Парламентарна република

Парламентарна република — вид република која се управува под парламентарен систем, каде извршната власт (владата) е подредена и отчетна на законодавната (парламентот). Постојат повеќе видови парламентарни републики. Кај највеќето вакви републики постои јасна поделба на надлежностите помеѓу шефот на владата и шефот на државата, при што шефот на владата ја има вистинската власт, како кај уставните монархии. Кај некои, улогите на шеф на владата и шеф државата се споени во едно (како во претседателскиот систем), но сепак функционерот е зависен од парламентот.

Во ваквите држави, шефот на државата најчесто се нарекува „претседател“, а шефот на владата е „премиер“ или „канцелар“. Шефот на владата мора да ја има довербата на парламентот, а неговиот мандат може да подлежи на измени. Шефот на државата не подлежи на вакви ограничувања, но затоа има значајно помала извршна моќ.

 Овластувања 
За разлика од републиките со претседателски или полупретседателски систем, шефот на државата (претседателот) нема голема извршна надлежност, туку тие му припаѓаат на шефот на владата (премиер и сл.).

Во земјите кајшто шефот на државата го бираат членовите на парламентот, истиот ја има и функцијата на шеф на владата (како во Боцвана, Маршалските Острови, Науру, ЈАР и Суринам) и е водач на најголемата владејачка партија.

Во извесни случаи, претседателот може да има теоретски овластувања во секојдневното управување со земјата (на пр. во Финска), но според воспоставената практика не ги користи, или пак со нив го спроведува она што е одлучено во парламентот. Ова би можело да се нарече полупретседателски систем на основа на парламентарен.

 Список на денешни парламентарни републики 
Име на државатаПретходно уредувањеСтанала парл. републикаШефот на државата го бираКоморност  Австрија еднопартиска држава (како дел од Третиот Рајх, погл. аншлус)1945непосредно, во втор кругдводомен  Албанија еднопартиска држава1991парламентот, со мнозинствоеднодомен  Бангладеш претседателска република1991Била парламентарна република и помеѓу 1971 и 1975 г.парламентотеднодомен  Босна и Херцеговина еднопартиска држава (дел од СФРЈ)1991непосредно, во втор кругдводомен  Боцвана британски протекторат (Бечуаналенд)1966парламентот, со мнозинствоеднодомен  Бугарија еднопартиска држава1989непосредно, во втор кругеднодомен  Вануатубританско-француски кондоминиум (Нови Хебриди)1980парламентот и претседателите на регионалните совети, со мнозинствоеднодомен уставна монархија (крунска земја)1970парламентот, со мнозинствоеднодомен  Германија еднопартиска држава1949In the case of поранешните западногерманск покраини, вклучувајќи го Западен Берлин, претходната еднопартиска држава била Третиот Рајх, но во случај на новите сојузни покраини и поранешен Источен Берлин, еднопартиската држава е Источна Германија. Германија се обединила на 3 октомври 1990 г., кога петте покраини на ГДР (Источна Германија) се приклучиле кон СР Германија (Западна Германија), а Берлин е обединет како еден град-покраина. Затоа, годината се однесува на денешна СР Германија во целина, иако подрачјето на Источна Германија не ѝ припаѓало на таа парламентарна република сè до 1990 г.сојузното собрание (парламентот и покраинските пратеници), со апсолутно мнозинстводводомен  Грција воена хунта; уставна монархија1975парламентот, со мнозинствоеднодомен  Доминика здружена земја на Обединетото Кралство1978парламентот, со мнозинствоеднодомен  Естонија еднопартиска држава (дел од СССР)1991Естонија била парламентарна република и помеѓу 1919 и 1934 г., кога власта е соборена со преврат. Во 1938 г. е усвоен претседателскиот систем, а во јуни 1940 г. Естонија е окупирана од СССР и припоена кон него.парламентот, со двотретинско мнозинствоеднодомен Етиопијаеднопартиска држава1991парламентот, со двотретинско мнозинстводводомен  Израел протекторат (дел од Британскиот мандат во Палестина)1948парламентот, со мнозинствоеднодомен  уставна монархија (британско владение)1950парламентот и пратениците од собранијата на сојузните држави, со единечен пренослив гласдводомен  Ирак еднопартиска држава2005парламентот, со двотретинско мнозинствоеднодомен (официјално дводомен)  Ирска уставна монархија (британско владение)1949Шеф на државата од 1936 до 1949 г.непосредно, со единечен пренослив гласдводомен  Исланд дотогаш во состав на Данска; уставна монархија1944непосредно, со мнозинствоеднодомен  Италија уставна монархија1946парламентот, со двотретинско мнозинстводводомен ЈАРуставна монархија (крунска земја)1961парламентот, со мнозинстводводомен  Киргистан претседателска република2010непосредно, во втор кругеднодомен Кирибатипротекторат 1979парламентот, со мнозинствоеднодомен Латвијаеднопартиска држава (дел од СССР)1991Латвија била парламентарна република и помеѓу 1921 и 1934 г., кога е извршен преврат и на премиерското место дошол Карлис Улманис. Во јуни 1940 г. Латвија е окупирана од СССР и припоена кон него.парламентотеднодомен Либанпротекторат (Француски мандат во Либан)1941парламентотеднодомен Либијанародна република т.е. џемахирија (пред 2011 г.)2012парламентотеднодоменуставна монархија (крунска земја)1992парламентот, со мнозинствоеднодомен Македонијаеднопартиска држава (дел од СФРЈ)1991непосредно, во втор круг, по прогласената независност со референдумеднодомен Малтауставна монархија (крунска земја)1974парламентот, со мнозинствоеднодомен Маршалски Островистарателско подрачје на ООН (дел од Старателското подрачје на Тихоокеанските Острови)1979парламентотдводомен Микронезијастарателско подрачје на ООН (дел од Старателското подрачје на Тихоокеанските Острови)1986парламентот, со мнозинствоеднодомен Молдавија еднопартиска држава (дел од СССР до 1990 г.)преодна парламентарна република (1991-1994)1994Првите парламентарни избори се одржани во февруари и март 1990 г. На изборите само Комунистичката партија имала статус на таква, а опозицијата се состоела од поединечни кандидати. Во 1991 г. е прогласена независнсот од СССР, а во 1994 г. се одржани првите повеќепартиски избори.парламентот, со мнозинствоеднодомен  Монголијаеднопартиска држава1949непосредноеднодомен Наурустарателско подрачје на Австралија1968парламентотеднодомен Непалуставна монархија 2008  парламентотеднодомен Пакистан претседателски и полупретседателски систем 2010парламентот и пратениците од собранијата на сојузните држави, со единечен пренослив гласдводомен Полскаеднопартиска држава1990непосредно, во втор кругдводомен Самоа   уставна монархија 2007  парламентотеднодомен Сан Марино   Римско Царство301  парламентотеднодомен Сингапуруставна монархија (дел од Малезија)1965непосредноеднодомен Словачкаеднопартиска држава (дел од Чехословачка)1993парламентот (пред 1999 г.)непосредно, во втор круг (од 1999 г.)еднодомен Словенијаеднопартиска држава (дел од СФРЈ)1991непосредно, во втор кругдводомен Сомалијапреодна влада (по 1991 г.)еднопартиска држава (пред 1991 г.)2012парламентотдводомен Србијаеднопартиска држава (дел од СФРЈ)1991непосредно, во втор кругеднодомен воена диктатура1987парламентот, со мнозинствоеднодоменуставна монархија (крунска земја)1976парламентотдводомен  Тунисполупретседателски систем (1956-2011)преодна влада (2011-2014)2014парламентот, со мнозинствоеднодомен  Турцијаеднопартиска држава1946непосредно (од 2007 г., претходно од парламентот)еднодомен Унгаријаеднопартиска држава1990парламентот, со апсолутно мнозинствоеднодомен  Финска полупретседателска република2000Порано полупретседателска република, а денес парламентарна, со уставот од 2000 г.непосредно, во втор кругеднодомен Фиџивоена хунта2014парламентот, со мнозинствоеднодомен  Хрватска полупретседателска република 1990 - 2000
порано: еднопартиска држава (дел од СФРЈ)2000непосредно, во втор кругеднодомен Црна Гораеднопартиска држава (дел од СФРЈ)1992непосредно, во втор кругеднодомен  Чешка еднопартиска држава (дел од Чехословачка)1993непосредно, во втор круг (од 2013 г.; претходно: парламентот, со мнозинство)дводомен

 Список на поранешни парламентарни републики 
Име на државатаСтанала парл. републикаГо сменила уредувањетоСегашно уредувањеПричинител на промената19611963претседателски системреферендум19481962воена хунта преврат во 1962 г.19801987претседателски системуставен амандман19791979парламентарен системсоздавање на Јужна Родезија19451959претседателски системуставен амандман Втора Јужнокорејска република19601961претседателски системШеснаесеттомајски преврат Република Конго19601965воена диктатура(де факто еднопартиска држава) преврат од 1965 г. Прва Литванска република19201926еднопартиска државапреврат во 1926 г.Во јуни 1940 г., Литванија е окупирана од СССР и припоена кон него.19631979претседателски системуставен амандман19561958 воена диктатурапреврат во 1958 г.1973 1978  преврат во 1977 г.1988 1999 преврат во 1999 г.  Прва Португалска република19101926воена диктатура(која во 1933 г.довела до преврат од 28 мај Втора Полска република19181939еднопартиска државаИнвазија на Полска19701979парламентарен системсоздавање на Зимбабве-РодезијареферендумСоздадена функцијата Претседател на Руската Федерација и почнува раздвојувањето на надлежностите и предавање на овластувањата на Врховниот совет на Русија. Дотогаш Русија била советска република.1993полупретседателски системреферендумНа ова му претходи уставната криза и вооруженото распуштање на Врховниот совет на Русија. Сириска република19301958еднопартиска државасоздавање на Обединетата Арапска Република Сириска Арапска Република19611963еднопартиска државапреврат во 1963 г.19631966еднопартиска држававремен престан на уставот Унгарија19461949еднопартиска државасоздавање на Народна Република Унгарија Прва Филипинска република (Малолошка република)18991901воена диктатура(де факто колонија на САД)заробување на Емилио Агиналдо и негово предавање на американската војска Четврта Филипинска република19781987претседателски системратификација на уставот од 1987 г. Трета Француска Република18701940претседателски системгерманска окупација во II Св. војна Четврта Француска република19461958полупретседателски систем политичка нестабилност18911925претседателски системреферендум19311939фашистичка диктатурапораз во Шпанската граѓанска војна19721978полупретседателски системуставен амандман

 Поврзано 
 Народна република
 Парламентарен систем
 Полупретседателски систем
 Претседателски систем

 Белешки 

 Наводи 

Категорија:Општествени уредувања
Категорија:Демократија
Категорија:Либерализам
Категорија:Политички поими
Категорија:Републиканство

de:Parlamentarisches Regierungssystem#Parlamentarische Republik