Гуџаратски јазик

Гуџаратски јазик ( ) — индоариски јазик — матичен и службен јазик на сојузната држава Гуџарат и териториите Даман и Диу и Дадра и Нагар Хавели во Индија. Припаѓа на поширокото индоевропско јазично семејство. Потекнува од старогуџаратскиот (1100–1500), кој е предок и на денешниот раџастански.

Говорниците на гуџаратскиот сочинуваат 4,5% од светското население, со 54,6 милиони говорници во самата Индија и 65,5 во светот. Заедно со ромскиот и синдскиот, спаѓа во најзападните јазици од групата. Гуџаратскиот е мајчин јазик на разни истакнати дејци како државотворците Махатма Ганди („Таткото на Индија“) и Валабај Пател („Железниот човек на Индија“), духовникот Дајананда Сарасвати, политичкиот деец Морарџи Десај, поетот Нарси Мехта, големостопанственикот Дирубај Амбани, воздухопловецот Џ.Р.Д. Тата и државникот Мухамед Али Џина („Таткото на Пакистан“).

 Говорници и застапеност 

Од вкупно 46 милиони говорници на гуџаратски во 1997 г., 45,5 милиони живееле во Индија, 150.000 во Уганда, 250.000 во Танзанија, 50.000 во Кенија и околу 100.000 во Карачи (Пакистан). Во Мумбај, јазикот има 2,1 милиони говорници.

Гуџаратскиот е застапен со речиси милион говорници во Северна Америка, од кои 100.000 во Њујорк, САД и 75.000 во Торонто, Канада. Во Велика Британија има 200.000 говорници, од кои поголемиот дел се во Лондон, а остатокот во други градови. Меѓу нив има и источноафрикански Гуџаратци истерани од матичните земји поради политиката на африканизација (особено од Уганда, каде Иди Амин протерал 50.000 Азијци)

 Историја 

Историјата на гуџаратскиот обично се дели на 3 фази:
 старогуџаратски или „гудџарски“ (1100—1500) — предок на денешниот гуџаратски, но и современного раџастанскиDalby 1998, стр. 237.
 средногуџаратски (1500—1800) — се одделил од раџастанскиот и се одликувал со ред фонетски промени. Така гласовите i и u се развиле во ə во отворените слогови; дифтонзите əi и əu се претвориле во ɛ и ɔ во почетните и o во другиите слогови. Дифтонгот əũ се развил во ɔ̃  на во почетниот слог и ű во завршниот.Cardona & Suthar 2003, стр. 661 Се случиле и разни граматички промени.
 современ гуџаратски (1800-) — мали граматички и фонетски промени. Во втората половина на XIX век станува литературен јазик, а во 1866 г. е напишан и првиот гуџаратски роман: „Каран Гело“ од Нандашанкар Мехта.

 Дијалекти 
Стандардниот облик на гуџаратскиот јазик е говорот од Вадодара до Ахмедабад на север. Според Ethnologue, јазикот ги има следниве дијалекти:

гамадија (ахмедабадски, вадодарски)
какарски
катијавадски (саурастра)
карва
парси
стандарден гуџаратски (мумбајски)
таримучки

Фонологија
+Самогласки Предни  Средни Задни Затворени Средни Отворени +Согласки Двоуснени Уснено-забни Забни/венечни Свиени Задвен./преднеп. Задно-непчени Гласилни Носни    Избувни         Слеани   Струјни    Едноударни Приближни   Masica (1991:97) 

 Азбука 

Гуџаратската азбука е азбучнослоговно писмо (абугида), слична на другите нагарски азбуки, но без карактеристичната надредна линија и мал број измени во другите букви. Јазикот може да се пишува и со арапаска и персиска азбука. Ова особено се практикува во округот Кач во Гуџарат.

Пример
мини|десно|250п|Споменички натпис за Гандиевата колиба
Гуџаратска азбука —

Деванагари -



Транслитерација —

gāndhījīnī jhū̃pṛī-Karāṛī

jag prasiddh dāṇḍī kūch pachhī gāndhījīe ahī̃ āmbānā vrukṣh nīche khajūrī nā̃ chaṭiyā̃nī ek jhū̃pṛīmā̃ tā.14-4-1930 thī tā.4-5-1930 sudhī nivās karyo hato. dāṇḍīmā̃ chaṭhṭhī april e śharū karelī nimak kānūn bhaṅgnī laṛatne temṇe ahī̃thī veg āpī deśh vyāpī banāvī hatī. ahī̃thīj temṇe dharāsaṇānā mīṭhānā agaro taraph kūch karvāno potāno saṅkalp briṭiśh vāīsarôyne patra lakhīne jaṇāvyo hato.

tā.4thī me 1930nī rātnā bār vāgyā pachī ā sthaḷethī briṭiśh sarkāre temnī dharpakaṛ karī hatī.

Фонетска транскрипција (МФА) —

Превод —

Колиба на Гандиџи — Каради

По прочуениот Дандиски марш, на ова место, под манговото дрво, во колиба од палмини гранки престојувше Гандиџи од 14 април до 4 мај 1930 г. Од овде, тој му даваше поттик на движењето за граѓанска непослушност против законот за сол на 6 април во Данди и го претвори во општонародно движење. Од истово место го напиша писмото до [[[британскиот] поткрал на Индија|поткрал]] во кој ја искажа својата непоколеблива решителност да се упати на марш кон соларницата во Дарасана.

Тука беше упасен од британската влада по полноќ на 4 мај 1930 г.

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Гуџаратски речник и јазични ресурси

 Потекло на гуџаратскиот јазик 


Категорија:Индоариски јазици
Категорија:Јазици во Индија
Категорија:Јазици во Пакистан
Категорија:Јазици во Африка
Категорија:Јазици во Австралија
Категорија:Јазици во САД
Категорија:Јазици во Канада
Категорија:Јазици во Обединетото Кралство