Човекови права и климатски промени

Човекови права и климатски промени е концептуална и правна рамка под која се изучуваат, анализираат и адресираат меѓународните човекови права и нивниот однос со глобалното затоплување. Рамката ја користат владите, организациите на Обединетите нации , меѓувладините и невладините организации, застапниците за човекови права и животната средина и академиците за водење на националната и меѓународната политика за климатските промени според Рамковната конвенција на Обединетите нации за климатски промени (УНФЦЦЦ) и основни меѓународни инструменти за човекови права.

Анализата на човековите права и климатските промени се фокусира на очекуваните последици врз луѓето поврзани со глобалните феномени во животната средина, вклучително пораст на нивото на морето, опустинување, зголемување на температурата, екстремни временски непогоди и промени во врнежите, како и мерки за прилагодување и ублажување преземени од владите како одговор на оние феномени што можат да вклучуваат човекови права или сродни правни заштити. Многу правни пристапи кон климатските промени го користат правото на здрава животна средина, други сродни права или други појави на законот за заштита на животната средина, како што се правата на природата, за да се залагаат за нови или потребни активности од страна на владите и приватните чинители, преку застапување за климатска правда и судски спорови за климата.

 Историја 
десно|мини| Шила Ват-Клутиер
Во 2005 година, активистката Шила Ват-Клутиер поднела петиција до Интер-американската комисија за човекови права со која барала ослободување „од кршењето на човековите права како резултат на влијанието на глобалното затоплување и климатските промени предизвикани од акти и пропусти на САД“. Петицијата била одбиена, но Комисијата го поканила и слушнала сведочењето за односот помеѓу човековите права и климатските промени од претставниците на Инуит во 2007 година.

Истата година, Декларацијата за човечката димензија на глобалните климатски промени “изречно опишала (и за прв пат во меѓународен договор) дека „климатските промени имаат јасни и непосредни импликации за целосно уживање на човековите права“ и ги повикала Системот за човекови права на Обединетите нации да го реши ова прашање итно.

Следната година, Советот за човекови права на ООН (КЧП) едногласно ја усвоила Резолуцијата 7/23, признавајќи дека „климатските промени претставуваат непосредна и далекусежна закана за луѓето и заедниците низ целиот свет и имаат импликации за целосно уживање на човековите права,“ и повикувајќи се на Повелбата на Обединетите нации, Универзалната декларација за човекови права, Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права и Меѓународниот пакт за граѓански и политички права. HRC ги потврдиле и прошириие овие изјави со резолуциите 10/4 од 25 март 2009 година  и 18/22 од 30 септември 2011 година.

Во 2009 година, Канцеларијата на Високиот комесаријат за човекови права на Обединетите нации (ОХЧР) објавил аналитичка студија со која се идентификуваат специфични права и групи на луѓе кои можат да бидат негативно погодени од нарушувања на климата. Извештајот се однесува на поднесоците на околу 30 нации, како и на десет агенции на Обединетите нации и десетици други организации. Извештајот ги идентификуваше раселените лица, ризиците од конфликт и безбедноста, како и нарушените права на домородните народи, жените и децата како главни проблеми.See , n.8, at 15-22.

Во 2010 година, Конференцијата на страните на UNFCCC го репродуцирала јазикот на HRC, идентификувајќи ги односите меѓу човековите права и климатските промени во својот извештај за Конференцијата за климатски промени на Обединетите нации во Канкун, Мексико во 2010 година. Извештајот за исходот од Конференцијата истакнал дека „Страните треба, во сите активности поврзани со климатските промени, целосно да ги почитуваат човековите права“.

Во последниве години се забележува зголемено признавање на врската помеѓу човековите права и животната средина, но сепак има многу прашања околу односот меѓу нив. Како резултат на тоа, во 2012 година КЧП воспоставил мандат за обврски за човекови права во врска со уживање во безбедна, чиста, здрава и одржлива околина. Во прелиминарниот извештај на назначениот независен експерт, Џон Х. Нокс, понатаму било наведено дека треба да има приоритет во обезбедувањето поголема концептуална јасност во примената на обврските за човекови права поврзани со животната средина.

Во 2014 година, сите 78 носители на мандатот на специјалните процедури на Обединетите нации издале заедничко соопштение на Денот на човековите права со кое се повикуваат државите да ги вметнат своите постојни обврски од рамката за човекови права во преговорите за климатските промени. Ова ќе има ефект да ги донесе правата на оние кои се засегнати од климатските промени во првите редови на сите стратегии за одговор.

Од март 2015 година, сега постои Специјален известувач за човекови права и животна средина, продолжување на мандатот на поранешниот независен експерт за обврски за човекови права во врска со уживањето на правото на безбедна, чиста, здрава и одржлива околина. Водејќи се на Конференцијата на Обединетите нации за климатски промени во Париз 2015 година, Специјалниот известувач информирал дека тие треба да обезбедат нивните обврски за човекови права да ја опфаќаат соодветната перспектива кон климатските промени при преговорите за идните договори.

Парискиот договор, усвоен на 12 декември 2015 година на Конференцијата на страните, е најважниот показател за зголемување на свеста за односот помеѓу климатските промени и човековите права. Парискиот договор е првиот договор за климата што ја признава важноста на човековите права, наведувајќи:Страните треба, кога преземаат активности за решавање на климатските промени, да ги почитуваат, промовираат и разгледуваат нивните соодветни обврски за човековите права, правото на здравје, правата на домородните народи, локалните заедници, мигрантите, децата, лицата со попреченост и лицата во ранливи ситуации и правото на развој, како и родовата еднаквост, зајакнување на жените и меѓугенерациската правичност.

 Закон за човекови права и климатски промени 
мини|Предлог-закон за човекови права и антидискриминација 2012 година - Нацрт за изложеност
Климатските промени предизвикуваат не само еколошки прилагодувања, туку влијаат и на социјалните, економските, политичките, културните и правните аспекти на општествата ширум светот. HRC потврдил дека обврските за човекови права имаат можност да го зајакнат создавањето на меѓународната и националната политика во областа на климатските промени. Декларацијата од Стокхолм од 1972 година обезбедила основа за понатамошно разработување на човековото право на квалитетот на животната средина.

Заштитата на животната срединала вообичаено не е вклучена во договорите за човекови права. Наместо тоа, заштитата на животната средина произлегува од правата што ги штитат тие договори, како што се правата на живот, храна, вода и здравје. Движејќи се напред, законот за човекови права во контекст на создавање политика на климатски промени може да помогне да се воспостават минимални стандарди на основните човекови права што можат да бидат усвоени во меѓународни и национални мерки за ублажување и прилагодување.

 Вклучени права 
Повеќето меѓународни изјави за човековите права и климатските промени ги потенцираат потенцијалните негативни влијанија на климатските промени врз правата на живот, храна, вода, здравје, домување, развој и самоопределување.See Malé Declaration, n.4; UNHRC Resolution 18/22, n.7; A/HRC/10/61, n.8; FCCC/CP/2010/7/Add.1, n.10. Овие права се наведени во основните конвенции на меѓународното право за човекови права, иако не сите членови на HRC или партиите на UNFCCC се потписнички на овие конвенции.

 Право на живот 
Правото на живот е заштитено со член 6 од МПГПП, каде што секое човечко суштество има својствено право на живот. Правото на живот е неразделно поврзано со мерката на исполнување на другите права. Постојат и проектирани и забележани ефекти што климатските промени ќе ги имаат врз правото на живот. Четвртиот извештај за проценка на Меѓувладиниот панел за климатски промени (ИПЦЦ) предвидува зголемување на луѓето кои страдаат од смрт и повреди кои се јавуваат како резултат на зголемување на поплавите, бурите, топлотните бранови, пожарите и сушите. Климатските промени подеднакво ќе влијаат на правото на живот преку зголемување на гладот и неисхранетост и сродни нарушувања што влијаат врз растот и развојот на децата, респираторниот морбидитет и озонот на ниво на земјата.  Зголемувањето на нивото на морето е еден од ефектите што влијаат на климатските промени, што произлегуваат од затоплување на водата и топење на ледените плочи. Мерењето на покачувањето на нивото на морето е комплицирана работа, сепак ИПЦЦ проектирала зголемување на глобалното средно ниво на морето  од 0,44 до 0,74 метри до 2100 година. За крајбрежните острови на ниско ниво, како што се Мале, на Малдивите, порастот на нивото на морето од 0,5 метри ќе поплави 15 проценти од островот до 2025 година, и половина од островот до 2100 година. Бидејќи 42 проценти од населението живее на 100 метри во рамките на крајбрежјето, дури и делумно поплавување веројатно ќе резултира со давење, повреда и загуба на живот.

Забележани ефекти се оние каде правото на живот веќе го инхибирало правото на живот. Има потешкотии во проучувањето на влијанијата на самите климатски промени поради прашањето за обемот; климатските промени се мерат со децении. Постои повеќе од 95 отсто шанси дека антропогените климатски промени го зголемуваат ризикот од екстремни летната жештина настани во Европа во деценијата од 1998 до 2008 година  Постои веројатност од 75 проценти дека топлотниот бран во 2003 година може да се припише на климатските промени.  Врз основа на тоа, вишокот на стапка на смртност од овој настан е регистриран кај 15.000 смртни случаи само во Франција.

 Право на храна 
десно|мини| Морнарите на американската морнарица дистрибуираат храна од непрофитната организација Kids Against Hunger на жителите на Ла Гонаве, Хаити, 2010 година.
Ова произлегува од членот II на ICESCR каде државите членки на Пактот треба да ги зголемат своите расположливи ресурси за да постигнат право на соодветна храна.: article 2(1), 11(1) and 23. Климатските промени ќе влијаат на сите четири столба на безбедноста на храната; достапност, пристап, искористување и стабилност. Во извештајот од Специјалниот известувач за правото на храна во 2008 година е наведено дека начинот на кој светот одгледува храна ќе мора да претрпи радикални промени за да се справи со растечката популација и ефектите од климатските промени, истовремено избегнувајќи колапс на животната средина. Парискиот договор го признава основниот приоритет на гарантирање на безбедноста на храната и посебните ранливости на системите за производство на храна од негативните влијанија на климатските промени. Членот 2 повикува на прилагодување на негативните влијанија на климатските промени и намалувањето на емисиите на стакленички гасови на начин што нема да го загрози производството на храна.  Четвртиот извештај за проценка на ИПЦЦ предвидува дека производството на храна ќе се зголеми во средна до висока географска ширина со зголемување на температурата помеѓу 1 ° и 3 °C, сепак, на пониски географски широчини, продуктивноста на земјоделските култури е наместена да се намали што го зголемува ризикот од несигурност на храната во посиромашните региони на светот. Програмата за развој на Обединетите нации проценува дека дополнителни 600 милиони луѓе ќе се соочат со неисхранетост поради климатските промени. Ова веројатно ќе има особено разорно влијание врз Потсахарска Африка.

 Право на вода 
десно|мини| Момче пие од чешма во проектот за вода NEWAH WASH во Пувер Шикар, Непал.
Комитетот за економски, социјални и културни права (ЦЕСЦР) забележува дека правото на вода не е само суштински услов за опстанок, туку и дека е нераскинливо поврзано со други права, како што се: домување, достапен здравствен стандард, соодветен животен стандард и право на храна. Stern Review наведува дека луѓето најсилно ќе ги почувствуваат ефектите од климатските промени преку промените во моделите на дистрибуција на вода низ целиот свет. Оние области кои веќе доживуваат суви услови, ќе доживеат понатамошно намалување на достапноста на вода, со неколку (но не сите) климатски модели кои предвидуваат до 30% намалување на годишното истекување во Средоземниот басен, делови на јужна Африка и Јужна Америка за 2 °C глобален пораст на температурата, и 40 - 50 проценти за 4 Пораст на °C. Петтиот извештај за проценка на ИПЦЦ наведува дека ризиците поврзани со слатководните води значително се зголемуваат со зголемувањето на концентрацијата на стакленички гасови, а климатските промени во текот на 21-от век се предвидуваат значително да ги намалат обновливите извори на површинска вода и подземни води во повеќето суви суптропски региони.

 Право на здравје 
мини|Пациент со маларија, Етиопија.
Членот 12 од ICESCR го идентификува „правото на највисок можен стандард за физичко и ментално здравје“. Повеќето национални устави на некој начин го штитат правото на здравје и тоа е широко заштитено во другите меѓународни и регионални инструменти. Климатските промени ќе ги засилат здравствените разлики меѓу богатите и сиромашните во различни делови на светот. Светската здравствена организација проценува дека од 1970 година, климатските промени се одговорни за 150.000 смртни случаи секоја година преку зголемување на инциденцата во ширењето на дијареја, маларија и неисхранетост претежно во Африка и другите региони во развој. Само 1 °C зголемување на глобалната температура од прединдустриските нивоа може да ги удвои годишните смртни случаи од климатските промени (според СЗО).

 Специфични прашања 

 Поместување 
Потенцијалната миграција предизвикана од климата во моментов е една од најспорните ефекти врз протокот на климатските промени. Истражувањата сугерираат дека климатските промени може да создадат околу 50 до 200 милиони нови внатрешно раселени лица и меѓународни бегалци до 2100 година. „Мега-делтите“ во Азија, Африка и малите острови се изложени на висок ризик од поплави и бури, што ќе предизвика големо раселување на месното население. Миграцијата предизвикана од климатските промени ќе влијае или ќе ги наруши основните меѓународни норми за човекови права.

 Климатска правда 
мини|Бегалци од суша од Оклахома кампуваат покрај патот, Блајт, Калифорнија, 1936 година
Постои значителна дискусија околу концептот на климатска правда за миграција од животната средина или „климатски бегалец“. Овој концепт има за цел да ја пополни празнината во правниот и политичкиот сектор за милиони луѓе кои не се во можност да добијат меѓународна правна заштита бидејќи овој извор на миграција допрва ќе биде вклучен во регионалното и меѓународното право. Во моментов не постои утврдена дефиниција за тоа кој може да се класифицира како климатски бегалец бидејќи сè уште не е запишан во меѓународното право. Во 2014 година Сиего Алесана ја напуштила малата островска држава Тувалу во развој, поради несигурноста околу неповолните ефекти од климатските промени. Тувалу е на само 4,6 метри надморска височина и се соочува со непосредната опасност што претставува опаѓање на нивото на морето. Иако влијанијата на климатските промени биле изнесени во име на Алесана и неговото семејство, случајот има главно хуманитарни причини. Меѓутоа, Трибуналот за имиграција и заштита изјавил дека деградацијата на животната средина предизвикана од климатските промени веќе е одлика на животот во Тувалу.  Иако оваа одлука не се засновала на влијанието на климатските промени, тоа не значи дека факторите поврзани со климатските промени воопшто не биле земени предвид.

Меѓународната организација за миграција претставила работна дефиниција за мигрант во животната средина:Мигранти од животната средина се лица или групи на лица кои, претежно од причини на ненадејна или прогресивна промена во околината што негативно влијае на нивниот живот или условите за живот, се должни да ги напуштат своите вообичаени домови или да изберат да го сторат тоа, привремено или трајно, и кои се селат во рамките на нивната земја или во странство.Додека не постои законски обврзувачка дефиниција за тоа што претставува мигрант во животната средина, ќе биде тешко за вистинска правда да се задоволи. Концептот на климатска правда ќе ги примени сите човекови права на најтранспарентен начин со цел да се задржат основните стандарди наспроти малку непознатите влијанија што ќе се создадат со климатските промени.

 Судир 
Меѓународна невладина организација за изградба на мир International Alert именува 46 земји каде ефектите на климатските промени (вклучувајќи недостиг на вода, губење на обработливо земјиште, екстремни временски прилики, скратени сезони на растење и топење на ледниците) можат да комуницираат со економските, социјалните и политичките сили за да создадат „висок ризик на насилен судир“.

 Домородни народи 
мини|Палење оган со рака, Боцвана.
Домородните народи имаат единствена позиција кога станува збор за дискусија за влијанието на климатските промени врз населението. Многу домородни популации живеат егзистенцијален начин на живот, што пак се нарушува сериозно кога станува збор за влијанието на климатските промени. Во многу земји, општинското право се разликува во примената кај домородните народи од остатокот од населението што го комплицира секој правен лек. Климатските промени влијаат на домородните народи различно, не само поради нивните физички и духовни врски со земјата и водата, туку и затоа што имаат специјализирано еколошко и традиционално знаење што може да се искористи за да се најде најдобрата стратегија за ублажување на тие ефекти.

Органите за човекови права на ООН ги идентификувале правата на домородните народи како особено ранливи на нарушувачките ефекти на климатските промени. Поради климатските промени, на домородните жители им се закануваа средства за егзистенција и културни идентитети низ целиот свет Северна Америка, Европа, Латинска Америка, Африка, Азија и Тихиот Океан. Околу 370 милиони домородни луѓе се погодени.

 Детски права 
десно|мини| Програма за детски права
Истражувачите од Институтот за прекуокеански развој утврдиле дека децата во Јужна Азија може да бидат особено ранливи на кршење на човековите права по климатските непогоди. Овие можат да вклучуваат родово насилство, детски труд, раскинувања во семејството и бариери за нивниот развој и учење. Истражувачите тврдат дека правата на децата ретко имаат приоритет во политиката за намалување на ризици од катастрофи или адаптирање на климатските промени и прилагодување на климатските промени политиката мора да се прилагоди интервенции за решавање на критични аспекти на правата на децата, особено за заштита на децата и образованието.

 Развој 
Имајќи предвид дека многу од најсиромашните граѓани во светот директно зависат од животната средина за сите или дел од нивните секојдневни средства за живот, многу меѓународни агенции за развој сметаат дека климатските промени и развој се „неразделно поврзани“.

 Наводи 

Категорија:Науки за животната средина