Словенечка граматика

Словенечката граматика ги опфаќа фонолошките, морфолошките, синтаксните и семантичките првила во словенечкиот јазик. Словенечките именки имаат род, број и падеж, а карактеристично е постоењето на двоината. Глаголите имаат 4 времиња, сегашно, минато, идно и плуперфект.

 Морфологија 
 Именки 
Словенечките именки имаат падежи. Во словенечкиот јазик има 6 падежи (во заграда се словенечките имиња):

 номинатив (imenovalnik или nominativ)
 генитив (rodilnik или genitiv)
 датив (dajalnik или dativ)
 акузатив (tožilnik или akuzativ)
 локатив (mestnik или lokativ)
 инструментал (orodnik или instrumental)

Именките во словенечкиот јазик имаат три броја: еднина, двоина и множина. Покрај тоа, именките имаат три рода: машки, женски и среден род.

 Падежи 
Словенечките именки имаат 4 деклинации.

Деклинација за женски род
Прва деклинација
Оваа деклинација содржи именки кои завршуваат на -a. Повеќето од овие именки се во женски род, освен некои именки од машки род

+ прва деклинација број падеж ед. дв. мн. Ном. (1)  lipa  lipi  lipe Ген. (2)  lipe  lip  lip Дат. (3)  lipi  lipama  lipam Аку. (4)  lipo  lipi  lipe Лок. (5) (pri/o)  lipi  lipah  lipah Инс. (6) (z)  lipo  lipama  lipami

Именка може да се додаде во генитивот, множина и двоина. На пример, vožnja (возење) - voženj, igra (игра) - iger, ladja (брод) - ladij.

Втора деклинација
Во втората деклинација се именки од женски род кои завршуваат на согласка.

+ втора деклинација број падеж ед. дв. мн. Ном. (1)  perut  peruti  peruti Ген. (2)  peruti  peruti  peruti Дат. (3)  peruti  perutma  perutim Аку. (4)  perut  peruti  peruti Лок. (5) (pri/o)  peruti  perutih  perutih Инс. (6) (z)  perutjo  perutma  perutmi

Трета деклинација
Во оваа деклинација се недеклинирани именки од женски род.

+ трета деклинација број падеж ед. дв. мн. Ном. (1)  mami  mami  mami Ген. (2)  mami  mami  mami Дат. (3)  mami  mami  mami Аку. (4)  mami  mami  mami Лок. (5) (pri/o)  mami  mami  mami Инс. (6) (z)  mami  mami  mami

Четврта деклинација
Во оваа деклинација именки добиени од придавки во женски род. Овие се деклинираат како обични придавки.

Неправилни именки во женски род
Овие именки немаат правилна деклинациа: gospa (дама), hči (ќерка) и mati (мајка) во еднина. Во множина и двоина, mati и hči ја следат -a деклинацијата.

+ неправилна деклинација падеж mati hči Ном. (1)  mati  hči  Ген. (2)  matere  hčere  Дат. (3)  materi  hčeri Аку. (4)  mater  hčer  Лок. (5) (pri)  materi  hčeri Инс. (6) (s/z)  materjo  hčerjo 

+ Gospa падеж ед. дв. мн. Ном. (1)  gospa  gospe  gospe Ген. (2)  gospe  gospe  gospe, gospa Дат. (3)  gospe  gospema  gospem Аку. (4)  gospo  gospe  gospe Лок. (5) (pri)  gospe  gospeh  gospeh Инс. (6) (z)  gospo  gospema  gospemi

Деклинација за машки род
Прва деклинација

+ прва деклинација број падеж ед. дв. мн. Ном. (1)  korak  koraka  koraki Ген. (2)  koraka  korakov  korakov Дат. (3)  koraku  korakoma  korakom Аку. (4)  korak  koraka  korake Лок. (5) (pri/o)  koraku  korakih  korakih Инс. (6) (s)  korakom  korakoma  koraki

Втора деклинација

+ втора деклинација број падеж ед. дв. мн. Ном. (1)  vojvoda  vojvodi  vojvode Ген. (2)  vojvode  vojvod  vojvod Дат. (3)  vojvodi  vojvodama  vojvodam Аку. (4)  vojvodo  vojvodi  vojvode Лок. (5) (pri/o)  vojvodi  vojvodah  vojvodah Инс. (6) (z)  vojvodo  vojvodama  vojvodami

Трета деклинација
Овие именки, односно нивните наставки, може да се исти со тие од првата деклинација за машки род.
Во оваа група спаѓаат кратенки.
+ трета деклинација број падеж ед. дв. мн. Ном. (1)  H2O  H2O  H2O Ген. (2)  H2O H2O  H2O Дат. (3)  H2O  H2O H2O Аку. (4)  H2O  H2O  H2O Лок. (5) (pri/o) H2O  H2O  H2O Инс. (6) (z)  H2O  H2O H2O

Четврта деклинација
Оваа деклинација опфаќа именки добиени од придавки во машки род. Овие именки се деклинирани како обични придавки.

Неправилна деклинација
Најчеста неправилна деклинација е именката dan (ден).

+ деклинација за ден бро падеж ед. дв. мн. Ном. (1)  dan  dni, dneva  dnevi Ген. (2)  dne, dneva  dni  dni Дат. (3)  dne, dnevu  dnema, dnevoma  dnem, dnevom Аку. (4)  dan  dni, dneva  dni, dneve Лок. (5) (pri/o)  dne, dnevu  dneh, dnevih  dneh, dnevih Инст. (6) (z)  dnem, dnevom  dnema, dnevoma  dnemi, dnevi

Деклинација за среден род
Прва деклинација

+ прва деклинација број падеж ед. дв. мн. Ном. (1)  mesto  mesti  mesta Ген. (2)  mesta  mest  mest Дат. (3)  mestu  mestoma  mestom Аку. (4)  mesto  mesti  mesta Лок. (5) (pri/o)  mestu  mestih  mestih Инст. (6) (z)  mestom  mestoma  mesti

Именки добиени од придавки
Оваа група опфаќа именки добиени од придавки во среден род. Тие се деклинираат како обични придавки во среден род.

 Глаголи 
Во словенечкиот јазик има четири граматички времиња:  сегашно време (sedanjik), минато време (preteklik), сегашен перфект (predpreteklik),  и идно време (prihodnjik). Покрај тоа, словенечкиот глагол има и три начина: исказен, заповеден и условен начин. Други одлики на словенечкиот глагол се:

 инфинитив кој завршува на -ti или -t.
 два активни сегашни партиципи, -č и -e.
 два минати активни партиципи, -l и -(v)ši.
 минат пасивен партицип, на -n или -t.

Глаголите во словенечкиот јазик имаат два вида: свршен и несвршен. Секој глагол може да има свршена и несвршена форма, исто како и во македонскиот јазик. На крај, глаголите имаат и преодност, односно тие се делат на преодни и непреодни, но и повратни.

+ конјугација од класа I: tres- (тресе)   времиња број лице сегашно време минато време (1) сегашен перфект (1) идно време (1) заповеден начин сегашен услов (1) минат услов (1) еднина 1 л. tresem  sem tresel  sem bil tresel  bom tresel  --  bi tresel  bi bil tresel 2 л. treseš  si tresel  si bil tresel  boš tresel  tresi  bi tresel  bi bil tresel 3 л. trese  je tresel  je bil tresel  bo tresel  naj trese  bi tresel  bi bil tresel двоина 1 л. treseva  sva tresla  sva bila tresla  bova tresla  tresiva  bi tresla  bi bila tresla 2 л. treseta  sta tresla  sta bila tresla  bosta tresla  tresita  bi tresla  bi bila tresla 3 л. treseta  sta tresla  sta bil tresla  bosta tresla  naj treseta  bi tresla  bi bila tresla множина1 л. tresemo  smo  tresli  smo bili tresli   bomo tresli  tresimo  bi tresli  bi bili tresli 2 л. tresete  ste tresli  ste bili tresli  boste tresli  tresite  bi tresli  bi bili tresli 3 л. tresejo   so tresli  so bili tresli  bodo tresli  naj tresejo  bi tresli  bi bili tresli партиципи и глаголски именки   еднина двоина множина   име  м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. партиципи сегашен активен  --- минат активен I  tresel  tresla  treslo  tresla  tresli  tresli  tresli  tresle  tresla минат пасивен  raztresen  raztresena  raztreseno  raztresena  raztreseni  raztreseni  raztreseni  raztresene  raztresena глаголска именка сегашна активна  ---  глаголска именка инфинитив tresti мината активна II  --  супинtrest

(1) партиципот мора да се сложува со подметот во реченицата

+ конјугација од II класа: ven- (овенува)   времиња број лице сегашно време минато време (1) сегашен перфект (1) индо време (1) заповеден начин сегашен услов (1) минат услов (1) единина 1 л. venem  sem venil  sem bil venil  bom venil  --  bi venil  bi bil venil 2 л. veneš  si venil  si bil venil  boš venil  veni  bi venil  bi bil venil 3 л. vene  je venil  je bil venil  bo venil  naj vene  bi venil  bi bil venil двоина 1 л. veneva  sva venila  sva bila venila  bova venila  veniva  bi venila  bi bila venila 2 л. veneta  sta venila  sta bila venila  bosta venila  venita  bi venila  bi bila venila 3 л. veneta  sta venila  sta bil venila  bosta venila  naj veneta  bi venila  bi bila venila множина 1 л. venemo  smo  venili  smo bili venili   bomo venili  venimo  bi venili  bi bili venili 2 л. venete  ste venili  ste bili venili  boste venili  venite  bi venili  bi bili venili 3 л. venejo   so venili  so bili venili  bodo venili  naj venejo  bi venili  bi bili venili партиципи и глаголски именки   еднина двоина множина   име м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. партиципи сегашен активен  --- минат активен I  venil  venila  venilo  venila  venili  venili  venili  venile  venila минат пасивен  --- глаголска именка сегашна активна  ---  глаголска именка инфинитив veniti мината активна II  --  супинvenit

(1)  партиципот мора да се сложува со подметот во реченицата

+ кинјугација од III класа: kupu-/kupova- (купува)   времиња број лице сегашно време минато време (1) сегашен перфект (1) идно време (1) заповеден начин сегашен услов (1) минат услов (1) еднина 1 л. kupujem  sem kupoval  sem bil kupoval  bom kupoval  --  bi kupoval  bi bil kupoval 2 л. kupuješ  si kupoval  si bil kupoval  boš kupoval  kupuj  bi kupoval  bi bil kupoval 3 л. kupuje  je kupoval je bil kupoval  bo kupoval  naj kupuje  bi kupoval  bi bil kupoval двоина 1 л. kupujeva  sva kupovala  sva bila kupovala  bova kupoval  kupujva  bi kupovala  bi bila kupovala 2 л. kupujeta  sta kupovala  sta bila kupovala  bosta kupovala  kupujta  bi kupovala  bi bila kupovala 3 л. kupujeta  sta kupovala  sta bil kupovala  bosta kupovala  naj kupujeta  bi kupovala  bi bila kupovala множина 1 л. kupujemo  smo  kupovali  smo bili kupovali   bomo kupovali  kupujmo  bi kupovali  bi bili kupovali 2 л. kupujete  ste kupovali  ste bili kupovali  boste kupovali  kupujte  bi kupovali  bi bili kupovali 3 л. kupujejo   so kupovali  so bili kupovali  bodo kupovali  naj kupujejo  bi kupovali  bi bili kupovali партиципи и глаголски именки   еднина двоина множина   име м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. партиципи сегашен активен   kupujoč  kupujoča  kupujoče  kupujoča  kupujoči  kupujoči  kupujoči  kupujoče  kupujoča минат активен I  kupoval  kupovala  kupovalo  kupovala  kupovali  kupovali  kupovali  kupovale  kupovala минат пасивен  kupovan  kupovana  kupovano  kupovana  kupovani  kupovani  kupovani  kupovane  kupovana глаголски именки сегашна активна  kupovaje  глаголски именки инфинитив kupovati мината активна II  --  супинkupovat

(1) партиципот мора да се сложува со подметот во реченицата

+ конјугација од класа IV: dela- (работи)   времиња број лице сегашно време минато време (1) сегашен перфект (1) идно време (1) заповеден начин сегашен услов (1) минат услов (1) еднина 1 л. delam  sem delal  sem bil delal  bom delal  --  bi delal  bi bil delal 2 л. delaš  si delal  si bil delal  boš delal  delaj  bi delal  bi bil delal 3 л. dela  je delal  je bil delal  bo delal  naj dela  bi delal  bi bil delal двоина 1 л. delava  sva delala  sva bila delala  bova delal  delajva  bi delala  bi bila delala 2 л. delata  sta delala  sta bila delala  bosta delala  delajta  bi delala  bi bila delala 3 л. delata  sta delala  sta bil delala  bosta delala  naj delata  bi delala  bi bila delala множина 1 л. delamo  smo  delali  smo bili delali   bomo delali  delajmo  bi delali  bi bili delali 2 л. delate  ste delali  ste bili delali  boste delali  delajte  bi delali  bi bili delali 3 л. delajo   so delali  so bili delali  bodo delali  naj delajo  bi delali  bi bili delali партиципи и глаголски именки   еднина двоина множина   име м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. партиципи сегапшен активен  delajoč  delajoča  delajoče  delajoča  delajoči  delajoči  delajoči  delajoče  delajoča минат активен I  delal  delala  delalo  delala  delali  delali  delali  delale  delala минат пасивен  zdelan  zdelana  zdelano  zdelana  zdelani  zdelani  zdelani  zdelane  zdelana глаголски именки сегашна активна  ---  глаголска именка инфинитив delati мината пасивна II  predelavši  супинdelat

(1) партиципот мора да се сложува со подметот во реченицата

+ конјугација од V класа: želi- (посакува)   времиња број лице сегашно време минато време (1) сегашен перфект (1) идно време (1) заповеден начин сегашен услов (1) минат услов (1) еднина 1 л. želim  sem želel  sem bil želel  bom želel  --  bi želel  bi bil želel 2 л. želiš  si želel  si bil želel  boš želel  želi  bi želel  bi bil želel 3 л. želi  je želel  je bil želel  bo želel  naj želi  bi želel  bi bil želel двоина 1 л. želiva  sva želela  sva bila želela  bova želel  želiva  bi želela  bi bila želela 2 л. želita  sta želela  sta bila želela  bosta želela  želita  bi želela  bi bila želela 3 л. želita  sta želela  sta bil želela  bosta želela  naj želita  bi želela  bi bila želela множина 1 л. želimo  smo  želeli  smo bili želeli   bomo želeli  želimo  bi želeli  bi bili želeli 2 л. želite  ste želeli  ste bili želeli  boste želeli  želite  bi želeli  bi bili želeli 3 л. žele / želijo   so želeli  so bili želeli  bodo želeli  naj žele  bi želeli  bi bili želeli партиципи и глаголски именки   еднина двоина множина   име м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. м.р. ж.р. с.р. партиципи сегашен активен  želeč  želeča  želeče  želeča  želeči  želeči  želeči  želeče  želeča минат активен I  želel  želela  želelo  želela  želeli  želeli  želeli  želele  želela минат пасивен  zaželen  zaželena  zaželeno  zaželena  zaželeni  zaželeni  zaželeni  zaželene  zaželena глаголска именка сегашна активна  žele  глаголска именка инфинитив želeti мината активна II  zaželevši  супинželet

(1) партиципот мора да се сложува со подметот во реченицата

Наводи

Поврзано

 Словенечки јазик

Надворешни врски
 Кратка словенечка граматика на англиски.

Категорија:Словенечки јазик
Категорија:Граматики на јазици