Површински напон

мини|Опит со сапун за демонстрација на површински напон.
мини|Тек на дождовница од платно. За да се создаде капка делуваат површинскиот напон, кохезијата, Вандервалсовата сила и Плато-Рејлиевата нестабилност.
Површинскиот напон е процесот кој ги движи течните површини да се соберат во формата со минимална површинска плоштина. Благодарение на површинскиот напон некои инсекти, иако погусти од водата, може да пловат и да се лизгаат по водни површини.

На границата меѓу течност и воздух, површинскиот напон потекнува од поголемото привлекување на молекулите во течноста една со друга (поради кохезија), отколку со тие во воздухот (поради адхезија). Конечниот ефект е сила на површината која дејствува навнатре и поради која течноста се однесува како да е покриена со еластична мембрана. Површината е напната поради  нерамнотежата во сили, па оттаму поимот напон. Водните молекули се поврзани меѓусебе и преку мрежа на водородни врски, па површинскиот напон на водата е повисок (72,8 mN/m на 20 oC) отколку кај другите течности. Површинскиот напон е значаен за капиларните појави.

Единиците мерки за површински напон се единица сила на единица должина, или единица енергија на единица плоштина. Кога се искажува во единици енергија на единица плоштина, често се мисли на површинска енергија што е поопшт поим кој се користи и за цврсти тела.

 Наводи 

 Причини 

лево|мини| Дијаграм на кохезивните сили на молекулите на течноста
Поради кохезивните сили, молекулата што се наоѓа подалеку од површината е подеднакво влечена во сите правци од соседните течни молекули, што е еднакво на нето сила еднаква на нула. Молекулите на површината немаат исти молекули од сите страни и затоа се влечат навнатре. Ова создава одреден внатрешен притисок и е причина течните површини да се контрахираат до минималната површина.

Исто така има тензија паралелна со површината на течност-воздух што се спротивставува на надворешна сила, поради кохезивната природа на молекулите на вода.

Силите на привлечност што дејствуваат помеѓу молекули од ист тип се нарекуваат кохезивни сили, додека оние што дејствуваат помеѓу молекули од различни типови се нарекуваат адхезивни сили. Рамнотежата помеѓу кохезијата на течноста и нејзината адхезија на материјалот на садот го одредува степенот на навлажнување, аголот на допир и обликот на менискусот . Кога кохезијата доминира (поточно, енергијата на адхезија е помала од половина од енергијата на кохезија), навлажнувањето е ниско и менискусот е конвексен на вертикалниот ѕид (како кај живата во стаклен сад). Од друга страна, кога адхезијата доминира (кога енергијата на адхезија е повеќе од половина од енергијата на кохезија), навлажнувањето е високо и сличниот менискус е конкавен (како кај вода во чаша).

Површинскиот напон е одговорен за обликот на капките течност. Иако лесно се деформираат, капките вода имаат тенденција да бидат влечени во сферична форма поради нерамнотежата во кохезивните сили на површинскиот слој. Во отсуство на други сили, капките од практично сите течности би биле приближно сферични. Сферичната форма ја минимизира потребната „напнатост на ѕидот“ на површинскиот слој според Лапласовиот закон .
мини| Капка вода лежи на дамаск . Површинскиот напон е доволно висок за да се спречи протекување низ текстилот
Друг начин за гледање на површинскиот напон е во однос на енергијата. Молекулата во контакт со соседот е во пониска енергетска состојба отколку кога би била сама. Внатрешните молекули имаат онолку соседи колку што е можно, но на граничните молекули им недостасуваат соседи (во споредба со внатрешните молекули) и затоа имаат поголема енергија. За течноста да ја минимизира својата енергетска состојба, бројот на гранични молекули со поголема енергија мора да се минимизира. Минимизираниот број на гранични молекули резултира со минимална површина. Како резултат на минимизирање на површината, површината ќе добие мазна форма.

 Физика 

 Физички единици 
Површинскиот напон, претставен со симболот γ (алтернативно σ или T ), се мери во сила по единица должина . Неговата SI единица е њутн на метар, но се користи и единицата дина на сантиметар. Како на пример, 

 Дефиниција 
десно|мини| Овој дијаграм ја илустрира силата потребна за зголемување на површината. Оваа сила е пропорционална на површинскиот напон.
Површинскиот напон може да се дефинира преку сила или енергија.

 Во однос на силата 
Површинскиот напон  на течноста е силата по единица должина. На илустрацијата од десно, правоаголната рамка е составена од три неподвижни страни (црни) кои формираат форма на „U“, и четврта подвижна страна (сина) која може да се лизга надесно. Површинскиот напон ќе ја повлече сината лента налево; силата  потребна за да се држи подвижната страна е пропорционална на должината  на неподвижната страна. Така, односот

 Причината за филмот има две страни (две површини), од кои секоја придонесува подеднакво кон силата; па така силата што ја придонесува едната страна е 

Површинскиот напон  на течноста е односот на промената на енергијата на течноста кон промената на површината на течноста (што довело до промена на енергијата). Ова лесно може да се поврзе со претходната дефиниција во однос на силата: ако  е силата потребна за да се спречи лизгањето на страната, тогаш ова е исто така силата што би ја одржала страната во состојба на лизгање со константна брзина (според вториот Њутнов закон). Но, ако страната се движи надесно (во насоката во која се применува силата), тогаш површината на истегнатата течност се зголемува додека применетата сила врши работа врз течноста. Ова значи дека зголемувањето на површината ја зголемува енергијата на филмот. Работата што ја врши силата  при поместување на страната за растојание  е  ; во исто време вкупната површина на филмот се зголемува за  (факторот 2 овде е бидејќи течноста има две страни, две површини). Така, множејќи го и броителот и именителот на 

Оваа работа W е, со општи аргументи, прифатена како подредена како потенцијална енергија. Површинска тензија исто така може да биде мерена во SI систем со џули на метар квадратен и со ЦГС системот како ergs на сантиметар квадратен. Бидејќи механичките системи пробуваат да пронајдат момент на минимална потенцијална енергија, една капка течност природно има сферична структура, која што има минимална површинска околина за одреден волумен. Еквивалентноста на мерењето на енергијата по единица површина со силата по единица должина може да се докаже со димензионална анализа.Sears, Francis Weston; Zemanski, Mark W. (1955) University Physics 2nd ed. Addison Wesley

 Ефекти 

 Вода 
Неколку ефекти на површинскиот напон може да се видат кај обичната вода:

 Сурфактанти 
Површинскиот напон е видлив кај други вообичаени феномени, особено кога се користат сурфактанти за да се намали:

 Сапунските меурчиња имаат многу големи површини со многу мала маса. Меурчињата во чиста вода се нестабилни. Сепак, додавањето на сурфактанти може да има стабилизирачки ефект врз меурчињата (видете го ефектот Марангони ). Сурфактантите всушност го намалуваат површинскиот напон на водата за три или повеќе пати.
 Емулзиите се вид на колоидна дисперзија во која површинскиот напон игра улога. Мали капки масло дисперзирани во чиста вода спонтано ќе се спојат и ќе се одвојат од фазите. Додавањето на сурфактанти го намалува меѓуфазниот напон и овозможува формирање на капки масло во водната средина (или обратно). Стабилноста на така формираните капки масло зависи од многу различни хемиски и еколошки фактори.

десно|мини| Сили на површинска напнатост што дејствуваат на мало (диференцијално) парче површина.  и  го означуваат количеството на свиткување во однос на димензиите на крпеницата. Балансирањето на силите на затегнување со притисокот води до равенката на Јанг-Лаплас
Ако ниедна сила не дејствува нормално на затегната површина, површината мора да остане рамна. Но, ако притисокот на едната страна од површината се разликува од притисокот на другата страна, разликата во притисокот помножена со површината резултира со нормална сила. За да можат силите на површинскиот напон да ја поништат силата предизвикана од притисок, површината мора да биде закривена. Дијаграмот покажува како закривеноста на површината на мало парче површина води до нето компонента на силите на површинскиот напон кои дејствуваат нормално на центарот на парчето. Кога сите сили се избалансирани, добиената равенка е позната како Јанг-Лапласова равенка :  каде:

  е разликата во притисокот, исто познато како лаплас притисок.
  е површинска тензија.
  and  се радиусот на искривување во секоја од оските кои се паралелни со површината.

Количината во заградите од десната страна е всушност (двојно) поголема од средната закривеност на површината (во зависност од нормализацијата). Решенијата на оваа равенка го одредуваат обликот на капките вода, баричките, менискусите, сапунските меурчиња и сите други облици определени од површинскиот напон (како што е обликот на отпечатоците што стапалата на воден газеч ги оставаат на површината на езерце). Табелата подолу покажува како внатрешниот притисок на капка вода се зголемува со намалување на радиусот. За не многу мали капки ефектот е суптилен, но разликата во притисокот станува огромна кога големината на капките се приближува до молекуларната големина. (Во границите на една единствена молекула, концептот станува бесмислен.)
+ за водени капки со различни полупречници при СПТDroplet radius1 mm0.1 mm1 μm10 nm (atm)0.00140.01441.436143.6

 Лебдечки објекти 
мини|Пресек на игла што лебди на површината на водата.  тежината, а  резултантни сили на површинскиот напон.
Кога некој предмет е поставен на течност, неговата тежина  притиска површината, и ако површинскиот напон и силата надолу станат еднакви, тогаш тој е избалансиран со силите на површинскиот напон од двете страни  кои се паралелни со површината на водата во точките каде што доаѓа во контакт со предметот. Забележете дека малото движење на телото може да предизвика објектот да потоне. Со намалување на аголот на контакт, површинскиот напон се намалува. Хоризонталните компоненти на двете  покажуваат во спротивни насоки, па затоа се поништуваат, но вертикалните компоненти покажуваат во иста насока и затоа се собираат  за да се избалансира  За да се случи ова, површината на предметот не смее да биде влажна, а неговата тежина мора да биде доволно мала за површинскиот напон да го издржи. Ако  ја означува масата на иглата, а  забрзувањето поради гравитацијата, имаме

 Поврзано 

 Наводи 

Категорија:Физика
Категорија:Меѓумолекулски сили