Супервулкан

Супервулкан — голем вулкан кој имал избув со големина 8, односно најголемата вредност на показателот на вулканска избувност (VEI). Ова значи дека зафатнината на исфрлениот материјал е поголема од 1.000 кубни километри. Супервулканскиот избув може да биде единствен краткотраен настан или пак масивен излив на магма кој ќе трае и милиони години.

Супервулканите настануваат кога магмата во плаштот се искачува до кората но не може да ја пробие и се создава притисок во големорастечки басен сè до оној момент додек акората не може да го издржи притисокот. ова може да се случи при постоење на жаришта (на пример, Јелоустонската купа) или при подвлекувачките зони (на пример, Тоба). Друг начин на кој може да дојде до голема исфрлање на вулкански материјал е при голем огнокарпест излив, кој може да опфати големи области со магма и вулкански пепел, предизвикувајќи долготрајни климатски промени (како што е настанувањето на мали ледени доби), што пак може да предизвика истребување на видовите. Орунајскиот избув на Новозеландскиот вулкан Таупо (пред 26.500 години) е најнеодамнешниот избув на супервулкан со ВЕП-8.

 Именувања 
Потеклото на поимот „супервулкан“ е поврзан со научната дебата на почетокот на  век за геолошката историја и одликите на Трите Сестри, вулканска област во Орегон во САД. Во 1925 година, Едвин Хоџ предложил дека многу големиот вулкан, наречен од негова страна Мултнома, постоел во таа област. Тој верувал дека неколкуте врвови во областа на Трите Сестри се остатоци од Мултнома, откако претходно била уништена од голема вулканска експлозија, слична на Мазама.Harris, Stephen (1988) Fire Mountains of the West: The Cascade and Mono Lake Volcanoes, Missoula, Mountain Press. Во 1948 година, мозжното постоење на Мултнома било запоставено од вулканологот Хаувел Вилијамс во неговата книга Старите вулкани во Орегон. Книгата била рецензирана во 1949 година од друг вулканолог, Ф. Бјерс помладиотByers, Jr., F. M. (1949) Reviews: The Ancient Volcanoes of Oregon by Howel Williams, The Journal of Geology, volume 57, number 3, May 1949, page 324. Retrieved 2012-08-17. Во рецензијата, Бјерс се осврнува на Мултнома како супервулкан.supervolcano, n. Oxford English Dictionary, third edition, online version June 2012. Посетено на 2012-08-17. Иако тврдењето на Хоџ дека Мултнома е супервулкан е отфрлена одамна, поимот супервулкан бил популаризиран од BBC во нивната популарно научна телевизиска програма Хоризонт во 2000 година за да се осврната на избувите кои создаваат огромни количества на исфрлен материјал.Supervolcanoes. Bbc.co.uk (2000-02-03). Посетено на 2011-11-18.USGS Cascades Volcano Observatory. Vulcan.wr.usgs.gov. Посетено на 2011-11-18.

Поимот мегакупа понекогаш се користи за калдерите на супервулканите, како што е на пример Блејк Ривер во Абитибискиот зеленокаменест појас во Онтарио и Квебек, Канада. Избувите кои се ВЕП 8 се именувани како „суперизбуви.“ Иако нема доброопределена минимална еклсплозивна големина за „супервулнан“, постојат два вида на вулкански избуви кои се препознаени како супервулкански: големи огнокарпести изливи и масивни избуви.

 големи огнокарпести изливи 

големи огнокарпести изливи, како што се Исланд, Сибирските Трапови, Деканските Трапови и Онтонг Јава, се пространи области на базалтни континентални траповски избуви. Кога се создаваат, овие области честопати зафаќаат неколку илјади квадратни километри и имаат зафатнина од неколку милиони кубни километри. Во повеќето случаи, магмата истекува во текот на неколку милиони години, при што се ослободуваат големи количини на гасови.

Реинион е жариште кое ги создало Деканските Трапови пред околу 66 милиони години, заедно со Креда–Палеогенскиот истребувачки настан. Постои научен договор дека причината за овој истребувачки настан е метеорски удар, но вулканската активност можно е да предизвикала климатски стресови кај определени видови.  Дополнително, нбајголемиот трапов настан (Сибирските Трапови) кој се случил пред 250 милиони години и е случајно истовременик на најголемото масивно истребување на видовите во историјата, Пермско–тријаското изумирање, но сепак нема потврда дека тоа е единствената причина за ваквиот истребувачки настан.

Ваквите изливи не се избувливи, но сепак можно е да има магматски фонтани. Многу вулканолози сметаат дека Исланд е голем огнокарпест излив кој моментално се случува. Последниот голем излив бил во 1783–84 од вулканскиот процеп Лаки које приближно со должина од 40 км. Се претпоставува дека за време на избувот се исфрлени 14 км3  базалтна лава.

Онтонг Јава има површина од 2.000.000 км2, и бил за 50% поголем пред да се издвојат платоата Манихики и Хикуранги.

 Масивни избуви 


Вулканските избуви се класифицирани користејќи го показателот на вулканска избувност, или ВЕП. Станува збор за логаритамска скала, што значи дека зголемување од еден на ВЕП скалата е еднакво на десеткратно зголемување на зафатнината на исфрлениот материјал. Избувите ВЕП 7 или ВЕП 8 се толку моќни што честопати создаваат кружни калдери наместо конусни, поради надолното повлекување на магмата предизвикува  горната карпеста маса да колабира во магматичната комора.


 Познати суперизбуви 

 ВЕП 8 
+ VEI-8 избуви се имаат случено на следниве места.ИмеЗонаМестоположбаБелешкиПред години (приб.)Зафатнина на исфрлен материјал (приб.)Наводи Ла Гарита Сан Хуанско вулканско поле Колорадо, САД Фиш Кањон. 27.800.000 5.000 км3 Тоба Тоба, Северна Суматра Индонезија, Суматра Создала 2200–4400 тони H2SO4. 74.000  2.800 км3  Хаклбери Риџ Јелоустонско жариште Ајдахо/Вајоминг САД Хаклбери Риџ Туф  2.100.000  2.500 км3  Атана Игнимбрит Пакана Северно Чиле Дел од Алтиплано–Пунски вулкански систем  4.000.000  2.500 км3  Таупо Таупо Нов Зеланд, Северен Остров Вакамару Игнимбрит/Курл Тефра  340.000  2.000 км3  Хајзе Јелоустонско жариште Ајдахо, САД Килгор Туф  4.500.000  1.800 км3  Хајзе Јелоустонско жариште Ајдахо, САД Блактејл Туф  6.000.000  1.500 км3  Серо Гвача Алтиплано–Пунски вулкански систем Боливија Гвача, препознаени се два помали избуви  5.700.000  1.300 км3  Мангакино Таупо Нов Зеланд Избув Киднаперс  1.080.000  1.200 км3 Rejuvenation and Repeated Eruption of a 1.0 Ma Supervolcanic System at Mangakino Caldera, Taupo Volcanic Zone, New Zealand American Geophysical Union, Fall Meeting 2012, abstract #V31C-2797. Retrieved 10 September 2017. Орунајски избув Таупо Нов Зеланд, Северен Остров Таупо (Таупо)  26.500  1.170 км3 Серо Галан Андска централна вулканска зона Аргентина, Катамарка  2.500.000  1.050 км3 Лава Крик Туф Јелоустонско жариште Вајоминг, САД Лава Крик Туф  640.000  1.000 км3 Global Volcanism Program | Volcanoes of the World | Large Holocene Eruptions . Volcano.si.edu. Посетено на 2011-11-18.
Врз основа на некомплетна статистика, препознаени се 60 ВЕП 8 избуви.

 ВЕП 7 

Избувите ВЕП 7, помали но сè уште масивни, се имаат случувано низ историјата. Во последните 2.000 се случиле Тамбора, 1815, Таупо и неговиот избув Хатепе, о. 232, Бајту Шан, во 946–947 година, и избувот на Самалас од 1257 година.

+ VEI-7 избуви се имаат случено на следниве места.ИмеЗонаМестоположбаНастан / белешкиГодини пред 1950 година (приб.)Зафатнина на исфрлен материјал (приб.) Тамбора Сумбава, Западни Мали Сунди Индонезија 1815. 1816 година е позната како година без лето. 135 120 км3РинџаниЛомбок, ападни Мали СундиИндонезијаИзбув на Самалас во 1257 година. Можен поттикнувач на мала ледена доба. 693 >10 км3Бајту Шан Бајкалска раседна зона Кина/Северна Кореја Еден од најголемите вулкански избуви во последните 2.000 години. Избув на Бајту Шан во 946 година (Милениумски избув). 1.004 100–120 км3 Таупо (Таупо) Таупанска вулканска зона Нов Зеланд, Северен Остров Избув Хатепе 232 година 1.718 120 км3  Тера (Санторини) Јужноегејски вулкански лак Грција, Санторини Миноански избув 1.641 п.н.е. (±12) 3.591 100 км3  Кикаи Јапонија, Рјукју Кикаи 4.300 п.н.е. 6.300 150 км3 Кикаи Кермадек Нов Зеланд Кикаи пред 8.300 - 6.300 години 6.300 100 км3 Latter, J. H.; Lloyd, E. F.; Smith, I. E. M.; Nathan, S. 1992. Volcanic hazards in the Kermadec Islands and at submarine volcanoes between southern Tonga and New Zealand , Volcanic hazards information series 4. Wellington, New Zealand. Ministry of Civil Defence. 44 p. Мазама (Кратер Лејк) Каскаден вулкански лак Орегон, САД Делумно причина за создавањето на Кратер Лејк. 6.578 100 км3  Курилско езеро Камчатка Русија Курилско езеро 6.440 п.н.е. 10.500 140–170 км3  Аира Јапонија, Кјушу Аира 22.000 450 км3 Кампањски избув Флегрејски полиња  Италија, Неапол 39.280 300 км3* Ротоити Таупанска вулканска зона Нов Зеланд, Северен Остров Ротоити 50.000 240 км3 МанинџаМанинџа, Западна СуматраИндонезија 52.000 220–250 км3 Репороа Таупанска вулканска зона Нов Зеланд, Северен остров 230.000 100 км3  Мамаку Таупанска вулканска зона Нов Зеланд, Северен остров Роторуа 240.000 280 км3 Karl D. Spinks, J.W. Cole, & G.S. Leonard 2004. Caldera Volcanism in the Taupo Volcanic Zone . In: Manville, V.R.
| ed. Geological Society of New Zealand/New Zealand Geophysical Society/26th New Zealand Geothermal Workshop, 6–9 December 2004, Taupo: field trip guides. Geological Society of New Zealand miscellaneous publication 117B. Матахина Таупанска вулканска зона Нов Зеланд, Северен Остров Харохаро 280.000 120 км3  Асо Јапонија, Кјушу Четири големи избуви во периодот од пред 300.000 - 80.000 години. 300.000 600 км3 Лонг Вали Бишоп Туф Калифорнија, САД 760.000 600 км3 Мангакино Таупанска вулканска зона Нов Зеланд, Северен Остров Три избуви пред 0,97 to 1,23 милиони години 970.000 300 км3  Валес Хемезско вулканско поле Ново Мексико, САД Два избува пред 1,25 и 1,61 милиони години 1.250.000 600 км3  Хенри Форк Јелоустонско жариштеМеса Фолс Туф Ајдахо, САД Јелоустонско жариште 1.300.000 280 км3  Каримшина Камчатка Русија 1.780.000 825 км3  Пастос Грандес Пастос Грандес Боливија 2.900.000 820 км3  Хајзеново вулканско поле Јелоустонско жариште Walcott Tuff  Ајдахо, САД Јелоустонско жариште 6.400.000 750 км3  Бруне-Џарбиџ Јелоустонско жариште Ајдахо, САД Јелоустонско жариште виновник за Антелоп источно на растојание од 1.600 км 11.830.000 950 км3  Церо Панизос Алтиплано-Пунски вулкански систем Аргентина, Боливија 12.000.000 250 км3 Бенетски вулкански систем Скукумска група Британска Колумбија/Јукон, Канада 50.000.000 850 км3 

 Медиумско покритие 
 Во 2004 година, во ТВ емисијата Соголена наука на каналот Национална географија беа прикажани супервулканите .
 Во 2005 година, дводелен филм за катастрофи Супервулкан бил прикажуван на BBC,  Дисковери, и други телевизиски канали низ светот.
 Нова емитувале епизода Мистрерија на мегавулканот во септември 2006 година, истражувајќи ги таквите ерупции во последните 100.000 години.Mystery of the Megavolcano. Pbs.org. Accessed on 2017-10-12.
 Во 2006 година, каналот СајФај емитувал документарен филм Броејќи до пропаста кој имал и дел наречен „супервулкан“. Истата година, ABC newsго емитувале документарниот фил Последни денови на Земјата, во која имало дел наречен „Супервулкан“.
 Во 2009 година, апокалиптичниот филм  2012 го има прикажано избувот на Јелоустонското жариште, како резултат на загревањето на Земјиното јадро. Од оваа причина поголемиот дел од САд ќе бидат ненаселиви.
 Сибертските Трапови и езерото Тоба биле прикажани напредистоирискиот документарец Животински армагедон (како поединечни епизоди), каде се разговарало за сите животни облици на кои овие избуви влијаеле.

 Поврзано 
 Светски катастрофски ризик
 Хронологија на вулканизмот на Земјата
 Катастрофска теорија за Тоба
 Вулканска зима

 Наводи 

 Дополнителна литература 




 Надворешни врски 
 Overview and Transcript of the original BBC program
 Yellowstone Supervolcano and Map of Supervolcanoes Around The World 
 USGS Fact Sheet – Steam Explosions, Earthquakes, and Volcanic Eruptions – What's in Yellowstone's Future?
 Scientific American's The Secrets of Supervolcanoes
Supervolcano eruption mystery solved, BBC Science, 6 January 2014

Категорија:Вулканологија
Категорија:Геолошки непогоди

Категорија:Вулкани по облик
Категорија:Светски катастрофи
Категорија:Идни проблеми
Категорија:Фактори за климатски промени
Категорија:Вулкански земјишни облици