Мариборска крвава недела

Крвавата недела во Марбург (германски: Marburger Blutsonntag, словенечки: Mariborska krvava nedelja) — име на масакрот што се случил во понеделникот на 27 јануари 1919 година во градот Марибор во денешна Словенија. Војници од армијата на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците (подоцна Кралство Југославија), под команда на словенечкиот офицер Рудолф Мајстер, убиле помеѓу 9 и 13 цивили од германско етничко потекло, а биле повредени уште 60 лица, за време на протестот во центарот на градскиот плоштад. Проценките на жртвите се разликуваат меѓу словенечките и австриските извори.

Во ноември 1918 година, по завршувањето на Првата светска војна, териториите на Корушка и јужна Штаерска, кои претходно биле во составот на Република Германска Австрија, биле окупирани од страна на воени единици под команда на Рудолф Мајстер.

Марибор бил најголемиот град на јужна Штаерска и имал претежно германско население. Делегација на САД предводена од Шерман Мајлс го посетила Марибор на 27 јануари 1919 година како дел од пошироката мисија за решавање на територијалните спорови. Истиот ден, германските граѓани организирале протест во кој се истакнале желбите Марибор да стане дел од Република Германска Австрија. Протестите биле прекинати од страна на војниците на Мејстер, кои пукале врз луѓето и предизвикувале бројни жртви. Како одговор на тоа, Германска Австрија започнала воена офанзива која ги истерала Југословените од неколку мали градови во Горна Штаерска по должината на реката Мура. Според посредувањето на Франција во февруари 1919 година бил договорен прекин на огнот. Според Договорот од Сен Жермен, потпишан на 10 септември 1919 година, Марибор и остатокот од Долна Штаерска станале дел од Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Никој никогаш не бил обвинет за масакрот во Марибор.

 Заднина 
Република Германска Австрија била создадена по поразот на Австроунгарија во Првата светска војна и опфаќала области со претежно германско говорно население во границите на поранешното царство. Освен денешните територии на Република Австрија, тие вклучувале делови од Јужен Тирол и градот Тарвизио, денес во Италија; јужна Корушка и јужна Штеарска, денес во Словенија, и Судетенланд и Германска Бохемија, денес во Чешка.

Победничките сојузнички сили ги поделиле териториите на поранешна Австроунгарија помеѓу Германска Австрија, Унгарија и неколку други земји. Иако поделбата на територии била спроведена преку прогласен принцип на национално самоопределување, населението на етнички Германци и Унгарци останало да живее на многу од овие територии, вклучувајќи ја Чехословачка, Романија и Кралство Југославија.

Контролата на градот Марибор била оспорена од страна на Југославија и Германска Австрија. Сојузниот акт на Германска Австрија, во врска со „Обемот, границите и односите на државните територии од 22 ноември 1918 година“, го побарал подрачјето на Долна Штаерска во рамките на кое се наоѓал и Марбург/Марибор Bill by the State Council, Appendix No. 3 PDF. За да се реши прашањето за сопственоста на Корушка, поголем регион во кој се формирала Долна Штеарска, американската администрација во Виена предложила демографска истрага на територијата. Мисијата била предводена од Арчибалд Кери Кулиџ, професор по историја на колеџот Харвард и работел под американската комисија за преговори за мир. Мисијата назначила делегација која ја предводел полковникот Шерман Мајлс, како и потполковникот Лерој Кинг, професор по словенски јазици на Универзитетот во Мисури,, и професорите Роберт Кернер и Лоренс Мартин.

На патот кон Корушка, делегацијата го посетила Марибор, кој пред Првата светска војна имал население од 80% Австриски Германци и 20% СловенциOsterreicheische statistik Herausgegeben von der K.K. Statistischen Zentralkommission. neue folge 1. band. Ergebnisse der volkszahlung vom 31. dezember 1910. - Wien. aus der kaiserlich-koniglichen hof und staatsdruckerel 1917. in kommission bei karl gerold's sohn. Повеќето од главниот град и јавниот живот на Марибор биле во германски раце и градот главно бил познат по името на германски јазик, Марбург. Според последниот австроунгарски попис во 1910 година, градот и неговите предградија имале 31.995 австриски Германци (вклучувајќи ги и Евреите што говорат германски јазик) и 6.151 етнички Словенци. Меѓутоа, околината била населена речиси во целост од страна на Словенците, иако многу австриски Германци живееле во помалите градови како Птуј(79,39%) или Цеље (66,80%).


Во ноември 1918 година, словенечкиот главен (подоцна генерал) Рудолф Мајстер го презел градот Марибор и околните области на Долна Штеарска во името на новоформираната Држава СХС, предвесник на Југославија.. На 23 ноември 1918 година, тој и неговите војници ја разоружале и ја распуштиле безбедносната сила „Зелената гарда“ (германски: Schutzwehr) која го одржувала градскиот совет во Марибор.  Мастјер окупирал неколку села и градови северно од реката Мура. На 31 декември 1918 година, единиците на Мајстер затвориле  21 познати мариборски државјани од етничко германско потекло.

 Масакр 

Изворите се разликуваат според точната причина и обемот на масакрот во Марибор. Сите се согласуваат дека на 27 јануари 1919 година, делегацијата на мисијата, предводена од Шерман Мајлс, го посетила Марибор и пронашла илјадници граѓани од германско етничко потекло кои биле соберени на главниот градски плоштад и мавтале со знамињата на Германска Австрија. Германските австриски извори укажуваат дека имало 10.000 демонстранти кои пееле песни и носеле патриотска облека. Дваесет војници под команда на Мајстер биле стационирани пред градското собрание, вооружени со пушки поставени со бајонети.

Германските извештаи тврдат дека војниците почнале да пукаат во толпата без провокации, со цел да се борат со невооружените цивили. Според овие извори, жртвите броеле 13, а уште 60 демонстранти биле ранети.

Словенечкиот извештај за истиот настан тврди дека војниците почнале да пукаат откако еден австриски државјанин насочил револвер кон словенечките војници, тргнувајќи го бајонетот на еден од нив. Војниците потоа вратиле со оган: според оваа пресметка, 11 биле убиени.

 Последици 

На 4 февруари 1919 година, Германска Австрија започнала воена офанзива за да ги врати регионите на Горна Штеарска контролирани од војниците на Мајстер. Примирјето било договорено на 10 февруари 1919 година, преку француско посредништво од нивната воена мисија сместена во Марибор. На 13 февруари 1919 година бил потпишан договор за прекин на огнот, а војниците на Мајстер се повлекле од дел од Горна Штеарска.

Лерој Кинг, еден од членовите на мисијата, во својот извештај напишал дека властите во Марибор биле сомничави за работата на мисијата и очигледно стравувале дека откриле информации што тие би сакале да ги сокријат. Тој тврди дека имало словенечко население во Штеарска, кое би претпочитало одржување на австриската влада.

Договорот од Сен Жермен, потпишан на 10 септември 1919 година, забележал дека Марибор цврсто бил под контрола на југословенската војска и дека, бидејќи Словенците биле мнозинство во регионот околу градот, Марибор требало да остане, а остатокот од Долна Штеарска да биде во рамките на Кралството на Србите, Хрватите и Словенците.

Одговорноста за пукањето во Марибор никогаш не била конечно утврдена. Австриските извори му ја препишале вината на Рудолф и ги споменале во некои извештаи Butcher of Maribor.. Спротивно на тоа, во Словенија добро го оценува на Рудолф. Бројни општества, институции и улици се именувани во негова чест и има неколку споменици низ земјата.

 Наводи 

 Надворешни врски 
 Статија за весник за Мариборска крвава недела, објавена во Die Neue Zeitung на 29 јануари 1919 година
 Статија за Мариборска крвава недела, објавена во Wiener Allgemeine Zeitung на 28 јануари 1919 година
 Статија за Мариборска крвава недела, објавена во Reichspost на 29 јануари 1919 година
 Текст за Рудолф Мајстер на мрежната страница на општината Камник 
 Мариборска крвава недела, објавена во Mladina   
 Статија за Мариборска крвава недела, објавена во Die Presse на 30 јануари 2009 година

Категорија:Последици од Првата светска војна
Категорија:Марибор
Категорија:Масакри
Категорија:Историја на Словенија
Категорија:Кралство Југославија