Крушоради

Крушоради — село во Леринско, Егејска Македонија, денес во општината Лерин на Леринскиот округ во Западна Македонија, Грција. Населението брои 271 жител (2011). Сè до 1940-тите селото било исклучиво македонско, но поради теророт и иселувањето, денес тие се малцинство, а мнозинството го сочинуваат колонисти од Епир.

 Географија и местоположба 
Селото се наоѓа во источниот дел на Леринско Поле, на северозападните падини на Кајмакчалан, на надморска височина од 730 м. Во непосредна близина на Крушоради е границата со Р Македонија. Низ Крушоради тече Стара Река, во мала котлина меѓу планините Старков Гроб од север и Мала Ниџе од исток.

Двете соседни села Јуруково (Јурко) и Горно Крушоради традиционално се сметаат за маала на Крушоради. Горно Крушоради било Горно, сегашното Крушоради било Средно, а Јуруково било Долно Маало. Со тек на времето, селото станало чифлик на турскиот бег Феин и така останале долго време, освен Јуруково, кое успеало да си го откупи имотот.

За ова сведочи Христо Силјанов во 1902 г.:

 Историја 
Преданијата велат дека првобитното населено место всушност било утврдената населба Крушовград понасевер од денешното село, во денешната месност Грамада. Месноста е така наречена поради купиштата големи грамадни камења кои опстоиле како сведоштво од некогашната тврдина.

 Османлиско време 
Во XV век за селото Крушовец, Костурско по име се заведени 36 глави на домаќинства.Гандев, Христо. Българската народност през XV век. Демографско и етнографско изследване, Наука и Изкуство, II изд., София, 1989. Во даночните регистри на немуслиманското население на Леринскиот волает од 1626-1627 г. селото се води како Крушорад со 61 домаќинства.Турски извори за българската история, т. VII, София 1986, стр. 333. Во 1848 г. рускиот славист Виктор Григорович го води Крушораде како македонско село.нарекувајќи го „бугарско“ под влијание на бугарската политика.Григорович, В. Очеркъ путешествія по Европейской Турціи, Москва, 1877, стр. 93. Според „Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника“ во 1873 г. Крушово (Krouchovo) има 40 домаќинства со вкупно 115 жители, Македонци.Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995, стр. 82-83.

Во 1899 г. во Крушоради е втемелена Македонската организација под раководство на Крсте Канзуров, Атанас Балов, Филип Гоговчев и Ѕоле Весов - Кардако.

На почетокот на XX век Крушоради се води како чисто македонско село во Леринската каза. Во 1900 г. според Васил К’нчов („Македонија. Етнографија и статистика“) во Крушоради (Горно и Средно) живееле 650, а во Јурук (Јуруково) — 216 Македонци христијани.Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 249. На почетокот на XX век целото село потпаднало под врховенството на Бугарската егзархија.

На Етнографската карта на Битолскиот Вилает од 1901 г. Крушоради се води како чисто македонско село во Леринската каза на Битолскиот санџак со 77 куќи.

Жителите на Крушоради зеле масовно учество во Илинденското востание во организација и под раководство на учителката Ката Неданчева.

По податоците на егзархискиот секретар Димитар Мишев („La Macédoine et sa Population Chrétienne“) во 1905 г. селото имало 760 Македонци.Brancoff, D.M. La Macédoine et sa Population Chrétienne. Avec deux cartes ethnographiques, Paris, 1905, pp. 176-177. Милоевиќ го води со 60 македонски куќи.

 Припојување кон Грција 
Со Букурешкиот договор во 1913 г. селото е припоено кон грчката држава, кога имало 606 жители (без Јуруково). Во 1920 г. селото имало 573 жители, а во 1926 г. е преименувано во Ахлада, што е буквален превод

 Втора светска и Граѓанска војна 
Во меѓувоениот период, 40 жители на селото се иселиле во прекуокеанските земји, некои од нив повлекувајќи ги своите семејства. Во Втората светска војна и за време на Граѓанската војна селото дало преку 50 жртви, од кои дури 43 активни борци. Поради големиот терор врз населението, од Крушоради побегнале 114 семејства, некои во Р Македонија, а некои во источноевропските земји, па така во сталото останале само 30 семејства. На место на иселените жители, грчките власти населиле колонисти од Епир, кои ја приграбиле земјата на пребегнатите Македонци.

 Население 
Наведеното население во државните пописи обично се однесува на Горно и Средно Крушоради. Пописите од 1951 и 1961 г. ги опфаќаат и жителите на Јуруково (Долно Крушоради. Горно Крушоради се брои како посебно населено место дури во поново време. Големото намалување на населението дошло со иселувањето на населението во странство и поголемите градски центри.

 Самоуправа и политика 
Селото припаѓа на општинската единица Овчарани со седиште во Неокази, која припаѓа на поголемата општина Лерин, во округот Лерин. Воедно, селото е дел од општинскиот оддел Крушоради, каде спаѓаат и селата Горно Крушоради и Јуруково. Целиот општински оддел традиционално се сметал за едно село со три маала.

 Стопанство 
Населението на Крушоради се занимава претежно со сточарство и земјоделство, а во непосредна близина рудникот за лигнит, отворен во 1927 г., во кој работат дел од селаните.

 Личности 
Родени во Крушоради
Ката Неданчева — учителка и организатор на селото во Илинденското востание
Лазо Димов Костенчев  — македонски револуционер од ВМОРО.
Тале Котев — македонски револуционер од ВМОРО.
Крсте Ламев — македонски револуционер од ВМОРО.
Ристо Костов Говедаров — македонски револуционер од ВМОРО.
Ристо Грамов — македонски револуционер од ВМОРО.
Атанас Доновски — македонски револуционер од ВМОРО.
Ристо Дончев — македонски револуционер од ВМОРО.
Коле Дудев — македонски револуционер од ВМОРО.
Георги Апостолов — македонски револуционер од ВМОРО.
Илија Апостолов — македонски револуционер од ВМОРО.
Алексо Тодорче — македонски револуционер од ВМОРО.
 Стојан Гоговчев (1910-1947) — антифашистички борец од ДАГ, загинат во одбрана на селото од монархофашистите
Стилјан Самарџиев — активист за правата на Македонците во Грција

Со потекло од Крушоради
 Никола Груевски (р. 1970) — поранешен премиер на Република Македонија.

 Наводи 

Категорија:Крушоради