Курдски јазик

Курдскиот ( или ) е ирански јазик, дел од групата на индоирански јазици од семејството на индоевропски јазици. Курдскиот јазик е мајчин јазик на 25 до 35 милиони КурдиLokman I. Meho, Kelly L. Maglaughlin ,"Kurdish Culture and Society: An Annotated Bibliography",
pg 317: "Kurdish-language programming, to a potential audience of 35 million Kurds across the globe, and aims to assist in",
, Greenwood Publishing Group, 2001. во Мала Азија и Блискиот Исток. Според податоците на CIA, околу 10% од вкупното население на Иран зборува курдски и според нивните податоци има околу 25 до 30 милиони луѓе што зборуваат курдски.CIA: 14 million in Turkey, 4.5–6.0 million in Iraq, 5.4 million in Iran (all for 2011), plus several million in Syria, neighboring countries, and the diasporaThe Kurds: culture and language rights (Kerim Yildiz, Georgina Fryer, Kurdish Human Rights Project; 2004): 23% of Turkey, 23% of Iraq, 10% of Iran, 6%+ of Syria; plus 1–2 million in neighboring countries and the diasporaSandra Mackey , “The reckoning: Iraq and the legacy of Saddam”, W.W. Norton and Company, 2002. Excerpt from pg 350: “As much as 25% of Turkey is Kurdish.”^ John L. Henriques, "Syria: issues and historical background", Nova Science Publishers

Курдскиот јазик не е унифициран стандарден јазик, туку збир јазици (или дијалекти) кои ги користат Курдите. Во поширока смисла, поимот опфаќа јазични варијанти кои може и да не се разбирливи меѓу себе.Hassanpour, A. (1992). Nationalism and language in Kurdistan. San Francisco: Mellon Press. Also mentioned in: kurdishacademy.org  Вториот службен јазик во Ирак, често именуван во документите како курдски е всушност стандардизирана форма на соранскиот дијалект.Allison, Christine. The Yezidi oral tradition in Iraqi Kurdistan. 2001. "However, it was the southern dialect of Kurdish, Sorani, the majority language of the Iraqi Kurds, which received sanction as an official language of Iraq."Kurdish language issue and a divisive approach. http://www.kurdishacademy.org/?q=node/194

Пишаниот курдски јазик најчесто се сретнувал во поезијата сè до раниот 20 век, кога курдскиот јазик почнал да се користи за поопфатни книжевни дела. Денес курдскиот има две пишани стандардизирани форми: курманџиски дијалект, во северните делови на регионот Курдистан, и сорански дијалект во источните и јужните предели. Покрај овие два стандардизирани дијалекти, постои и групата на зазогорански јазици, кои се зборуваат од неколку милиони Курди.* Kaya, Mehmet. The Zaza Kurds of Turkey: A Middle Eastern Minority in a Globalised Society. ISBN 1-84511-875-8http://books.google.com/books?id=dgDi9qFT41oC&printsec=frontcover&hl=de#v=onepage&q&f=false Авроманскиот дијалект на гуранскиот јазик бил значајна пишана форма која ја користеле Курдите, но полека бил заменет со соранскиот дијалект во 20 век.Meri, Josef W. Medieval Islamic Civilization: A-K, index. p444

Историја

Иако курдскиот јазик има долга историја, многу малку се знае за јазикот пред подемот на исламот. Меѓу најраните зачувани записи на курдски јазик е религиската книга „Црна книга на Језидите“, света книга на Језидите. За книгата се смета дека е напишана од Хасан бин Ади во околу 1400 година. Во книгата има записи за погледот на Језидите за создавање на светот, потеклото на човекот, приказната за Адам и Ева и добар дел е за забраните во верата.Jonh S. Guest, The Yazidis: A Study In Survival, Routledge Publishers, 1987, ISBN 0-7103-0115-4, ISBN 978-0-7103-0115-4, 299 pp. (see pages 18, 32) Од 15 до 17 век, курдските поети и писатели развиле пишан курдски јазик. Најзначајните курдски поети од овој период се Али Харири, Ахмад Хани, Малаје Жазири и Факи Тајаран.

Во 1787 година била издадена првата граматика на курдскиот јазик од страна на италијанскиот свештеник Маурицио Гарцони насловена како „Граматика и вокабулар на курдскиот јазик“. Свештеникот бил на мисија за осумнаесет години во Амадија.Ernest R. McCarus, Kurdish Language Studies, The Middle East Journal, Published by Middle East Institute, Washington, 1960, p.325 Гарцони се смета за татко на „курдологијата“ и неговите дела се доста значајни за Курдите и нивната историја.Kurdistan and Its Christians, Mirella Galetti, World Congress of Kurdish Studies, 6–9 September 2006

Статус

Денес курдскиот јазик е службен јазик во Ирак, заедно со арапскиот јазик. Во Сирија и останатите предели каде живее курдско население објавувањето материјали на курдски јазик е забрането.Repression of Kurds in Syria is widespread, Amnesty International Report, March 2005. До август 2002 година, турската влада применувала строги ограничувања за употребата на курдскиот јазик, меѓу кои забрана на јазикот за образовни цели и употреба на истиот во медиумите. Курдската азбука не е призната во Турција и употребата на буквите „X“, „W“ и „Q“ за имиња, кои не се дел од турската азбука, не се дозволени. Сепак, во 2012 година, во јавните училишта се вовел курдскиот јазик како изборен предмет.

Во Иран јазикот се користи во некои локални медиуми и весници, но не и во училиштата.The Kurdish Language and Literature, by Joyce Blau, Professor of Kurdish language and civilization at the National Institute of Oriental Language and Civilization of the University of Paris (INALCO)The language policy of Iran from State policy on the Kurdish language: the politics of status planning
by Amir Hassanpour, University of Toronto Во 2005, 80 ирански Курди биле дел од експериментална програма и со тоа се стекнале со стипендија да учат на курдски јазик во Ирак.

Во март 2006 година, Турција дозволила приватни телевизиски станици да зрачат програма на курдски јазик. Сепак, турската влада препорачала да не се емитуваат детски емисии на курдски или какви било образовни програми кои го учат курдскиот јазик. Телевизиите може да објавуваат само 45-минутна програма на курдски јазик во текот на денот.Turkey to get Kurdish television Сепак, повеќето од овие ограничувања за приватните телевизии биле отстранети во 2009 година. Во 2010 курдските општини во југоисточниот дел на Турција започнале со печатење сметки, уверенија и патни знаци на курдски и турски јазик, како и известувања за социјални и културни настани. Петочните молитви во џамиите започнале да се изведуваат и на курдски.

На 1 јануари 2009 година ТРТ, националната турска телевизија, ја пуштила во употреба 24-часовната курдска телевизија со геслото „живееме под исто небо“. На отворањето на програмата турскиот премиер се обратил на курдски јазик. Телевизијата ги користи и забранетите букви од курдската азбука.

Фонологија

Според Курдската јазична академија, во курдскиот јазик се наоѓаат следните фонеми:

Согласки
 двоусни уснозабни врвнојазични задновенечни преднонепчени заднонепчени ресични голтнички гласилниносни    експлозивни              слеани     струјни                       странични      едноударна  трепетни  приближни  

Самогласки

Самогласките во курдскиот се:

 предни централни задни затворени   скоро-затворени   средни  полуотворени   скоро-отворени  отворени  

Како и поголемиот број ирански јазици, така и курдскиот има квалитет на самогласки, односно согласките имаат второстепена должина. Ова се појавува во системите за пишување развиени за курдскиот. Петте кратки самогласки се , , , , и , а четирите долги се , , , и .

Писмо

Курдскиот јазик се запишува на три различни писма. Во Ирак и Иран јазикот се пишува со помош на арапското писмо. Курдската верзија на арапското писмо била составена од Саид Кабан Седки. Во скоро време во Ирак се користи и латиницата. Латиницата се користи за запишување на јазикот во Турција, Сирија и Ерменија. Во СССР се користела и кирилицата. called Yekgirtú.

 латинично курманџи јекгирту кирилично курманџи сорански МФА (изолирана) (почетна) (средна) (крајна) A,a  A,a  А,а     —    
   B,b  B,b  Б,б          C,c  J,j  Щ,щ             Ç,ç  C,c  Ч,ч           D,d  D,d  Д,д    —     E,e  E,e  Ә,ә     —         Ê,ê  É,é  Е,е (Э э)           F,f  F,f  Ф,ф          G,g  G,g  Г,г          H,h  H,h  Һ,һ         —  H',h'  Һ’,һ’           —   '   —          I,i  I,i  Ь,ь  —     Î,î  Í,í  И,и          J,j  Jh,jh  Ж,ж   —       K,k  K,k  К,к          L,l  L,l  Л,л          —  ll  Л’,л’          M,m  M,m  М,м         N,n  N,n  Н,н         O,o  O,o  O,o     –   
  P,p  P,p  П,п        Q,q  Q,q  Ԛ,ԛ          R,r  R,r  Р,р    —     —  rr  Р’,р’   —      S,s  S,s  С,с          Ş,ş  Sh,sh  Ш,ш           T,t  T,t  Т,т         U,u  U,u  Ӧ,ӧ    —     Û,û  Ú,ú  У,у    —     —  Ù,ù  —   —     V,v  V,v  В,в         W,w  W,w  Ԝ,ԝ    —     X,x  X,x  Х,х          —  X',x' Ѓ,ѓ          Y,y  Y,y  Й,й      —     Z,z  Z,z  З,з    —     

Наводи
{{|2}}

Поврзано

 Курди
 Курдистан
 Ирански јазици
 Сорански дијалект
 Курманџиски дијалект
 Гурански јазик
 Зазански јазик

Надворешни врски

Курдски институт во Париз: јазик и книжевност
Курдски јазик и лингвистика 
Историја на курдската пишана книжевност  
Курдски јазик 
Курдски институт во Истанбул 
KAL: Курдска јазична академија
Курдска јазична академија во Иран 
Курдски јазик, врски, информации и речници
Курдско-англиски речник 
Курдско-англиски речник 
Англиско-курдски и курдско-англиски речник
Курдско-германски речник 
Турско-курдски речник 
Споредба во арапската, персиската и турската азбука
Јужнокурдска фонетика 
Гуранско влијание на централнокурскиот 

*
Категорија:Јазици во Турција
Категорија:Јазици во Ерменија
Категорија:Јазици во Азербејџан