Речник на стари македонски зборови

Ова е речник на помалку познати зборови на македонски јазик, кои се користеле во минатиот век, додека Македонија била под Турско ропство.

 По азбучен ред 
Ова е нецелосен речник на помалку познати зборови во македонскиот народен јазик, по азбучен редослед.

 А 

 абер (турски збор)- вест, порака, знак
 аберџија - гласник
 аван (турски збор) 1. сад за толчење, 2. справа за сечење (дробење) тутун 
 ага - турски големец, сопственик на земја или воен старешина во Османлиското Царство, муслиманска титула, господин, господар газда
 адет (турски збор) - обичај, традиција
 аѓутант (латински збор) - помлад офицер, помошник на офицер со повисок чин, помошник во воен штаб 
 асно - богатство 
 ак (турски збор) - плата 
 акал - ум
аланѓузи - болест кај децата со нафрлање на црвени брунки, најчесто на лицето
алишта - облека
амајлија (турски збор) - талисман, амулет, предмет или запис кој се носи со себе како заштита од несреќи, болести и сл.
аманет (турски збор) - 1. доверување некому на чување некаков предмет како знак на доверба дека ќе биде сочувано; 2. самиот предмет кој се доверува; 3. поштенска пратка со означена вредност
амбар - објект, складиште за чување жито во селските домаќинства
амут (турски збор) - ам, дел од коњска опрема за спрегнување на коњот во колата
ан (турски збор) - крчма, гостилница, преноќиште
анама (турски збор) - госпоѓа, жена, сопруга ( кај муслиманите)
ангарија - принудна работа, без надомест
андарти - четници во грчката чета
анка (турски збор) - госпоѓа, жена, сопруга ( кај муслиманите)
антерија - дел од облеката, долга црна наметка која ја носат свештениците
аргат - најмен работник, кој работи тешка физичка работа
Арнаути (турски збор) - Албанци
арсенал (француски збор) - складиште за чување воена опрема и оружје
арслан (турски збор) - лав
аскер - 1. војник; 2. војска
атеист ( грчки збор) - безбожник, оној кој не верува во Бог, припадник на атеизмот
атер - волја, наклонетост, љубов
аур - место на долниот кат во селските куќи каде што се чува крупниот добиток

Б
барабан - вид тапан
баџа (турски збор) - отвор на покривот на старите куќи
баџанак (турски збор) - сопругот на женината сестра
башка - одвоено, посебно
башкалак -одвојување, оставање имот настрана
бег (турски збор) - турска титула, благородник и големопоседник во Османлиското Царство
беља (турски збор)- 1.несреќа,беда, мака; 2. метеж, турканица
бериќет (турски збор) - 1.благослов, среќа; 2. добра летнина, родна година, изобилство, успех
бечви (турски збор) - панталони
бодинаница - коњ во галоп
борч - долг
борчлија - должник
бујрум (турски збор) - повели
буле - мала погача
булук (турски збор) - стадо, чопор
бука (воденичка) - голема метална цевка, поставена косо, преку која водата се спроведува во воденицата
бучало - место на река на кое водата паѓа вертикално и создава голема бучава

В

ваби - мамење кокошки или пилиња
валачка - пиралка, алат за перење, за истиснување на водата од облеката со чукање
вакаф (турски збор)- црковен имот
валија (турски збор) - управник на област во Османлиското Царство
везир (турски збор) - министер-претседател на владата на Турција во време на владеењето на султанот; титула на висок функционер во некои муслимански земји на Истокот; министер, гувернер на покраина
веленце - мал килим, килимче
вител - земјоделски алат за врзување снопови
водоврик - место на кое земјата е влажна, каллива
возиште - дел од запрежна кола
врав - снопови наредени за вршење околу стожерот во гумното
вршидба - времето кога се врши житото
вршник - метален предмет со полутопчеста форма која служи за печење леб, месо и слично

Г

газета (италијански збор) - дневен весник
гној - изметот од добитокот, добиточното, арско ѓубре
горештина - врелина, жештина
грибло - земјоделска алатка со крупни запци
гуна - дел од селска женска или машка облека

Д

девер - 1.лице со посебна традиционална должност на свадба; 2.брат на сопругот
дервиш (турски збор) - монах, калуѓер во муслиманската религија
дисаѓи - двојна торба поврзана со платно која се префрла преку седлото со товарен добиток
дифтик - јамболлија, ткаенина за покривање со реси
домашар - оној што е постојано дома, во старите традиционални македонски семејства бил човек што бил одреден од страна на семејството за да се грижи за работите поврзани со домот
друшка - сопруг или сопруга
дулец - начин на дерење јагниња
душман - непријател

Ѓ

ѓаур (турски збор) - неверник, кривоверник, еретик, погрдно име со кое Турците ги нарекуваат христијаните
ѓеран (турски збор) - направа за вадење вода од бунар
ѓериз (турски збор) - одводен канал
ѓум (турски збор) - бакарен сад за вода

Е

есап (турски збор) - смета, пресметува
еснаф (турски збор) - здружение на луѓе со ист занает, преносно, лица на иста возраст
еќим (турски збор) - доктор
ефенди (турски збор)- господин

Ж
ждрепка - начин на одредување дел од имот или донесување одлука околу некоја работа
жолтица - златна монета, дукат

З

задушница - помен за покој на душата во христијанската религија
замандалени - затворени со мандало - дрвен дел на врата за затворање на внатрешната страна
замелушен - зашеметен
заптии (турски збор) - редар, стражар
зелје - збирно име за лобода, спанаќ и штаве
зијан - штета 
зоб - овес
золва - сестра на сопругот
зулум (турски збор) - тиранија, насилство, разбојништво, угнетување
зулумџија (турски збор) - насилник, тиранин, угнетувач, разбојник

Ѕ

ѕевгар (турски збор) - пар запрежни волови

И

изим (турски збор) - дозвола, одобрение
исав (турски збор) - милост
исавлија (турски збор) - со душа, милосрден

Ј

јалова - неплода
јаловица - неплодна овца
јаничар (турски збор) - припадник на привилегиранта војска во Османлиското Царство создадена од заробени христијански деца, кои биле одгледувани и воспитувани за крвници на сопствениот народ
јарем - дрвена направа во која се спрегнуваат запрежни животни
јатрви - сопруги на двајца браќа

К

кадија (турски збор) - судиј во Турција и во други муслимански земји
кадилница - метален предметм кој служи за кадење, подчадување, кој го користат свештениците при изведување на христијанската служба
кајмакам (турски збор) - управник на околија во Отоманското Царство
калајџија - мајстор кој врши премачкување на бакарни садови со калај
калци - плетени женски чорапи до колениците без стапалата
кандило (грчки збор) - сад со масло во кое гори фитилче
кандиса - убеди, наговори
картал - вид орел, мршал
катиљ - лош човек, крвник
клепало - дрвен предмет во црквата за чукање при повикување на служба ручек и слично
клисар - притруп, човек кој ја чука црковната камбана и служи во црквата
кмет - селски старешина
комиташ - оној кој се занимава со комитлак
копа - форма на куп во кој се собира слама
коприна - свила
корда - простор заграден за чување овци
корија - шума
коџобашија (турски збор) - старешина на село, кмет
крлешка - лулашка, нишалка
крклик - крлук, стап со кука за фаќање овци
крондир - мал сад за ракија или вино
кросно - дел од разбој за ткаење
кудење - укажување на недостатоци, оговарање
кулук (турски збор) - вид данок кој се наплаќал во Османлиското Царство со тешка и напорна работа
курбан (турски збор)- жртва
кутел - дрвен сад за мерење жито

Л

ластегарка - стап за товарање и растоварање на товарен добиток со чепорашка (со две мали кракчиња) на горниот дел

М

малаксан - преморен, изнемоштен, без сила
марифет (турски збор) - вештина, препреденост, лукавство
мастраф (турски збор) - трошок, издаток
меѓа - граница меѓу две ниви или други земјишни парцели
меџидија (турски збор) - сребрена турска монета
мешин - штавена танка кожа (мев од стара ковачка направа)
момок (архаизам) - слуга во селска куќа
мотавило (архаизам) - мотовило, тенко стапче на кое се мота јаток, предено за разбој
мртвица - застојана вода, калливо место
мувлет (турски збор) - рок
мудур (турски збор) - старешина на касарна во Османлиското Царство
мунасип (турски збор) - умно, згодно

Н

набодна - долга дрвена вила со два рога за кревање и товарање снопови
намашна (архаизам) - поттикна
намуз (турски збор) - човечност, праведност, правилен однос
наора (грчки збор) - осветен леб во православната религија, нафора
нахија (турски збор) - околија
непрокопсан (архаизам) - немирен
нунко - кум

О

окантарен - некаде заседнат, постојано тука, наметлив
опрегач - унечка, прегач, скутник
осојница - место на сенка
остен - стап со шилец на едниот крај за терање запрежни волови
осуна (архаизам) - се раздени, осамна
офарда (архаизам) - дарежлив, нештедлив
офтика (архаизам) - болест на белите дробови, туберкулоза
оџа - муслимански свештеник

П
пагур (архаизам) - мало шише за ракија со затворач
падишах (турски збор) - титула на некогашните турски султани и други монарси во некои источни земји
пајтон - запрежна кола за коњи
палежен (архаизам) - лош
паличник (архаизам) - железен дел од плугот што ја сече земјата при орањето, ралник
паштерка - затекната или најдена ќерка во бракот
пеземек (турски збор) - мангуп, расипан човек
пеливан (турски збор) - борач
пиралка (архаизам) - дрвен предмет што се користи во селата при перење на река и служи за цедење на водата од облеката со удирање
пискул - украс на турска капа, фес
плева - ситни сламчиња и лушпи кои остануваат при веење на житото на гумната
покроб - волнена покривка за спиење без реси, јамболија без реси
полјак (архаизам) - чувар на полето
пондила (архаизам) - место за престој на добитокот во некои стари селски куќи
посестрима - 1.Жена како сестра на другарка или на дригар; 2. верна другарка
почудиште - урок, болест од урочување
првиче - според народниот обичај првата посета што ја прават родителите на невестата во куќата на зетот со група блиски роднини
првичари - учесници на првиче
прекутрупа - попреку, по кус пат
присој - страна, обично стрмна, што ја грее сонце
прокуда - лоша навика
протуѓер (архаизам) - гласник
пусат (турски збор) - оружје, коњска опрема

Р
раја (турски збор) - немухамеданското население на Османлиското Царство
рајатин (турски збор) покорен христијанин во Отоманското Царство, поданик
рајатиса (архаизам) - се ослободи од маката
рало - дрвено орудие за орање
раненик - посвоено дете
расје - ниски шумски дрва
рауни - невестински дарови пред свадбата
редовница - реденица. жена што го води домаќинството определено време во големите семејства
рогозина - грубо плетена постела од рогоз - висока мочуришна трева - шавор, шамак
руглица - свадбарско знаме

С
саѓи - црна прашина што останува по горењето на оган
сакма - вид наметка која обично ја носат овчарите
самар - седло на коњ, магаре или маска
сардисан - опколен
сводник - посредник на љубовни врски меѓу мажи и жени за користољубиви цели, за пари
себап - добро дело
сеир - чудо, гледање нешто шо се случува, гледање забава, разонода
синор (грчки збор) - граница меѓу две села или две ниви
сретсело - центарот на селото каде што се одвиваат главните настани
срп - алатка за рачно жнеење
стожер - столб во средината на гумното за кој се врзувале коњите за вршење на житото
стресло - железна алатка што ја користеле каменарите
субашица (турски збор) - газдарица, жена сопственик на имотот
сургун (турски збор) - прогонство, заточение
сурија - големо стадо, крдо
сурме (архаизам) - мала дрвена греда со која се става попреку на вратите на селските куќи однатре
сурпет - суров, остар, непопустлив

Т
тајфа - група луѓе, дружина
тапија (турски збор) - судски заверен документ за сопственост на имотот
телал (турски збор) - гласник
терзија (турски збор) - кројач, шијач
теќе (турски збор) - 1. молитвен дом на дервиши, дервишки манастир; 2.гробница на некој светец
тормозење - малтретирање
тупурдиса - отстрани, зафрли, загуби
тревлистува - со мана во говорот, не зборува чисто, петелчи

Ќ
ќатип (турски збор) - писар
ќаја (турски збор) - управник на имот кај турските големци во Османлиското Царство
ќепе - 1.вид машки елек од грубо селско платно; 2. вид капа
ќердоса (турски збор)- усреќи, постигна успех, успеа, 
ќурк - горно палто со крзно

У
угар - изорана, но непосеана нива, оставена да прележи
узда - огламник со посебен дел за смирување на немирни коњи
ујдурма - добро смислена измама
утрина - земја оставена за пасиште
уќумат (турски збор) - државна власт, режим, управа

Ф
фереџе (турски збор) - свечена облека на муслиманките: долга и широка наметка со мрежа што го покрива лицето како симбол на ропство и бесправноста на жената
фес (турски збор)- турска капа со пискул
фиљанкишија - некој одреден човек

Х
хегемонистичка (грчки збор) - господствена, од хегмонија што значи превласт, надмоќ

Ч
чаир - ливада, полјана
чалма (турски збор) - бел завој околу фесот кај муслиманите
чаре - помош, излез, спас
чеза (унгарски збор) - вид двоколка
черга (турски збор) - вид дебела ткаенина за покривање или постилање
чивија (турски збор) - клин
чифлиг (турски збор) - феудален земјоделски имот
чифте - ловечка пушка со две цевки
чобан - овчар

Џ
џабе (турски збор) - 1.бесплатно, подарено, бадијала; 2. залудно, бескорисно
џам (турски збор) - стакло, прозорско окно
џенем (турски збор) - муслиманскиот пекол

Ш
шајак (турски збор) - вид груба ткаенина, горна селска облека
шајкача (српски збор) - вид војничка капа
шиити (турски збор) - припадници на муслиманската религиозна секта кои не го признаваат за пророк само Мухамед, туку и неговиот зет Алија
шилеже - одбиено јагне од една година
шиник - 1.дрвен цилиндричен сад, што служи за мерење жито; 2.мера за жито, како определено количество
штик - бајонет, нож кој се монтира на војничка пушка

Категорија:Зборови по јазик