Економска нееднаквост

Економска нееднаквост — диспаритети во дистрибуцијата на доходот меѓу поединците и групите во општеството. Нееднаквоста обично претставува дел од пошироката анализа на сиромаштијата и благосостојбата.

Мерење на нееднаквоста
Во економијата, нееднаквоста најчесто се анализира заедно со сиромаштијата и економската благосостојба, иако овие три концепти се разликуваат. Така, нееднаквоста е поширок поим од сиромаштијата, зашто се однесува на целата распределба на доходот, додека сиромаштијата ги опфаќа само лицата кои се наоѓаат под минималното ниво на доходот (линијата на сиромаштијата). Од друга страна, концептот на нееднаквоста е потесен од благосостојбата, зашто нееднаквоста е независна од просекот и се однесува само на дисперзијата на распределбата на доходот. Мерките на нееднаквоста можат да се поделат во две групи: позитивни и нормативни при што позитивните мерила се засновани на објективни, статистички методи, додека нормативните мерила поаѓаат од некои етички вредности. Најчести позитивни мерила на нееднаквоста се распонот, просечното релативно отстапување, варијансата, коефициентот на варијација, Тејловиот ентрописки коефициент и коефициентот ЏИНИ.Димитар Ефтимоски, Економија на развојот. Скопје: Универзитет „Св. Кирил Методиј“, Економски институт, 2003, стр. 316-317.

Општоприфатено мерило на нееднаквоста е Џиниевиот коефициент, кој се пресметува врз основа на Лоренцовата крива, која е визуелно мерило на нееднаквоста и го покажува процентот од доходот присвоен од страна на најсиромашните проценти од населението. Колку е поголема површината меѓу линијата на совршената еднаквост (дијагоналата) и Лоренцовата крива, толку е поголема нееднаквоста во дистрибуцијата на доходот меѓу населението. Во случај на совршена еднаквост во распределбата на доходот, односно кога секое лице заработува ист доход, Лоренцовата крива би претставувала права линија (дијагонала). Од друга страна, во случај на совршена нееднаквост, кога едно лице го присвојува целокупниот доход во земјата, Лоренцовата крива е претставена како агол од 90 степени. Оттука, колку е поголема површината меѓу дијагоналата (линијата на совршената еднаквост) и Лоренцовата крива, толку е поголема нееднаквоста во распределбата на доходот. Коефициент ЏИН претставува однос меѓу површината што ја затвораат дијагоналата и Лоренцовата крива и вкупната површина под дијагоналата. Математички гледано, коефициентот ЏИНИ претставува половина од релативната просечна разлика, која се дефинира како аритметичка средина од апсолутните вредности на разликите меѓу сите парови приходи. Предност на коефициентот ЏИНИ е тоа што ги зема предвид разликите на сите парови од поединечните доходи, со што се избегнува споредбата со просечниот доход. Исто така, овој показател го избегнува и квадрирањето, па затоа се смета за најдобар показател на нееднаквоста. Сепак, тој има и недостатоци до кои најважниот е тоа што не дава информации за промените на положбата на лицата внатре во распределбата на доходот.Димитар Ефтимоски, Економија на развојот. Скопје: Универзитет „Св. Кирил Методиј“, Економски институт, 2003, стр. 319-320. 

Во групата на нормативните показатели на нееднаквоста, најмногу се применуваат Далтоновото и Аткинсовото мерило. Далтоновото мерило поаѓа од разликата меѓу вкупната корист и користа што би произлегла од еднаквата распределба на доходот, т.е. ова мерило ја покажува разликата меѓу стварната и идеалната (максималната, потенцијалната) општетсвена благосостојба. Мерилото на Аткинсон поаѓа од доходот по глава на живот кој, доколку би го поседувал секој човек, би довел до благосостојба еднаква на вкупната благосостојба.Димитар Ефтимоски, Економија на развојот. Скопје: Универзитет „Св. Кирил Методиј“, Економски институт, 2003, стр. 321-322. 

Покрај економската нееднаквост помеѓу земјите или државите, постојат важни видови на економска нееднаквост помеѓу различните групи на луѓе. Друг вид на мерка е Индексот на човечки развој прилагоден на нееднаквоста, што е статистички композитен индекс кој ја зема предвид нееднаквостаHuman Development Reports. Inequality-adjusted Human Development Index (IHDI) . United Nations Development Programme. Retrieved: March 3, 2019..

Истражувањата сугерираат дека поголема нееднаквост го попречува економскиот раст, а нееднаквоста на земјиштето и човечкиот капитал го намалува растот повеќе од нееднаквоста на приходот. Глобализацијата ја намалува глобалната нееднаквост (меѓу народите), а со тоа ја зголемува и нееднаквоста во рамките на нациите.

Македонија спаѓа во редот на земјите со умерено ниво на нееднаквост во дистрибуцијата на доходот. Џиниевиот коефициент, кој во преттранзициониот период изнесувал 22, денес изнесува 35, и е релативно стабилен. Неговиот пораст е резултат, главно, на јакнењето на приватниот сектор, каде што нееднаквоста е значително поизразена. Според нобеловецот Сајмон Кузнец, нивото на економската нееднаквост е резултат на фазата на економскиот развој (Кузнецова крива), што практично значи дека земјите со ниско ниво на економски развој обично се одликуваат со релативно рамномерна дистрибуција на остварениот доход. Таков е примерот и со Република Македонија.

Показатели за нееднаквоста

Во 1820 година, односот помеѓу приходите на горните и долните 20 проценти од светското население бил три спрема еден. До 1991 година, бил осумдесет и шест на еден. Студија од 2011 година насловена „Поделени стоиме: Зошто нееднаквоста продолжува да расте“ од страна на Организацијата за економска соработка и развој (ОЕЦД) се обидела да ги објасни причините за оваа зголемена нееднаквост со истражување на економската нееднаквост во земјите на ОЕЦД, заклучувајќи дека следниве фактори одиграле голема улога:

 Промените во структурата на домаќинствата можат да играат важна улога. Едноглави домаќинства во земјите на ОЕЦД се зголемиле од просечно 15% на крајот на 1980-тите на 20% во средината на 2000-тите години, што резултира со поголема нееднаквост.
 Асортиманското парење се однесува на феноменот на луѓе кои стапуваат во брак со луѓе со слично потекло, на пример, лекарите се ожениле со други лекари наместо со медицински сестри. ОЕЦД откри дека 40% од паровите каде што работат и двајцата партнери припаѓаат на исти или соседни сектори за заработка во споредба со 33%, 20 години порано. 
 Во дното на перцентилите, бројот на работни часови е намален. 
 Главната причина за зголемување на нееднаквоста се чини дека е разликата помеѓу побарувачката и понудата на вештини.

Студијата ги донела следниве заклучоци за нивото на економска нееднаквост:

 Нееднаквоста на приходите во земјите на ОЕЦД е на највисоко ниво за изминатиот половина век. Односот помеѓу долните 10% и горните (први) 10% се зголемил од 1:7 на 1:9 за 25 години. 
 Постојат пробни знаци на можна конвергенција на нивоата на нееднаквост кон заедничко и повисоко просечно ниво низ земјите на ОЕЦД.
 Со многу малку исклучоци (Франција, Јапонија и Шпанија), платите за 10% најдобро платени работници се зголемиле во однос на оние со 10% најниско платените.

Студија на ОЕЦД во 2011 година истражувала економска нееднаквост во Аргентина, Бразил, Кина, Индија, Индонезија, Русија и Јужна Африка. Студијата заклучила дека клучните извори на нееднаквост во овие земји вклучуваат „голем, постојан неформален сектор, раширени регионални поделби (на пр. урбано-рурален), празнини во пристапот до образование и бариери за вработување и напредување во кариерата на жените“.

Студија на Светскиот институт за истражување на развојната економија при Универзитетот на Обединетите нации објавил дека само најбогатите 1% од возрасните поседувале 40% од глобалните средства во 2000 година. Трите најбогати луѓе во светот поседуваат повеќе финансиски средства од најниските 48 земји заедно. Комбинираното богатство на „милионерите од 10 милиони долари“ пораснало на скоро 41 трилион долари во 2008 година"Growth of millionaires in India fastest in world  ". Thaindian News. June 25, 2008.. Извештајот на Оксфам за глобалната нееднаквост во 2020 г. покажал дека системот го изградиле богати и моќни мажи, кои продолжуваат да ги носат правилата и да ја користат најголемата погодност. Мажите ширум светот поседуваат 50% повеќе богатство од жените.


Според ПолитиФакт, првите 400 најбогати Американци „имаат повеќе богатство отколку половина од сите Американци заедно“. Според „Њујорк Тајмс“ на 22 јули 2014 година, „најбогатите 1 процент Американци поседуваат повеќе богатство од оние кои се на дното од 90 проценти“. Наследното богатство може да помогне да се објасни зошто многу Американци кои станале богати можеби имале „добар почеток во кариерата“. Во септември 2012 година, според Институтот за студии за политика (ИПС), „над 60 проценти“ од 400 најбогати Американци според Форбс „имале  значителна привилегија“. Во извештајот за ИПС од 2017 година се вели дека три лица, Џеф Беjзос, Бил Гејтс и Ворен Бафет, поседуваат исто толку богатство колку и долната половина од населението, или 160 милиони луѓе, и дека растечката различност меѓу богатите и сиромашните создала „морална криза“, истакнувајќи дека „не сме биле сведоци на толку екстремни нивоа на концентрирано богатство и моќ уште од првото позлатено доба пред еден век“. Во 2016 година, светските милијардери го зголемиле своето комбинирано глобално богатство на рекордни 6 трилиони долари. Во 2017 година, тие го зголемиле своето колективно богатство на 8,9 трилиони. Во 2018 година, нееднаквоста во приходите на САД го достигнало највисокото ниво досега забележано од Бирото за попис.

Постојните податоци и проценки сугерираат на голем пораст на меѓународните (и општо меѓу-макрорегионалните) компоненти помеѓу 1820 и 1960 година. Можеби тоа е малку намалено од тоа време на штета на зголемената нееднаквост во земјите. Програмата за развој на Обединетите нации во 2014 година тврди дека поголеми инвестиции во социјалното осигурување, работни места и закони што ги штитат ранливите популации се неопходни за да се спречи проширување на нееднаквоста во приходитеMark Anderson (July 24, 2014). Jobs and social security needed as income inequality widens, UNDP warn. The Guardian. Retrieved July 24, 2014..

Постои значителна разлика во измерената распределба на богатството и разбирањето на јавноста за распределбата на богатството. Мајкл Нортон од Бизнис школата на Харвард и Ден Арили од Одделот за психологија на Универзитетот Дјук, утврдиле дека ова е вистина во нивното истражување спроведено во 2011 година. Вистинското богатство кое се одвивало во највисокиот квинтил во 2011 година било околу 84%, додека просечната сума на богатството за кое пошироката јавност проценува дека оди во најголемиот квинтил била околу 58%.

Според студијата од 2020 година, глобалната нееднаквост во заработката значително се намалила од 1970 година. Во текот на 2000-тите и 2010-тите, уделот на заработката од најсиромашната половина на светот двојно се зголемила. Двајца истражувачи тврдат дека нееднаквоста во глобалниот доход се намалува како резултат на силниот економски раст во земјите во развој. Според извештајот од јануари 2020 година на Одделот за економски и социјални работи на Обединетите нации, економската нееднаквост меѓу државите се намалила, но меѓудржавната нееднаквост е зголемена за 70% од светската популација во периодот 1990-2015 година. Во 2015 година, ОЕЦД објавила во 2015 година дека нееднаквоста во приходите е поголема отколку што некогаш била во рамките на земјите членки на ОЕЦД и е на зголемено ниво во многу економии во подемImproving job quality and reducing gender gaps are essential to tackling growing inequality. OECD, May 21, 2015.. Според извештајот на Меѓународниот монетарен фонд од јуни 2015 година:

Проширувањето на нееднаквоста во приходите е дефинирачки предизвик за нашето време. Во напредните економии, јазот меѓу богатите и сиромашните е на највисоко ниво во последните неколку децении. Трендовите на нееднаквост беа помешани на пазарите во развој и земјите во развој (ЕМДЦ), при што некои земји доживеаја пад на нееднаквоста, но остануваат раширени нееднаквости во пристапот до образование, здравствена заштита и финансииEra Dabla-Norris; Kalpana Kochhar; Nujin Suphaphiphat; Frantisek Ricka; Evridiki Tsounta (June 15, 2015). Causes and Consequences of Income Inequality : A Global Perspective. International Monetary Fund. Retrieved June 16, 2015..

Во октомври 2017 година, ММФ предупредил дека нееднаквоста во нациите, и покрај глобалната нееднаквост што паѓа во последните децении, се зголемила толку нагло што го загрозува економскиот раст и може да резултира во понатамошна политичка поларизација. Во извештајот на Фондот за фискален монитор се вели дека „прогресивното оданочување и трансфери се клучни компоненти на ефикасна фискална прераспределба“.  Во октомври 2018 година Оксфам објавил Индекс на намалување на нееднаквоста кој ги мери социјалните трошоци, даноците и правата на работниците за да покаже во кои земји се најдобри затворањето на јазот меѓу богатите и сиромашните.

Распределба на богатство во рамките на одделни земји

Следната табела прикажува информации за поединечна распределба на богатството во различни земји од извештајот на Credit Suisse за 2018 година October 10, 2018 article: Global Wealth Report 2018: US and China in the lead . Report. Databook. Downloadable data sheets. See Table 3.1 (page 114) of databook for mean and median wealth by country..

+ 123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143144145146147148149150151152153154155156157158159160161162163164165166167168169170171172173174+Средно богатство по возрасен, во американски долари. Земји и поднационална област.  Првично по ранг по средно богатство.Земја или административна единица Средно богатствопо возрасен. во американски долариСредно богатствопо возрасенво американски долариСоодност (во %)на медијанаврз срединаВозрасниво илјадници 203,847555,72636.68248 191,453411,06046.5818,433 183,339530,24434.586,811 164,284412,12739.86456 163,429313,04552.218,869 114,935253,20545.3913,260 106,827280,58038.0749,478 106,342288,26336.8928,858 103,861227,23545.71105,108 98,613289,79834.033,486 97,169279,04834.8250,919 91,656283,11832.374,552 87,188191,17745.6137,410 80,054291,10327.504,057 79,239217,78736.3848,527 78,177212,37536.8119,139 76,116140,62954.13347 72,473232,95231.113,460 70,074231,36830.297,07565,463171,73938.1241,381 61,667403,97415.27242,972 60,999286,71221.284,450 59,978121,63849.312,177 58,905244,67224.086,224 54,966174,12931.575,405 45,606161,06228.324,327 40,789108,12737.729,019 39,709249,76515.907,689 35,169214,89316.3767,470 34,04379,09743.041,676 31,313109,36228.638,377 26,93961,70143.664,085 26,27891,37428.763,045 25,26788,17328.667,752 23,81262,22238.2713,166 21,34948,65243.8868 21,20334,78160.964,339 18,89557,80632.691,034 17,13135,95147.653,342 17,01861,48927.688,529 16,47235,66846.18943 16,33347,81034.161,085,003 15,02637,59439.977,826 14,90145,61232.6779 14,30441,80434.223,450 14,15442,92532.97298 13,38538,88234.421,153 12,84743,17429.7622,629 12,55639,19432.042,484 12,06024,74648.74475 11,38547,82223.81288 11,16124,60045.372,306 11,01323,98445.925,752 10,57231,79433.2530,626 10,384100,30810.35909 9,81331,71730.943,490 8,52228,76229.63213 8,35828,89728.922,655 8,15716,95748.102,201 7,54033,95822.201,557 7,07816,72542.322,940 7,00027,97025.0321,372 6,97316,34242.671,124 6,79615,25544.5558 6,76214,11047.922,805 6,72622,19130.3135,434 6,65820,32132.7615,582 6,51618,15435.89105 6,51514,19245.9119,160 6,22614,93241.708,014 6,03622,50826.8220,766 5,78420,62028.0583,850 5,74513,32843.105,371 5,64012,55144.941,612 5,54823,93723.1854 5,07615,71932.291,002 4,93718,23927.0733,751 4,90310,74345.646,809 4,82410,44646.183,548 4,71219,49724.1770 4,61615,21930.334,024 4,61610,29544.841,960 24,26331,72432.58145,836 3,94411,70433.701,356 3,93233,72611.664,162 3,8359,03542.45312 3,70416,08123.0371 3,65210,79333.841,375 3,52511,14631.63131 3,4107,53045.296,915 3,3917,58344.722,175 3,2548,03140.52574 3,21111,06829.0110,507 3,17611,53027.5529,953 3,1759,07734.9826,565 3,1757,92140.0812,934 3,0579,39832.53695 2,88710,67527.045,417 2,73919,99713.70112,039 2,7026,80839.69308 2,67718,55514.4354,411 2,5899,07528.534,181 2,54710,88223.4175 2,5078,92428.091,983 2,4269,30526.0723,218 2,4155,75841.9414,311 2,3465,35543.81152 2,2988,96125.64221 2,1235,38939.40569 2,1176,25433.854,488 2,1117,30628.896,530 1,9158,34922.9462,043 1,8994,77939.7457,018 1,8064,56039.6167,300 1,7974,20042.793,668 1,7113,81644.84110,625 1,5978,91917.91170,221 1,5675,21530.053,946 1,4993,41243.932,462 1,4544,62031.47475 1,3884,21932.90719 1,3653,40440.109,598 1,3173,21640.958,103 1,3112,98743.8996 1,3032,51351.85584 1,2897,02418.35850,210 1,2703,07741.277,525 1,2372,97241.625,300 1,2193,36136.272,546 1,1475,19822.07368 1,1192,95837.8311,501 1,0859,96910.8852,639 1,0543,72128.333,858 1,0062,33243.14102,793 9712,72935.58412 9172,32439.463,800 8972,28239.3111,413 8802,30638.1624,546 8572,64032.461,208 8342,05440.6017,150 7641,75643.512,239 7401,51448.887,427 7391,51548.7834,334 6192,47225.046,300 6181,36445.314,995 5941,96730.2014,122 5691,31743.208,571 5001,19042.029,477 4681,09442.787,834 4101,01540.392,279 39893442.6114,972 3901,19732.587,641 38386544.2825,944 37986343.928,579 3463,7179.3157,160 33296034.582,132 32788936.78936 32381639.586,077 29670142.23909 29473540.006,319 29064345.1016,245 28771040.4217,941 25466038.486,123 23153043.5819,846 2081,57213.2388,264 20148241.7013,360 17943241.4412,471 15335543.103,596 15205,1222.9712,086 14232144.244,972 12333137.1635,869 7816746.7151,036 5414138.308,493 4303,96410.8535,267

Распределба на приходот во одделни земји 
мини|250п|Нееднаквоста на приходите на земјите според нивните најнови пријавени вредности Џиниев коефициент од 2018 година.

Вредноста на Џиниевиот коефициент над 50 се смета за висок; земји, вклучувајќи ги Бразил, Колумбија, Јужна Африка, Боцвана и Хондурас може да се најдат во оваа категорија. Вредноста на индексот од 30 или повеќе се смета за среден; земји, вклучувајќи ги Виетнам, Мексико, Полска, САД, Аргентина, Русија и Уругвај може да се најдат во оваа категорија. Вредноста на индексот помал од 30 се смета за мал; земји, вклучувајќи ги Австрија, Германија, Данска, Словенија, Шведска и Украина може да се најдат во оваа категорија, како и земјите кои претходно биле дел од Советскиот Сојуз или нејзините сателити, како Словачка, Чешка и Унгарија.

Различни предложени причини за економска нееднаквост

Постојат различни причини за економска нееднаквост во општествата, вклучувајќи ги и функциите на глобалниот пазар (како што се трговијата, развојот и регулативата), како и социјалните фактори (вклучувајќи пол, раса и образование). Неодамнешниот раст на вкупната нееднаквост во приходот, барем во рамките на земјите на ОЕЦД, бил поттикнат најмногу од зголемувањето на нееднаквоста во платите.

Економистот Томас Пикети тврди дека проширувањето на економскиот диспаритет е неизбежен феномен на слободниот пазарен капитализам кога стапката на поврат на капиталот (r) е поголема од стапката на раст на економијата (g)Piketty, Thomas (2014). Capital in the Twenty-First Century. Belknap Press.  p. 571.

Пазар на трудот

Главна причина за економска нееднаквост во рамките на современите пазарни економии е утврдувањето на платите од страна на пазарот. Каде што конкуренцијата е несовршена; информациите се нерамномерно распоредени; можностите за стекнување образование и вештини се ограничени. Бидејќи многу вакви несовршени услови постојат буквално на секој пазар, всушност постои мала претпоставка дека пазарите се генерално ефикасни. Ова значи дека постои огромна потенцијална улога на владата да ги поправи ваквите неуспеси на пазаротStiglitz, Joseph E. (June 4, 2012).  The Price of Inequality: How Today's Divided Society Endangers Our Future (p. 34). Norton. Kindle Edition.. 
Аргумент на Малтусијан

Даноци

Друга причина е стапката со која се оданочуваат приходите заедно со прогресивноста на даночниот систем. Прогресивен данок е данок со кој даночната стапка се зголемува како што се зголемува основната сума на оданочувањеWebster (4b): increasing in rate as the base increases (a progressive tax)American Heritage  (6). Increasing in rate as the taxable amount increases.Britannica Concise Encyclopedia: Tax levied at a rate that increases as the quantity subject to taxation increases.Princeton University WordNet: (n) progressive tax (any tax in which the rate increases as the amount subject to taxation increases)Sommerfeld, Ray M., Silvia A. Madeo, Kenneth E. Anderson, Betty R. Jackson (1992), Concepts of Taxation, Dryden Press: Fort Worth, TX. Во прогресивен даночен систем, нивото на врвната даночна стапка честопати ќе има директно влијание врз нивото на нееднаквост во рамките на едно општество, или зголемување или намалување, под услов приходот да не се промени како резултат на промената на даночниот режим. Дополнително, поостриот даночен прогресивен план што се применува на социјалното трошење може да резултира во порамномерна распределба на приходот низ таблата. Даночните кредити, како што е кредитот за заработен данок на доход во САД, исто така, може да ја намалат нееднаквоста на приходот. Разликата помеѓу Џиниевиот коефициент за распределбата на приходот пред оданочувањето и Џиниевиот коефициент по оданочувањето е индикатор за ефектите од таквото оданочување.

Образование

Важен фактор во создавањето на нееднаквост е разликата во пристапот на поединците до образование. Образованието, особено во област каде што има голема побарувачка за работници, создава високи плати за оние со баранто образование. Сепак, зголемувањето на образованието прво се зголемува, а потоа се намалува растот, како и нееднаквоста во приходите. Како резултат, оние кои не се во можност да си дозволат образование, или избираат да не имаат изборно образование и обично добиваат многу пониски плати. Оправданоста за ова е дека недостатокот на образование води директно до помали примања, а со тоа и пониски заштеди и инвестиции. Спротивно на тоа, квалитетното образование ги зголемува приходите и го промовира растот затоа што помага да се ослободи продуктивниот потенцијал на сиромашните.

Економски либерализам, дерегулација и пад на синдикатите

Џон Шмит и Бен Циперер (2006) укажуваат на економскиот либерализам и намалувањето на деловната регулатива заедно со падот на членството во унијата како една од причините за економската нееднаквост. Во анализата на ефектите од интензивната англо-американска либерална политика во споредба со континенталниот европски либерализам, каде синдикатите останале силни, тие заклучиле: „Американскиот економски и социјален модел е поврзан со значителни нивоа на социјално исклучување, вклучително и високи нивоа на нееднаквост во приходите , високи стапки на релативна и апсолутна сиромаштија, сиромашни и нееднакви образовни резултати, лоши здравствени резултати и високи стапки на криминал и затвор. Во исто време, достапните докази обезбедуваат мала поддршка за ставот дека флексибилноста на пазарот на трудот во стилот на САД драматично ја подобрува трудот - резултати на пазарот. И покрај популарните предрасуди за спротивното, американската економија постојано обезбедува пониско ниво на економска подвижност од сите континентално-европски земји за кои се достапни податоци.“Schmitt, John and Ben Zipperer. 2006. "Is the U.S. a Good Model for Reducing Social Exclusion in Europe?" CEPR

Во поново време, Меѓународниот монетарен фонд објави студии кои открија дека падот на унионизацијата во многу напредни економии и воспоставувањето на неолиберална економија ја поттикнува зголемената нееднаквост во приходитеMichael Hiltzik (March 25, 2015). IMF agrees: Decline of union power has increased income inequality. Los Angeles Times. Retrieved March 26, 2015.IMF: The last generation of economic policies may have been a complete failure. Business Insider. May 2016..

Информациска технологија

Растот на важноста на информатичката технологија е заслужен за зголемување на нееднаквоста во приходите. Технологијата е наречена „главен двигател на неодамнешното зголемување на нееднаквоста“ од страна на Ерик Брњолфсон, од МИТ. Во аргументот против ова објаснување, Џонатан Ротвел забележува дека ако технолошкиот напредок се мери со високи стапки на пронајдоци, постои негативна корелација помеѓу него и нееднаквоста. Земјите со високи стапки на пронајдоци - „како што се мери со апликациите за патенти поднесени според Договорот за соработка со патенти“ - покажуваат помала нееднаквост. Во една земја, САД, „платите на инженерите и развивачите на софтвер ретко достигнуваат“ над 390.000 американски долари на година (долната граница за првите 1% заработувачи).

Глобализација
Либерализацијата на трговијата може да ја пренасочи економската нееднаквост од глобално во домашно ниво. Кога богатите земји тргуваат со сиромашните земји, ниско квалификуваните работници во богатите земји може да забележат намалени плати како резултат на конкуренцијата, додека работниците со ниска квалификација во сиромашните земји може да забележат зголемени плати. Трговскиот економист Пол Кругман проценува дека либерализацијата на трговијата имала мерлив ефект врз зголемувањето на нееднаквоста во САД. Тој го припишува овој тренд на зголемена трговија со сиромашните земји и фрагментација на средствата за производство, што резултира со ниски квалификувани работни места да станат повеќе трговски.

Антропологот Џејсон Хикел тврди дека глобализацијата и „структурното прилагодување“ ја започнале „трката кон дното“, кое е значаен двигател на зголемената глобална нееднаквост.

Пол

Во многу земји, постои полова разлика во платите во полза на мажите на пазарот на трудот. Неколку други фактори освен дискриминацијата придонесуваат за овој јаз. Во просек, жените имаат поголема веројатност од мажите да разгледаат други фактори освен платата кога бараат работа и може да бидат помалку подготвени да патуваат или да се преселат. Томас Совел, во својата книга Знаење и одлуки, тврди дека оваа разлика се должи на тоа што жените не заземаат работа поради брак или бременост. Во извештајот на пописот на САД се вели дека откако ќе се земат предвид другите фактори, сè уште постои разлика во заработката помеѓу жените и мажите. Јазот во приходите во други земји се движи од 53% во Боцвана до -40% во Бахреин.

Економски развој
upright=1.45|thumb|Кривата на Кузнец

Економистот Сајмон Кузнец тврдел дека нивоата на економска нееднаквост се во најголем дел резултат на фазите на развој. Според Кузнец, земјите со ниско ниво на развој имаат релативно еднаква распределба на богатството. Како што се развива една земја, таа стекнува повеќе капитал, што доведува до тоа сопствениците на овој капитал да имаат повеќе богатство и приход и да воведат нееднаквост. На крајот, преку разни можни механизми за прераспределба, како што се програмите за социјална помош, поразвиените земји се враќаат на пониско ниво на нееднаквост.

Концентрација на богатство

Концентрацијата на богатството е процес со кој, под одредени услови, новосоздаденото богатство се концентрира во сопственост на веќе богати поединци или субјекти. Соодветно на тоа, оние кои веќе поседуваат богатство имаат средства да инвестираат во нови извори на создавање богатство или на друг начин да ја искористат акумулацијата на богатство, и со тоа тие се корисници на новото богатство. Со текот на времето, концентрацијата на богатството може значително да придонесе за опстојување на нееднаквоста во општеството. Томас Пикети во својата книга Капитал во 21 век тврди дека основната сила за дивергенција е обично поголемо враќање на капиталот (r) од економскиот раст (g) и дека поголемите богатства генерираат поголеми приносиpp. 384 Table 12.2, U.S. university endowment size vs. real annual rate of return.

Барање за изнајмување

Економистот Џозеф Стиглиц тврди дека наместо да се објаснат концентрациите на богатство и приход, пазарните сили треба да послужат како кочница за таквата концентрација, што може подобро да се објасни со непазарната сила. Додека пазарот ќе понуди надомест за ретки и посакувани вештини за наградување на создавање богатство, поголема продуктивност, итн., тоа исто така ќе ги спречи успешните претприемачи да заработуваат вишок профит преку поттикнување на конкуренција за намалување на цените, профитот и големата компензацијаStiglitz, Joseph E. (June 4, 2012). The Price of Inequality: How Today's Divided Society Endangers Our Future (pp. 30–1, 35–6). Norton. Kindle Edition.. Подобар објаснувач на растечката нееднаквост, според Стиглиц, е употребата на политичка моќ генерирана од богатство од одредени групи за да се обликуваат владините политики финансиски корисни за нив. Овој процес, познат кај економистите како барање изнајмување, носи приход не од создавање на богатство, туку од „грабање поголем дел од богатството што инаку би се произведувало без нивен напорStiglitz, Joseph E. (June 4, 2012). The Price of Inequality: How Today's Divided Society Endangers Our Future (p. 32). Norton. Kindle Edition.“.

 Финансиска индустрија 
Џејмс Гелбрејт тврди дека земјите со поголем финансиски сектор имаат поголема нееднаквост, а врската не е случајна James K. Galbraith, Inequality and Instability: A Study of the World Economy Just before the Great Crisis (New York: Oxford University Press, 2012).Stiglitz, Joseph E. (June 4, 2012). The Price of Inequality: How Today's Divided Society Endangers Our Future, p. 334. Norton. Kindle Edition.
Глобално затоплување

Студија од 2019 година објавена во PNAS открила дека глобалното затоплување игра улога во зголемувањето на економската нееднаквост меѓу земјите, го зголемува економскиот раст во развиените земји, додека го попречува таквиот раст кај земјите во развој на глобалниот југ. Студијата вели дека 25% од јазот помеѓу развиениот свет и светот во развој може да се припише на глобалното затоплување.

Извештајот за Оксфам и Стокхолмскиот институт за животна средина во 2020 година вели дека најбогатите 10% од глобалното население биле одговорни за повеќе од половина од глобалните емисии на јаглерод диоксид од 1990 до 2015 година, што се зголемило за 60%.

 Наводи 

Литература
Книги

 Atkinson, Anthony B. (2015). Inequality: What Can Be Done? Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. 
















Статии
Rivera Vicencio, Eduardo, "Inequality,Precariousness and Social Costs of Capitalism. In the Era of Corporate Governmentality" International Journal of Critical Accounting (IJCA), Vol 11, Nº1, pp. 40–70. https://www.researchgate.net/publication/337064312_InequalityPrecariousness_and_Social_Costs_of_Capitalism_In_the_Era_of_Corporate_Governmentality.
Ahamed, Liaquat, "Widening Gyre: The rise and fall and rise of economic inequality", The New Yorker, September 2, 2019, pp. 26–29. "[T]here seems to [be] some sort of cap on inequality – a limit to the economic divisions a country can ultimately cope with." (p. 28.)








 Историски
 Crayen, Dorothee, and Joerg Baten. "New evidence and new methods to measure human capital inequality before and during the industrial revolution: France and the US in the seventeenth to nineteenth centuries." Economic History Review 63.2 (2010): 452-478.  online

 Hoffman, Philip T., et al. "Real inequality in Europe since 1500." Journal of Economic History 62.2 (2002): 322-355.  online
 Morrisson, Christian, and Wayne Snyder. "The income inequality of France in historical perspective." European Review of Economic History 4.1 (2000): 59-83. online 
 Lindert, Peter H., and Steven Nafziger. "Russian inequality on the eve of revolution." Journal of Economic History 74.3 (2014): 767-798. online

 Piketty, Thomas, and Emmanuel Saez. "The evolution of top incomes: a historical and international perspective." American economic review 96.2 (2006): 200-205. online 
 Piketty, Thomas, and Emmanuel Saez. "Income inequality in the United States, 1913–1998." Quarterly journal of economics 118.1 (2003): 1-41.  online
 Saito, Osamu. "Growth and inequality in the great and little divergence debate: a Japanese perspective." Economic History Review 68.2 (2015): 399-419. Covers 1600-1868 with comparison to Stuart England and Mughal India.

 Stewart, Frances. "Changing perspectives on inequality and development." Studies in Comparative International Development 51.1 (2016): 60-80. covers 1801 to 2016.
 Sutch, Richard. "The One Percent across Two Centuries: A Replication of Thomas Piketty's Data on the Concentration of Wealth in the United States." Social Science History 41.4 (2017): 587-613. Strongly rejects all Piketty's estimates for US inequality before 1910 for both top 1% and top 10%. online
 Van Zanden, Jan Luiten. "Tracing the beginning of the Kuznets curve: Western Europe during the early modern period." Economic History Review 48.4 (1995): 643-664.  covers 1400 to 1800.
 Wei, Yehua Dennis. "Geography of inequality in Asia." Geographical Review 107.2 (2017): 263-275. covers 1981 to 2015.

 Надворешни врски 




Категорија:Општествена нееднаквост