Момче палец

„Момче палец“ е популарна приказна од бајките за авантурите на малото момче со големина колку малиот прст.

Познати се неколку популарни верзии на заплетот. Во колекцијата на Браќата Грим е број 37, во колекцијата на А. Н. Афанасиев е број 300. Според системот на класификација на бајките на Арн-Томпсон, тој има број 700. Украинската и белоруската верзија се одликуваат со нивната социјална острина (мало момче - Грашок, Тркалачки грашок), Воловско уво - му се потсмева на царот, господарите, свештениците и им наштетува), башкирските и татарските верзии се комплицирани со детали. Постојат и јапонски, турски, еврејски и индиски верзии на приказната.

Во словенската митологија, било прикажано во форма на мали бронзени фигури, со големина на прст, па затоа било наречено Палчо (момче колку прст).

 Во литературата 
мини| Канибалот кој им се прикрал на децата (гравура од Гистав Доре )
Во литературата, Момче Палец најпрво се појавува во англиска поема од 16 век „Тумбе неговиот живот и смрт“, а исто така се развива и во приказната на Шарл Перо. Во 1621 година, во Лондон бил објавен памфлетот „Историја на Момче Палец“ на 40 страници, за кој се верува дека е автор  Ричард Џонсон, со што станала првата печатена англиска бајка.Opie, Iona; Opie, Peter (1992) [1974]. The Classic Fairy Tales. Oxford University Press. ISBN 0-19-211559-6.

Овие заговори се разликуваат од обичните европски народни верзии. Текстот од колекцијата на Афанасиев, близу до заплетот на бајката за браќата Грим и интересен опис на деталите за рускиот селански живот, за возврат станал извор на истоимената бајка од Алексеј Толстој. Григори Данилевски ја обработил украинска народна приказна („Шорки“). Во руските и украинските народни приказни, карактеристичен е описот на момчето од прст како херој, кој понекогаш избирал оружје за себе .

 Европска верзија 
Брачна двојка без деца сака синче, ако е висок дури еден прст. Во бајката на браќата Грим, една жена родила мал син седум месеци подоцна, во руска верзија - таа случајно го исекла прстот додека сечела зелка, и тој  се претворил во паметно дете.

Еден ден Момчето Палец седел во увото на коњот и му давал команди. Случајните минувачи (или господари) кои поминувале, гледајќи го ова, му нудат на таткото да им ја даде сиротата за пари, по што таткото ја продава. Наскоро, Палецот-Момче бега од одма. На патот, тој се сретнува со крадци, на кои им помага да ја отклучат портата, ползејќи низ пукнатината. Кога крадците го оставаат, волкот го проголтал малиот заедно со утробата на кравата. Палецот-момче го тера волкот да дојде во куќата на неговиот татко, а таткото го убива волкот.

Еврејската верзија е многу слична на европската, но има и свои особености. Жената посакала син, дури и со големина на грав. Веднаш, гравот се претворил во момче Бебе (Гравче). Кога избегал од крадците и го проголтала кравата, тој започнал (од кравата да вика) да ја кара зашто го проголтала, а исплашените сопственици ја убиле кравата и ја исфрлиле утробата на животното. Го нашол еден сиромав скитник, стар познаник  Бебеле и го однел кај неговите родители.

Покрај класичната верзија со чудесниот изглед на единствениот син меѓу постарите лица, во рускиот фолклор е позната уште една варијанта на делото наречено „Момчето од палец на вештерката“ (варијанта: „Канибал“). Споменати во индексот на парцели под бројот 327B . Оваа верзија е всушност верзија на приказната за Перо херојот и неговите браќа стигнуваат до вештерката (канибал); ноќе ги менуваат местата (или облеката) со ќерките на вештерката, а таа ги убива своите ќерки, браќата се спасуваат.

 Верзија на Шарл Перо 
мини|Враќање на децата дома (илустрација од Офердингер)
мини|„Хартијата е тука!“

 Заплет 
Сиромаштија и глад владеат во земјата. Дрвосечачот и неговата сопруга немаат со што да ги хранат своите седум сина. Една вечер, додека децата спијат, родителите одлучуваат да ги однесат во шумата и да ги остават таму. Едно од момчињата, наречено по својот мал раст Момче - палец, го слушнало разговорот и претпазливо собирало  бели камења за да ги фрли по патот, а потоа да ги искористи за да го најде патот дома. Следниот ден, таткото го спроведува својот злобен план. Но, Момчето -палец и неговите браќа, благодарение на камењата, се враќаат дома. Родителите биле многу среќни за тоа, затоа што за време на отсуството на децата, селскиот началник конечно им ги дал на дрварите парите што им ги должел. Но, оваа среќа се покажала како краткотрајна.

Кога повторно се појавила потреба, родителите повторно одлучуваат да ги остават децата во шумата, но пред тоа го заклучуваат Момчето-палец  за да не може да собере камења, па браќата да не можат да се вратат. Талкајќи низ шумата, наоѓаат колиба Жената што ја отворила вратата се обидувала да ги убеди да си заминат, бидејќи нејзиниот сопруг е канибал кој јаде деца. Но, седумте браќа, кои повеќе се плашелеод шумските животни.Вечерта дошол канибалот и неговата сопруга ги скрила момчињата, но тој ги нашол. Сопругата го убедувала сопругот да го одложи својот ужасен ручек за утре.

Плашејќи се дека канибалот ќе ги нападне ноќе, Момчето-палец, додека неговите браќа спијат, ги менува капите со златните круни на седумте ќерки на канибалот. Канибалот влегува во спалната соба и верувајќи дека момчињата спијат во капи, ги убива неговите ќерки. Децата, во меѓувреме, бегаат, а разбеснетиот канибал брза во потера по нив во неговите тркачки чизми со седум стапала. Уморен, тој седнал да одмори на каменот зад кој се скриле децата. Момчето-палец ги убедува браќата да се вратат во нивниот родителски дом, додека тој ги облекол чевлите за брзо одење и отрчал кон колибата на канибалот. Тој и раскажал на сопругата на канибалот дека разбојниците го зеле нејзиниот сопруг во заробеништво, барајќи откуп, и дека нејзиниот сопруг го пратил да донесе пари, а како потврда за нарачката и за брзото доагање, тој ги дал покажал чизмите.

Како резултат на ова, Момчето-палец се враќа со големо богатство кај своите родители, кои со радост и олеснување ги прифаќаат своите деца.

 Неевропски бајки 
На јапонски, Момче-палец се нарекува Исумбоши (一寸 法師), бајка и неговото учество е исто така авантуристичко, но има локален вкус, со учество на ѓаволи.

 Самовилска шума 
мини|Момче палец и канибал што спие. Дел од самовилската шума на тематски парк Ефтилинг, Холандија
Ханс Кристијан Андерсен ја објави Палешка во 1835 година, верзија на приказната за авантурите на малото девојче.

 Во културата 

 Во театарот 

 Танцот на Момчето палец и неговите браќа во пренасочувањето на бајките од балетот П. И. Чајковски „Заспаната убавица“.
 Поставување на претставата „Момче палец и неговите родители“ на Михаил Бартенев во младинскиот театар Хабаровск

 На екранот 

 „Палец“ - советски цртан филм од 1938 година заснован на бајката од Чарлс Перо;
 Момчето од палец - англо-американски филм од 1958 година заснован на бајката на браќата Грим;
 „Момче палец“ - советски цртан филм од 1977 година заснован на руска народна приказна;
 „Палец момче“ - советско-чехословачки игран филм во 1985 година со свој заплет;
 „Мало момче“ е руски цртан филм од 2006 година од серијата „Планина на скапоцени камења“.
 „Палец момче и печурки-одмаздници од Марс“ е краток филм на Казахстан од 2006 година .

 Наводи 

 Извори 

 Руски народни приказни за А. Н. Афанасиев во три тома. Том 2 (белешки бр. 408 од бајката бр. 300)
 Будур Н. В. Момче палец // Енциклопедија од бајките / вкупно ед. Будур. - М : Олма-Прес, 2005 година. - S. 275-278 . - ISBN 5-224-04818-4 .
 Saintyves P. Les Contes de Perrault et les image des legendares. - Париз, 1912, стр. 319-349 година. )

Категорија:Англиски фолклор