Маја Енџелоу

Маја Енџелоу (англиски: Maya Angelou; родена како Маргерит Ени Џонсон; 4 април 1928 година - 28 мај 2014 година) ― поетеса, пејачка, мемоаристка и активистка за граѓански права. Објавила седум автобиографии, три книги есеи, неколку книги поезија и е заслужна за многу претстави, филмови и телевизиски емисии кои се протегаат над 50 години. Таа добила десетици награди и повеќе од 50 почесни награди. Анѓелу е најпозната по серијата седум автобиографии, кои се фокусираат на нејзиното детство и раните искуства како возрасна. Првата, „Знам зошто заробената птица пее“ (1969), раскажува за нејзиниот живот до 17-годишна возраст и и донесе меѓународно признание и признание.

Таа станала поетеса и писателка по низа занимања како млада возрасна личност, меѓу кои има и готвач, сексуален работник, танчер и изведувач во ноќни клубови, како член на глумечката екипа на операта Порги и Бес, координатор за  Јужно- христијанската водачка конференција и како новинар во Египет и Гана за време на деколонизацијата на Африка . Таа била глумица, писателка, режисерка и продуцентка на претстави, филмови и јавни телевизиски програми. Во 1982 година, таа била прогласена за прва Рејнолдс професорка по американски студии на универзитетот Вејк Форест во Винстон-Салем, Северна Каролина . Таа била активна во Движењето за граѓански права и работела со Мартин Лутер Кинг и Малколм Х. Започнувајќи во 90-тите, таа имала околу 80 настапи годишно на јавни предавања, нешто што продолжила да го прави и во нејзините 80-ти. Во 1993 година, Анѓелу ја рецитирала нејзината „ На пулсот на утрото “ (1993) на првата инаугурација на Бил Клинтон, станувајќи првиот поет кој  направил инаугуративен рецитал од времето на  Роберт Фрост на инаугурацијата на Џон Ф. Кенеди во 1961 година.

Со објавувањето на „Знам зошто затворената птица пее“, Анѓелу јавно дискутирала аспекти од нејзиниот личен живот. Таа била почитувана како портпарол на црниците и жените, а нејзините дела се сметаат како одбрана на црната култура. Нејзините дела се нашироко употребувани во училиштата и универзитетите ширум светот, иако биле направени обиди да се забранат нејзините книги во некои американски библиотеки. Најславните дела на Анѓелу се означени како автобиографска фикција, но многу критичари ги сметаат дека се автобиографии. Таа направила намерен обид да ја оспори општата структура на автобиографијата со критикување, промена и проширување на жанрот. Нејзините книги се фокусираат на теми како расизам, идентитет, семејство и патување.

 Младост 

Маргарита Ени Џонсон е родена во Сент Луис, Мисури, на 4 април 1928 година, како второ дете на Бејли Џонсон, вратар и бутриционист во морнарицата и Вивијан (Бакстер) Џонсон, медицинска сестра и дилер на карти.Lupton, p. 4. [белешка 1] Постариот брат на Анѓелу, Бејли џуниор, и дал прекар на Маргарита „Маја“, кој потекнува од „Моја“ или „Миа сестра“.Angelou (1969), p. 67. Кога Анѓелу имала три а нејзиниот брат четири години, „гкатастрофалниот брак“ на нивните родители Angelou (1969), p. 6. завршил и нивниот татко ги испратил во Марки, Арканзас, сами по воз да живеат со нивната баба од страната на татко им, Ени Хендерсон. Со „зачудувачки исклучок“  од суровата економија на Афроамериканците во тоа време, бабата на Анѓелу просперирала финансиски за време на Големата депресија и Втората светска војна затоа што продавницата која што ја поседувала, продавала основни потребни производи и затоа што „таа направила мудра и чесна инвестиција “.

Четири години подоцна, таткото на децата „дошол во Стампс без претходно предупредување“ Angelou (1969), p. 52. и ги вратил кај нивната мајка во Сент Луис. На осум годишна возраст, додека живеела со нејзината мајка, Анѓелу била сексуално злоупотребена и силувана од страна на  момчето на нејзината мајка, човек по име Фримен. Таа му кажала на својот брат, кој им кажал на остатокот од нивното семејство. Фримен бил прогласен за виновен, но бил затворен на само еден ден. Четири дена после неговото ослободување, тој бил убиен, веројатно од страна на некој од чичковците на Анѓелу. Анѓелу била нема скоро пет години,Lupton, p. 5. верувајќи, како што изјавила, „ Јас мислев дека мојот глас го уби; Јас го убив тој човек, затоа што го кажав неговото име. И тогаш мислев дека никогаш повеќе нема да зборувам, затоа што мојот глас може да убие секого. ”  Според Марсија Ен Гилеспие и нејзините колеги, кои напишале биографија за Анџелу, во тој период на тишина Анѓелу ја развила нејзината извонредна меморија, нејзината љубов кон книгите и литературата и нејзината способност да слуша и да го набљудува светот околу нејзе.Gillespie et al., p. 22.

Набрзо после убиството на Фримен, Енџелоу и нејзиниот брат биле вратени назад кај нивната баба.Gillespie et al., pp. 21–22. Енџелоу по заслуга на учителката и пријателка на нејзиното семејство, г-ѓа Берта Фловерс, почнала повторно да зборува. Фловерс ја запознала со автори како што се Чарлс Дикенс, Вилијам Шекспир, Едгар Алан По, Даглас Џонсон и Џејмс Велдон Џонсон, автори кои извршиле влијание на нејзиниот живот и кариера, како и црните женски уметници како Франсис Харпер, Ен Спенсер и Џеси Фаусет .Angelou (1969), p. 13.Gillespie et al., p. 23.Lupton, p. 15.

Кога Анѓелу имала 14 години, таа и нејзиниот брат повторно се преселиле со својата мајка, која оттогаш се преселила во Оукланд, Калифорнија . За време на Втората светска војна, Анѓелу ја посетувала Калифорниската работничка школа . На возраст од 16, таа стана првиот црна женски возач на трамвај во Сан Франциско.Gillespie et al., p. 28. Таа многу ја посакувала таа работа, восхитувајќи им се на униформите на операторите   - толку многу што нејзината мајка ја нарекувала како нејзина „работа од соништата“.  Нејзината мајка ја охрабрила да ја работи таа позиција, но ја предупредила дека ќе треба да пристигнува рано и да работи повеќе од другите.  Во 2014 година, Анѓелу добила награда за животно дело од страна на  Конференцијата за службеници за малцински транспорт, како дел од сесијата наречена  „Жени кои ја движат нацијата“.

Три недели после завршување на училиштето, на седумнаесет годишна возраст, таа го родила својот син Клајд (кој подоцна го променил своето име во Гај Џонсон).Angelou (1969), p. 279.
 Кариера 

 Адолесценција и рана кариера: 1951–61 
Во 1951 година, Анѓелу се оженила со Тош Ангелос, грчки електричар, поранешен морнар и надежен музичар и покрај осудата на меѓурасните врски во тоа време и покрај неодобрувањето од страна на нејзината мајка.Hagen, p. xvi.Gillespie et al., pp. 29, 31. [забелешка 3] Таа се запишала на часови по модерен танц во тоа време и се запознала со танчерите и кореографите Алвин Ајли и Рут Бекфорд. Ајли и Анѓелу формирале тим за танцување, нарекувајќи се себеси „Ал и Рита“ и изведувале модерни танци во братски црнечки организации низ Сан Франциско, но никогаш не станале успешни.Angelou (1993), p. 95. Анѓелу, нејзиниот нов сопруг и нејзиниот син се преселиле во Њујорк за да може да студира африкански танц со танчерот од Тринида Перл Примус, но тие се вратиле во Сан Франциско една година подоцна.Gillespie et al., pp. 36–37.

Откако бракот на Анѓелу завршил во 1954 година, таа танцувала професионално во клубови низ Сан Франциско, вклучувајќи го и ноќниот клуб Пурпле Онион, каде што пеела и танцувала на калипсо музика .Gillespie et al., p. 38. Во тој период таа се претставувала под името „Маргарит Џонсон“, или „Рита“, но по предлог од страна на нејзините менаџери и приврзаници на Пурпле Онион, таа го сменила нејзиното професионалното име во „Маја Анѓелу“ (нејзин прекар и поранешно мажено презиме). Тоа било „карактеристично име“ Gillespie et al., p. 41. што ја одделувало и го фаќало чувството на нејзините настапи по танц калипсо. Во периодот помеѓу 1954 и 1955 година, Анѓелу ја обиколила Европа со продукцијата на операта Порги и Бес . Таа започнала да практикува изучување на јазици од секоја земја што ја посетила и за неколку години владеела неколку јазици.Hagen, pp. 91–92. Во 1957 година, водејќи се од популарноста на калипсо, Анѓелу го снимила нејзиниот први албум, Мис Калипсо, кој бил повторно издаден како цеде во 1996 година Angelou (1993), p. 95.Gillespie et al., p. 48. Таа се појавила и во преглед на Бродвеј инспириран од филмот Калипсо Топлотен бран во 1957 година, во кој Анѓелу пеела и изведувала свои композиции.  [белешка 4] [белешка 5]

Анѓелу се запознала со романописецот  Џон Оливер Килинс во 1959 година и на негово барање, се пресели во Њујорк за да се концентрира на нејзината пишувачка кариера. Таа се приклучила на  Писателскиот еснаф на Харлем, каде се запознала со неколку големи афроамерикански автори, меѓу кои и Џонсон Хенрик Кларк, Роза Гај, Паул Маршал и Јулијан Мејфилд и била објавена за првпат.Gillespie et al., pp. 49–51. Во 1960 година, откако се запознала со водачот за граѓански права Мартин Лутер Кинг џуниор и откако го слушнала како зборува, таа заедно со Киленс го организирале „легендарниот“  Кабаре за слобода во корист на Јужно христијанска водачка конференција (СЦЛЦ) и била прогласена за Северен координатор на СЦЛЦ . Според научникот Лиман Б. Хаген, нејзините придонеси кон граѓанските права како собирач на средства и организатор на СЦЛЦ биле успешни и „еминентно ефикасни“.Hagen, p. 103. Анѓелу исто така го започнала својот про- Кастро и анти- апартхејд активизам за тоа време.Gillespie et al., p. 57.

 Наводи 

Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата
Категорија:Добитници на Греми
Категорија:Афроамерикански глумици
Категорија:Починати во 2014 година
Категорија:Родени во 1928 година