Даре Џамбаз“.
42та дивизија се приближиле кон Карлијак и почнале со напади на надворешната германска одбрана на Скопје. Третата македонска ударна бригада со главните сили напаѓала преку селото Сопиште на Кисела Вода, а другиот баталјон во реонот на Горно Лисиче. Дванаесеттата бригада со главните сили напаѓала на Крстовар, еден баталјон напаѓал на Бел Камен и со тоа до доцна вечерта македонските партизани успеале да завладеат целата линија Горно Лисиче-Кисела Вода-Крстовар-Бел Камен.

50та дивизија и 8та бригада на 42та дивизија, истиот ден извршиле напад на реката Пчиња, го зазеле Катланово, каде Германците успеале да го срушат мостот на реката. Македонските партизани до ноќта пробиле до селата Петровец - Катланово, спремни да го продолжат ослободителниот марш кон градот Скопје.

 12 и 13 ноември, 1944 година 

Утрото на 12 ноември отпочнале првите борби во самиот град на неговата јужна страна. Овие напади ги извршила 42та дивизија, додека паралелно со неа од правецот на Кисела Вода со силен напад, влегла Третата македонска ударна бригада, заземајќи стратешки згради и потиснувајќи ги Германците кои се прегрупирале во веќе запоседнати згради во центарот на градот. Истиот ден (12 ноември, македонските борци - биле стигнати до самите згради, крај кејот на Вардар. Делови од Дванаесеттата и Третата македонска ударна бригада, ја блокирале железничката станица и отпочнале борба за самата зграда како и за Кранговата палата (која се наоѓала во нејзина близина). Главницата на Дванаесеттата македонска ударна бригада ги нападнала зградите на Учителската школа и Поштата. Дел од Дванаесеттата бригада се упатил кон денешната населба Ѓорче Петров (тогашно Ханриево).

Во овие улични борби значајна улога одиграла скопската младина која веднаш странично ги нападнала сите утврдени германски позиции и ги водела македонските борци до сите за ним добро познати германски упоришта низ градот. 50та дивизија и осмата бригада со извесно задоцнување претпладне на 12 ноември отпочнале напад на германската одбрана во источниот дел од градот (реонот на Гази Баба и индустриската зона)

Паралелно со нив во текот на 11 и 12 ноември Шеснаесеттата македoнска ударна бригада, ги нападнала албанските балистички групи на Скопска Црна Гора, а во попладневните часови веќе ги напаѓале касарните во кои биле сместени германските војски. Германските сили кои биле стационирани во северниот и северно-источниот дел на градот успеале да се извлечат од градот и да се упатат кон кон Качаничката Клисура. Најсилни упоришта на Германците останале Учителската школа и Поштата кои доцна во ноќта на 13 ноември биле заземени од страна на македонските борци. Во учителската школа биле заробени 86 германски војници. Целата ноќ од 13 кон 14 ноември како и целиот 14 ноември вршени се чистки на целиот терен од преостанати германски единици.

Битката за Скопје, била извршена со голем успех бидејќи биле спасени сите мостови во градот и успеале да ги обезбедат и зградите кои биле веќе минирани. Германските единици успеале да ги срушат железничките мостови во Скопје и Ханриево (денешна населба Ѓорче Петров), едно крило од зградата на Железничката станица, а нешто подоцна од непронајдена мина била оштетена и зградата на Народната банка.

 Битката за ХЕ Матка 
Еден баталјон од Дванаесеттата македонска ударна бригада по заземањето на Бел Камен, продолжила да води жестоки битки во реонот на селото Матка, каде германските инженерски единици имале план да ја минираат и разурнат браната Матка. Со огромна пожртвуваност на оваа бригада потпомогнати од месното население успеале да ги разбијат албанските балисти и Германци, а со тоа ја обезбедиле ХЕ „Матка“, како и градот Скопје. Во овие борби кај ХЕ „Матка“ загинале: Никола Георгиевски, Никола Јаневски, Драгољуб Анчевски, Драган Јакимовски, Николо Маладини, Иван Колосенко, Бранко Тодоровски, Александрар Спасовски, Александар Костадиновски, Илјаз Салиев и Васил Калановски. Во нивна чест е изграден споменик кој се посетува на 9 мај-денот на победата над фашизмот. На овој ден покрај македонската делегација, свежо цвеќе положува и руска делегација, оддавајќи почит кон македонските борци, но и кон нивниот сограѓанин Иван Колосенко кој загинал во тие битки.

 14 ноември, 1944 година 
Откако Скопје било заземено од македонските партизани, утрото на 14 ноември продолжени се чистките на непријателот. 42та дивизија на Шеснаесеттата македонска ударна бригада се дала во потера кон последните германски сили кои се повлекувале во правецот Скопје-Качаник, а друга бригада по долината на Вардар кон Хромовите рудници на Радуша. Додека 50та дивизија ги гонела кон правецот Скопје-Групчин-Тетово. Најжестоки судири на 14 ноември се одиграле на линијата на селата Орман, Ново Село, Оризари, Глумово и Матка. На овие позиции албанските балисти заедно со Германците извршиле неколку против-напади. Македонската војска успеала да ги издржи сите нивни напади и да продолжи да ги протерува во правците кон Качаник и Тетово.

 Жртви во битката за Скопје 
Биографии за дел од борците загинати за слободата на Скопје.мини|327x327пкс|Методија Андонов-Ченто, Димитар Влахов и Михајло Апостолски - свечена парада во ослободено Скопје.мини|326x326пкс|42та македонска дивизија, дефилира низ улиците на ослободено Скопје.
мини|326x326пкс|19та Македонска ударна бригада бригадата „Гоце Делчев“ - парадира низ ослободено Скопје, 1944 година
Бројот на загинатите борци во борбите за Скопје изнесувал 426 борци. Од кои 8 се жени а 418 се мажи. Бројот на цивилните жртви не е претставен во оваа бројка. Се смета дека последните стрелани скопјани се деветтемина стрелани во близина на Камениот мост од страна на германскиот окупатор: Драган Јакимов, Дончо Андонов, Јордан Јакимов, Перо Јовановиќ, Пантелеј Давчев, Перо Червеников, Светислав Ѓуриќ, Фоки Владимиров и Христо Караџа. Во нивна чест е подигнат и споменик во близина на Камениот мост во Скопје.
ЗАГИНАТИ БОРЦИ ОД СКОПЈЕ И СКОПСКО
И ВО ОСЛОБОДУВАЊЕТО НА СКОПЈЕИме и презимеСали Абдула од СкопјеСалим Абдула од СкопјеАсан Абдураман од СкопјеАљуш Авди од СкопјеЕјуп Азис од СкопјеАлија Алиевски од СкопјеДрагољуб Анчевски од СкопјеМладен Арсов од СкопјеАнгелко Арсовски од СкопјеМиле Арсовски од СкопјеПанче Арсовски од СкопјеМилан Атанасовски од СкопјеТоме Бабамовски од СкопјеЈакуп Бекир од СкопјеБлагоја - Гојан од СкопјеКирил Блажевски од СкопјеДушко Бојковски од СкопјеБоте Боцевски од СкопјеСтојан Величковски од СкопјеСлаве Beлковски од СкопјеТрајко Велковски од СкопјеНикола Вукадиновиќ од СкопјеВладимир Георгиев од СкопјеНевена Георгиева - Дуња од СкопјеЈордан Георгиевски од СкопјеСлаве Георгиевски од СкопјеБлагој Давков од СкопјеДемир Далип од СкопјеДамјан Дамјанов од СкопјеАбдураман Демиров од СкопјеРуфат Демиров од СкопјеФазли Демиров од СкопјеАлександар Димитров од СкопјеБлагоја Димитровски од СкопјеДушко Димитровски од СкопјеНикола Димитровски - Грчето од СкопјеЦветко Димитровски од СкопјеДимко Димковски од СкопјеТодор Димов од СкопјеЦветан Димов од СкопјеКиро Димушков од СкопјеЛазо Дренков од СкопјеАриф Дураковски од СкопјеМустафа Ебиров од СкопјеПајазит Елезовски од СкопјеЗаим Етем од СкопјеЉубе Ефремовски од СкопјеХристо Жунгуловски од СкопјеБлагоја Зафировски од СкопјеБлагоја Здравковски од СкопјеРефик Зекир од СкопјеЌемал Зекиров од СкопјеАлександар Ивановски од СкопјеБранко Ивановски од СкопјеБранко Ивановски од СкопјеГуди Ивановски од СкопјеДимитрие Ивановски од СкопјеИванче Ивановски од СкопјеУмер Идриз од СкопјеВелимир Илиевски од СкопјеСлаве Илиевски од СкопјеСелим Исак од СкопјеБедри Исмаил од СкопјеЛемо Исмаил од СкопјеАсени Јакуп од СкопјеНиколче Јаневски од СкопјеКоста Јовановиќ од СкопјеАлександар Јовановски од СкопјеДушко Јовановски од СкопјеРаде Јовчевски - Корчагин од СкопјеPaим Керим од СкопјеАцо Коларов од СкопјеМилисав Костадинов од СкопјеАлександар Костадиновски од СкопјеСтојанчо Коцев од СкопјеСтојан Кочовски од СкопјеПетре Крстовски од СкопјеДушан Кузмановски од СкопјеРисто Лазаревски од СкопјеЈован Лазаровски од СкопјеЖиворад Лазиќ од СкопјеЈакуп Мамутов од СкопјеНикола Манев од СкопјеКирил Манчев од СкопјеЈануз Медињанин од СкопјеБајрам Мемедов од СкопјеФахри Мемедов од СкопјеАбдул Мемет од СкопјеЏемал Мемет од СкопјеМиодраг Милиќ од СкопјеДимче Милошевски од СкопјеПетар Михајловски од СкопјеЃорѓи Мишевски од СкопјеКиро Наков од СкопјеСанде Насков од СкопјеМуфтар Неват од СкопјеХајдар Невзет од СкопјеПанче Неделковски од СкопјеСлавка Недиќ од СкопјеБеџет Несим од СкопјеМиодраг Николиќ од СкопјеОрце Николов од СкопјеКиро Николовски од СкопјеМирос Николовски од СкопјеНикола Николовски од СкопјеСтојан Николовски од СкопјеТрајко Никушев од СкопјеДавид Новаро од СкопјеТаир Нуредин од СкопјеВојислав Павловски од СкопјеЉубе Петров од СкопјеДимче Петровски - Три од СкопјеСтојан Петров од СкопјеМиле Петровски од СкопјеТрпе Петровски од СкопјеАнгеле Петрушевски од СкопјеДимче Петрушевски од СкопјеЦветан Поповски од СкопјеЈосип Пугел од СкопјеБожидар Рајковиќ од СкопјеАрслан Рамаданов од СкопјеАдиље Рашит од СкопјеФари Реџеповски од СкопјеНазим Ризван од СкопјеИсмаил Рустели од СкопјеКиро Савов од СкопјеСадик Садик од СкопјеСалим Салим од СкопјеУсеин Чуп Сејди од СкопјеАриф Селимов од СкопјеСимо Симовски од СкопјеБранко Сиџимовски од СкопјеАлександар Спасовски од СкопјеПеце Спиров од СкопјеАлександар Средобински од СкопјеСпасе Стефановски од СкопјеПетре Стефков од СкопјеАлександар Стојановиќ од СкопјеВасе Стојановски од СкопјеВладимир Стојановски - Лале од СкопјеЃорѓи Стојановски од СкопјеКоце Стојановски - Meталец од СкопјеСлободан Стојановски од СкопјеЉубе Стојиљковиќ од СкопјеПетко Стојковски од СкопјеДемо Сулејманов од СкопјеАлександар Тасев од СкопјеСтојмен Тасевски од СкопјеКиро Теофиловски од СкопјеБранко Тодоровски од СкопјеНикола Тодоровски од СкопјеЃорѓи Томовски од СкопјеБлагоја Трајков од СкопјеНикола Трајков од СкопјеБлагоја Трајковски од СкопјеСлободан Трајковски од СкопјеСтефан Трајковски од СкопјеТоме Трпковски од СкопјеАцо Тулевски од СкопјеБорис Тупаревски од СкопјеЕлез Хајрединов од СкопјеХалим Халимиќ од СкопјеБајрам Халит од СкопјеХамид Хамидов од СкопјеРамиз Хамидовски од СкопјеАнте Хаџимитровски од СкопјеАлександар Христовски од СкопјеКиро Христовски од СкопјеМладен Царевски од СкопјеАнгелко Цветковски од СкопјеЗдравко Цветковски од СкопјеКиро Цветковски од СкопјеЈордан Чешмаџиски од СкопјеШаби Шаби од СкопјеМемед Шакир од СкопјеНедељко Шариќ од СкопјеЈосиф Шурна - Скидо од СкопјеОд скопските селаПавле Николовски од АјватовциВелко Стојановски од АрачиновоБорис Танковски од АрачиновоБилал Мурати од АрнакијаДимитрија Трајковски од БадарДушан Бошковиќ од БањаниДушан Василевски од БањаниСтојко Василевски од БањаниБлагоја Вујов од БањаниЉубе Горански од БањаниСпасо Жежовски од БањаниВојчо Коларовски од БањаниМилош Павчев од БањаниНикче Павчев од БањаниЖивко Поповски од БањаниКраљо Поповски од БањаниТрајан Рајкочев од БањаниРусе Рајчев од БањаниБошко Чакалов од БањаниРатко Шагов од БањаниБошко Шаговиќ од БањаниДраган Шопкин од БањаниТихомир Атанасов од БардовциСанде Бошковски од БардовциЃорѓи Николовски од БардовциAсим Аметовски од БатинциАнгел Велковски од БелимбеговоЉубен Велковски од БелимбеговоБлаже Ѓуровски од БелимбеговоЦветан Стојановски од БлатијаМуча Абдураман од БлацеЗдравко Кираџиски од БраздаБошко Пејковски од БраздаПеце Пејковски од БраздаТодор Трипуновски од БрњарциМладен Караџовски од БродецАнче Кузмановски од БродецВелко Мерџановски од БродецМладен Нешевски од БродецМетодија Николовски од БродецСтојан Радовски од БродецБојко Рановски од БродецБожин Стијков од БродецДурак Абдуи од БуковиќБлагоја Ангелковски од БулачаниЦветан Белковски од БулачаниТодор Велјановски од БулачаниКиро Младеновски од БулачаниМладен Младеновски од БулачаниБлагоја Паровски од БулачаниБорис Паровски од БулачаниСрбин Паровски од БулачаниЛазо Тодоровски од БулачаниКиро Трајковски од БулачаниКоста Христовски од БулачаниПетре Христовски од БулачаниИван Денковски од БучинциТрајан Јанковски од ВолковоБошко Маневски од ВолковоКрсто Петрушев од ВолковоДушан Велковски од ГлувоНикодин Живановски од ГлувоНикола Кукуновски од ГлувоЖивко Радевски од ГлувоИлија Русевски од ГлувоЦветко Терзиски од ГлувоБлажо Томашевски од ГлувоКоце Томашевски од ГлувоТрпе Блажевски од ГоведаревоВане Мирчевски од ГоврлевоБожо Стојановски од ГоврлевоСанде Цветановски од ГоврлевоЕтеми Мусли од Горна АрнакијаМамут Имери од Горно КоличаниТодор Кировски од Горно КоњариБоре Трајковски од Горно КоњариАмет Незировски од Горно ЛисичеСаит Ристовски од Горно ЛисичеKaни Алиев од Горно НерезиЗенун Решитов од Горно НерезиДрага Божинова од Горно СоњеДобре Боневски од Горно СоњеМетоди Додевски - Манак од Горно СоњеБогоја Стојанов од Горно СоњеКиро Стојановски од Горно СоњеНајдо Стојановски од Горно СоњеИлија Трпевски од Горно СоњеЖивко Љотиќ од ГорњаниСтојко Маринковиќ од ГорњаниКоце Пусичевски од ГорњаниТоде Георгиевски од ГрадовциНајдо Здравковски од ГрадовциЉубе Николовски од ГрадовциДосе Смилевски од ДивљеНајдо Зафировски од Добри Дол (Скопско)Никола Јовановски од Добри Дол (Скопско)Никола Георгиевски од Долно ВодноАлиле Бајрамов од Долно КоличаниВасил Иванов од Долно НерезиДимче Анчевски од Долно СоњеЕфтим Боцевски - Сонец од Долно СоњеАце Велковски од Долно СоњеБорис Панковски од Долно СоњеТаири Ефазим од ДрачевицаПетре Митевски од ДрачевоKpсто Неделковски од ДрачевоИлија Спасов од ДрачевоАбри Ариф од ДржиловоДемо Ќаил од ЕвловоТрпе Божиновски од ЗелениковоИлјаз Салиев од ЗелениковоЈованче Велковски од ЗлокуќаниБлажо Спасовски од ЈаболциАнгел Србинов од ЈаболциТемелко Стојановски од ЈаболциЗендел Џемаил од ЈаболциБлагоја Гочевски од ЈурумлериКоле Давчев од КадиноДраган Ангеловски од КатлановоАнгелко Василевски од КожлеИлијаз Асанов од Горно КоличаниБаки Касим од КондовоМурсел Асанов од КоњариШемо Дурак од КоњариАдем Бајрамов од КрушопекТрајко Белински од КучевиштеНикола Киранџиски од КучевиштеДушан Комненовски од КучевиштеМилан Комненовски од КучевиштеДраган Марков од КучевиштеБлажо Нешков од КучевиштеТодор Нешков од КучевиштеТрајан Нешковиќ од КучевиштеДраган Ниниќ од КучевиштеДиме Пигулов од КучевиштеЉубе Рајовски од КучевиштеЉубомир Рајчевски од КучевиштеЉубе Славковски од КучевиштеСтојан Тенов од КучевиштеБојко Усов од КучевиштеСтево Усов од КучевиштеКрсто Црнички од КучевиштеБлажо Чековиќ од КучевиштеТанаско Чековиќ од КучевиштеМилан Штрбанов од КучевиштеМитре Димовски од КучковоЃорѓи Крстевски од КучковоМиломир Крстевски од КучковоВеличко Смилчевски од КучковоКамбери Елмаз од ЛаскарциПетре Трајковски од ЛетевциСтрахил Андасаров од ЉубанциБорис Бочваров од ЉубанциБорислав Кирков од ЉубанциЈордан Смилков од ЉубанциТодор Тапшанов од ЉубанциБожин Тарчугов од ЉубанциЦветко Ќунгуров од ЉубанциСанде Шарков од ЉубанциНикола Шекеров од ЉубанциДимо Шилков од ЉубанциФазлиев Фазли од ЉуботенАсани Шериф од ЉуботенМаксут Садик од МалчиштеИдриз Ибраим од МаткаИсмени Рами од МаткаАлексо Георгиевски од МаџариБожидар Ѓуриќ од МаџариВеле Ивановски од МаџариДобре Ивановски од МаџариПеце Ивановски од МаџариБоривоје Милошевски од МаџариБоре Велковски од МиладиновциТодор Трајановски од МиладиновциБлагоја Трајковски од МиладиновциСтево Трајковски од МиладиновциВасил Цветковски од МиладиновциСтојан Варсаковски од МирковциЈован Грујов од МирковциАнгеле Каимов од МирковциСтоилко Каимов од МирковциБлагоја Каскаров од МирковциРатко Левајковски од МирковциДушан Шишков од МирковциВелче Нацев од МралиноИгнат Николиќ од МршевциДуке Атанасовски од Нова БрезницаЦветко Бошковски од Нова БрезницаАпостол Димевски од Нова БрезницаБлажо Милевски од Нова БрезницаБлаже Стојановски од Нова БрезницаАнгел Маневски од Ново СелоБогоја Стевковски од Ново Село (Скопско)Ибуш Зеинуловски од ОгњанциШаип Максути од ОгњанциАтанас Велковски од ОризариВладо Митревски од ОризариЕлези Мустафа од ОризариЈован Саздовски од ОризариИлија Таневски од ОризариИлија Тодоровски од ОризариЦветан 3афировски од ОсинчаниЕдил Мемишковски од ПагарушаКоста Трајковски од ПетровецПетко Бојчевски од ПобожјеМирче Горански од ПобожјеРисто Горански од ПобожјеАлександар Зенговски од ПобожјеМирко Јанков од ПобожјеМилан Кметов од ПобожјеБогдан Кметовски од ПобожјеБожин Крстев од ПобожјеАлександар Огњенов од ПобожјеБлагоја Трајанов од ПобожјеКоста Трајанов од ПобожјеЖивко Ќоќоров од ПобожјеВелимир Христов од ПобожјеПетре Чангов од ПобожјеТодор Чангов од ПобожјеДушан Чивлачки од ПобожјеЉубомир Чивлачки од ПобожјеЦветко Зенговски од ПобожјеБлажо Митревски од РадишаниДимитрие Јандровски од РакотинциПерко Петковски од РакотинциМетодија Георгиевски од РаштакТоде Јовановски од РаштакИлија Михајлов од РаштакПанче Павловски од РаштакФилип Појдовски од РаштакЦветан Попов од РаштакБорис Цветановски од РаштакТоме Николовски од СарајАбдула Абдулов од Св. ПеткаМемет Јусуф од СемеништеАлија Авдовиќ од ЧентоУсеин Зекири од ЧентоВера Јоциќ од ЧентоТихомир Божиновски од СопиштеБлагоја Митревски од СопиштеТрајан Мицевски од СопиштеТодор Петрушевски од СопиштеБожин Стојановски од СопиштеСтојан Крстевски од Сушица (Скопско)Страшо Петрушев од Сушица (Скопско)Трајко Стевковски од Сушица (Скопско)Ристо Стојановски  од Сушица (Скопско)Панче Неделковски од УсјеСадик Садик од ЦветовоШемо Алиевски од ЦрешевоПавле Божинов од ЦрешевоАнте Велков од ЦрешевоТрајче Здравковски од ЦрешевоСанде Јовановски од ЦрешевоТошо Милчев од ЦрешевоСанде Неделковски од ЦрешевоТоме Стефановски од ЦрешевоКоце Стоилковски од ЦрешевоТрајан Тодоровски од ЦрешевоДиме Трајковски од ЦрешевоАлил Алиовски од ЧифликВидоје Зивчевиќ од ЧучерМиле Зивчевиќ од ЧучерАнче Каевски од ЧучерМиле Качниклиев од ЧучерСтеван Којчинов од ЧучерБожин Ливрински од ЧучерЃорѓија Ливрински од ЧучерРусе Ливрински од ЧучерДушан Миленковски од ЧучерСтојан Миленковски од ЧучерПанко Стамболиев од ЧучерЉубе Стојановски од ЧучерБлагоја Тапарчев од ЧучерАлександар Урдаревски од ЧучерЖивко Урдаревски од ЧучерНикола Урдаревски од ЧучерСанде Урдаревски од ЧучерСтоилко Урдаревски од ЧучерТрипун Урдаревски од ЧучерКрсто Чуксанов од ЧучерКостадин Ацевски од ШишевоМилан Трпчевски од ШишевоТрајко Боцев од Скопско
ЦИВИЛНИ ЖРТВИ Акиф Абаз од СкопјеИбраим Абаз од СкопјеМелек Абаз од СкопјеЏубејде Абаз од СкопјеЕмине Алимова од СкопјеИдет Алимова од СкопјеЕвги Амид од СкопјеИван Антиќ од СкопјеАлександар Анчевски од СкопјеЈован Арвандие од СкопјеКрсто Арсов од СкопјеЈордан Арсовски од СкопјеКадри Асанов од СкопјеКадри Асанов од СкопјеЕкрем Бајрам од СкопјеИса Бакиев од СкопјеРадомир Бановиќ од СкопјеБилиби Бахар од СкопјеНеџип Беадим од СкопјеЉубомир Бишевац од СкопјеИван Благоев од СкопјеИван Благоев од СкопјеЈован Блажев од СкопјеМарица Божинова од СкопјеТрендафил Боцевски од СкопјеДимче Велков од СкопјеСлавко Велковски од СкопјеБожидар Вујановиќ од СкопјеДушан Вујановиќ од СкопјеЉиљана Вујановиќ од СкопјеМарија Вујановиќ од СкопјеБлагоја Галиевски од СкопјеЉубица Георгиева од СкопјеТеме Георгиева од СкопјеЦвета Георгиевска од СкопјеТоме Георгиевски од СкопјеДраган Данков од СкопјеПерса Дескова од СкопјеЈованче Димев од СкопјеАлександар Димитриев од СкопјеСава Димитриева од СкопјеМилоја Димитријевиќ од СкопјеКиро Димитров од СкопјеСтојан Димитровски од СкопјеСтојан Димитровски од СкопјеМаре Димкова од СкопјеАндреја Димовски од СкопјеМихајло Дубина од СкопјеЕлиз Елезар од СкопјеЛука Ефремовски од СкопјеРешат Ибраим од СкопјеУрфет Ибраим од СкопјеАкдали Ибрахимовик од СкопјеПандора Иванова од СкопјеРисто Илиевски од СкопјеЈанакија Јанакиевик од СкопјеАлександар Јаневски од СкопјеВасе Јаневски од СкопјеЈашари Јашар од СкопјеТекиф Јашаров од СкопјеДушко Јованов од СкопјеТрајко Јорганчев од СкопјеКоце Јорданов од СкопјеАлександар Краус од СкопјеКонстантин Куртиќ од СкопјеРахилка Лазовска од СкопјеСарина Леви од СкопјеЈованче Марковски од СкопјеБоривоје Мартиновиќ од СкопјеИбрахим Махут од СкопјеДимитар Мирчев од СкопјеДанчо Михајловски од СкопјеСпиро Мицковски од СкопјеМетодија Младеновски од СкопјеЃорѓе Наковиќ од СкопјеСлавко Нетковски од СкопјеНајдо Ничев од СкопјеМилан Привратиќ од СкопјеПротиќ Протиќ од СкопјеРадомир Радоњиќ од СкопјеСтојана Саздова од СкопјеКадри Сакип од СкопјеАлип Сали од СкопјеНејази Сали од СкопјеРемзија Салиев од СкопјеСлавко Серафимовски од СкопјеДимче Спасовски од СкопјеНадежда Станковиќ од СкопјеНикола Станковиќ од СкопјеТодор Стефков од СкопјеДушан Стефковски од СкопјеМиле Стојанов од СкопјеМиле Стојанов од СкопјеТоме Стојановски од СкопјеКирил Стојков од СкопјеСтојко Стојков од СкопјеНикола Стојков од СкопјеВладимир Таневски од СкопјеНадежда Танова од СкопјеАриф Тасим од СкопјеЈованка Трифунова од СкопјеВладимир Трпков од СкопјеЌамил Ќамил од СкопјеЌамил Ќамил од СкопјеМицер Ќамил од СкопјеМурумја Умеров од СкопјеЉубиша Хаџи-Ристиќ од СкопјеПетре Христовски од СкопјеПетар Чернелов од СкопјеАнка Џемаиловиќ од СкопјеБејтула Џемал од СкопјеЦветко Анѓеловски од АрачиновоМладен Вујовски од БањаниМиле Поповиќ од БањаниСали Нури од БлацеУсеин Ќамилов од БлацеИмени Муамеди од БојанеНеви Јашар од БрестАлиф Шериф од БрестБожин Радевски од БродецГора Топузова од БродецРеџеп Муамед од БуковиќЦветко Богдановски од БулачаниЈованче Паровски од БулачаниЈован Спасовски од БулачаниКирил Стојановски од БулачаниЗлатан Тасевски од БулачаниВладо Кошчиевски од ГлувоМладен Радевски од ГлувоРаде Радевски од ГлувоБлагоја Комчицовски од ГлумовоТрајан Петровски од Горно ОризариСтојко Лотиќ од ГорњаниМарко Пислевски од ГорњаниЦветко Пислевски од ГорњаниАлим Имеров од ГумалевоТома Анчевски од ДрачевоПетре Велков од ДрачевоПетре Трајков од ДрачевоСанде Трајчев од ДрачевоИлија Цветковски од ДрачевоКрсто Цветковски од ДрачевоНикола Станковски од ИбраимовоДофрија Георгиевски од ЈаболциЈован Костов од ЈаболциТодор Смилковски од ЈаболциФилип Спасовски од ЈурумлериДрагутин Радојчиќ од КожлеКостадин Стојчевски од КожлеКостадин Андоновски од КоњариМладен Стојчевски од КоњариБоја Комненова од КучевиштеЈордан Комненовски од КучевиштеТодор Марковиќ од КучевиштеМладен Неделковски од КучевиштеМилан Нешковиќ од КучевиштеДимо Пигулов од КучевиштеНешо Салчев од КучевиштеДраган Славков од КучевиштеКата Стојакова од КучевиштеСпасе Црничин од КучевиштеНикче Шијаков од КучевиштеНикче Шијаковски од КучевиштеТодор Димовски од ЉубанциБлагоја Пенковски од ЛаскарциБорис Бошковски од МаџариВладо Тодоров од МаџариКрсто Зизовски од МирковциПетар Јанков од МирковциНикола Раков од МирковциКрсто Смоков од МирковциМитре Шагов од МирковциИлија Шишков од МирковциЈован Шишков од МирковциЈован Шишков од МирковциФилип Шишков од МирковциБорис Стојановски од МралиноДозе Пејковски од ОризариНикола Пенковки од ОризариИлија Говедаровски од ПобожјеТрајко Крстиќ од ПобожјеИлија Ристиќ од ПобожјеТрајко Стојковски од ПобожјеВасо Тошиќ од ПобожјеИлија Трајковиќ од ПобожјеЉубен Ризмов од СингелиќБожа Алексова од СопиштеДобри Белковски од СопиштеДобре Николовски од СингелиќТрајан Милев од СтајковциЈонуз Идриз од СтуденичаниАљуш Муслиевски од ТрубаревоДрага Перкова од ЌојлијаАтанас Тодоровски од УсјеЈован Божиновски од ЦрешевоТрајанка Јованова од ЦрешевоТрајанка Крстева од ЦрешевоРоки Марковиќ од ЦрешевоЦветан Милчевски од ЦрешевоВеличко Трпков од ЦрешевоЈованче Тупшаров од ЦрешевоДраги Ацков од ЧучерТрајан Ацков од ЧучерСанде Коев од ЧучерАлександар Ливрински од ЧучерКрсто Ливрински од ЧучерЖивко Пепиќ од ЧучерМилан Стојановиќ од ЧучерДраган Џепиќ од ЧучерЖивко Џепов од ЧучерДимитрије Велковски(нема точни податоци)Трајче Давитковски(нема точни податоци)Стојан Јанев(нема точни податоци)Душан Николовски (нема точни податоци)Ѓорѓи Паркачев(нема точни податоци)Костадин Перков(нема точни податоци)Никола Петров(нема точни податоци)Никола Петров(нема точни податоци)Стојче Спасовски(нема точни податоци)

 Загинати во битките за Скопје по возраст 
Борци загинати во битките за Скопје по возрасна групаВозрастБрој на загинати15 години616 години617 години1718 години2719 години2920 години3221 години3222 години2923 години2224 години2425 години2126 години2527 години1128 години1129 години1030 години1131 години1432 години1233 години634 години1535 години1036 години437 години338 години539 години340 години241 години042 години243 години344 години845 години1Преку 45 години4Непознато21ВКУПНО: 426

 Бугарски искривувања на историјата 
мини|Генерал Михајло АпсотолскиКако што забележал генералот Апостолски, само 5 години после Битката за Скопје, одредени бугарски историчари пробале да ја извртат историјата, пробувајќи да вметнат бугарски заслуги за ослободување на градот Скопје, за кој генералот Апостолски како и многу други преживеани борци потврдуваат дека бугарски војници не само што не учествувале во битките за ослободување за Скопје, туку не биле вклучени во ниту еден од направените воени планови.

Радио Софија, секојдневно ширела дезинформации низ бугарските медиуми како нивните војски играат ослободителна улога во Македонија. Ова со гнев било увидено од страна на Генералот Апостолски, кој тогаш издал наредба, со која им се забранило воопшто да влезат во Скопје, а не пак да парадираат. Оние кои се појавиле откако битките завршиле им било дозволено од генералот Апостолски да се одморат во касарните и да се вратат назад во Бугарија, без никакво право за нивно парадирање на улиците на слободниот град Скопје. Набргу по нивното заминување, кај мене дојде еден командант на полк и ми рече дека сакале да одржат парада во Скопје. Во меѓувреме, влегле и некои единици во индустрискиот дел на градот. Ваквото барање и доаѓањето на некои нивни единици во градот, кај мене предизвикаа голем револт и лутина. Веднаш им реков дека нема да можат да одржат никаква парада во Скопје, зашто парада одржува само оној што се борел за Скопје, а тие пушка не пукнале за неговото ослободување. Им наредив веднаш да го напуштат градот. - Генерал Михајло Апостолски

 Како е спречена Бугарската парада во Скопје 
Најјасни податоци за овој чин дава Боро Чушкар во неговите мемоари и сеќавања. Исто така го потврдува фактот за манипулацијата на Радио Софија, која на големо ги манипулирала бугарските граѓани дека Генералот Стојчев лично го ослободил Скопје.Со, ова јасно им било дадено до знаење дека во градот ќе парадираат само оние кои се бореле за неговата слобода - македонската армија партизани.

Борецот Трајко Стаматовски, исто така потврдува дека ослободувањето на Скопје е дело на македонските борци и партизани. Потегот на генералот Апостолски да не им се дозволи парадирање на бугарската армија (бидејќи не учествувале во битките за слобода на Скопје), според него одиграл важна улога и за денешно време. Изненаден од тоа што Бугарија и во модерно време пробува да ја извртува и манипулира историјата за овој настан, смета дека ако тогаш им се дозволело да парадираат, дека денес Македонија ќе имала многу поголеми проблеми, објаснувајќи се со бугарската историографија.

 Чествување на празникот „13 Ноември“ 
Секоја година со низа свечености и манифестации низ целиот град, се одбележува „13 Ноември“ - како ден на ослободувањето на Скопје.

 Наводи 

 Литература 

 Беа, Загинаа, Останаа - Боро Кралевски - Историски Архив на скопје 1969
 Поводом националног празника Македоније - Михајло Апостолски, Народна армија 3 август, 1946
 Пролетната офанзива 1944 во Македонија - Михајло Апостолски, Београд, 1946
 Информбировски војно-историски теоретичари Бугарске покушавају да прикрију злочине и истину о разоружању V бугарске армије - Михајло Апостолски, Народна борац, 28 август, 1948
 Напад на Злетовске руднике - Михајло Апостолски, Народна армија 22 декември, 1948
 Битката за Скопје и лагите на некои бугарски раководители и воени писатели - Михајло Апостолски, Нова Македонија 12 ноември, 1949
 Ослободувањето на Скопје и лагите на бугарскиот генерал Благој Иванов - Михајло Апостолски, Пирински Глас 15 ноември, 1949
 Битката за Скопје - Документи и материјали за ослободувањето на Скопје - Историски архив 1968
 Ослободувањето на Федерална Македонија ТОМ 1, ТОМ 2 и ТОМ 3 - ИНИ, 2005

 Надворешни врски 

 Снимка на генерал Апостолски: Се боревме со тие што тврдат дека сме Бугари (радио емисија)
 13 ноември 1944: Скопје е ослободено!
 Ослободувањето на Скопје
 Тетовецот Душко сведочи за периодот на ослободувањето на Скопје - Сведоштво
 75 години од ослободувањето на Скопје - Сведоштво на Раде Гогов - Црноречки
 70 години од ослободувањето на Скопје - Сведоштво за централата Матка



Категорија:Учесници во НОБ
Категорија:Жртви во битките за слобода на Скопје
Категорија:Ослободување на Скопје
Категорија:Воена историја на Македонија