Именки во македонскиот јазик

Во македонскиот јазик, именките се менливи зборови со кои се означуваат суштества, предмети, појави и поими. По традиција, именките се делат на општи и сопствени.

 Определеност и неопределеност 
Членот во македонскиот јазик е постпозитивен, т.е. доаѓа како наставка на именката. Членовите во македонскиот јазик се само определени, односно нема неопределен член во македонскиот јазик. Карактеристично само за македонскиот јазик е тоа што има три форми на определен член, единствен словенски јазик со три определени члена. Определениот член има број и род.

 Членот -ов, -ва, во итн. служи за укажување на предмети блиски до говорителот: човеков (овој овде)
 Членот -он итн. - за укажување на пооддалечени предмети, но во опсегот на нашите сетила: човекон (оној онаму)
 Членот -от итн. иде најчесто во служба на општо определување, без однос спрема неговата пространствена позиција, но ќе се рече: на ти ја книгава (оваа до мене), дај ми ја книгана (онаа што ја гледаме двајцата малце понастрана); и од друга страна: дај ми ја книгата (таа што е до тебе, таа што ја држиш) (членот -от изразува и пространствено определување во случај кога се зборува за предмет што се наоѓа во дофатот на второто лице).

Само определени се сопствените именки и тие не се членуваат (Петре, Скопје, Вардар итн.), но: Совчето, Марето, Надето (нијанса на интимност); Вардарот.
  машки род  еднина машки родмножина женски родеднина женски родмножина среден родеднинасреден родмножинаопределеност- от  - те  - та  - те  - то  - таблиску - ов  - ве  - ва  - ве  - во - вадалеку - он  - не  - на  - не - но - на

Примери:

 Јас го видов човекот. (именката „човек“ е позната за говорителот и слушателот и поради тоа се користи член за определеност.)
 Јас го видов човекон. (именката „човек“ е подалеку од говорителот и слушателот и се користи член за подалеку, што со други зборови е исто со „оној човек“)
 Јас го видов човеков. (именката „човек“ е поблиску до говорителот и слушателот и се користи член за поблиску, што со други зборови е исто со „овој човек“)

 Формите на именките 

 Машки род 
 на согласка: стол, леб, рид; 
 на самогласка -а: слуга, судија; 
 на самогласка -о: татко, дедо; 
 на самогласка -е: вујче, Јане, Миле

Вокатив (форма за повикување) се образува од општата форма на именката со наставка -у или-е: мажу, ќелешу, коњу, крају итн.; бику, волку, смоку, човеку (и човече), јунаку (и јуначе), но: боже, друже, оче; господине, пријателе, мајсторе (кај повеќесложните именки); од именката господ: господи, покрај господе.

Машки и роднински имиња: 
 на согласка: Стојан; 
 на -е: Јане;  
 на -о: Велко,  
 на -а: Коста,  
 на -и: Методи (во народниот јазик обично Методија).

Примери: Зборував со Стојана, со Петрета, со Велка; Го видов Стојана итн.

Множински форми како: Петревци, Велковци итн.

Роднински имиња:  
 на согласка: брат, братучед, девер, зет, маж, син, свекор; 
 на -е: вујче, тате, чиче, брате. Тие именки се деминутивни образувања со силен израз на интимност; 
 на -о: вујко, дедо, стрико, татко, чичко 
 на -а: шура

Форми на множината: 
Избројана множина: три дена, неколку дена; два петла; два кладенца итн.

Обична множина: Македонец - Македонци; граѓанин - граѓани, селанец - селани, скопјанец - скопјани, но Германец - Германци; Турчин - Турци; старец - старци; театар - театри; Грк - Грци; ден - дни, денови; смок - смоци, смокови; крст - крстови; леб - лебови; нож - ножеви; крај - краеви, но: кеј - кејови; крал - кралеви и кралови; зет - зетеви и зетови; меч - мечеви; ветар - ветрови; оган - огневи и огнови;

Збирна множина: дол - долишта; крај - краишта; роб - робје; кол - колје; друм - друмје; камен - камење, камења; ремен - ремење, ремења итн.; град - градје; рид - ридје; пат - патје; паќе (=патишта).

 Женски род 
Вокатив 
 Кај тросложните и повеќесложните именки на -ица: Горице, мајчице, но и: лисицо, биволицо, кукавицо; 
 Кај личните имиња на -ка: Ратке; Босилке; Василке, но и: Велико, Љубико итн. 
 Имињата на -ја: Марија - Марије, Маријо; 
 сваќа - сваќе; попаѓа - попаѓе 
 Сите други именки на -а образуваат вокатив само на наставка -о: душо, жено, Ангелино итн.; кума-лисо

Губењето на вокативната форма е покарактеристично за именките од машки род на -а (војвода), но и кај именките од женски род (Емилија, Мимоза, Лиза; Вера место Веро).

Форми на множината: 
 Обична множина: на -и: жена - жени; ноќ - ноќи; Особени форми: раце, нозе; 
 Збирна множина: вода - водје, воѓе; ливада - ливадје, ливаѓе итн.

 Среден род 
 на -о: село, вретено;  
 на -е: поле, лице, лозје.

Формите за множина: на -а: села, лета, вретена; 
 Посебни форми: рамо - рамена; око - очи; уво - уши; небо - небеса (неба); чудо - чудеса (чуда); 
 Збирна множина: крило - крила, крилје;

Образување на множината од именките на -е: на -је, -ие, -це: множина на -а: лозје - лозја, влијание - влијанија, лице - лица; сите други именки на -е во множината ја добиваат наставката -иња: пиле - пилиња; име - имиња; море - мориња; дете - деца, дечиња.

 Користена литература 





Поврзано
 Глаголи во македонскиот јазик
 Македонска граматика
 Именка

*