Кицуне

. Лисиците се честа тема на јапонскиот фолклор; на англиски јазик, кицуне се однесува на нив во овој контекст. Приказните ги прикажуваат легендарните лисици како интелигентни суштества и како поседуваат паранормални способности кои се зголемуваат како што стареат и  стануваат помудри. Според јоокаи фолклорот, сите лисици имаат способност да се вообличуваат во човечка. Додека некои народни приказни зборуваат за кицуне, користејќи ја оваа способност да измамат други - како што често прават лисиците во фолклорот, други приказни ги прикажуваат како верни чувари, пријатели, љубовници и сопруги.

Лисиците и луѓето живееле блиску заедно во античка Јапонија; ова дружење довело до легенди за суштествата. Кицуне се зближиле со Инари, шинто ками или дух и служат како негови гласници. Оваа улога го засилила натприродното значење на лисицата. Колку повеќе опашки има кицуне - тие можат да имаат дури девет - толку е постара, помудра и помоќна. Поради нивната потенцијална моќ и влијание, некои луѓе им принесуваат жртви како на божества.

Спротивно на тоа, на лисиците честопати се гледало како „вештерски животни“, особено за време на суеверениот Едо период (1603–1867) и се сметале за гоблини на кои не можело да им се верува (слично на некои јазовци и мачки).

 Потекло 
десно|мини|Лисица со девет опашки, од Кинг издание на антички текст Класика на Планините и Морињата.
лево|мини|Јапонија е дом на два реални подвидови на црвена лисица: Хокаидо лисица (Vulpes vulpes schrencki, на сликата), и Јапонската црвена лисица (V. v. japonica).
Легендите за јапонските лисици потекнуваат од лисицата-дух на кинеската митологија, која исто така се наоѓа во приказните низ источна Азија. Народните раскази на Кина раскажуваат за лисици духови наречени хули џинг (кинески: 狐狸精) кои можат да имаат до девет опашки; овие биле прифатени во јапонската култура како „kyūbi no kitsune“ („лисица со девет опашки“). Многу од најраните преживеани приказни се запишани во Коњаку Моногатаришуу, јапонска збирка од јапонски, кинески и индиски литературни наративи од XI век.

Смаерс (1999), забележала дека идејата за лисицата како заводничка и поврзување на митовите за лисици со Будизмот биле воведени во јапонскиот фолклор преку слични кинески раскази, но таа тврдела дека некои приказни за лисици содржат уникатни елементи во Јапонија.

 Етимологија 

Целосната етимологија е непозната. Најстарата позната употреба на зборот е во текстот „Шинјаку Кегонкоо Онги Шики“, датиран во 794 година. Други стари извори вклучуваат „Нихон Рјооики“ (810–824) и „Уамјоо Руиџушоо“ (околу 934 година). Овие стари извори се напишани во „Манјоогана“, што јасно ја идентификувале историската форма на зборот (кога била преведена во транслитерација со латинска азбука) како „ki1tune“. По неколку дијахронични фонолошки промени, ова станало кицуне.
мини|300п|Месечината на Мусаши Плејн (лисица) од Јошитоши.
Дадени се многу етимолошки предлози, иако не постои општ договор:

 Мјоогоки (1268г.) сугерирал дека е така наречена бидејќи таа е „секогаш (цуне) жолта (ки)".
 На почетокот на Камакура период Мизугами покажал дека тоа значело "дојде (ки) [минато свршено време од „цу“] во спална соба (не)", од легенда се вели дека кицуне можеле да потраат еден во човечка женска форма, да се омажат со маж, и да носат деца.
 Араи Хакусеки во „Тоога“ (1717) укажувал на тоа дека „ки“ значи „смрдеа“, „цу“ има присвоен облик, а„не“ е поврзан со „ину“, зборот за „куче“.
 Таникауа Котосуга во „Уакун но Шиори“ (1777-1887) укажувал на тоа дека „ки“ значи „жолта“, „цу“ има присвоен облик, и „не“ е поврзано со неко, зборот за „мачка“.
 Ооцуки Фумихико во „Даигенкаи“ (1932-1935) предложил дека зборот доаѓал од „кицу“ што е било ономатопеја за кора од лисица, и „не“, што можел да биде почесен назив кој се однесувал на слуга на Инари храм.
 Нозаки, исто така, сугерирал дека зборот првично бил ономатопеја: „кицу“ претставувал лисичји крик, па станал општ збор за „лисица“; „не“ означувало некое пријатно расположение.

Кицу сега е архаичен збор; на современ јапонски јазик, плачот на лисицата е транскрибиран како „кон кон“ или „гон гон“.

Широко позната народна етимологија на зборот се поврзува со спиење и враќање дома: на стар јапонски јазик, „кицу-не“ значи „дојди и спиј“, а „ки-цуне“ значи „секогаш доаѓа“. Ова се чини дека е врзано за одредена приказна; тоа е една од најстарите преживеани кицуне приказни, и за разлика од повеќето во кои кицуне зема форма на жена и се мажи за маж, оваа не завршува трагично. Од преводот на Хамел:



Кицуне ги исполнува своите ветувања и се труди да возврати на секоја услуга. Повремено, кицуне се прикачувала на личност или домаќинство, каде што можела да предизвика секакви палавштини. Во една приказна од XII век, само заканата на сопственикот на една куќата, за истребување на лисиците, ги убедува да се реагираат. Патријархот кицуне се појавува во соништата на човекот:

Други кицуне ја користат својата магија во полза на нивниот придружник или домаќин сè додека луѓето кон нив се однесуваат со почит. Како јоокаи, кицуне не го делат човечкиот морал, а кицуне што има усвоено куќа на овој начин, може, на пример, да му донесе пари на домаќинот или предмети што ги украла од соседите. Соодветно на тоа, обичните домаќинства за кои се смета дека се засолништа на кицуне се третираат со сомнеж. Чудно, семејствата на самураите честопати биле познати дека имале соживот со кицуне, но овие лисици се сметале за зенко, а употребата на нивната магија било знак на престиж. Напуштените домови биле вообичаено поради прогонство на кицуне. Една приказна од XII век раскажува за еден министер кој се преселил во стара палата само за да открие семејство лисици што живееле таму. Тие прво се обиделе да го исплашат, потоа тврделе дека куќата "е наша веќе многу години, и ... сакаме да се изразиме сериозен протест." Човекот одбил, а лисиците се откажале и се преселиле во напуштено место во близина.

Приказните ги разликуваат подароците од кицуне и исплаќањата на кицуне. Ако кицуне понудела исплата или награда што вклучувала пари или материјално богатство, дел или целата сума ќе се состоела од стара хартија, лисја, гранчиња, камења или слични безвредни предмети под волшебна илузија. Вистински кицуне подароци биле нематеријални средства, како што се заштита, знаење, долг живот.

мини|центар|900п|Гејши играат кицуне-кен, рана јапонска игра како лист-камен-ножици, но со селски главатар (庄屋 shōya), лисица (狐 кицуне) и ловец (ō ryshi).

 Жени и љубовници 
лево|мини|Кицуне Кузуноха има лисичја сенка дури и во човечка форма. Кузуноха е популарна фигура во фолклорот и предмет на кабуки претстави. Дрворез од страна на Утагауа Кунијоши.|343x343пкс
десно|мини|Инро со слика од кицуне но јомеири. На задната страна е насликана невеста во носилка.|346x346пкс
Кицуне обично се прикажуваат како љубовници, обично во приказни кои вклучуваат млад маж и кицуне које се вообличува во жена. Кицуне можеби е заводничка, но овие приказни почесто имаат романтична природа. Типично, младиот човек не знаејќи се жени со лисицата, која се докажува како посветена сопруга. Мажот на крајот ја открива вистинската природа на лисицата, а сопругата-лисица е принудена да го напушти. Во некои случаи, сопругот се буди како од сон, гнасен, дезориентиран и далеку од дома. Потоа мора да се врати за да се соочи со своето напуштено семејство во срам.

Многу приказни раскажуваат за жени-лисици кои раѓаат деца. Кога ваквите потомци се човечки, и тие наследуваат посебни физички или натприродни квалитети од кицуне родителите. Астрологот-магионичар Абе но Сеимеи бил познат по тоа дека наследил вакви вонредни моќи.

Други приказни раскажуваат за кицуне што се венчале едни со други. Дождот што паѓа од ведро небо - сончев дожд - се нарекува кицуне но јомеири или свадба на кицуне, по народната приказна што опишува свадбената церемонија помеѓу суштествата, што се одржала во такви услови. Настанот се смета за добар знак, но кицуне се одмаздува на сите непоканети гости, A compilation of terms for sun showers from various cultures and languages. како што е прикажано во филмот „Соништа“ од Акира Куросава во 1990 година.

Стивен Турнбул, во „Нагашино 1575“, ја раскажува приказната за вмешаноста на кланот Такеда со жена-лисица. Воениот командант Такеда Шинген, во 1544 година, во битка го поразил помалиот локален војвода по име Сува Јоришиге и го довел до самоубиство по „понижувачката и лажна“ мировна конференција, по што Шинген ја принудил на брак со него убавата 14-годишна ќерка на Сува Јоришиге, Лејди Кои - воедно и негова сопствена внука. Шинген (пишувал Турнбул) „бил толку опседнат со девојчето што неговите суеверни следбеници се вознемириле и верувале дека е инкарнација на духот на белата лисица од храмот Сува, која го маѓепсала за да се одмазди“. Кога нивниот син Такеда Кацујори се покажал како катастрофален водач и го предводел кланот во нивниот поразителен пораз во битката во Нагашино, пишувал Турнбул: „мудрите стари глави кимнаа со главата, сеќавајќи се на несреќните околности на неговото раѓање и на неговата магична мајка“.

Поврзано
 Лисица-дух, општ преглед за тоа дека е во фолклорот во Источна Азија
 Хули Џинг;– кинеска лисица-дух
 Кумихо– корејска лисица-дух
 Хакузоосу
 Сешо-секи
 Тамамо-но-Мае
 Дива лисица коан

Белешки

Наводи

Дополнителна литература

Надворешни врски
 The Kitsune Page
 Foxtrot's Guide to Kitsune Lore
 Kitsune.org folklore
 Kitsune, Kumiho, Huli Jing, Fox – Fox spirits in Asia, and Asian fox spirits in the West An extensive bibliography of fox-spirit books.
 Gods of Japan page on the fox spirit
 Kitsune: Coyote of the Orient
 Monster of the Week: Kitsune

Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Јапонска митологија
Категорија:Статии со текст на јапонски
Категорија:Статии со текст на кинески
Категорија:Статии со микроформати hAudio