Список на архаични зборови во македонскиот јазик

Ова е список на архаични зборови  во македонскиот јазик, каде има поголем број зборови кои со тек на времето отпаднале од употреба и како такви се сметаат за архаични, или застарени. Овој список не ги вклучува архаичните зборови од турско потекло, бидејќи тие се наведени во статијата „список на македонски зборови од турско потекло“. Изведените зборови се даваат веднаш под зборот од кој се изведени и се во закосени букви.

 А 
 Збор Значење Забелешкаабре (ч.)честичка, ајдеавтограф (и/ м.р)автографски (прид.)1.  Текст напишан со сопствена рака, оригинален ракопис.
2.  Машина за умножување ракописи.адам (и/ м.р.)неплоден, кастриран, скопенаеронаут (и/ м.р.)воздухопловец, авијатичараеронаутика (и/ ж.р.)воздухопловство, авијатикаајмана (и/ ж.р.)1. ајван
2. скитник, неранимајко, неработникајта (и/ ж.р.)1. широк бел празничен фустан
2. широка машка кошула до над коленаакордеон (и/ м.р.)стар музички инструмент, сличен на рачна хармоникаала (и/ ж.р.)алетина (и/ ж.р.)аждер, ламја, змејалабак (и/ м.р.)будала, глупакаландарка (и/ ж.р.)Жена скитничка, алапачка, што шета по куќи.алем-камен (и/ м.р.)скапоцен камен, дијамант.антерија (и/ ж.р.) антериче (и/ с.р.)Старинска горна облека, долга до под колена или куса до појас.ариза (г./ сврш. форма) подари.аро (и./ с.р.) 1. Стар човек, најчесто во изразот.
2. зло, лошонема еднина и се користи во изразите од типот „старо-аро“

Б
 Збор Значење Забелешкабабовина (и./ ж.р.)1.  оставина од татко
2. оставина од бабатехнички е од турско потекло, баба.баждарина (и./ ж.р.)трошарина, таксабалтон (и./ м.р.)палто банда (и./ ж.р.)1.  толпа, група, дружина што врши злосторства
 2. оркестар (особено воен) од лимени инструментиархаично значење би било второтобандаџија (и./ м.р.)член на музичка банда, музичар барабанџија (и./ м.р.)1. тој што удира на барабан во оркестар, музичар што исполнува партии за барабан
2. службен известувач што се огласувал со барабан.барутчија (и./ м.р.)тој што прави или продава барутбаста (и./ ж.р.)набор на фустан, фалтабаџ (и./ м.р.)наплата за премин или превоз преку гранична вода или граница.бедствие (и./ с.р.)бедабезбожие (и./ с.р.)безбожје (и./ с.р.)отсуство на верата во Богабезветрие (и./ с.р.)безветринабезделие (и./ с.р.)отсуство на желба за работењебелило (и./ с.р.)1. козметичко средство за белење лице
2. хемиско средство за белење при перење и при варосувањебенкалија (прид.)(немен по род) бенкичавбердана (и./ ж.р.)берданка (и./ ж.р.)пушка од втората половина на 19 векбесалија (и./ м.р.)човек од зборбесправие (и./ с.р.)бесправност, беззакониебесрамие (и./ с.р.)отсуство на срамбесилие (и./ с.р.)бессилност, слабост, немоќбестрашие (и./ с.р.)бестрашност, храбростби (г./ сврш. форма)1. стана, се случи
2. тепа, бие - аористна форма.бивак (и./ м.р.)бивачен (прид.)војнички логор за привремен престојбилјоса (г./ сврш. форма)билјосува (несврш. форма)билјосување (и./ с.р.)се опие, се замае од билје, се маѓосабилка (и./ ж.р.)1. тревка, растение со лековита или со магиска моќ
2. лекблагден (и./ м.р.)празникблаговерен (прид.)благоверност (и. ж.р.)правоверен (обично пред титулите на старите владетели)благоверник (и. м.р.)тој што е правоверен, чист во верата, со христијанска доблест.благодушие (и. с.р.)благодушност, добродушност.благословија (и. ж.р.)благословблуден (прид.)блудност (и./ж.р.)блудно (прид.)1. што се оддава на блуд
2. што има својство на блуд, што поттикнува на блуд.
3. што го згрешил правилниот пат, што заблудел.бљудо (и./ с.р.)чинијабогатник (и./ м.р.)богатница (и./ж.р.)богаташ богољубец (и./ м.р.)што го љуби Бога; побожен човек, праведник.божев (прид.)божјибожевен (прид.)божевност (и./ ж.р.)побоженбојник (и./ м.р.)1. слатководна риба, вид крап
2. војникбомбе (и./ с.р.)полуцилиндербрзописец (и./ м.р.)човек што пишува брзобуица (и./ ж.р.)1. вода што тече силно, брзо, што надоаѓа, обично по пороен дожд
2. треска, грозницабусија (и./ ж.р.)заседа

З
 Збор Значење Забелешказабан (и./ м.р.)забанче (и./с.р.)дел од некогашната селска машка или женска горна облека од сукно, со ракави или без нивзабанџија (и./ м.р.)човек што прави забанизавоевател (и./ м.р.)завојувачзагон (и./ м.р.)мера за површиназаим (и./ м.р.)1. позајмица, позајмување, заем
2. корисник на голем феудален имот (во Османлиското Царство).Архаично значење е второто.зајави (г./ сврш. форма)зајавува (г./ несврш. форма)зајавување (и./ с.р.)1. изјави
2. почне да се јавува, да се покажувазајчи (прид.)зајачкизаклина (г./ сврш. форма)заклинање (и./с.р.)заколнезаклучение (и./с.р.)заклучокзакмети (г./ сврш. форма)закметува (г./ несврш. форма)1. остане подолго време на функцијата кмет
2. се намести некаде добро, подолго време.закон (и./ м.р.)верски прописи, вераДругите значења на зборот не се архаични.законачи (г./ сврш. форма)законачува (г./ несврш. форма)да остане на конак, на ноќевање.замк (и./м.р.)лепило од смолазатемнение (и./с.р.)затемнувањезачисли (г./сврш. форма)зачислува (г./ несврш. форма)вброи, вклучувазборлија (прид.)зборливзгорница (и./ ж.р.)1. вид горна женска облека
2. плетенки што се плетат на горната страна на главатаздолница (и./ ж.р.)1. долен дел од женска облека
2. плетенки што се плетат на долната страна на главатаземјопис (и./ м.р.)географијаземјотресение (и./ с.р.)земјотресземски (прид.)1. што се однесува на земјата како свет
2. 2. што се однесува на земја како административно организирана територија.Второто значење е архаично.зилјар (и./ м.р.)зилјарка (и./ ж.р.)тој што завидува, завидливзилје (и./ с.р.)завистзлатец (и./ м.р.)јулизло (прил.)лошозлодеј (и./ м.р.)злодејски (прид.)злосторникзлодејание (и./ с.р.)злосторствозлодејство (и./ с.р.)злосторствознамение (и./ с.р.)предзнак, навестување, најчесто лошо.зограф (и./ м.р.)зографски (прид.)тој што слика икони и фрескизографиса (г./ сврш. форма)зографисува (г./ несврш. форма)зографисување (и./ с.р.)наслика икона или фреска во црква.зографство (и./ с.р.)занает на зографот, зографска дејностзод (и./ ж.р.)глеѓзоди (г./ несврш. форма)зодоса (г./ сврш. форма)зодење (и./ с.р.)глеѓосувазолота (и./ ж.р.)стара монета од времето на османлиската власт со вредност помала од грош.зорнина (и./ ж.р.)рана зора, време на развиделување, пред изгревање на сонцетозрачка (и./ ж.р.)зрак

Ѕ
 Збор Значење Забелешкаѕвездочатец (и./ м.р.)тој што ја чита, што ја претскажува судбината по ѕвездите.ѕрнѕурка (и./ ж.р.)1. дел од накитот во носијата, сребрен украс за на глава, синџир со ситни пари што се спушта над челото
2. ситни предмети за китење, за украсување, со мала вредностѕрцала (и./ мн.)очила

Љ
 Збор Значење Забелешкаљуба (и./ ж.р.)1. жена, сопруга
2. љубовница, сакана, љубенаљубочовечен (прид.)човекољубивљубочовештина (и./ ж.р.)човекољубивост

Ќ
Скоро сите архаични зборови на буквата 'ќ' се од турско потекло, и истите може да се најдат во посебен список. Ако имате некој друг архаичен збор кој почнува на 'ќ', а не е од турско потекло, додадете го во табела веднаш под оваа белешка.

Џ
 Збор Значење Забелешкаџафте (прид.)евтин, малџефа (и./ ж.р.)џеваџида (и./ ж.р.)копје, дршка од бајрак.џока (и./ ж.р.)вид куса машка и женска облека, еден вид тесен елек.
Белешка: Повеќето од архаичните зборови на буквата 'џ' се турцизми и се наоѓаат во посебен список.

Ш
 Збор Значење Забелешкашаваспур (и./ м.р.)лесна и танка проѕирна ткаенина од лен или свила, слично на газашајка (и./ ж.р.)1. клинец
2. воен брод на весла, чамец
3. група разбојници или злосторнициВторите две значења се архаични.шант (и./ м.р.)бајпасшашка (и./ ж.р.)черкеска сабјашибер (и./ м.р.)1. направа за пресметување алгоритми
2. направа за блокирање врата, прозор или други подвижни елементиПрвото значење е архаично.шпекула (и./ ж.р.)шпекулацијашпиртен (прид.)што се однесува на шпиртштембил (и./ м.р.)печат
Белешка: Повеќето од архаичните зборови на буквата 'ш' се турцизми и се наоѓаат во посебен список.

Легенда
 — именка
 — глагол
 — глагол од свршена форма
 — глагол од несвршена форма
 — придавка
 — прилог
 — предлог
 — честичка
 — сврзник
 —  множина
  — женски род
 — машки род
 — среден род

Наводи

Поврзано
 Македонски јазик

Надворешни врски
 Македонски лексикон од 16 век , А. Вајан.
 Ризница: поретко користени македонски зборови , на novamakedonija.com.mk

Категорија:Македонски јазик