Луксембуршки јазик

Луксембуршкиот јазик (Lëtzebuergesch; , , , ) е горногермански јазик што се говори претежно во Луксембург, но и во други земји. Јазикот има вкупно 400.000 говорници.

Употреба
мини|лево|Говорник на луксембуршки јазик
Како што гласи неговото име, луксембуршкиот е државен јазик на Луксембург и еден од трите службени јазици  во земјата (заедно со францускиот и германскиот).Mémorial A no. 16 (27 февруари 1984), стр. 196–7: "Loi du 24 février 1984 sur le régime des langues". 

Јазикот се говори и во областа Арелерланд во Белгија (дел од покраината Луксембург) и во мали делови од Лорена во Франција.

Во регионите Ајфел и Хунсрик во Германија и Лорена во Франција е застапено сличното мозелфранконското наречје на германскиот јазик.

Наречја
Постојат неколку наречја на луксембуршкиот јазик: арелски (од Арлон), ехтернашки (Ехтернах), клиерверски (Клерво), мизелски (Мозел), штатски (Луксембург), вајнски (Вијанден), минетски (Јужен Луксембург) и велчки (Вилц).

Со зголемената подвижност на населението и масовните медиуми, наречјата тежнеат кон претопување во еден стандарден јазик по пат на коинизација.

Околни јазици
Не постои јасна граница помеѓу луксембуршкиот и сродните горногермански наречја во околината (како на пр. лоренофранконскиот) бидејќи сите тие образуваат дијалектен континуум и разликите се постепени. Меѓутоа, треба да се напомене дека јазикот е неразбирлив за говорниците на германскиот, францускиот и другите романски јазици. Иако има германска основа, луксембуршкиот во голема мера се разликува од самиот германски по големиот број на француски заемки.

Азбука
Луксембуршката азбука е има 26 обични латинични букви и уште три посебни: é, ä и ë. Во заемките од француски и горногермански се запазуваат матичните букви од тие јазици:
 француски: Boîte, Enquête, Piqûre итн.
 германски: blöd, Bühn (но герм. Bühne), итн.

Ајфелско правило

Како и многу други западногорногермански наречја, луксембуршкиот го изоставува завршното n и nn во извесни случаи. Ова важи како за говорот, така и во пишувањето. На пример:

 wann ech ginn „кога ќе одам“, но wa mer ginn „кога ќе одиме“
 fënnefandrësseg „триесет и пет“, но fënnefavéierzeg „четириесет и пет“.

Фонологија
Самогласки

 Правопис МФА Пример a  Kapp  Kap aa waarm ä  Käpp e Decken  liesen ë hëllefen é  drécken ee  Been i  Gitt  siwen ii Kiischt o  Sonn  droleg  So oo Sprooch u  Hutt  Tut uu Luucht

 Правопис МФА Пример ai  Gebai ei deier éi  Schnéi au  Mauer  Maul äi  räich oi  Moien ou  Kou

 Правопис МФА Пример ae  Aen   liesen oe  Joer ue  Buedem äe  Päerd

Граматика

Луксембуршкиот има три рода (машки, женски и среден) и три падежи (номинатив, акузатив и датив). Како и во германскиот, не постои разлика во родовите кога се во множина.

Постојат два вида на придавки: својствени (атрибутивни) и прирокови (предикативни). Вториот вид се јавува во глаголи како sinn („е“) и не добиваат наставка.

Збороредот е ист како во германскиот и холандскиот јазик второприрочен (V2), т.е. каде прирокот е втор во независна исказна реченица, веднаш по тематскот дел.

Лексикон
Луксембуршкиот има многу заемки од францускиот. Други зборови се разликуваат од горногерманските, но имаат свои пандани во дијалектите. Трети пак, се чисто луксембуршки зборови.

 Поврзано 
 Луксембуршка култура
 Демографија на Луксембург
 Најчести луксембуршки зборови  - Сводешов список

 Наводи 

 Литература 
 Bruch, Robert. (1955) Précis de grammaire luxembourgeoise. Bulletin Linguistique et Ethnologique de l'Institut Grand-Ducal, Luxembourg, Linden. (2nd edition of 1968)
 Schanen, François and Lulling, Jérôme. (2003) Introduction à l'orthographe luxembourgeoise . (text available in French and Luxembourgish)

 Надворешни врски 

 Постојан совет за луксембуршки јазик 
 Luxdico - речник (24.000 зборови)
 Luxogramm  - информативен систем за луксембуршката граматика - Луксембуршки универзитет
 Луксембуршка радиотелевизија (Radio-Télé Lëtzebuerg, RTL)


Категорија:Германски јазици
Категорија:Јазици во Луксембург
Категорија:Јазици во Белгија
Категорија:Јазици во Франција
Категорија:Средногермански јазици