Недостиг на вода

Недостиг на вода – недостиг на пивка вода за задоволување на човечките потреби од вода. Има влијание на сите континенти и како што навел Светскиот економски форум во 2019 година, ќе претставува еден од најголемите светски ризици во наредната деценија. Се манифестира со делумно или целосно незадоволување на  изразената побарувачка, економска конкуренција за количината или квалитетот на водата, спорови меѓу корисниците, неповратно исцрпување на подземните води и негативни влијанија врз животната средина. Една третина од светското население живее во услови на оскудица од вода најмалку месец дена годишно. Половина милијарда луѓе во светот се соочува со недостиг на вода во текот на целата година. Половина од најголемите светски градови доживува недостиг на вода.

Само 0,014% од водата на Земјата е за пиење и лесно достапна. Од преостанатата вода, 97% е морска вода, а нешто помалку од 3% е тешко пристапен. Технички, има доволно слатка вода на глобално ниво за да ги задоволи потребите на човештвото. Сепак, поради нееднаквата распределба дополнително влошени со климатските промени довело до фактот дека во некои многу влажни и некои многу суви географски локации, како и нагло зголемување на глобалната побарувачка за слатки води во последните децении водена од индустријата, човештвото се соочува со криза на вода. Ако продолжат сегашните трендови, се очекува побарувачката да ја надмине понудата за 40% до 2030 година..

Суштината на недостигот на вода во светот е географската и временската неускладеност помеѓу побарувачката и достапноста на свежа вода. Зголемената светска популација, подобрувањето на животниот стандард, промената на потрошувачката и проширувањето на наводнувани земјоделски површини, се главните двигатели на растечката глобална побарувачка на водаC. J. Vörösmarty, P. Green, J. Salisbury, R. B. Lammers, Global water resources: Vulnerability from climate change and population growth. Science 289, 284–288  (2000)A. E. Ercin, A. Y. Hoekstra, Water footprint scenarios for 2050: A global analysis. Environment International 64, 71–82 (2014). Климатските промени, како што се променетите временски услови (вклучително и сушите или поплавите], уништувањето на шумите, зголеменото загадување, ефектот на стаклена градина и растурањто на водата, може да предизвикаат недоволно снабдување со вода.. На глобално ниво и на годишно ниво, достапно е доволно свежа вода за да се задоволи побарувачката, сепак просторните и временските разлики во побарувачката и достапноста на вода се големи, што доведува до физички недостиг на вода во неколку делови на светот во одредени делови од годината. Сите причини за недостиг на вода се поврзани со човечкото нарушување на хидролошкиот циклус. Недостатокот на вода не е постојан, но варира како резултат на самата природна варијабилност на хидрологијата, но се менува уште повеќе во зависност од преовладувачката економска политика, но и од пристапот кон планирање и управување. Се очекува недостатоците да се интензивираат со поголемиот економски развој, но ако се соодветно идентификувани, многу од неговите причини може да се предвидат, избегнат или ублажат.

Одредени земји веќе докажале дека е можно да се одвои потрошувачката на вода од стопанскиот раст. На пример, во Австралија, потрошувачката на вода паднала за 40% помеѓу 2001 и 2009 година, додека економијата пораснала за повеќе од 30%. Најефикасниот начин за одделување на употребата на вода од економскиот раст, според научниот панел, е владите да создадат холистички планови за управување со водите кои ќе го земат предвид целиот циклус на вода: од извор до дистрибуција, економска употреба, третман, рециклирање, повторна употреба и враќање во животната средина.

 Набавка и побарувачка 
мини|Глобална употреба на слатка вода, за 2016 година
мини|Глобална потрошувачка на вода 1900-2025, по региони, во милијарди m3 годишно
Вкупната количина на лесно достапна свежа вода на Земјата, во форма на површински води [[[река|реки]] и езера) или подземни води е 14.000 км³. Од вкупниот број, „само“ 5.000 км³ е под употреба на човекот. Така, во теорија, е достапна повеќе од доволно свежа вода за да се задоволат потребите на светското население од над 7 милијарди луѓе, па дури и да се поддржи раст на населението на 9 милијарди или повеќе. Сепак, поради нееднаквата географска дистрибуција и особено нееднаквата потрошувачка на вода, тоа е скуден ресурс во некои делови на светот и за некои делови од населението.

Недостигот како резултат на потрошувачката е предизвикан пред сè од екстензивната употреба на вода во земјоделството, сточарството и индустријата. Луѓето во развиените земји обично користат околу 10 пати повеќе вода дневно отколку оние во земјите во развој. Голем дел од ова е индиректна употреба за земјоделски и индустриски потреби во производството на стоки за широка потрошувачка, како што се овошје, маслодајни растенија и памук. Бидејќи голем дел од ова производство е глобализирано, многу вода се користи и се загадува во земјите во развој за производство на добра што не се наменети за домашниот пазар.

 Човеково право на вода 
мини|Во Танзанија, водата обично доаѓа од отворени дупки ископани во песокот на суви речни корита, и секогаш е загадена. На многу деца им е ускратено образованието пред сè поради оваа секојдневна задача.Недостигот на безбедна вода и санитација во училиштата влијае на учењето на децата - и на нивниот живот Уницеф Објавено на 5 април 2010 годинаВлијание на недостигот на вода врз образованието на девојчињата „Граѓанин“, Танзанија, објавено на 14 ноември 2017 година. 
Комитетот на Обединетите нации за економски, социјални и културни права утврди пет основи за безбедност на водата. Според комитетот, човековото право на вода им дава право на секого на доволна, безбедна, прифатлива, физички и финансиски достапна вода за лична и домашна употреба.United Nations Development Programme (2006). Human Development Report 2006: Beyond Scarcity–Power, Poverty and the Global Water Crisis. Basingstoke, United Kingdom:Palgrave Macmillan.

 Ефекти на животната средина 
Недостигот на вода има многу негативни влијанија врз животната средина, вклучувајќи ги езерата, реките, мочуриштата и другите извори на вода за пиење. Прекумерната потрошувачка на вода поврзана со недостиг на вода често се наоѓа во областите каде што се користи за наводнување во земјоделството, оштетувајќи ја животната средина на неколку начини, вклучително и зголемена соленост, загадување на хранливите материи и губење на поплавни подрачја и мочуришта.

Во минатиот век, повеќе од половина од мочуриштата се уништени и исчезнати. Овие мочуришни живеалишта се важни не само како живеалишта за многу животни, туку исто така поддржуваат одгледување ориз и други култури, како и филтрирање на водата и заштита од бури и поплави. Слатководни езера, како Аралското Езеро, кои скоро исчезнаа, исто така биле цел на дренажа. Некогаш четвртото по големина слатководно езеро, изгуби повеќе од 58.000 км2 површина и значително ја зголеми концентрацијата на сол во период од три децении.

 Исцрпување на слаководните ресурси 
Покрај вообичаените површински извори на слатка вода како што се реките и езерата, други наоѓалишта на слатка вода како што се подземните води и ледниците станаа попривлечни извори на слатка вода. Подземна вода е вода што се насобрала под површината на земјата и може да обезбеди корисна количина на вода преку извори или бунари. Овие области каде што се собираат подземните води се познати и како водоносни слоеви. Ледниците обезбедуваат свежа вода во форма на стопена вода или свежа вода стопена од снег или мраз. Користењето на овие извори е во пораст, додека употребата на конвенционални извори се намалува како резултат на фактори како што се загадувањето и истребувањето како резултат на климатските промени. Покрај тоа, растот на човечката популација е значаен фактор што придонесува за зголемување на употребата на овие видови водни ресурси.WWAP (World Water Assessment Programme). 2012. The United Nations World Water Development Report 4: Managing Water under Uncertainty and Risk. Paris, UNESCO.

 Подземни води 
До неодамна, подземните води не биле високо искористен ресурс. Експлоатацијата на подземните води била драматично зголемена во 1960-тите. Промените во знаењето, технологијата и финансирањето овозможиле да се достигне претходно недостапната подземна вода. Овие промени овозможиле напредок во општеството, како што е „револуцијата во земјоделските подземни води“, со што се проширил секторот за наводнување, овозможувајќи зголемено производство и развој на храна во руралните области.Giordano, M. and Volholth, K. (ed.) 2007. The Agricultural Groundwater Revolution. Wallingford, UK, Centre for Agricultural Bioscience International (CABI). Подземните води ја обезбедуваат скоро половина од водата под човечка употреба.WWAP (World Water Assessment Programme). 2009. Water in a Changing World. World Water Development Report 3. Paris/London, UNESCO Publishing/Earthscan. Големи количини на вода складирани под земја во повеќето водоносни слоеви имаат значителен капацитет што овозможува повлекување на водата за време на суши или мали врнежи од дожд. Ова е клучно за луѓето што живеат во региони кои не можат да зависат само од врнежите или од површинските резерви на вода. Од 2010 година, глобалното црпење на подземни води во светот се проценува на околу 1000 км³ годишно, додека 67% од таа количина се користи за наводнување, 22% за домашни потреби и 11% за индустриски цели. Десетте најголеми потрошувачи на подземна вода (Индија, Кина, САД, Пакистан, Иран, Бангладеш, Мексико, Саудиска Арабија, Индонезија и Италија) сочинуваат 72% од вкупната потрошувачка на вода во светот. Подземните води станаа клучни за животот и безбедноста на храната од 1,2 до 1,5 милијарди рурални домаќинства во посиромашните региони на Африка и Азија.Comprehensive Assessment of Water Management in Agriculture. 2007. Water for Food, Water for Life: A Comprehensive Assessment of Water Management in Agriculture. London/Colomb, Earthscan/International Water Management Institute

Иако изворите на подземни води се доста раширени, една од главните причини за загриженост е стапката на обновување или стапка на полнење на некои извори на подземни води. Користењето на необновливи подземни ресурси може да доведе до исцрпеност доколку не се следи и управува соодветно.Foster, S. and Loucks, D. 2006. Non-renewable Groundwater Resources. UNESCO-IHP Groundwater series No. 10. Paris, UNESCO. Намалување на природниот одлив, намалување на залихите, намалување на нивото на водата и деградација на водата обично се посматраат во системите на подземни води. Исцрпување на подземните води може да доведе до многу негативни ефекти како што се зголемени трошоци за пумпање на подземните води, вештачки предизвикана соленост и други промени во квалитетот на водата, слегнување на земјиштето и деградирани извори. Загадување од човечка страна.

За да започне комерцијалната експлоатација на вода во области каде што има изобилство количество вода, фабриките за вода мораат да извлекуваат подземни води од изворот со стапка поголема од стапката на регенерација, што доведува до постојан пад на нивото на подземните води. Подземните води се извлекуваат, се полнат, а потоа се ставаат на локалниот и глобалниот пазар. Кога подземните води се исцрпуваат над критичната граница, компаниите за полнење само се иселуваат од областа оставајќи сериозен недостиг на вода. Осиромашувањето на подземните води влијае на сите области што ја користат таа вода: земјоделци, животни, екосистеми, туризам и редовни луѓе кои водата ја добиваат од локалните бунари. Постројките за полнење вода создаваат недостиг на вода и влијаат на еколошката рамнотежа. Тие доведуваат до области погодени од вода што носат суши.

 Ледници 
Ледниците се сметаат за витален извор на вода поради нивниот придонес во протокот на вода. Зголемувањето на глобалните температури има забележителен ефект врз нивната стапка на топење, предизвикувајќи опаѓање на ледниците ширум светот.Hewitt, K. 2005. The Karakoram Anomaly? Glacier expansion and the ‘elevation effect’, Karakoram Himalaya. Mountain Research and Development, Vol. 25, No. 4, pp. 332–40 Иако стопената вода од овие ледници ја зголемува вкупната количина на вода засега, исчезнувањето на ледниците на долг рок ќе ги намали достапните водни ресурси. Зголемените нивоа на вода како резултат на зголемувањето на глобалните температури, исто така, можат да имаат негативни ефекти како што се поплави на езера и брани и катастрофални резултати.Hewitt, K., 1982. Natural Dams and Outburst Floods of the Karakoram Himalaya. Proceedings of the Symposium on Hydrological Aspects of Alpine and High Mountain Areas. International Association of Hydrological Sciences (IAHS) Publication No. 138. Wallingford, UK, IAHS Press.

 Мерење 
Хидролозите денес обично проценуваат недостиг на вода со набљудување на балансот помеѓу населението и достапноста на вода. Ова се постигнува со мерење на достапната вода спрема регионот на годишно ниво. Популарен пристап за мерење на недостиг на вода е рангирање на земјите според количината на годишни водни ресурси по лице. На нивоа помеѓу 1.700 и 1.000 м³ годишно, може да се очекува периодичен или ограничен недостиг на вода. Кога снабдувањето со вода паѓа под 1.000 м³ годишно годишно, земјата се соочува со „недостиг на вода“. Организацијата за храна и земјоделство на Обединетите нации наведуваат дека до 2025 година, 1,9 милијарди луѓе ќе живеат во земји или региони со апсолутен недостиг на вода, а две третини од светската популација може да биде под стресни услови.ФАО Жешки прашања: Недостиг на вода . Fao.org Светската банка додава дека климатските промени може значително да ги променат идните модели на достапност и употреба на вода, зголемувајќи го стресот и несигурноста на водата, како на глобално ниво, така и во секторите зависни од вода.The World Bank, 2009 

Други начини за мерење на недостигот на вода вклучуваат испитување на физичкото постоење на вода во природата, споредување на состојбата со помалите или поголемите количини на вода достапна за употреба. Овој метод честопати не успева да ја согледа достапноста на водните ресурси за населението што може да биде потребно.

 Обновливи извори на слатка вода 
Снабдувањето со обновлива слатка вода е метод за мерење кој често се користи во врска со проценка на недостиг на вода. Методот е информативен бидејќи може да го опише вкупниот расположлив воден ресурс што го има секоја земја. Познавајќи го вкупниот достапен извор на вода, може да се добие идеја за тоа дали некоја земја е склона да доживее физички недостиг на вода. Овој метод исто така не ја опишува достапноста на вода за поединци, домаќинства, индустрии и други корисници. Исто така, методот може да се покаже како неточен при мерење на големи земји како што се Канада и Бразил. Двете земји имаат многу високо ниво на достапно снабдување со вода, но сепак имаат различни проблеми поврзани со водата. 
+Вкупна количина на обновлива слатка вода по држава РангДржаваГодишна количина на обновлива вода ресурси (km³/година)РегионГодина на проценка1Кувајт0,02Азија20082Сент Китс и Невис0.02Северна и Средна Америка20003Малдиви0,03Азија19994Малта0,07Европа20055Антигва и Барбуда0,1Северна и Средна Америка20006Катар0,1Азија20087Барбадос0,1Северна и Средна Америка20038Бахреин0,1Азија20089ОАЕ0,2Азија200810Зеленортски Острови0,3Африка200511Џибути0,3Африка200512Кипар0,3Европа200713Либија0,6Африка200514Сингапур0,6Азија197515Јордан0,9Азија200816Комори1,2Афирка200517Оман1,4Азија200818Луксембург1,6Европа200719Израел1,8Азија200820Јемен2,1Азија200821Саудиска Арабија2,4Азија200822Маврициус2,8Африка200523Бурунди3,6Африка198724Тринидад и Тобаго3,8Северна и Средна Америка200025Есватини4,5Африка198726Либан4,5Азија200827Тунис4,6Африка200528Реинион5,0Африка198829Лесото5,2Африка198730Еритреја6,3Африка200131Македонија6,4Европа200132Ерменија7,8Бивш СССР200833Гамбија8,0Африка200534Брунеј8,5Азија199935Јамајка9,4Северна и Средна Америка200036Руанда9,5Африка200537Мавританија11,4Африка200538Алжир11,6Африка200539Молдавија11,7Бивш СССР199740Естонија12,3Бивш СССР200741Естонија12,8Бивш СССР199742Хаити14,0Северна и Средна Америка200043Сомалија14,2Африка200544Боцвана14,7Африка200145Того14,7Африка200146Чешка16,0Европа200747Данска16,3Европа200748Сирија16,8Азија200849Малави17,3Африка200150Буркина Фасо17,5Африка200151Намибија17,7Африка200552Белиз18,6Северна и Средна Америка200053Зимбабве20,0Африка198754Белгија20,0Европа200755Доминиканска Република21,0Северна и Средна Америка200056Литванија24,5Бивш СССР200757Салвадор25,2Северна и Средна Америка200158Романија25,7Европа200759Бенин25,8Африка200160Еквиторијална Гвинеја26Африка200161Фиџи28,6Океанија198762Мароко29,0Африка200563Кенија30,7Африка200564Гвинеја Бисао31,0Африка200565Словенија32,1Европа200766Нигер33,7Африка200567Азербејџан34,7Бивш СССР200868Монголија34,8Азија199969Босна и Херцеговина37,5Европа200370Куба38,1Северна и Средна Америка200071Сенегал39,4Африка198772Албанија41,7Европа200173Чад43,0Африка198774Соломонови Острови44,7Океанија198775Киргистан46,5Бивш СССР199776Ирска46,8Европа200377ЈАР50,0Африка200578Шри Ланка50,0Азија199979Словачка50,1Европа200780Гана53,2Африка200181Швајцарија53,5Европа200782Белорусија58,0Бивш СССР199783Египет58,3Африка200584Туркменистан60,9Бивш СССР199785Полска63,1Европа200786Грузија63,3Бивш СССР200887Судан64,5Африка200588Авганистан65,0Азија199789Уганда66,0Африка200590Тајван67,0Азија200091Јужна Кореја69,7Азија199992Грција72,0Европа200793Узбекистан72,2Бивш СССР200394Португалија73,6Европа200795Ирак75,6Азија200896Северна Кореја77,1Азија199997Брегот на Слоновата Коска81Африка200198Австрија84,0Европа200799Холандија89,7Европа2007100Танзанија91Африка2001101Бутан95,0Азија1987102Хондурас95,9Северна и Средна Америка2000103Таџикистан99,7Бивш СССР1997104Мали100,0Африка2005105Замбија105,2Африка2001106Хрватска105,5Европа1998107Бугарија107,2Европа2010108Казахстан109,6Бивш СССР1997109Етиопија110,0Африка1987110Финска110,0Европа2007111Шпанија111,1Европа2007112Гватамала111,3Северна и Средна Америка2000113Костарика112,4Северна и Средна Америка2000114Унгарија116,4Европа2007115Суринам122,0Јужна Америка2003116Иран137,5Азија2008117Уругвај139,0Јужна Америка2000118Украина139,5Бивш СССР1997119Централноафричка Република144,4Африка2005120Панама148,0Северна и Средна Америка2000121Сиера Леоне160,0Африка1987122Габон164,0Африка1987123Исланд170,0Европа2007124Италија175,0Европа2007125Обединето Кралство175,3Европа2007126Шведска183,4Европа2007127Ангола184,0Африка1987128Франција186,3Европа2007129Германија188,0Европа2007130Никарагва196.7Северна и Средна Америка2000131Србија и Црна Гора208,5Европа2003132Непал210,2Азија1999133Турција213,6Азија2008134Мозамбик217,1Африка2005135Гвинеја226,0Африка1987136Либерија232,0Африка1987137Пакистан233,8Азија2003138Гвајана241,0Јужна Америка2000139Камерун285,5Африка2003140Нигерија286,2Африка2005141Лаос333,6Азија2003142Парагвај336,0Јужна Америка2000143Австралија336,1Океанија2005144Мадагаскар337,0Африка2005145Латвија337,3Бивш СССР2007146Норвешка389,4Европа2007147Нов Зеланд397,0Океанија1995148Тајланд409,9Азија1999149Јапонија430,0Азија1999150Еквадор432,0Јужна Америка2000151Мексико457,2Северна и Средна Америка2000152Камбоџа476,1Азија1999153Филипини479,0Азија1999154Малезија580,0Азија1999155Боливија622,5Јужна Америка2000156Папуа Нова Гвинеја801,0Океанија1987157Аргентина814,0Јужна Америка2000158Конго832,0Африка1987159Виетнам891,2Азија1999160Чиле922,0Јужна Америка2000161Мјанмар1045,6Азија1999162Бангладеш1210,6Азија1999163Венецуела1233,2Јужна Америка2000164ДР Конго1283Африка2001165Индија1907,8Азија1999166Перу1913,0Јужна Америка2000167Колумбија2132,0Јужна Америка2000168Кина2738,8Азија2008169Индонезија2838,0Азија1999170САД3069,0Северна и Средна Америка1985171Канада3300,0Северна и Средна Америка1985172Русија4498,0Бивш СССР1997173Бразил8233,0Јужна Америка2000

 Перспектива 
Изградбата на постројки за третман на отпадни води и намалената употреба на подземните води се очигледни решенија. Меѓутоа, подлабок поглед открива посуштински прашања во играта. Третманот на отпадни води е многу капитално интензивен, што го ограничува пристапот до оваа технологија во некои региони, згора на тоа, брзиот раст на населението во многу земји ја прави оваа трка многу тешка. Како овие фактори да не се доволно обесхрабрувачки, треба да се земат предвид огромните трошоци и вештини вклучени во одржувањето на постројката за третман на отпадни води.

 Поврзано 
 Вода
 Пречистување на вода
 Отпадна вода

 Наводи 

 Надворешни врски 
 Публикации на Светската банка (на англиски)
 Карта на водни кризни подрачја на Би-Би-Си њуз (на англиски)

Категорија:Водоснабдување
Категорија:Економија на животната средина
Категорија:Вода