Алутички јазик

Алутичкиот јазик (исто така наречен Сугпиак, Сугцестун,Language in the USA, Cambridge University Press, 1981 Сук,  Супик,   Тихоокеанскозаливско јупички, Заливско јупички, конијаг-чугачки) е блиско сроден на јазик со средноалјаскиот јупички јазик кој е зборуван во западна и југозападна Алјаска, но се смета за посебен јазик. Има два главни дијалекти:

 Кониаг алутички: говорен на горниот дел на полуостровот Алјаска и на островот Кодијак ; говорен е и на островот Афогнак пред да биде напуштен од населението во пресрет на Земјотресот на Велики петок во 1964 година . 
 Чугачки алутички: говорен на полуостровот Кенаи и во Принц Вилијамовиот Залив .

Етнонимите на сугпиак-алутичкиот се дилема.Medeia Csoba DeHass, What is in a Name?: The Predicament of Ethnonyms in the Sugpiaq-Alutiiq Region of Alaska. Arctic Anthropology. јануари 2012 49:3-17 (= "Aleut," "Alutiiq," "Sugpiaq," "Russian," "Pacific Eskimo," "Unegkuhmiut," and "Chugach Eskimo" are all different names that have been used to identify the group of Native people living on the Lower Kenai Peninsula of Alaska.) „алеутски“, „алутички“, „сугпијак“, „руски“, „тихоокеанско ескимски“, „унегкумит“ и „чугачко ескимски“ се меѓу термините што се користат за идентификување на оваа група на домородци кои живеат на Долниот Кенаи Полуостров Алјаска.

Околу 400 од алутичкото население, од вкупно 3,000, лица сè уште го зборуваат алутичкиот јазик. Алутичките заедници во моментов се во процес на ревитализација на нивниот јазик. Во 2010 година средното училиште во Кодијак одговорило на барањата на учениците и се согласило да го предава алутичкиот јазик. На кодијачкиот дијалект го зборувале само околу 50 лица, сите постари, а дијалектот имал опасност да се изгуби во целост.Kodiak High School Adding Alutiiq Language Class Jacob Resnick  KMXT (FM)/Alaska Public Radio Network  17 декември 2010 Почнувајќи од 2014 година, Универзитето Алјаска Тихи Океан во Енкориџ нуди часови со помош на т.н. техника „Каде се вашите клучеви?“

 Фонологија 

 Согласки 
 Уснена  Венечна  Преднонеп.  Заднонепчена  Ресична  обичен  лабија.  обичен  лабија.  Избувна  p  t  k  кʷ  q  Слеана  t͡ʃ  Струјна  безгласна  f  s  x  xʷ  χ  (χʷ)  гласна  ɣ  ɣʷ  ʁ  ʁʷ  странична  ɬ  Приближна  l  ј  (w)  Носна  безгласна  m̥  n̥  ŋ̊  гласна  m  n  ŋ 
Согласките може да биде двојни и да имаат геминирани звуци (на пример, к.к.; [kː]). A / χʷ / звукот понекогаш се случува, и се пишувани како ур, или се јавува како звукот на слоговен завршеток rw; /ʁʷ/, и се јавува како алофон на / ʁʷ / по согласки како / q /. [w] е алофон на / ɣʷ /, кога е во слог-финале и на друго место. Повеќе согласки / ~ ~ r, lʲ, rʲ / може да се најдат само во позајмени зборови.

 Самогласки 
 Предна  Средна  Задна  Затворена  и  у  Средна  ə  Отворена  ä 
Сите самогласки, освен за / ə /, се сметаат како цели самогласки, се одликуваат со самогласна должина. / ə / не се издолжува, ниту се појавува во самогласни збирови, но може да има тенденција да се отгласи како / ə̥ / до другите согласки.

 Зборовна споредба 
Споредба на бројни изрази во двата дијалекти: 
 Кониаг алутички  Чугачко Алутички  значење  алрингук / алрилук  ал'ингук (Ченега)  алрингук (Нанвалек, Порт Греам)  1  мал'ук  ател'ек (Ченега)  малрук / мал'ук ( Нанвалек, Порт Греам )  2  пингајун  пинга'ан (Ченега)  пингајун ( Нанвалек, Порт Греам )  3  стааман  стааман (Ченега , Нанвалек, Порт Греам )  4  талиман  талиман (Ченега, Нанвалек, Порт Греам)  5  аруилген  аруинлен (Ченега)  аруилген (Нанвалек, Порт Греам)  6  малрунгин  макуунгуин (Ченега)  малруунгин (Нанвалек, Порт Греам)  7  инглулген  инглулен (Ченега, Нанваллек, Порт Греам)  8  кулнгујан  кулнгуан (Ченега, Нанвалек, Порт Греам)  9  кулен  кулен (Ченега, Нанвалек, Порт Греам)  10 
Споредбата на месечните имиња во двата дијалекти: 
 Кониаг алутички  Чугачко алутички  значење  Куклирпаак Иралук  .  Јануари  Наникаак Иралук  Ја'алунгиа'ак  Февруари  Каигнаскак Иралук  Ја'алулраак  Март  Укна'исурт'скаак Иралук  Сакулегцик  Април  Никлит Иралуат  Маниит Ја'алуа  Мај  Наут'стаат Иралуат  Икалугцик  Јуни  .  .  Јули  Алаганат Иралуат  Уксуам Ја'алуа  Август  Какиијат Иралуат  Алусастуам Ја'алуа  Септември  Какеглум Иралуа  .  Октомври  Куауим Иралуа  Капкаанам Ја'алуа  Ноември  Каним Иралуа  .  Декември 

 Наводи 

 Дополнителна литература 

 Џон Е. Смелсер, Речник на алутички именки, 2010 година

 Надворешни врски 

 alutiiqmuseum.org Alutiiq Word of the Week 
 alutiiqlanguage.org  Learn the Alutiiq Language  
 uaf.edu Alaska Native Languages - Alutiiq 
 asna.ca Alutiiq Orthodox language texts 

Категорија:Аглутинативни јазици
Категорија:Јупички јазици