Протопланетарен диск

Прототопланетарен диск — вртечки кружен диск со густ гас и прашина што опкружува млада новосоздадена ѕвезда, ѕвезда Т Бик или  Хербигова Ae/Be-ѕвезда. Прототопланетарниот диск, исто така, може да се смета за акреционен диск за самата ѕвезда, бидејќи гасови или друг материјал може да паѓаат од внатрешниот раб на дискот на површината на ѕвездата. Овој процес не треба да се меша со насобирачкиот процес, за кој се смета дека ги гради самите планети. Надворешно осветлените светло-испарувачки протопланетарни дискови се нарекуваат проплиди.

Во јули 2018 година, била пријавена првата потврдена слика на таков диск, во која има нова вонсончева планета, именувана ПДС 70б.

 Создавање 
лево|мини|200x200пкс| Дел на ѕвезди кои покажуваат некои докази дека имаат протопланетарен диск како функција на ѕвездена ера (во милиони години). Примероците се во близина на млади јата и збирови. Преземено од преглед од Мамајек (2009).
Протоѕвездите се создаваат од молекуларни облаци кои се состојат првенствено од молекуларен водород. Кога дел од молекуларниот облак достигнува критична големина, маса или густина, тој започнува да пропаѓа под сопствената гравитација. Бидејќи овој колаптен облак, наречен сончева маглина, станува погуст, случајните движења на гас првично присутни во облакот во просек во корист на насоката на нет импулсниот моментум на маглината. Зачувувањето на импулсниот момент предизвикува ротацијата да се зголеми како што полупречникот на маглината се намалува. Оваа ротација предизвикува облакот да се смачка - како што е правење на рамна пица од тесто - и да добие облик на диск. Ова се случува затоа што центрипетското забрзување од орбиталното движење се спротивставува на гравитациското влечење на ѕвездата само во радијална насока, но облакот останува слободен да пропаѓа во вертикална насока. Исходот е создавање на тенок диск поддржан од притисок на гас во вертикална насока. Првичниот колапс трае околу 100 000 години. После тоа време, ѕвездата достигнува температура на површината слична на онаа на главната секвенсна ѕвезда со иста маса и станува видлива.

Сега е ѕвезда Т Бик. Зголемувањето на гасот кон ѕвездата продолжува уште 10 милиони години, пред исчезнувањето на дискот, можеби и да биде разнесено од ѕвездениот ветер на младата ѕвезда, или можеби едноставно престанува да емитува зрачење откако ќе заврши акумулацијата. Најстариот протопланетарски диск кој досега е откриен е стар 25 милиони години. 
мини|Протеплантарски диск. Симулирани спирални краеви наспроти набљудувачки податоци.
Прототопланетарните дискови околу ѕвездите Т Бик се разликуваат од дисковите околу примарните компоненти на блиските двојни системи во однос на нивната големина и температура. Прототопланетарните дискови имаат радии до 1000 ае, а само нивните најоддалечени делови достигнуваат температури над 1000 K. Тие многу често се придружени со млазови.

Протепланетарни дискови се забележани околу неколку млади ѕвезди во нашата галаксија. Набудувањата од вселенскиот телескоп Хабл покажаа дека се создаваат проплиди и планетарни дискови во маглината Орион .

 Однос со абиогенезата 
Врз основа на неодамнешните студии на компјутерски модели, сложените органски молекули неопходни за живот може да се создаваат во протопланетарниот диск на зрна од прашина што го опкружуваат Сонцето пред формирањето на Земјата. Според студиите на компјутер, истиот тој процес може да се случи и околу други starsвезди кои се здобиваат со планети .  (Исто така, видете Вонземски органски молекули ).

 Поврзано 
 Планетарен систем

 Наводи 

 Дополнителна литература 




Категорија:Околуѕвездени дискови