Арлекин

Арлекин (; ; старофранцуски: Harlequin) — најпознат „цани“ (комичен слуга) од италијанската Комедија дел арте. Улогата се верува дека била воведена од страна на Цан Ганаса на крајот од 16 век,Duchartre 1929, p. 82; Laurence Senelick in Banham 1995, "Harlequin" p. 472; Rudlin & Crick 2001, pp. 12–13. но истата била популаризирана од страна на италијанскиот глумец Тристано Мартинели во Париз во периодот од 1584-1585 година,Andrews 2008, p. liv, note 32, citing Ferrone, Henke, and Gambelli. и станала типски лик по смртта на Мартинели во 1630 година.

Арлекин е препознатлив по карираниот костум. Неговата улога опишува весел, досетлив и итар слуга, кој често настојува да ги спречи намерите на неговиот господар и се обидува да ја заведе својата љубена Коломбина преку духовитост и снаодливост, често борејќи се за неа со суровиот и меланхоличен Пјеро. Неговиот лик подоцна прераснал во прототип на романтичен херој. Арлекин ги наследил својата физичка пргавост, измамнички способности и име од злонамерниот ѓавол во средновековните претстави за Исусовите страдања.

Ликот на Арлекин се појавил во Англија во почетокот на 17 век и заземал главна улога во изведениот жанр Арлекинада, воведен од страна на Џон Рич во почетокот на 18 век.Laurence Senelick in Banham 1995, "Harlequin" p. 472. Со развојот на жанрот Арлекинада како вид на пантомима, ликот на Арлекин бил поврзуван со ликот на Кловн. Околу 1800 година, англискиот глумец Џозеф Грималди од ликот на Кловн направил груба претстава за попрефинетиот лик на Арлекин, кој станал повеќе од романтичен лик. Највлијателна двојка која ги толкувала ликовите на Арлекин и Кловн во Викторијанската епоха биле браќата Пејн, кои биле активни во текот на 1860-тите и 1870-тите години.

Во уметноста и во популарната култура
 „Арлекин“ — песна на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.Федерико Гарсија Лорка, Песме. Рад, Београд, 1970, стр. 56.
 „Арлекин“ (англиски: Harlequin) — композиција на американската џез-група Ведер рипорт (Heavy Weather) од 1977 година.Weather Report – Heavy Weather (пристапено на 17.12.2023)

 Поврзано 
 Комедија дел арте
 Кловн

 Наводи 

 Литература 
 Andrews, Richard (2008). The Commedia dell'Arte of Flamino Scala: A Translation and Analysis of 30 Scenarios. Lanham, Maryland: The Scarecrow Press. .
 Banham, Martin, editor (1995). The Cambridge Guide to the Theatre (new edition). Cambridge: Cambridge University Press. .
 Beijer, Agne; Duchartre, Pierre-Louis (1928). Recueil de plusieurs fragments des premières comédies italiennes qui on été représentées en France sous le règne de Henri III. Recueil, dit de Fossard, conservé au musée national de Stockholm. Paris: Duchartre & Van Buggenhoudt. .
 Duchartre, Pierre-Louis (1929; Dover reprint 1966). The Italian Comedy. London: George G. Harrap and Co., Ltd. .
 Ferrone, Siro (2006). Arlecchino. Vita e avventure di Tristano Martinelli attore. Bari: Lateraz. .
 Gambelli, Delia (1993). Arlecchino a Parigi. Rome: Bulzoni. .
 Henke, Robert (2002). Performance and Literature in the Commedia dell'Arte. Cambridge, UK: Cambridge University Press. .
 Katritzky, M. A. (2006). The Art of Commedia: A Study in the Commedia dell'Arte, 1560-1620, with Special Reference to the Visual Records. Amsterdam & New York: Rodopi B. V. .
 Lea, K.M.  (1934).  Italian popular comedy: a study in the Commedia dell'Arte, 1560-1620, with special reference to the English stage.  2 vols.  Oxford: Oxford University Press.
 McConnell Stott, Andrew (2009). The Pantomime Life of Joseph Grimaldi. Edinburgh:Canongate Books Ltd. .
 Neville, Giles (1980). Incidents In the Life of Joseph Grimaldi. London: Jonathan Cape Ltd. .
 Oreglia, Giacomo (1968). The Commedia dell'Arte. New York: Hill and Wang. pp. 55–70. .
 Rudlin, John (1994). Commedia dell’Arte, An actor’s handbook. London: Routledge. .
 Rudlin, John; Crick, Olly (2001). Commedia dell'Arte: A Handbook for Troupes. London: Routledge. .
 Sterling, Charles (1943). "Early Paintings of the Commedia Dell Arte in France." Metropolitan Museum of Art Bulletin, New ser., v. 2, no. 1 (Summer, 1943).
 Scuderi, Antonio. "Arlecchino Revisited: Tracing the Demon from the Carnival to Kramer and Mr. Bean." Theatre History Studies, vol. 20, 2000., pp. 143–155.

 Надворешни врски 


Категорија:Комедија дел арте
Категорија:Кловнови
Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ
Категорија:Галицизми