Македонија. Етнографија и статистика

„Македонија. Етнографија и статистика“Кънчов, Васил. „Македония. Етнография и статистика“. Софија, 1900. е книга на бугарскиот географ и политичар Васил К’нчов. Отпечатена е на бугарски јазик во 1900 година во Софија и претставува прва целосна статистика на населението на Македонија објавена во Бугарија. Издавач е Бугарската академија на науките. Книгата е преведена и на француски јазик од Леон Ламуш.

Васил К’нчов долги години работел и предавал во Солунската машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“ во Солун и во Сер, а од 1894 до 1897 година бил главен училиштен инспектор на егзархиските училишта во Македонија. Патувајќи како инспектор, собирал информации на терен за населените места, за етничкиот и религиозен состав на населението, па користејќи и други дотогаш објавени студии и патописи за Македонија, ги објавил во оваа книга.

Во првиот дел од книгата К’нчов дава општи белешки за населението на Балканскиот Полуостров, историски осврт на етничката состојба и промените во етничкиот состав на Македонија во текот на историјата. Потоа пренесува неколку карти со негови коментари во врска со етнографските карти и описи на Франсоа Пуквил, Ами Буе, Август Гризебах, Павел Шафарик, Јосиф Милер, Виктор Григорович, Јохан Георг фон Хан, Гиом Лежан, Џорџина Макензи и Аделина Урби, Густав Вајганд, Хајнрих Киперт и други.

Во вториот дел наречен „Статистика“ дава подробен опис на сите населени места во Македонија по кази, на нивното население, етничкиот состав и религиозната припадност. Целото словенско население на Македонија К’нчов го именува како бугарско.

 Етничка припадност 
К’нчов смета дека Бугарите претставуваат главен локален елемент во Македонија.Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, Софија, 1900, с. 18. На второ место според него се Турците, а потоа се Грците и Арнаутите, кои главно ги населуваат јужните и западните покраини на земјата.Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, Софија, 1900, с. 17.

Во неговата книга „Орохидрографија на Македонија“, К’нчов пишува дека Бугарите и Куцовласите самите себе се нарекуваат Македонци, а така ги нарекуваат и околните народи.„Месните бугари и куцовласи, кои живет во пределите на Македонија се нарекуваат самите Македонци и околните народи ги нарекуваат така. Турците и арнаутите не се кажуваат Македонци, но запрашани од каде се, одговараат: од Македонија.” цитат од книгата “Орохидрография на Македония” - Васил Кънчов, Пловдив, Печатница Хр. Г. Данов, 1911 г.

 Етничка припадност по вилаети 
Според К’нчов, етничката припадност на населението во Македонија по вилаети е следната:Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, Софија, 1900, с. 281-283.

 Вилает  Бугари Хр.  Бугари Мусл.  Турци  Черкези  Грци Хр.  Грци Мусл.  Арнаути Хр.  Арнаути Мусл.  Власи  Евреи  Цигани  Разни  Вкупно Солунски вилает  454.180  97.620  311.103  1.987  153.821  920  61  1.150  28.949  59.940  34.098  20.710  1.164.539 Скопски вилает 244.197  13.114  94.140  350  50  /  1.024  52.482  3.130  1.630  9.091  800  420.008 Битолски вилает  333.856  36.069  89.421  500  56.908  13.453  7.425  62.069  45.188  6.270  11.368  500  663.027 Вкупно во Македонија || 1.032.233 || 146.803 || 494.664 ||2.837 || 210.779 || 14.373 || 8.510 || 115.701 || 77.267 || 67.840 || 54.557 || 22.010 || 2.247.574

Во проценти, етничката припадност по вилаети според К’нчов е:

 Вилает  Бугари Хр.  Бугари Мусл.  Турци  Черкези  Грци Хр.  Грци Мусл.  Арнаути Хр.  Арнаути Мусл.  Власи  Евреи  Цигани  Разни  Вкупно Солунски вилает  39,00  8,38  26,71  0,17  13,21  0,08  0,01  0,10  2,49	 5,15  2,93  1,78  100 Скопски вилает  58,14  3,12  22,41  0,08  0,01  /  0,24  12,50  0,75  0,39  2,16  0,19  100 Битолски вилает  50,35  5,44  13,49  0,08  8,58  2,03  1,12  9,36  6,82  0,95  1,71  0,08  100 Вкупно во Македонија || 45,93 || 6,53 || 22,01 || 0,13 || 9,38 || 0,64 || 0,38 || 5,15 || 3,44 || 3,02 || 2,43 || 0,98 || 100

 Етничка припадност по кази 
Според К’нчов, етничката припадност на населението во Македонија по кази е следната:Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, Софија, 1900, с. 281-283. Во овој преглед на К’нчов недостигаат податоците од Серската каза, кои се придодадени во оваа табела од статистичките податоци на К’нчов за Серската каза.

 Каза  Бугари Хр.  Бугари Мусл.  Турци  Черкези  Грци Хр.  Грци Мусл.  Арнаути Хр.  Арнаути Мусл.  Власи  Евреи  Цигани  Разни  Вкупно Солунски вилает || 454.180 || 97.620 || 311.103 || 1.987 || 153.821 || 920 || 61 || 1.150 || 28.949 || 59.940 || 34.098 || 20.710 || 1.164.539 Солунска  27.164  /  31.978  /  33.761 (+3.000)Дополнителната бројка е за две села населени со Грци, кои К’нчов не ги вклучил во пресметките.  /  /  /  /  55.000  3.553  8.500  159.956 Берска  6.267  /  7.800  /  14.976  /  /  /  7.890  500  1.700  /  38.633 Ениџе-Вардарска  24.789  12.170  9.485  40  25  /  /  /  274  90  1.827  60  48.760 Воденска  25.839  7.940  8.098  /  /  /  /  /  430  /  873  /  43.180 Гевгелиска  20.643  14.900  187  /  /  /  /  /  9.430  655  3.500 /49.315 Тиквеш  26.575  17.961  2.076  /  /  /  24  /  122  /  535  /  47.293 Велешка  35.734  1.900  15.110  /  /  /  /  1.150  500  /  710  /  55.104 Струмичка  23.602  /  14.930  /  /  /  /  /  /  700  1.650  /  40.882 Дојранска  9.618  1.270  17.492  /  /  /  /  /  /  160  1.048  /  29.588 Кукушка  21.468  /  19.928  /  /  /  /  /  /  /  1.782  /  43.178 Лагадинска  10.150  /  20.081  /  9.070  /  /  /  /  150  1.025  /  40.476 Касандра  /  /  4.083  /  30.359  /  /  /  /  /  /  /  34.442 Света гора  1.100  /  /  /  4.500  /  /  /  250  /  /  4.060  9.910 Серска  40.316  220  28.220  1.060  28.665  /  /  /  1.800  2.500  4.563  340  107.684 З'хна	 16.290  /  6.260  /  14.005  /  37  /  710  /  1.205  3.900  42.407 Демир-Хисарска  30.890  1.150  14.690  650  350  /  /  /  2.165  /  1.575  /  51.470 Петричка  27.773  865  11.310  /  /  /  /  /  40  /  1.100  /  41.088 Мелничка  16.998  700  5.551  /  2.650  /  /  /  1.150  /  1.222  /  28.271 Горно-Џумајска  21.282  3.900  4.575  /  60  /  /  /  1.130  180  351  /  31.478 Разлог  23.100  8.870  80  /  /  /  /  /  650  /  650  /  33.350 Неврокопска  35.310  26.962  12.500  /  /  620  /  /  988  110  1.155  /  77.645 Драмска  9.092  10.502  26.450  50  4.600  /  /  /  127  150  3.613  150  55.877 Правишка  /  500  9.050  /  6.900  300  /  /  /  /  1.616  /  18.366 Кавалска  /  2.710  12.370  /  3.700  /  /  /  /  400  1.085  200  20.465 Сари-Шабанска	 180  /  14.586  /  200  /  /  /  150  /  605  /  15.721 Скопски вилает || 244.197 || 13.114 || 94.140 || 350 || 50 || / || 1.024 || 52.482 || 3.130 || 1.630 || 9.091 || 800 || 420.008 Скопска  34.862  2.455  17.024  30  50  /  150  9.032  450  800  2.469  800  68.122 Тетовска  31.897  1.554  15.680  /  /  /  874  27.793  50  /  1.661  /  79.509 Кумановска  34.191  500  6.150  300  /  /  /  6.166  50  30  1.034  /  48.321 Прешовска  27.678  /  /  /  /  /  /  9.446  /  /  /  /  37.124 Кратовска  19.385  /  3.805  /  /  /  /  /  340  /  320  /  23.850 Криво-Паланечка  24.162  /  2.500  /  /  /  /  /  220  /  690  /  27.572 Кочанска  20.736  /  11.820  20  /  /  /  45  2.020  /  1.402  /  36.043 Малешево  19.751  8.605  425  /  /  /  /  /  /  /  485  /  29.266 Штипска  22.492  /  25.675  /  /  /  /  /  /  800  640  /  49.670 Радовишка  9.043  /  11.061  /  /  /  /  /  /  /  390  /  20.494 Битолски вилает || 333.856 || 36.069 || 89.421 || 500 || 56.908 || 13.453 || 7.425 || 62.069 || 45.188 || 6.270 || 11.368 || 500 || 663.027 Битолска  88.811  2.446  14.370  200  /  /  650  12.346  22.995  5.500  3.245  500  151.063 Прилепска  57.213  1.740  8.150  /  /  /  /  3.525  745  /  1.773  /  73.146 Леринска  37.781  /  11.410  300  /  /  2.344  2.000  3.424  20  2.746  /  60.025 Охридска  41.208  3.026  6.000  /  /  /  300  6.991  1.960  /  820  /  60.305 Кичевска  25.476  7.660  /  /  /  /  /  6.190  /  /  264  /  39.590 Дебарска  15.438  10.292  3.380  /  /  /  /  23.695  /  /  700  /  53.505 Река  12.015  6.565  /  /  /  /  3.221  3.738  /  /  /  /  25.539 Костурска  46.783  4.340  3.925  /  9.415  175  910  3.434  4.280  750  1.010  /  75.022 Калјарска  7.916  /  27.155  /  1.800  /  /  /  1.730  /  /  /  38.601 Анаселичка  1.215  /  /  /  23.203  7.267  /  /  534  /  340  /  32.559 Гревенска  /  /  500  /  13.717  4.871  /  150  9.220  /  270  /  28.728 Кожанска  /  /  14.531  /  8.773  1.140  /  /  300  /  200  /  24.944 Вкупно во Македонија || 1.032.233 || 146.803 || 494.664 ||2.837 || 210.779 || 14.373 || 8.510 || 115.701 || 77.267 || 67.840 || 54.557 || 22.010 || 2.247.574

Во проценти етничката припадност на населението по кази е следната:

 Каза  Бугари Хр.  Бугари Мусл.  Турци  Черкези  Грци Хр.  Грци Мусл.  Арнаути Хр.  Арнаути Мусл.  Власи  Евреи  Цигани  Разни  Вкупно Солунски вилает || 39,00 || 8,38 || 26,71 || 0,17 || 13,21 || 0,08 || 0,01 || 0,10 || 2,49	|| 5,15 || 2,93 || 1,78 || 100 Солунска  16,98  /  19,99  /  21,10  /  /  /  /  34,38  2,22  5,31  100 Берска  16,22  /  20,19  /  38,76  /  /  /  20,42  1,29  4,40  /  100 Ениџе-Вардарска  50,84  24,96  19,45  0,08  0,05  /  /  /  0,56  0,18  3,75  0,12  100 Воденска  59,84  18,39  18,75  /  /  /  /  /  1,00  /  2,02  /  100 Гевгелиска  41,86  /  30,21  0,38  /  /  /  /  19,12  /  1,33  7,10  100 Тиквеш  56,19  37,98  4,39  /  /  /  0,05  /  0,26  /  1,13  /  100 Велешка  64,85  3,45  27,42  /  /  /  /  2,09  0,91  /  1,29  /  100 Струмичка  57,73  /  36,52  /  /  /  /  /  /  1,71  4,04  /  100 Дојранска  32,51  4,29  59,12  /  /  /  /  /  /  0,54  3,54  /  100 Кукушка  49,72  /  46,15  /  /  /  /  /  /  /  4,13  /  100 Лагадинска  25,08  /  49,61  /  22,41  /  /  /  /  0,37  2,53  /  100 Касандра  /	 /  11,85  /  88,15  /  /  /  /  /  /  /  100 Света гора  11,10  /  /  /  45,41  /  /  /  2,52  /  /  40,97  100 Серска  37,43  0,20  26,21  0,98  26,62  /  /  /  1,67  2,32  4,24  0,32  100 З'хна	 38,41  /  14,76  /  33,03  /  0,09  /  1,67  /  2,84  9,20  100 Демир-Хисарска  60,02  2,23  28,54  1,26  0,68  /  /  /  4,21  /  3,06  /  100 Петричка  67,59  2,11  27,53  /  /  /  /  /  0,10  /  2,68  /  100 Мелничка  60,13  2,48  19,63  /  9,37  /  /  /  4,07  /  4,32  /  100 Горно-Џумајска  67,61  12,39  14,53  /  0,19  /  /  /  3,59  0,57  1,12  /  100 Разлог  69,27  26,60  0,24  /  /  /  /  /  1,95  /  1,95  /  100 Неврокопска  45,48  34,72  16,10  /  /  0,80  /  /  1,27  0,14  1,49  /  100 Драмска  16,27  18,79  47,34  0,09  8,23  /  /  /  0,23  0,27  6,47  0,27  100 Правишка  /  2,72  49,28  /  37,57  1,63  /  /  /  /  8,80  /  100 Кавалска  /  13,24  60,44  /  18,08  /  /  /  /  1,95  5,30  0,98  100 Сари-Шабанска	 1,14	 /  92,78  /  1,27  /  /  /  0,95  /  3,85  /  100 Скопски вилает || 58,14 || 3,12 || 22,41 || 0,08 || 0,01 || / || 0,24 || 12,50 || 0,75 || 0,39 || 2,16 || 0,19 || 100 Скопска  51,18  3,60  24,99  0,04  0,07  /  0,22  13,26  0,66  1,17  3,62  1,17  100 Тетовска  40,12  1,95  19,72  /  /  /  1,10  34,96  0,06  /  2,09  /  100 Кумановска  70,76  1,03  12,73  0,62  /  /  /  12,76  0,10  0,06  2,14  /  100 Прешовска  74,56  /  /  /  /  /  /  25,44  /  /  /  /  100 Кратовска  81,28  /  15,95  /  /  /  /  /  1,43  /  1,34  /  100 Криво-Паланечка  87,63  /  9,07  /  /  /  /  /  0,80  /  2,50  /  100 Кочанска  57,53  /  32,79  0,06  /  /  /  0,12  5,60  /  3,89  /  100 Малешево  67,49  29,40  1,45  /  /  /  /  /  /  /  1,66	 /  100 Штипска  45,28  /  51,69  /  /  /  /  /  /  1,61  1,29  /  100 Радовишка  44,13  /  53,97  /  /  /  /  /  /  /  1,90  /  100 Битолски вилает || 50,35 || 5,44 || 13,49 || 0,08 || 8,58 || 2,03 || 1,12 || 9,36 || 6,82 || 0,95 || 1,71 || 0,08 || 100 Битолска  58,79  1,62  9,51  0,13  /  /  0,43  8,17  15,22  3,64  2,15  0,33  100 Прилепска  78,22  2,38  11,14  /  /  /  /  4,82  1,02  /  2,42  /  100 Леринска  62,94  /  19,01  0,50  /  /  3,91  3,33  5,70  0,03  4,57  /  100 Охридска  68,33  5,02  9,95  /  /  /  0,50  11,59  3,25  /  1,36  /  100 Кичевска  64,35  19,35  /  /  /  /  /  15,64  /  /  0,67  /  100 Дебарска  28,85  19,24  6,32  /  /  /  /  44,29  /  /  1,31  /  100 Река  47,05  25,71  /  /  /  /  12,61  14,64  /  /  /  /  100 Костурска  62,36  5,78  5,23  /  12,55  0,23  1,21  4,58  5,70  1,00  1,35  /	 100 Калјарска  20,51  /  70,35  /  4,66  /  /  /  4,48  /  /  /  100 Анаселичка  3,73  /  /  /  71,26  22,32  /  /  1,64  /  1,04  /  100 Гревенска  /  /  1,74  /  47,75  16,96  /  0,52  32,09  /	 0,94	 /  100 Кожанска /  /  58,25  /  35,17  4,57  /  /  1,20  /  0,80  /  100 Вкупно во Македонија || 45,93 || 6,53 || 22,01 || 0,13 || 9,38 || 0,64 || 0,38 || 5,15 || 3,44 || 3,02 || 2,43 || 0,98 || 100

 Етничка припадност по градови  

Град Бугари Хр.  Бугари Мусл.  Турци  Черкези  Грци Хр.  Грци Мусл.  Арнаути Хр.  Арнаути Мусл.  Власи  Евреи  Цигани  Разни  ВкупноСолун10.000/26.000/16.000////55.0002.5008.500118.000Битола10.000 / 10.500 / / /  / 1.5007.0005.5002.00050037.000Скопје13.000/15.0003050/150/4508001.92050031.900Сер2.200/11.50040011.000 /  /  /  / 2.500500/28.100Прилеп16.900/6.200 /  /  /  /  / 480 / 960 / 24.520Штип10.900/8.700//////800500/20.900Велес12.000 / 6.600/ /  /  /  / 500/600/19.700Тетово8.500/9.000////500//1.200/19.200Дебар4.500//////10.500//500/15.500Охрид8.000/5.000///300500460/600/14.860Куманово7.700/5.800////6005030350/14.530Воден7.000/4.000/////30/40/11.070Бер350/6.500 / 2.000 / / / 300500850 / 10.500Струмица6.200/3.100//////700160/10.160Лерин2.820/5.000///10020084201.600/9.824Ениџе-Вардар4.000/5.100/25///249030609.599Кавала//5.000/3.500////4004004009.500Крушево4.950// /  /  / 400/4.000 / / / 9.350Драма350/6.300501.500///3001502401509.040Кукуш7.000/750/////////7.750Петрич2.450/4.600/////40/100/7.190Дојран4.000/2.300//////160320/6.780Банско6.500///////////6.500Горна Џумаја1.250/4.500/60///250180200/6.440Радовиш2.030/4.000///////200/6.230Неврокоп850/5.000/////19011065/6.215Костур300/1.600/3.000/300//750240/6.190Негуш1.500/800/3.500///300///6.100Кожани//3.000/2.800///300///6.100Кочани2.800/2.600////40150/360/5.950Валовиште1.200/3.300450350///120/420/5.840Кавадарци1.9403.000/ /  /  /  /  / 32/120 / 5.092Разлог3.2001.46080/////30/200/4.960Кичево1.2003.560/ /  /  /  /  /  / /84 / 4.844Струга3.000/1.000////350//220/4.570Кратово1.900/2.500///////100/4.500Ресен2.40080030 /  /  /  / 300570 / 350 / 4.450Крива Паланка1.500/2.500/////20/320/4.340Мелник500/950/2.650///30/200/4.330Гевгелија3.000 / 650175/ /  /  / 120/230 / 4.175Пехчево7003.300////////70/4.070Гостивар310/3.100////10025/200/3.735Правишта//1.250/1.100/////1.200/3.550Гуменџе3.150///////////3.150Кајлар//3.000/////////3.000Берово2.300600////////40/2.940Лагадин1.500/525//////150250/2.425Неготино1.925320/ / / /  /  / 90 / 60 / 2.395Гребен//500/600200//150/100/1.550Вкупно187.77513.040187.8351.10548.1352001.25014.59016.09567.84020.59910.110568.574

Според некои статистики во периодот кога се спороведувал пописот на територијата на етнографска Македонија имало 49 градови. Најголем град во Македонија бил Солун, додека втор по големина бил Битола (најголем во Вардарска Македонија), а како најмал се наведува градот Гребен. Од етнички аспект, Македонците (според К’нчов 'Бугари') биле мнозинство во 23 града, со тоа што во три од нив, Кичево, Пехчево и Кавадарци доминирале Македонците муслимани. Турците сочинувале повеќе од половина од населението во 20 града, потоа Грците во 4, а Албанците и Евреите во по еден град.

Може да се забележи дека во 1900 година, главни и речиси подеднакво застапени етнички групи во македонските градови биле Македонците (200.815) и Турците (187.835), кои заедно живееле во 35 градови. Воопшто немало Македонци во Кавала, Кожани, Правишта, Кајлар и Гребен, додека не биле запишани Турци во градовите Дебар, Крушево, Кавадарци, Кичево, Пехчево, Гуменџе, Берово и Неготино.

Во најголем број Македонците биле запишани во Прилеп (16.900 ж.), Албанците во Дебар, Власите во Битола, а Евреите, Турците, Грците и Ромите во Солун.

Од вкупно 2.247.574 жители, бројот на градското население изнесувал 568.574 жители или 25.2 %, додека поголемиот дел или 1.679.000 жители, односно 74,8 % припаѓале на селското население.

 Етничка припадност по кази согласно поделбата на Македонија од 1913 и 1919 година 
Ако се земе предвид поделбата на Македонија која настанала по Балканските војни и Првата светска војна, односно поделбата на Вардарска, Егејска и Пиринска Македонија, етничката припадност на населението според податоците по кази на К’нчов би била следната:Во Егејска Македонија се вклучени следните кази: Солунска, Берска, Ениџе-Вардарска, Воденска, Кукушка, Лагадинска, Касандра, Света гора, Серска, З'хна, Демир-Хисарска, Драмска, Правишка, Кавалска, Сари-Шабанска, Леринска, Костурска, Калјарска, Анаселичка, Гревенска и Кожанска. Во Вардарска Македонија се вклучени следните кази: Гевгелиска, Тиквеш, Велешка, Струмичка, Дојранска, Скопска, Тетовска, Кумановска, Прешовска, Кратовска, Криво-Паланечка, Кочанска, Малешево, Штипска, Радовишка, Битолска, Прилепска, Охридска, Кичевска, Дебарска и Река. Во Пиринска Македонија се вклучени следните кази: Петричка, Мелничка, Горно-Џумајска, Разлог и Неврокопска.

  Бугари Хр.  Бугари Мусл.  Турци  Черкези  Грци Хр.  Грци Мусл.  Арнаути Хр.  Арнаути Мусл.  Власи  Евреи  Цигани  Разни  Вкупно Егејска Македонија  307.240  39.532  270.600  2.100  208.019  13.753  3.291  5.584  33.284  59.560  29.588  17.210  989.761 Вардарска Македонија  600.530  65.974  190.548  737  50  /  5.219  110.117  38.882  7.990  20.491  4.800  1.045.301 Пиринска Македонија  124.463  41.297  34.016  /  2.710  620  /  /  3.958  290  4.478  /  211.832  Вкупно во Македонија || 1.032.233 || 146.803 || 494.664 ||2.837 || 210.779 || 14.373 || 8.510 || 115.701 || 77.267 || 67.840 || 54.557 || 22.010 || 2.247.574

Во проценти етничката припадност на населениeто би била:
  Бугари Хр.  Бугари Мусл.  Турци  Черкези  Грци Хр.  Грци Мусл.  Арнаути Хр.  Арнаути Мусл.  Власи  Евреи  Цигани  Разни  Вкупно Егејска Македонија  31,04  3,99  27,34  0,21  21,02  1,39  0,33  0,56  3,36  6,02  2,99  1,74  100 Вардарска Македонија  57,45  6,31  18,23  0,07  /  /  0,50  10,53  3,72  0,76  1,96  0,46  100 Пиринска Македонија  58,76  19,50  16,06  /  1,28  0,29  /  /  1,87  0,14  2,11  /  100  Вкупно во Македонија || 45,93 || 6,53 || 22,01 || 0,13 || 9,38 || 0,64 || 0,38 || 5,15 || 3,44 || 3,02 || 2,43 || 0,98 || 100

 Наводи 

Категорија:Книги од 1900 година
Категорија:Бугарски книги
Категорија:Книги за Македонија
Категорија:Демографија на Македонија
Категорија:Бугарска пропаганда во Македонија