Мразко (приказна)

„Мразко“ ( „Маќеа и паштерка“ ) припаѓа на источнословенски народни приказни. Во индексот на бајки под бројот 480 "Маќеа и паштерка": Паштерката е однесена во шумата;Мразко( Баба-Јага, Духот господар на шумата, во украински текстови почесто се среќава како- глава на кобила) го тестира девојчето и го наградува (АА 480 * Б); паштерката игра криенка со мечка, глушец и тие и  помагаат; нејзината сопствена ќерка исто така сака да добие подарок, но не го издржува тестот и умира (AA 480 * C). Приказната за средбата на маќеата во шумата со Мразко е забележана и во фолклорот на некои соседни народи со источните Словени.

Руски варијанти - 40, украински - 30, белоруски - 11 Бараг Л. Г., Новиков Н. В. Примечания // Народные русские сказки А. Н. Афанасьева: В 3 т. — М.: Наука, 1984—1985. — (Лит. памятники). — Т. 1. — 1984. — С. 464. .

Две верзии (број 95 и 96) биле вклучени во збирката „Руски народни приказни“ од Александар Афанасиев   .

Историјата на приказните за овој заговор е поврзана со средновековната колекција „Римски дела“ (бр. 109, 251) и со Василиј (IV, No 7; V, No. 2). Врз основа на слични словачки и чешки бајки, „Дванаесет месеци“ () од Божен Немцов (1854) и „Приказна за читање и раскажување“ од С.Ј. Маршак „Дванаесет месеци“ (1942). Руската бајка се одразила и во поемата на Н. А. Некрасов „Мраз, црвен нос“ и се прославила во прераскажувањата на В. Ф.Одоевски и други писатели.

Заплетот на „Мразко“ служел како основа за создавање на книжевни приказни; врз основа на него е снимен истоимен игран филм.

 Верзии 
Според истражувачите кои ги проучувале снимките од бајката „Мразко“ во различни региони, има најмалку четириесет руски верзии, околу триесет украински и единаесет белоруски. Првично, овие усни приказни биле близу до бајки; селаните, верувајќи во натприродните можности на Мразко, сè до 19 век се обидувале да го смират со помош на слатко. Подоцна, кога Мразко во осознавањето започнал да ги губи одликите на митолошки лик, приказната за средбата со него добила форма на бајка.

Собирачот на фолклор Александар Афанасјев кои вклучил две верзии на „Мразко“ во збирката на неговите, бајката е раскажана  во областа Николски во провинцијата Новгород, втората (број 96) во провинцијата Курск .

Друго издание на „Мразко“, вклучено во книгата „Приказни и легенди за местата на Пушкин“ (1950), било снимено недалеку од Михајловски во 1927 година. Од раскажувачот, 50-годишната неписмена селанка Ана Федоровна Дворецкова, собирачите дознале дека бајките во нивното семејство обично се раскажувале навечер, за време на ткаење или предење.Таа самата ги изговарала со глас на пеење, изразно, од време на време преминувајќи на рецитирање.

 Заплет 
лево|мини|267x267пкс| „Мразко“уметникот В. Керик, 1914 година

 Од приказните на Афанасиев (бр. 95) 
Злобната маќеа, сакајќи да се ослободи од ќерката Марфушка, вредна и непоколеблива девојка, му наредила на нејзиниот сопруг да ја однесе во шуматата и да ја ожени за Мразко. Старецот не се осмелувал да не ја послуша својата пргава сопруга. Ја донел својата ќерка во шумата, ја оставил во близина на големо борово дрво и се вратил дома.

Наскоро се појавил Мразко. Откако ја прашал Марфушка трипати: „Дали ти е топло, девојче, дали си топло, црвено?“, Тој го завиткал гостинот што замрзнува во бунди.

Следниот ден старецот повторно отишол во шумата и ја пронашол својата ќерка таму жива, здрава, со богати подароци. Кога маќеата ја видела својата поќерка во ново крзнено палто и со кутија платна, решила да ги испрати и своите ќерки на младоженецот. Сепак, на прашањето „Дали ви е топло, девојки?“ Тие одговориле грубо и наскоро „замрзнале“.

 Од бајките за местата на Пушкин 
Вдовецот, старец повторно се оженил. Новата сопруга не ја сакала неговата ќерка и му наредила да се ослободи од неа. Старецот ја однел во шумата, собрал неколку дрвца и заминал. Девојчето одело по патеката и наишло на колиба. Ноќта дошол Мразко и донел фустан, крзнено палто, чизми, јавнал на коњ и ја донел со покриена кочија.

Кога кучето и кажало на маќеата дека нејзината поќерка си иде дома во сребро и злато, старицата не верувала на почетокот. Но, наскоро видела дека девојчето е навистина живо, здраво и богато. Маќеата му наредила и на сопственото дете да замине во истата колиба. Но,ќерката на нејзината маќеа се однесувала арогантно, се сретнала со Мразко и безобразно се однесувала, за што платила: од неа останале само коски.

 Литературна прозивка 
Владимир Одоевски прв се свртел кон литературната обработка на бајката „Мразко“, тој го напишал делото „Мраз Иванович“. Во оваа верзија, главниот лик е сивокос старец кој живее во куќа направена од мраз. Исто како Мразко во една народна приказна и Мраз Иванович ја цени напорната работа и затоа и дава на плетачката „дијамант“ за нејзината марама и сребрени пари во кофа за нејзината работа. Мрзливката, која оди по стапките на Плетачката до леденото кралство на старецот, добива „како награда“ само мраз .

Објавувањето на поемата на Некрасов „Мраз,црвен нос“ (1863) придонела за понатамошен развој на имиџот на херојот. Овој Мраз, доминантен и строг старец, сопственик на зимското кралство, „малку личи на добродушниот и фер херој на народната приказна„ Мразко “. Оддалеченоста на ликовите е поврзана, според истражувачите, со фактот дека Некрасов вклучил во заплетот на песната само еден фрагмент од Мразко (станува збор за прашањето „Дали ти е топло, млада дамо?“ ) ; самиот „војвода“ е многу поблизок до хероите на народните песни отколку до бајките. Истражувачите наоѓаат неколку точки на пресек помеѓу Фрост и Браќа Грим "Госпоѓица Снежна бура"  и во двете приказни има вредни поќерки, злобни маќеи и нивните арогантни ќерки; Добрите девојки во секоја од приказните добиваат награда, само во првиот случај великодушноста доаѓа од „господарот на зимата“, а во вториот - од „Госпоѓица Снежна бура“ . Според  Владимир Проп, и Мразко и Дедо Мраз имаат „персонификација на зимата“ (во машки и женски слики, соодветно). Во исто време, фолклористот го свртува вниманието на „преплетување на заплети“.

Не постојат целосно објективни критериуми за одделување на една приказна од друга. Каде што еден истражувач ќе види нов заговор, друг ќе види варијанта и обратно.

Истражувачите исто така ја сметаат драматичната приказна на Самуил Маршак „Дванаесет месеци“ (1942) како една од литературно ревидирани модификации на приказната „Мраз“.

 Уметнички одлики 
Литературната критичарка Елена Коровина, карактеризирајќи го херојот на бајката „Мразко“, ја репродуцира поговорката од наследството на Владимир Дал дека „Мраско галопира над елките, брезите, покрај сувите брегови“. Леснотијата и разиграноста на „господарот на зимата“ ни овозможува да кажеме дека ликот е еден од „младите божества“ кои се подготвени да бидат љубезни „со девојките што се изгубиле во неговата шума“. Фолклористот Владимир Бахтин, потсетувајќи дека Дедо Мраз, Мраз Црвениот нос, Мраско се еден ист „господар на студот“, го нарекуваат херојот на бајката „застапник“; според популарниот ум, „најслабиот, највредниот“ мора да победи и да  добие награда . Литературниот критичар Владимир Аникин забележува дека Мраско - во зависност од ситуацијата - може да се покаже и како добродушен сопственик и како безмилосен владетел: Во бајката за издржливоста и трпеливоста на сирачето, за тежкиот Мраз, постои мисла: оние што се угнетени, оние кои се отпорни, ќе бидат среќни. Бајката е еден вид идеолошки, естетски и етички кодекс на народот, неговите аспирации и очекувања се отелотворени овде.
 Адаптација на екран 

 Чудесниот бунар (1956)
 Мразко (1964)
 Мраз Иванович  (1981)

 Нумизматика 
На 28 септември 2020 година, Банката на Русија издала комеморативна сребрена монета со 3 рубљи „Мразко“ од серијата „Легенди и приказни за народите на Русија“ Банк России выпускает в обращение памятную монету из драгоценного металла .

 Поврзано 

 Мраз (митологија)
 Дедо Мраз

 Наводи 

 Литература 

 Парцела број 480. „Маќеа и поќерка“ // Индекс на компаративен заговор. Источнословенска приказна
 Горјаева Б. Б. Заплетот "Маќеа и поќерка" (АТ * 480) во традицијата на бајките на Калмик

CC СО 101 12
Категорија:Руски народни приказни