Вештачки елемент

Вештачки елемент — хемиски елемент кој не се среќава природно на Земјата, туку може да се добие само по вештачки пат. Досега се пронајдени 24 вештачки елементи, и имаат атомски броеви од 95 до 118. Сите се нестабилни, со полураспади од 15,6 милиони години до неколку стотини микросекунди.

Седум други се првпат добиени по вештачки пат, но подоцна се пронајдени и во природата (како примеси); таквов е плутониумот, познат по употребата во енергетиката и војувањето.

Својства
Вештачките елементи се радиоактивни и набргу се распаѓаат во полесни елементи, имајќи полураспад кој е толку краток во однос на староста на Земјата (4,6 милијарди години), што секој ваков атом што постоел при нејзиниот настанок е одамна распаднат. Атоми на вештачките елементи се јавуваат во Земјата само како последица од атомски бомби или опити со јадрени реактори или забрзувачи на честички, по пат на јадрено соединување или неутронско впивање.

Атомската маса на природните елементи се заснова на просечната застапеност на нивните изотопи во Земјината кора и атмосфера. Кај вештачките елементи, изотопот зависи од начинот на добивање, па затоа бесмислено е да се говори за природна застапеност. Затоа, кај вештачките елементи во загради се наведува атомскиот број, кој претставува вкупниот број на нуклеони (протони и неутрони) и е најстабилниот изотоп т.е. со најдолг полураспад.

Историја
Првиот елемент откриен по вештачки пат е технециумот, чие постоење е конечно потврдено во 1936 г. Со ова е пополнета празнина во периодниот систем; фактот што не постојат стабилни изотопи на овој елемент го објаснува неговто отсуство во природата (како и празнината). Најдолговечниот изотоп (Tc-98) има полураспад од 4,2 милиони години, па затоа денес нема технециумски атоми преостанати од настанокот на Земјата. Во Земјината кора се присутни крајно мали примеси од овој елемент, и тоа како спонтан производ од цепењето на ураниум-238 или со неутронски зафат во молибденските руди. Сепак, овој елемент е природно застапен во ѕвездите наречени црвени џинови.

Првиот откриен вештачки елемент е кириумот, добиен во 1944 г. од Глен Сиборг, Ралф Џејмс и Алберт Гиорсо со бомбардирање на плутониум со алфа-честички. Набргу се откриени и америциумот, берклиумот и калифорниумот. Ајнштајниумот и фермиумот се откриени од научна екипа под водство на Алберт Гиросо во 1952 г. при изучувањето на радиоактивниот отпад од првата водородна бомба. Екипата ги открила изотопите ајнштајниум-253 (полураспад од 20,5 дена) и фермиум-255, (полураспад од 20 часа).

Подоцна се откриени менделевиумот, нобелиумот и лоренциумот. Во екот на Студената војна, СССР и САД независно ги откриле радерфордиумот и дубниумот.

Сите елементи со атомски броеви над 99 немаат никаква примена и служат само за научно истражување поради крајно краткиот полураспад.

Список на вештачки елементи

Следниве елементи не се среќаваат во природата на Земјата. Сите од нив се поураноумски елементи и имаат атомски број од барем 95.

 Елемент  Симбол  Атом. бр.  Првпатдобиен америциум  Am  95  1944 кириум  Cm  96  1944 берклиум  Bk  97  1949 калифорниум  Cf  98  1950 ајнштајниум   Es  99  1952 фермиум  Fm  100  1952 менделевиум  Md  101  1955 нобелиум  No 102  1966 лоренциум  Lr  103  1971 радерфордиум  Rf  104  1966 (СССР), 1969 (САД) * дубниум  Db  105  1968 (СССР), 1970 (САД) * сиборгиум  Sg  106  1974 бор  Bh  107  1981 хасиум  Hs  108  1984 мајтнериум  Mt  109  1982 дармштатиум  Ds  110  1994 рендгениум  Rg  111  1994 копернициум  Cn  112  1996 нихониум  Nh  113  2004 флеровиум  Fl  114  2004 московиум  Mc  115  2010 ливермориум  Lv  116  2004 тенесин  Ts  117  2010 оганесон  Og  118  2006 * Независно откриени.Институт в Дубне стал четвёртым в мире по количеству открытых изотопов

Природни, но обично вештачки добивани елементи
Сите елементи со атомски броеви од 1 до 94 се среќаваат во природата барем како примеси, но следниве вообичаено се добиваат по вештачки пат. Со исклучок на полониумот, франциумот, актиниумот и протактиниумот, сите се откриени во вештачка постапка пред да се откријат во природата.

 Елемент  Симбол  Атом. бр.  Откриен технециум  Tc  43  1936 прометиум  Pm  61  1945 полониум   Po  84  1898 астат  At  85  1940 франциум  Fr  87  1939 актиниум  Ac  89  1902 протактиниум  Pa  91  1913 нептуниум  Np  93  1940 плутониум  Pu  94  1940

 Наводи 


Категорија:Јадрена физика
Категорија:Списоци на хемиски елементи