Елфриде Јелинек

Елфреде Јелинек (20 октомври 1946, Мирццушлаг, Штаерска, Австрија) — австриска писателка,Превод на книжевни дела на добитници на Нобелова награда. Битола: НИД „Микена“, 2009. добитничка на Нобеловата награда во 2004 година.„O piscu i delu“, во: Elfride Jelinek, Ljubavnice. Beograd: Lom, 2018, стр. 169.

Животопис
Елфриде Јелинек е родена на 20 октомври 1946 година, во Мирццушлаг, Штаерска. Нејзината мајка Олга Илона (родена Бихнер) потекнувала од богато католичко виенско семејство. Таа го издржувала од нејзината работа како книговодителка. Таткото, Фридрих Јелинек бил хемичар и потекнувал од чешко-еврејско семејство чии бројни припадници настрадале во холокаустот. За воспитувањето на Елфриде се грижела мајка ѝ, која ја запишала во католичка градинка, а подоцна Елфриде учела во католички интернат во Виена. Желбата на мајка ѝ била Елфриде да има музичка кариера, па затоа уште како дете таа посетувала часови за свирење на клавир, гитара, оргули, виолина, виола и блок-флејта. На 13-годинишна возраст, Јелинек се запишала на Конзерваториумот во Виена и студирала оргули, клавир, флејта, а подоцна и композиција. Исто така, таа студирала и историја на уметноста и театрологија на Универзитетот во Виенa, но заради анксиозност ги прекинала студиите и во текот на една година живеела изолирана во станот на родителите. Тогаш, таа почнала да пишува, претежно поезија, како облик на терапија. Во 1960-тите, таа станала политички активна, како членка на комунистичката партија. Elfride Jelinek, Požuda. Lom, Beograd, 2019, стр. 229. По стапувањето во брак во 1974 година, наизменично живеела во Виена и во Минхен.

Творештво
Почетоците на книжевното творештво на Јелинек датираат од нејзините студентски денови, кога за време на едногодишното лекување од беспокојство почнала да пишува поезија. Таа пишува за лошата состојба во јавниот, политичкиот, но и во приватниот живот на австриското општество. Пред нејзината прва книга „Сите ние сме мамки, бејби!“ (1970), објавена од издавачот „ророро, бр. 12341“, нејзините поетските и прозни текстови биле објавувани во различни антологии и во книжевните списанија. Таа е авторка на десетина романи и околу 30 многу провокативни театарски дела, како и бројни радио-драми, есеи, текстови за театарот, преводи, сценарија, музички дела, либрета за балети, а се занимавала и со филм и со видео-уметност. Нејзините најпознати дела се: „Љубовнички“ (1975), „Пијанистка“ (1983) и „Желба“ (1989). Elfride Jelinek, Požuda. Lom, Beograd, 2019, стр. 229. Според романот „Пијанистка“, во 2011 година бил снимен истоимениот филм на режисерот Михаел Ханеке во кој главната улога ја игра Изабел Ипер. Нејзиниот роман „Завидливост“ не бил објавен како книга, туку само како он-лајн издание, а доколку би се печател како книга, тогаш би имал 900 страници.

Награди
Првата книжевна награда Јелинек ја добила во 1969 година, а подоцна станала добитничка на повеќе големи награди и признанија, како: наградата „Хајнрих Бел“ на градот Келн (1996), литературната награда на Штаерска (1987), наградата Бремер (1996), наградата „Георг Бихнер“ (1998). Во 2004 година ја добила Нобеловата награда за литература (како десетта жена која освоила оваа награда), но од здравствени причини не била во можност лично да отпатува во Стокхолм, така што наградата ја примил нејзиниот издавач.

Покрај другото, во соопштението по повод доделувањето на Нобеловата награда се истакнува: „... музикалниот тек на гласовите и репликите во нејзините романи и театарски дела со исклучителен лингвистички жар го разоткрива апсурдот на општествените клишеа и нивната моќ за потчинување...“Elfride Jelinek, Ljubavnice. Beograd: Lom, 2018. Elfride Jelinek, Požuda. Lom, Beograd, 2019.

Наводи

Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература
Категорија:Австриски писатели
Категорија:Родени во 1946 година
Категорија:Австриски нобеловци
Категорија:Еврејски нобеловци
Категорија:Живи луѓе