Лале

Лале () е име на род кој се состои од многугодишни луковичести растенија од фамилијата на Лилјани. Латинското име на родот произлегува од персискиот збор toliban ("турбан") и се однесува на сличноста на цветните пупки на овие растенија со капата турбан.Н. Ф. Золотницкий. Цветы в легендах и преданиях. Москва, 1913. 

 Потекло на поимот 
Македонскиот назив „лале“ е навлезен од персискиот јазик преку турскиот. Оригинално на персиски е  لاله, [lâleh].

 Опис 

 Морфолошки особености 

Лалето е тревесто луковичесто многугодишно растение. Височината на растенијата е различна во зависност од видот и сортата и се движи од 10-20 до 65-100 cm.

 Коренов систем 

Се состои од додатни корења кои изумираат секоја година, сместени на дното од потковицовидниот долен дел од стеблото. Кај младите луковици (до првото цветање) се образуваат столони - шупливи структури на чие дно се наоѓа странична луковица. Обично столоните растат вертикално во низа, ретко странично.

 Стебло 

Претставено е во три форми: надземно стебло, столон и генеративни изданоци кои ги носат цветовите и лисјата. Стеблото е исправено, цилиндрично, со висина од 5-20 до 85-100 cm.

 Лисја 

Тие се издолжено-ланцетни, зелени или синозеленкасти, со мазни или разбранети рабови и мала восочна покривка. Нерватурата е виножитовидна. Распоредени се последователно и го опфаќаат стеблото. Најдолниот лист е најголем, додека најгорниот (т.н. флаг-лист) е најмал. Кај кауфмановото лале (T. kaufmanniana), грејговото лале (T. greigii), микелиевото лале (T. micheliana) и нивните градинарски форми, горната страна на листовите е украсена со виолетово-кафеави, пурпурни дамки или стрии, ленти, кои му даваат на растението посебен декоративен ефект. Кај возрасното цветачко растение има најчесто 2-4(5) листа кои се сместени во подолниот дел на стеблото. Кај младите растенија (до првото цветање) единствениот лист се развива при крајот на вегетативната сезона. Зачетоците на листовите се создаваат во новите луковици од возрасното растение во вегетативниот период, а растот продолжува во следната сезона.

 Цвет 

Обично еден, но постојат и повеќецветни видови (T. praenstas, T. turkestanica) и нивни сорти на чии цветоносци има 3-5 цветови, па и повеќе. Цветот е правилен, хермафродитен, околуцветникот се состои од шест слободни ливчиња, прашници има шест со издолжени антери; плодникот е со врвен трикоморен јајчник, постои кратко столпче и триделна стигма. Цветната формула на лалето е . Цветовите на лалињата се најчесто црвени, жолти, а поретко и бели. Бојата на различните сорти на лалиња е мошне разнообразна: од чисто бела, жолта, црвена, пурпурна, виолетова и речиси црна до комбинации од две, три или неколку бои. Често основата на венечните ливчиња е обоена со друга боја, различна од основната, што го образува т.н. дно на цветот. Формата на цветот е исто така многу разнообразна: бокаловидна, чашовидна, овална, лилјановидна, божуровидна, фимбријатна, ѕвездеста итн. Цверовите се крупни, со должина до 12 cm и пречник од 3 до 10 cm, а целосно отворените цветови на некои видови достигнуваат и до 20 cm во пречник. Цветовите на лалињата се отвораат широко на сонце и се затвораат ноќе и при облачно време.

 Плод 

Многусемена кутијка со триаголна форма. Семињата се плоски, триаголни, кафеавкасто-жолти, распоредени хоризонтално во два реда во секоја гнездова кутијка.

 Одбрани видови 
Tulipa acuminata 
Tulipa agenensis 
Tulipa aleppensis 
Tulipa armena
Tulipa aucheriana
Tulipa batalinii
Tulipa bakeri
Tulipa biflora
Tulipa borszczowii
Tulipa butkovii
Tulipa carinata
Tulipa celsiana
Tulipa clusiana 
Tulipa cretica
Tulipa cypria
Tulipa dasystemon
Tulipa didieri
Tulipa dubia
Tulipa edulis
Tulipa ferganica
Tulipa gesneriana
Tulipa goulimyi
Tulipa greigii
Tulipa grengiolensis
Tulipa heterophylla
Tulipa hoogiana
Tulipa humilis
Tulipa hungarica
Tulipa iliensis
Tulipa ingens
Tulipa julia
Tulipa kaufmanniana 
Tulipa kolpakowskiana
Tulipa korolkowii Regel
Tulipa kurdica
Tulipa kuschkensis
Tulipa lanata
Tulipa latifolia
Tulipa lehmanniana
Tulipa linifolia 
Tulipa marjolettii
Tulipa mauritania
Tulipa micheliana
Tulipa mongolica
Tulipa montana
Tulipa orphanidea 
Tulipa ostrowskiana
Tulipa platystigma
Tulipa polychroma
Tulipa praecox
Tulipa praestans
Tulipa primulina
Tulipa pulchella
Tulipa retroflexa
Tulipa rhodopea
Tulipa saxatilis
Tulipa sharonensis
Tulipa splendens
Tulipa sprengeri Baker
Tulipa stapfii
Tulipa subpraestans
Tulipa sylvestris 
Tulipa systola
Tulipa taihangshanica
Tulipa tarda
Tulipa tetraphylla
Tulipa tschimganica
Tulipa tubergeniana
Tulipa turkestanica
Tulipa undulatifolia
Tulipa urumiensis
Tulipa urumoffii
Tulipa violacea
Tulipa whittalli

Лалето како мотив во уметноста
 „Црвено и жолто лале“ — фотографија на Дарко Христов.Искра Донева, Небеска раскрсница. Скопје, 2009, стр. 36.

 Наводи 

Категорија:Лилјани