Војна и мир

Војна и мир (руски: Война и мир, староруски: Война и миръ) е роман на рускиот автор Лав Толстој, објавен во 1869 година. Делото е со епски размери и се смета за едно од најславните дела на пишаниот збор. Се смета за едно од најдобрите литературни достигнувања, заедно со другото негово познато дело "Ана Каренина" (1873-1877). Во Војна и мир во најпрецизни детали се опишани настаните кои довеле до француската инвазија на Русија, како и влијанието на ерата на Наполеон врз царистичкото општество, што се гледа преку судбините на петте руски аристократски семејства. Делови од оригиналната верзија се објавени како серијали во списанието Руски гласник помеѓу 1865 и 1867 година. Романот првпат е објавен во целост во 1869 година. Во 2009, "Њусвик"  го рангираше на врвот на својата список на Топ 100 книги. Самиот Толстој, некако нерешително, за Војна и мир изјавил дека "не е роман, а уште помалку е дека е поема, туку еден вид историска хроника".

 Изработка на романот 
Војна и мир е едно од најобемните остварувања во областа на книжевноста (иако не е најдолгото). Делото е поделено на четири книги, т.е. томови, секое со одделни делови што содржи повеќе поглавја. Толстој произлезе со насловот, а и со некои од носечките теми според делото на Прудом од 1861: La Guerre et la paix ("Војна и мир" на француски јазик). Толстој имал служено во Кримската војна и напишал серија од кратки раскази и новели во кои се опишани сцени од војната. Тој почнал да ја пишува Војна и мир истата година кога конечно се оженил и се населил во сопствената земја на својот имот. Првата половина од книгата е напишана под името "1805". За време на пишувањето на втората половина, прочитал голем дел од библиографијата на познатиот Шопенхауер, кој му послужил како една од неговите главни инспирации. Сепак, Толстој развил сопствени гледишта за историјата и улогата на поединецот во рамките на општеството. Романот може генерално да се класифицира како историска фикција. Тој содржи елементи кои се присутни во многу видови популарни книжевни дела од XVIII и XIX век, особено во љубовните романи. Војна и мир постигнува литературен статус на неодолив роман за читање. Толстој беше инструментален во доведување на нов вид сознанија за романот. Неговата наративна структура е позната по неговата "бог-сака" способност да лебдат над и во рамките на настаните, но исто така и во начинот на кој таа брзо и беспрекорно се врежа во помнење. Неговата употреба на визуелни детали често е кинематографска по својот обем, со користење на литературни еквиваленти на поместување, широки снимки и фотографии одблизу, давајќи драматичен интерес и за битките и за баловите. Овие обележја, коишто не се карактеристични само за Толстој, се дел од т.н. стил на новиот роман, и се појавија во средината на 19 век, и истите Толстој особено ги користел во својата наративна структура.

 Реализам 
Толстој извршил широки историски истражувања. Тој бил, исто така, под импресија на многу други романи. Како ветеран во руската армија за време на Кримската војна, Толстој е доста критички настроен кон фактите на историјата, особено кон фактите на воената историја, ставови кои ги истакнал и во Војна и Мир.

Толстој ги прочитатал сите класични историски студии достапни и на руски и француски јазик за наполеоновите војни и комбинирал повеќе традиционални записи пишувани во форма на роман. Тој објаснува на почетокот од третиот том на романот дека ги изнесува неговите сопствени погледи за тоа како историјата треба да биде напишана. Неговата цел била да се ублажи длабокиот јаз помеѓу фикцијата и историјата, со цел опишаните настани да се доближат до вистината, како што вели тој во вториот том.

Дејството во романот се одвива 60 години порано од времето во кое е напишано самото дело, или кога би го цитирале самиот автор "во времето на нашите дедовци", како постојано напоменувал и Толстој. Тој разговарал со луѓе кои живееле за време на војната и во периодот на француската инвазија врз Русија во 1812 година, така што дејствата се, исто така, делумно етнографски насликани. Тој прочитал доста писма, весници, автобиографски и биографски материјали кои се однесувале на Наполеон и на десетици други историски ликови во романот. Постојат околу 160 вистински лица именувани или наведени во Војна и Мир.

 Јазик 
Иако Толстој го напишал поголемиот дел од книгата, вклучувајќи ги сите раскази на руски, значајни делови на дијалог (вклучувајќи го и отворањето став) се напишани на француски јазик бидејќи ликовите често се префрлаат на двата јазика. Ова се одразува во 19 век на руската аристократија, каде францускиот, како странски јазик, е широко распространет и се смета за јазик на престиж и е попрефинет од рускиот. Оваа иницијатива беше покрената од историското влијание низ Европа на моќната палата на кралот на сонцето, Луј XIV од Франција, што доведува до членови на руската аристократија да бидат се помалку компетентни во зборувањето на  својот мајчин јазик. Во Војна и Мир, на пример, Жили Карагина, пријателка на принцезата Марија, морала да зема часови по руски, со цел да го совлада својот мајчин јазик. Се смета дека тоа е намерно направен литературен уред кој е употребен од страна на Толстој, и кој треба да ги опише француските трикови и неискреност како јазик на театарот и измамата, додека рускиот се јавува како јазик на искреноста, чесноста и сериозноста. Во романот, кога Пјер ја запросува Хелен, тој и зборува на француски - Je vous aime ('Ве сакам'). Кога бракот подоцна излегува дека е лажен, Пјер ги обвинува овие француски зборови. Употребата на францускиот јазик се намалува како што напредува книгата  и војните со француски интензитет, кулминираат во фаќање и евентуално согорувањето на Москва. Прогресивното отстранување на францускиот јазик од текстот е средство за демонстрирање дека Русија се ослободила од странската културна доминација. Тоа е, исто така, ниво на развој, и начин на покажување дека само еднаш-восхитената и пријателска нација, Франција, се претвори во непријател. До средината на книгата, неколкумина руски аристократи, чија команда од Франција е далеку подобра од нивната руска команда, се анксиозни во наоѓањето на руски тутори за себе.

 Англиски преводи 
Војна и Мир е преведена на англиски јазик во неколку наврати, почнувајќи со Клара Бел која работи со француски преводи. Преведувачите Констанс Гарнет и Луиз и Ајлмер Муд го познавале Толстој лично. Преводи треба да одговараат со Толстоевата синтакса и неговата симпатија на повторувања. Околу 2% од Војна и Мир е на француски јазик; Толстој го отстранил францускиот јазик во ревидираната 1873 верзија, само за да го врати подоцна. Повеќето преведувачи го следат Гарнет задржувајќи некои француски, Бригс не користи француски, додека Певер-Волохонски го задржале францускиот целосно.

 Позадина и историски контекст 
Романот започнува во 1805 година за време на владеењето на цар Александар I и доведува до 1812 француската инвазија на Русија од страна на Наполеон. Ерата на Катерина Велика (1762-1796), кога  кралскиот дворец во Париз беше центар на западна европската цивилизација, е сè уште свежа во мислите на постарите луѓе. Катерина, одлично го познавала  францускиот јазик и сакала да ја преобликува Русија во голема европска земја, да го направи францускиот, јазик на нејзиниот кралски дворец. За следните сто години, тоа стана социјална обврска за членовите на руските благородници да се зборува француски и да се разбира француската култура. Овој историски и културен контекст во аристократијата се рефлектира во Војна и Мир. Внукот на Катерина, Александар I, на престолот дошол во 1801 година на возраст од 24 години. Во романот, неговата мајка, Марија Федоровна, била најмоќната жена во рускиот дворец. Војна и Мир ја раскажува приказната за пет аристократски семејства - Безукови, на Болконски, на Ростови, на Курагини и Дурбетскои - и нестабилноста на нивните лични животи со историјата на 1805-1813, главно инвазијата на Наполеон на Русија во 1812 година.  Безуков, е многу богато, и фрагментирано семејството како стариот гроф, Кирил Владимирович,  кој има десетици нелегитимна синови. Болконски е  старо, стабилно  и  богато семејство кое се заснова на Ќелава Хилс. Стариот принц Болконски, Николај Андреевич, служи како општо под Катерина Велика, во претходните војни. Московското семејство Ростови  имаат многу имот, но никогаш немаат готовина. Тие се блиско поврзано семејство кои го живеат секој момент без оглед на нивната финансиска состојба. Семејството Курагини има три деца, кои се сите со сомнителен карактер. Семејството Дурбетски е едно од осиромашените благородништва, и го сочинуваат една постара мајка и нејзиниот единствен син, Борис, кој таа сака да напредува во кариерата. Толстој потрошил години во истражување и препишување на книгата. Тој работел од примарни извори на материјали (интервјуа и други документи), како и од историските книги, филозофски текстови и други историски романи. Толстој исто така користел голем дел од своето искуство во Кримската војна со цел да донесе живописни детали од прва рака за тоа како руската армија е структурирана. Стандардниот руски текст на Војна и Мир е поделен во четири книги (петнаесет делови) и два епилози - една претежно раскажувана, од друга тематика. Додека  првата половина на романот се однесува строго со измислени ликови, подоцна делови, како и еден од двата епилози на делото, сè повеќе се состојат од есеи за природата на војната, моќта, историјата и историографијата. Толстој ги прошарани овие есеи во приказната на начин на кој тој претходно ја одбиваше измислената конвенција. Одредени скратени верзии ги отстранија овие есеи целосно, додека други, објавени дури и за време на животот на Толстој, едноставно ги поместија овие есеи во прилог.

 Фабула и резиме 
Војна и Мир има голема палета на ликови, од кои мнозинството се воведени во првата книга. Некои од нив се вистински историски личности како Наполеон и Александар I. Опсегот на романот е огромен, иако првенствено се фокусира на пет аристократски семејства. Заплетот и интеракцијата на ликовите зазема место во апохата околу 1812 година, поточно за време на француската инвазија врз Русија и Наполеоновите војни.

 Прв том 
Романот започнува во јули 1805 г. Во Санкт Петербург, во вечер дадена од страна на Ана Павловна Шерер -  чесната и доверлива дворска дама на царицата Марија Феодоровна. Многу од главните ликови и аристократски фамилии во романот се воведени како тие да влегуваат во салонот на Ана Павловна. Пјер (Петар Кирилович) Безуков е вонбрачен син на еден богат постар човек кој е на умирање по серијата удари. Пјер сака да се заплетка во борбата за своето наследство. Образован во странство на сметка на неговиот татко по смртта на неговата мајка, Пјер е во суштина добар, но социјално непријатен, и тешко се отвора пред другите, добродушен, смета дека е тешко да се интегрира во општеството на Петербург. Познато им е на сите дека Пјер е еден од милениците на татко му покрај останатите вонбрачни деца. Исто така, на вечерта присуствува и пријателот на Пјер, интелигентниот и саркастичен принц Андреј Николаевич Болконскиј, сопругот на Лиза, шармантна личност и миленик на општеството. Пронаоѓајќи се во општеството на Петербург и разочаран од брачниот живот по откривањето на неговата сопруга празен и површен, принцот Андреј прави кобен избор да биде помошник на принцот Михаил Иларионович Кутузов во нареднита војна против Наполеон. Заплетот се одвива во Москва, древниот град на Русија и поранешен главен град, за разлика од своите провинции, правени се повеќе руски начини за високо манирање на општеството на Петерсбург. Семејството Ростови се воведени. Грофот Иљја Андрејевич Ростов има четири деца адолесценти. Тринаесетгодишната Наташа (Наталија Илијинична)  верува во љубовта со Борис Дурбетски, дисциплиниран млад човек кој треба да оди во војска, како офицер. Дваесетгодишниот Николај Илич и изјавува љубов на својата тинејџерска љубов  Соња (Софија Александровна), неговата петнаесетгодишна братучеда, сирак, која е воспитана од страна на Ростови. Најстарото дете на семејството Ростов, Вера Илјинична, е студена и некако горделива, но има добар потенцијален брак со руско-германскиот офицер, Адолф Карлович Берг. Петја (Петар Илич) е деветто и најмалото дете од семејството Ростов, како и неговиот брат, тој е импулсивен и нестрплив да се приклучи на армијата, кога ќе порасне. Главата на семејството, грофот Иљја Ростов и грофицата Наталија Ростова, се приврзана двојка, но секогаш се загрижени за нивните неорганизирани финансии. Од Балт Хилс, селскиот имот на Болконски, принцот Андреј заминува во војна и ја напушта својата престрашена, бремена жена Лиза со неговиот ексцентричен татко, принцот Николај Андрејевич Болконски и неговата побожна сестра Марија Николајевна Болконска. Вториот дел започнува со опис на претстојните руско-француски воени подготовки. На ангажман на Schöngrabern, Николај Ростов, кој сега е запишан како водич на коњаницата за првпат ја вкусува битката. Тој се запознава со  принцот Андреј, кого тој го навреди во напад на избувливост. Од повеќето млади војници, тој е длабоко привлечен од харизмата на цар Александар. Николај со комарски игри и дружењето со неговиот офицер, Василиј Дмитрич Денисов, се спријателува со насилниците, а можеби и психопатот Фјодор Иванович Долоков.

 Втор том 
Втората книга започнува во почетокот на 1806 година со Николај Ростов кој кратко се враќа на домашно отсуство од Москва. Николај го наоѓа семејството Ростов како се соочува со финансиска пропаст поради лошото управување со имотот. Тој ја поминува  зимата дома, во придружба на неговиот пријател Денисов, офицер од павлоградскиот пешадиски полк во кој тој служи. Наташа прераснува во една убава млада девојка. Денисов се вљубува во неа, тој и предлага брак но е одбиен. Мајката на Николај се изјаснува дека Николај треба да најде добра финансиска перспектива во бракот, Николај одбива да го прифати барањето на неговата мајка. Тој ветува дека ќе се ожени со љубовта од детството, Соња. Пјер Безуков, по добивањето конечно на неговото наследство, одеднаш се трансформира од тромав млад човек во еден од најбогатите и најпознатите подобни ергени во Руската Империја. Рационално знаејќи дека тоа не е во ред, тој и предлага брак на прекрасната ќерка на кнезот Курагин, Елен (Елена Василјевна Курагина), на кого му е сексуално привлечена. Елена, за која се шпекулира дека е во родоскверна врска со нејзиниот брат, шармантниот Анатол, Пјер вели дека таа никогаш нема да може да има деца со него. Елен има афера со Долоков, ова Пјер го обелоденува во јавноста. Пјер го губи својот темперамент и го предизвикува Долоков, искусен и безмилосен убиец, на двобој. Неочекувано, Пјер го повредува Долоков. Елен ја негира нејзината љубовна врска, но Пјер е убеден во нејзината вина, и пред да се однесува насилно со неа, ја остава. Во неговата морална и духовна конфузија, Пјер се приклучува на Масоните, а станува вовлечен во масонската внатрешна политика. Голем дел од вториот том на книгата се однесува на борбата со неговите страсти и неговите духовни конфликти да биде подобар човек. Сега богат аристократ, тој го напушта својата поранешно безгрижно однесување и влегува по филозофска потрага особено на Толстој: како треба да живееме морален живот во етички несовршен свет? Прашањето постојано го спречува и збунува Пјер. Тој се обидува да ги ослободи неговите кметови, но на крајот не постигнува ништо на ум. Пјер е опишан како контраст на  интелигентната и амбициозна личност принцот Андреј Болконски. Во Битката кај Аустерлиц, Андреј е инспириран од визија на славата да биде одговорен за голема војска. Тој страда од фатална артилериски рана. Соочен со смртта, Андреј сфаќа дека сите негови поранешни амбиции се бесмислени и неговиот поранешен херој Наполеон (кој го спасува со коњи  на бојното поле) е очигледно суетен самиот себеси. Принцот Андреј се опоравува од повредите во воената болница и се враќа дома, каде ја наоѓа неговата сопруга Лиза како умира при породот. Го мачи грижата на совест за тоа што не ја третирал Лиза подобро кога таа била жива и е освоен од страна на жалниот израз на лицето на својата мртва сопруга. Неговото дете, Николенка, преживува. Оптоварен со нихилистички разочарувања, принцот Андреј не се враќа во армијата, но одлучува да остане на неговиот имот, и да работи на проект со кој ќе составува збирка закони, воено однесување и да помогне во решавањето на некои од проблемите на руската неорганизираност во кој тој верува дека се одговорни за губењето на животот во битката на руската страна. Пјер доаѓа да го посети и носи нови прашања: каде е Бог во овој неморален свет? Пјер е заинтересиран за можноста за задгробниот живот. Оддалечената сопруга на Пјер, Елен, го моли да ја земе назад, и покрај неговите предрасуди за неа. И покрај нејзината банална плиткост, Елен се воспоставува како влијателна водителка во општеството на Петерсбург. Принцот Андреј се чувствува принуден да ги земе неговите новонапишани воени поими за Петерсбург, наивно очекува да влијае на царот или оние блиски до него. Младата Наташа, исто така, во Петербург, е возбудена од фустанот за нејзиниот прв бал, каде што го запознава принцот Андреј и за кратко време го фасционира со нејзиниот весел шарм. Андреј верува дека повторно си ја нашол среќата, по плаќање на Ростови и  неколку посети, и предлага брак на Наташа. Сепак, стариот принц Болконски, таткото на Андреј, не му се допаѓа фамилијата Ростови, се противи на бракот, и инсистира на одложување од една година. Принцот Андреј остава да закрепне од повредите во странство, оставајќи ја Наташа првично вознемирена. Таа наскоро го обновува духот во себе, сепак, и грофот Ростов ја зема нејзе и Соња да поминат некое време со еден пријател во Москва. Наташа ја посетува операта во Москва, каде што се запознава со Елен и нејзиниот брат Антол. Анатол оттогаш се оженил со жена од Полска која тој ја напуштил во Полска. Многу го привлекува Наташа и е решен да ја заведе. Елен и Антол соработуваат заедно за да го постигнат овој план. Анатол и испраќа бакнежи и љубовни писма, како дел од планот за бегство. Наташа е убедена дека го сака Анатол и и пишува писмо на принцезата Марија, сестрата на Андреј, за раскинување на нејзината свршувачка. Во последен момент Соња ги открива нејзините планови за бегство и ги спречува. Пјер е шокиран и ужаснат од однесувањето на  Наташа, но тој доаѓа тука сфаќајќи дека се заљубил во неа. Во времето кога Големата Комета од 1811-2 лебди на небото, започнува одново животот на Пјер. Принцот Андреј го прифаќа студеното раскинување на свршувачката со Наташа. Тој му кажува на Пјер дека неговата гордост нема да му дозволи да го обнови повторно предлогот за брак. Засрамена од нејзиното блиско заведување и од сознанието дека Андреј нема да и прости Наташа се обидува да се самоубие и си нанесува сериозни последици. 

 Трет том 
Со помош на нејзиното семејство, особено со помошта од Соња, и цврстата религиозна верба, Наташа ќе успее да издржи во Москва во текот на овој тежок период за неа. Во меѓувреме, целата територија на Русија е под влијание на  конфронтација меѓу војниците на Наполеон и на руската армија. Пјер е убеден дека Наполеон е антихристот на Книгата на Откровението. Стариот принц Болконски умира од срцев удар додека се обидувал да го заштити својот имот од француските пљачкаши. Немало никаква организирана помош од 3уската армија која се чинеше достапна за Болконски, но Николај Ростов се вратил на нивниот имот со цел да ги стиши започнатите селски немири. Него го привлекува принцезата Марија, но се потсетува на ветувањето кое и го дал на Соња. Назад во Москва,  војната – зазема замав додека Петја-опседнат успева да го грабне парчето кекс од царот и е пред катедралата на Богородица, тој конечно ги  убедува неговите родители да му дозволат да се пријави. Наполеон е главниот лик во овој дел од романот и е презентиран во живописни детали, и е опишан како мислител и како стратег. Неговиот начин на облекување  и неговите вообичаени ставови и својства на умот, се претставени во детали. Исто така, опишани се и добро организираните сили од над 400.000 француска армија (само 140.000 од нив всушност зборуваат француски) кои маршеви брзо низ руските села до крајот на летото стигнале до периферијата на градот Смоленск. Пјер одлучува да ја напушти Москва и да оди да ја набљудува битката на Бородино од гледна точка во близината на еден руски артилериски екипаж. Одредено време по набљудувањето на битката, тој почнува да се вклучува во носењето муниција. Во екот на криза тој ја гледа пред свои очи смрта и уништовањата од војната. Борбата станува одвратно злосторство за двете армии, а завршува во ќор-сокак. Русите, пак, добија морална победа  очигледно стоејќи пред непобедливата армија на Наполеон. Од стратешки причини и претрпените тешки загуби, руската армија се повлекла наредниот ден, дозволувајќи им  на наполеоновите војници да маршираат до Москва. Меѓу жртвите се Анатол Курагин и принцот Андреј. Анатол ја губи ногата, а Андреј добива рана во пределот на стомакот. Се соопштува дека и двајцата се загинати, но нивните семејства се во таков неред што никој не може да биде известен.

 Четврт том 
Семејството Ростови чекаат до последен момент за да ја напуштат Москва, дури и по сознанието дека Кутузов се повлекол од Москва и московјаните дале котрадикторни пропагандистички, упатства за тоа како да побегнат или како да се борат. Грофот Ростопчин објавил постери, со цел да ги пробуди граѓаните да бидат религиозни, а во исто време ги повикал и да се борат со вили ако е тоа потребно. Пред да избегаат самиот  тој дал наредба до го запалат градот. Семејството Ростов тешко се одлучуваат што да земат со нив, но на крајот Наташа ги убедува да ги натоварат колите, во меѓувреме тие се повредени во Битката кај Бородино. Непознат за Наташа, принцот Андреј е меѓу повредените. Кога наполеоновата Голема армија конечно ја зазема напуштената и изгорена Москва, Пјер е во бесмислена мисија да го убие Наполеон. Тој станува анонимен човек во целиот овој хаос, оставајќи ги неговите одговорности тој е облечен како селанец со што ги избегнува своите должности и начин на живот. Единствените луѓе со кој тој се гледа додека е вака облечен се Наташа и некои членови од нејзиното семејство, по заминувањето од Москва. Наташа го препознава и му се насмевнува, и тој ја возвраќа неговата љубов кон неа. Пјер го спасува животот на еден француски офицер кој се борел во Бородино, но е заробен од страна на французите  за време на неговиот обид за атентат на Наполеон, исто така спасил една жена да биде силована од страна на војниците од француската армија. Тој станува пријател со некој затвореник, Платон Каратев, селанец со свето однесување, кој не е способен за правење на злобни дела. Во Каратев, Пјер конечно го наоѓа она што тој го бара: чесен човек со интегритет (за разлика од аристократите на општеството во Петербург) кој не се преправа. Пјер ја  открива смислата на животот, едноставно со разговорите кои ги води со него. Откако бил сведок на пљачките кои ги вршеле француските војници во Москва и пукањата во руски цивили, Пјер е принуден да маршира заедно со Големата армија за време на нивното катастрофално повлекување од Москва во суровата руска зима. По неколку месеци на истрага  и болка, мачењата кои ги доживувал за негова среќа Каратев бил застрелан од страна на некој Французин – Пјер конечно е ослободен од страна на Руска командосна партија, по мала пресметка со Французите, во акција е убиен младиот Петја Ростов. Во меѓувреме, Андреј кој е  ранет за време на инвазијата на Наполеон, е донесен  како жртва и згрижен од страна на семејството Ростов, бегајќи од Москва за Јарослав. Тој е заедно со Наташа и неговата сестра Марија пред крајот на војната. Ги изгубиле сите и сега се заедно, тој и простува на Наташа во последниот чин пред да умре. При крајот на романот, сопругата на Пјер Елен умира Како што романот црта на близок, сопруга Елен Пјер умира мистериозно (некои шпекулираат дека е таа била под некакви срамотни околности односно се обидувала да изврши абортус; преведувачот Ентони Бригс шпекулира дека таа починала од срцев удар). Пјер се соединува со Наташа, додека победничката Русија ја обновува Москва. Наташа зборува за смртта на принцот Андреј а Пјер за смртта на Каратев. И двајцата се свесни за поврзаноста помеѓу нив во нивната жалост. Со помош на принцезата Марија, Пјер ја наоѓа љубовта во последно, и по смртта на неговата поранешна сопруга тој се жени со Наташа.

 Епилог 
Првиот епилог започнува со свадбата на Пјер и Наташа во 1813 г. Тоа е последниот среќен настан за семејството Ростов, кој е во процес на транзиција. Грофот Ростов наскоро умира, оставајќи го својот најстар син Николај да ја преземе контролата над старите долгови и над имотот. Николај си ја поставува задачата пред себе да го спаси семејството од банкрот. Неговата одвратност кон идејата да склопи брак за богатство станува реалност за него, а пред сè тоа беше и желбата на неговата мајка, тој се жени со богатата Марија Болконска и на таков начин го спасува своето семејство од финансиска пропаст. Николај и Марија  се преселуваат во Болд Хилс заедно со неговата мајка и Соња, која ги поддржува до крај. Охрабрени од богатството на неговата сопруга, Николај ги исплатил сите долгови на неговото семејство. Тие, исто така се погрижиле за синот на принцот Андреј сирачето Николај Андрејевич (Николенка) Болконски. Како и во сите добри бракови, постојат недоразбирања, но на двојките-Пјер и Наташа, Николај и Марија-останаа посветени на нивните брачни другари. Пјер и Наташа го посетија Болд Хилс во 1820 година, повеќето за јубилејот на сите заинтересирани. Во последните поглавја има навестување дека, момчето Николенка заедно со Пјер ќе станат дел од Декемвриското востание. Првиот епилог завршува со Николенка ветувајќи дека ќе стори нешто со што дури и неговиот починат татко "би бил задоволен ..." (веројатно како револуционер на Декемврискиот револт). Вториот епилог ги содржи Толстоевите критики за сите постоечки облици на матичната историја. Тој се обидува да покаже дека постои голема сила зад историја, која претставува благослов. Тој ја нуди целата книга како доказ на оваа сила и критиките на својата работа. Бог, според тоа, станува збор кој Толстој го користи и се однесува на сите сили кои произведуваат историја, земени заедно како работат зад сцените.

 Главни ликови во делото 

 Гроф Петар Кирилович (Пјер) Безуков - голем, неснаодлив, и социјално незгоден вонбрачен син на еден стар руски благородник. Пјер, образован во странство, се враќа во Русија како чудак. Неговото големо наследство кое не го очекувал го прави доста пожелен во општеството. Пјер е главен лик и често глас на сопствените верувања и труд.
 Принцот Андреј Николајевич Болконскиј - силен но циничен, замислен, филозоф и помошник во Наполеоновите војни.
 Принцезата Марија Николајевна Болконскаја - побожна жена чиј ексцентричен татко се обидел да и овозможи добро образование. Грижата за добриот изглед на нејзините големи очи на нејзиното тенко и скромно лице често се споменуваат.
 Грофот Иљја Андрејевич Ростов – глава на семејството Ростови, финансиски слаб, склон на грешки.
 Грофица Наталија Ростова - сопруга на грофот Иљја Ростов, мајка на четирите Ростови деца.
 Грофица Наталија Илјинична (Наташа) Ростова – главен лик, претставена како "не многу слатка, но полна со живот" и романтична млада девојка, таа страда за конечно да си ја најде среќата. Таа е искусна пејачка и танчерка.
 Грофот Николај Илич Ростов – коњаник, миленик и најстар син на семејството Ростов.
 Софија Александровна (Соња) Ростова – сираче, братучеда на Вера, Николај, Наташа, и Петја Ростов.
 Грофица Вера Илјинична Ростова – најстарото дете од фамилијата Ростов, се мажи за германскиот војник Берг.
 Петар Илич (Петја) Ростов – најмалото дете од фамилијата Ростов.
 Принцот Василиј Сергејевич Курагин – груб човек, кој е одлучен да ги омаѓи неговите деца добро, и покрај тоа што се сомнева во карактерор на некои од нив.
 Принцезата Елена Василјевна (Елен) Курагин – Убава и сексуално привлечна жена која што има многу љубовни афери, вклучувајќи ги и (се шпекулира) аферите со нејзиниот брат Анатол.
 Принцот Анатол Василајевич Курагин - брат на Елен многу згоден и неморален, желен за забави кој тајно се оженил и се обидува да побегне со Наташа Ростова.
 Принцот Иполит Василјевич - најстарото а можеби и најглупавото дете од семејството Курагин. 
 Принц Борис Дурбетској – сиромашен но аристократски млад човек понесен од амбиција, жртвувајќи ги неговите пријатели и добродетели, кој се жени за пари а не од љубов, за наследничката Џули Карагина.
 Принцезата Ана Михајловна Друбецкаја - мајката на Борис.
 Фјодор Иванович Долоков - ладен, скоро психопатски офицер, тој го уништува  Николај Ростов намамувајќи го на подмолен коцкарски долг( од кој Долоков има профит), тој единствено покажува љубов кон неговата стара мајка.
 Адолф Карлович Берг - еден млад руски офицер, кој сака да биде само како и секој друг.
 Ана Павловна Шерер - исто така позната како Анет, таа е домаќинка на приемниот салон кој е локација на голем дел од случувањата од романот во Петерсбург.
 Марија Димитриевна Акросимова - една постара дама од московското општество, таа е елегантна танчерка и тренд-сетер, и покрај нејзината возраст и големина.
 Амалија Евгениевна Буриен - француската жена која живее со Болконски, првенствено како придружник на принцезата Mарја
 Василиј Димитрич Денисов - пријател на Николај Ростов и брат офицер, кој и се додворува на Наташа.
 Платон Кратаев - архетипски добар руски селанец, кого Пјер го сретнува во затворот.
 Наполеон Први од Франција – големиот човек, чија судбина е детално опишана во книгата.
 Генерал Михаил Иларионович Кутузов – главен командант во книгата. Неговата посветеност и скромноста ја спаси Русија од Наполеон.
 Осип Баздејев - масон кој се интересира за мистериозната група на Пјер, започнувајќи долга суб-содржина.
 Цар Александар I од Русија - Тој потпиша мировен договор со Наполеон во 1807 година, а потоа отиде во војна со него. Многу од ликовите на Толстој во Војна и мир беа засновани на реални луѓе кои му биле познати на Толстој. Неговите баба и дедо и нивните пријатели беа модели, за многу од главните ликови, неговите пра-баби и дедовци би биле на генерацијата на принцот Василиј или гроф Иљја Ростов. Некои од ликовите, очигледно, се вистински историски личности.

 Адаптации 
 Филм 
Првиот руски филм снимен врз основа на оригиналното дело беше во 1915 наречен Война и мир (Voyna i mir), режиран од Владимир Гардин, каде  главните улоги ги толкувале Гардин и руската балерина Вера Карали. Филмот беше промовиран во 1968 година и доби позитивни критики од страна на филмските експерти. Реномираниот роман од четири дела - Војна и мир беше предмет на филмска обработка од советскиот режисер Сергеј Бондрачук, кој беше објавен во 1965-1967 и целосно преуреден во 1968 година. Овде учествуваа Лјудмила Савелјева (како Наташа Ростова) и Вјачеслав Тикхонов (како Андреј Боклонски). Бондрачук го одглумил ликот на Пјер Безуков. Филмот траел речиси 7 часа, и во него беа вклучени илјадници глумци, 120 000 реквизити, а беа потребни седум години за да се заврши со снимањето, што резултирало со драматична промена на возраста на глумците од сцена до сцена. Доби Оскар за најдобар странски филм за неговата автентичност и масивност. Тој филм се смета за најдобра филмска реализација на романот. Романот е адаптиран двапати од страна на режисер без руско потекло. Првиот од овие беше продуциран од Ф. Камеи во Јапонија (1947). Вториот, во 1956 г. беше 208 минути долг во режија на американскиот крал Видор. Овде глумеле Одри Хепбурн (Наташа), Хенри Фонда (Пјер), и Мел Ферер (Андреј). Одри Хепбурн беше номинирана за наградата БАФТА за најдобра британска глумица и за наградата Златен глобус за  најдобра глумица во драмската продукција.

 Опера 
Иницирано со предлогот на германскиот режисер Ервин Пискатор во 1938 година, рускиот композитор Сергеј Прокофјев ја компонира неговата опера Војна и мир (опера 91, либрето на Мира Менделсон), засновано на овој епски роман во 1940-тите. Целосното музичко дело било премиерно изведено во Ленинград во 1955 година. Оваа била првата опера со јавен настап во Оперската куќа во Сиднеј (1973).

 Музика 
Нино Рота, признат музички критичар, коментирајќи го албумот “Relayer” на прогресивната рок групата Јес (Yes), ја посочува првата песна “The Gates of Delirium” (Портите на делириум), за која вели дека е целосно заснована на романот.

 Театар 
Првите успешни сценски адаптации на Војна и мир беа изработени од Алфред Неуман и Ервин Пискатор во 1942. Истите подоцна биле ревидирани во 1955 година, од страна на МекГибон и Ки. Премиерата ја диживеале во Лондон 1963 год, и биле изведени и во 16 земји од Европа. Сценската адаптација од Хелен Едмундсон, првпат направена во 1996 во Кралскиот национален театар, беше објавена истата година од страна на Ник Херн Букс во Лондон. Едмундсон ја дополнува претставата за 2008 и ја адаптира за филмот во режија на Нанси Меклер и Поли Теале, чие времетраење било околу 3 часа. Првата драмска претстава во Англија беше најпрвин поставена на сцената во Nottingham Playhouse, а потоа следеше турнеја низ Велика Британија, вклучувајќи ги градовите Ливерпул, Дарлингтон, Бат, Ворик, Оксфорд, Труро, Лондон (театар Хемпстед) и Челтенам, помеѓу останатите. Од 15-18 јули, Бирмингската театарската школа го изведе ова седумчасовно епско дело во Кресентскиот театар во Бриндлејплејс со голем успех. Бирмингенската театарска школа е единственото драмско училиште во светот што ја изведува најновата адаптација на Војна и мир. Режирана е од Крис Розански, кој бил помошник на режисерот на Кралскиот национален театар, а главната улога ја има Марк Ентони, со придружните вокали на д-р Риа Кин и според кореографија на Колин Ланг.

 Радио и телевизија 
Во декамври 1970 год, радио станицата Пацифика емитуваше читање на целиот роман, проект во кој учество зеле над 140 јавни личности и обични луѓе. Во 1972, ББС(BBC) објави телевизиска серија заснована на романот, емитувана во 1972-1973 г. Ентони Хопкинс ја играл главната улога на Пјер. Останатите ролји беа толкувани од Рупет Дејвис, Фејт Брук, Мораг Худ, Алан Доби, Ангела Даун и Силвестер Моранд. Оваа верзија ги вклучила и многу од споредните ликови во романот, меќу кои бил и Платон Каракаев (Хари Лок). Драматизираната адаптација која содржеше десет делови беше напишана од Марси Кахан и Мајк Вокер во 1997 за ББС Радио 4. Продукцијата во 1998 година ја доби Талки наградата за најдобра драма и беше околу 9 и пол часа во должина. Беше режирана од Жанет Витакер  и со Симон Расел Бел, Жерард Марфи, Ричард Џонсон и неговиот тим помагачи. La Guerre et la paix (француската верзија на Војна и мир) се пренесуваше на ТВ 2000 од Франсоа Русијон. Роберт Брубакер ја играше водечката улога на Пјер. Војна и мир повторно беше продуцирана во 2007 г. од страна на италијанецот Лукс Вајд во форма на ТВ мини серија на руски и на англиски јазик. Серијата беше во копродукција на луѓе од Русија, Франција, Германија, Полска и Италија. Режијата му припадна на Роберт Дорнхелм, а сценариото беше напишано од страна на Лоренцо Фавела, Енрико Медиоли и Гевин Скот. Филмот се закити со многубројни меѓународни признанија и награди, а во него Александар Бејер ја играше главната улога на Пјер, а останатата глумечка екипа ја сочинуваа Малколм Мекдауел, Клеменс Поеси, Алесио Бони, Пилар Абела, Џ.Кимо Албас, Кен Дукен, Џуозапас Бегдонас и Тони Берторели.

Други влијанија
Еден расказ од збирката „Две перници“ на македонската писателка Оливера Ќорвезироска, објавена во 2010 година, се вика „Бескрајното небо на Пјер Безухов“.Оливера Ќорвезироска, Две перници. Скопје: Три, 2010, стр. 171-174.

 Наводи 

Категорија:Дела на Лав Толстој
Категорија:Руски романи
Категорија:Романи на руски јазик