Нобелова награда за хемија

Нобелова награда за хемија () — годишна награда што ја доделува Кралската академија на науките на научници од различни области на хемијата. Таа е една од петте Нобелови награди што ја основал во 1895 година пронаоѓачот на динамитот, шведскиот физичар Алфред Нобел (1833 - 1896). Останатите награди се: Нобелова награда за физика, Нобелова награда за физиологија или медицина, Нобелова награда за литература, Нобелова награда за мир и Нобелова награда за економија.

Според тестаментот на Нобел, наградата се исплатува од средствата на фондацијата „Нобел“, а ја доделува комитет од пет члена кои ги избира Кралската академија на науките. Првата Нобелова награда за хемија е доделена во 1901 година на Јакоб Хенрик вант Хоф, од Холандија.

Секој добитник добива медал, диплома и парична награда која не е иста секоја година. Во 2007 година, Гехарт Ертл добил десет милиони шведски круни, (малку повеќе од 1 милион €, или 1,4 милиони американски долари.

Наградата се доделува во Стокхолм на годишна церемонија на 10 декември, годишница од смртта на Нобел.

 Лауреати 
ГодинаДобитник Земја Образложување190175pxЈакоб Хенрик вант ХофХоландија„за пронаѓање на законите на хемиската динамика и осмотскиотот притисок во растворите"190275pxХерман Емил ФишерГерманија„за неговата работа на синтетизирање на шеќер и синтеза на пурин"190375pxСванте август АрениусШведска„за неговата теорија на електролитна дисоцијација"1904 75pxСер Вилијам Рамзи„за откривањето на инертните гасови во атмосферата, и одредувањето на нивното место во периодниот систем"1905 75pxАдолф вон БаејерГерманија„за унапредување на органската хемија и хемиската индустрија"190675pxАнри МоасанФранција„за неговото истражување и изолација на елементот флуор"1907 75pxЕдвард БухнерГерманија„за неговите биохемиски истражувања и откритието на слободноќелиската ферментација"190875pxЕрнест РадерфордВелика БританијаНов Зеланд„за истражување од областа на распаѓање на елементите и хемиската природа на радиоактивните супстанции"1909 75pxВилхелм ОствалдГерманија„за неговата работа на catalysis and for his investigations into the fundamental principles governing chemical equilibria and rates of reaction"191075pxОто ВалахГерманија"[for] his services to organic chemistry and the chemical industry by his pioneer work in the field of alicyclic compounds"191175pxМарија Склодовска - КириФранција"за откривање на елементите радиум и полониум, 
by the isolation of radium and the study of the nature and compounds of this remarkable element"191275pxВиктор ГрињарФранција"за откривањето на т.н. Грињаров реагенс"75pxПол СабатјеФранција"for his method of hydrogenating organic compounds in the presence of finely disintegrated metals"191375pxАлфред ВернерШвајцарија"[for] his work on the linkage of atoms in molecules [...] especially in inorganic chemistry"191475pxТеодора Вилиам РичардсСАД"за неговите прецизни определби на атомската маса  на голем број од хемиските елементи"191575pxРичард Мартин ВилстетерГерманија"за неговите истражувања на растителните пигменти, особено на пигментот хлорофил"1916Не е доделена1917Не е доделена191875pxФриц ХаберГерманија"за синтезата на амонијак од неговите составни елементи"1919Не е доделена192075pxВалтер Херман НернстГерманија"за неговата дејност во областа на термохемијата"192175pxФредерик СодиВелика Британија"for his contributions to our knowledge of the chemistry of radioactive substances, and his investigations into the origin and nature of isotopes"1922Франсис Вилиам АстонВелика Британија"for his discovery, by means of his mass spectrograph, of isotopes, in a large number of non-radioactive elements, and for his enunciation of the whole-number rule"192375pxФриц ПреглАвстрија"for his invention of the method of micro-analysis of organic substances"1924Не е доделена1925Рихард Адолф ЖигмондиГерманија"for his demonstration of the heterogeneous nature of colloid solutions and for the methods he used"192675pxТеодор СведбергШведска"for his work on disperse systems"192775pxХајнрих Ото ВиландГерманија"за неговите истражувања на внатрешниот состав на жолчните киселини и слични супстанции"192875pxАдолф Ото Рајнхолд ВиндаусГерманија"за неговите истражувања на внатрешниот состав на стеролите и нивната поврзаност со витамините"192975pxАртур ХарденВелика Британија"за нивните истражувања на ферментацијата на шеќер и ферментативни ензими"Ханс фон Ојлер-ХелпинГерманија193075pxХанс ФишерГерманија"за неговите истражувања на внатрешниот состав на хемин и хлорофил и особено за неговата синтеза на хемин"193175pxКарл БошГерманија"[for] their contributions to the invention and development of chemical high pressure methods"75pxФридрих БергиусГерманија193275pxИрвинг ЛангмјурСАД„за неговите откритија и истражувања во површинската хемија“1933Не е доделена193475pxХаролд Клејтон УрејСАД"за откривањето на деутериумот"1935Фредерик Жолио-КириФранција„за нивната синтеза на нови радиоактивни елементи“Ирен Жолио-КириФранција193675pxПетар ДибејХоландија"[for his work on] molecular structure through his investigations on dipole moments and the diffraction of X-rays and electrons in gases"1937Волтер ХовартВелика Британија"за неговите истражувања на јаглехидратите и витаминот Ц"Пол КарерШвајцарија"за неговите истражувања на каротиноиди, флавини, витамините А и Б2"1938Ричард КунГерманија"за неговата работа на каротиноиди и витамини"1939Адолф БутенандГерманија"за неговата работа на сексуалните хормони"Лавослав РужичкаШвајцарија"for his work on polymethylenes and higher terpenes"1940Не е доделена1941Не е доделена1942Не е доделена1943 75pxЃерѓ де ХевешиУнгарија"for his work on the use of isotopes as tracers in the study of chemical processes"1944Ото ХанГерманија"for his discovery of the fission of heavy nuclei"1945Артури Илари ВиртаненФинска"for his research and inventions in agricultural and nutrition chemistry, especially for his fodder preservation method"1946Џејмс Б. СамерСАД"за неговото откритие дека ензимите можат да се кристализираат"Џон Ховард НортропСАД"for their preparation of enzymes and virus proteins in a pure form"Вендеч Мередит СтенлиСАД1947Роберт РобинсонВелика Британија"for his investigations on plant products of biological importance, especially the alkaloids"1948Арне ЦелиусШвајцарија"for his research on electrophoresis and adsorption analysis, especially for his discoveries concerning the complex nature of the serum proteins"1949Вилиам ГиокСАД"for his contributions in the field of chemical thermodynamics, particularly concerning the behaviour of substances at extremely low temperatures"1950Ото ДилсГерманија"за нивното откритие и развивање на синтезата на диени"Курт АлдерГерманија1951Едвин МекмиланСАД"for their discoveries in the chemistry of transuranium elements"  Глен Т. СиборгСАД1952Арчер Џон Портер МартинВелика Британија"for their invention of partition chromatography"Ричард Лоренс Милингтон СингеВелика Британија1953Херман ШтаудингерГерманија"за неговите откритија во областа на макромолекуларната хемија"195475pxЛајнус ПолингСАД"for his research into the nature of the chemical bond and its application to the elucidation of the structure of complex substances"1955Винсент ду ВигнеодСАД"for his work on biochemically important sulphur compounds, especially for the first synthesis of a polypeptide hormone"1956Кирил Нормал ХиншелвудВелика Британија"за нивните истражувања во механизмот на хемиските реакции"Николај Николаевич СеменовСССР1957Лорд (Александер Р.) ТодВелика Британија"for his work on nucleotides and nucleotide co-enzymes"195875pxФредерик СенгерВелика Британија"за неговата работа на структурата на белковините, особено онаа на инсулинот"1959Јарослав Хејровски Чехословачка"for his discovery and development of the polarographic methods of analysis"1960Вилард Френк ЛибиСАД"for his method to use carbon-14 for age determination in archaeology, geology, geophysics, and other branches of science"196175pxМелвин КалвинСАД"for his research on the carbon dioxide assimilation in plants"1962Макс Фердинанд ПеруцВелика Британија"за нивните студии на структурата на глобуларните белковини"75px|John Cowdery KendrewЏон Коудери КендруВелика Британија1963Карл ЦиглерГерманија"for their discoveries in the field of the chemistry and technology of high polymers"Џулио НатаИталија1964Дороти Кроуфут ХоџкинВелика Британија"for her determinations by X-ray techniques of the structures of important biochemical substances"1965Роберт Барнс ВудвордСАД"for his outstanding achievements in the art of organic synthesis"1966Роберт МаликенСАД"for his fundamental work concerning chemical bonds and the electronic structure of molecules by the molecular orbital method"1967Манфред ЗигенГерманија"for their studies of extremely fast chemical reactions, effected by disturbing the equilibrium by means of very short pulses of energy"Роналд Џорџ Рејфорд НоришВелика БританијаЏорџ ПортерВелика Британија1968Ларс ОнзажерСАД"for the discovery of the reciprocal relations bearing his name, which are fundamental for the thermodynamics of irreversible processes"1969Дерек Х. Р. БартонВелика Британија"for their contributions to the development of the concept of conformation and its application in chemistry"Од ХаселНорвешка197075pxЛуис Ф. ЛелоарАргентина"за неговото откритие на шеќерни нуклеотиди и нивната улога во биосинтезата на јаглехидрати"1971Герхард ХерцбергКанада"for his contributions to the knowledge of electronic structure and geometry of molecules, particularly free radicals"197275pxКристијан Б. АнфинсенСАД"for his work on ribonuclease, especially concerning the connection between the amino acid sequence and the biologically active conformation"Стенфорд МурСАД"for their contribution to the understanding of the connection between chemical structure and catalytic activity of the active centre of the ribonuclease molecule"Вилијам Х. СтејнСАД1973Ернст Ото ФишерГерманија"for their pioneering work, performed independently, on the chemistry of the organometallic, so called sandwich compounds"Џефри ВилкинсонВелика Британија1974Пол Џ. ФлориСАД"for his fundamental work, both theoretical and experimental, in the physical chemistry of macromolecules"1975Џон Воркап КорнфортАвстралијаВелика Британија"for his work on the stereochemistry of enzyme-catalyzed reactions"Владимир ПрелогШвајцарија"for his research into the stereochemistry of organic molecules and reactions"1976Вилијам Н. ЛипскомбСАД"for his studies on the structure of boranes illuminating problems of chemical bonding"1977Иљја ПригожинБелгија"for his contributions to non-equilibrium thermodynamics, particularly the theory of dissipative structures"1978Питер Д. МичелВелика Британија"for his contribution to the understanding of biological energy transfer through the formulation of the chemiosmotic theory"1979Херберт Ч. БраунСАД"for their development of the use of boron- and phosphorus-containing compounds, respectively, into important reagents in organic synthesis"Георг ВитигГерманија198075pxПол БергСАД"for his fundamental studies of the biochemistry of nucleic acids, with particular regard to recombinant-DNA"75px|Walter GilbertВолтер ЏилбертСАД"for their contributions concerning the determination of base sequences in nucleic acids"75px|Frederick SangerФредерик СенгерВелика Британија1981Кеичи ФукуиЈапонија"for their theories, developed independently, concerning the course of chemical reactions"Роалд ХофманСАД1982Арон КлугВелика Британија"for his development of crystallographic electron microscopy and his structural elucidation of biologically important nucleic acid-protein complexes"1983Хенри ТаубСАД"for his work on the mechanisms of electron transfer reactions, especially in metal complexes"1984 Роберт Брус МерифилдСАД"for his development of methodology for chemical synthesis on a solid matrix"1985Херберт А. ХаупманСАД"for their outstanding achievements in developing direct methods for the determination of crystal structures"Џером КарлСАД198675px|Dudley R. HerschbachДадли Р. ХершбахСАД"for their contributions concerning the dynamics of chemical elementary processes"Јуан Т. ЛиСАДЏон Ч. ПоланиКанада1987Доналс Џ. КрамСАД"for their development and use of molecules with structure-specific interactions of high selectivity"75px|Jean-Marie LehnЖан-Мари ЛенФранцијаЧарлс Џ. ПедерсенСАД1988Јохан ДајзенхоферГерманија"for their determination of the three-dimensional structure of a photosynthetic reaction centre"75px|Robert HuberРоберт ХуберГерманијаХартмут МикелГерманија1989Сидни АлтманКанадаСАД"for their discovery of catalytic properties of RNA"75px|Thomas R. CechТомас Р. ЧекСАД1990Елијас Џејмс КориСАД"for his development of the theory and methodology of organic synthesis"1991Ричард Р. ЕрнстШвајцарија"for his contributions to the development of the methodology of high resolution nuclear magnetic resonance (NMR) spectroscopy"199275pxРудолф А. МаркусСАД"for his contributions to the theory of electron transfer reactions in chemical systems"1993Кери Б. МулисСАД"for contributions to the developments of methods within DNA-based chemistry [...] for his invention of the polymerase chain reaction (PCR) method"Мајкл СмитКанада„for contributions to the developments of methods within DNA-based chemistry [...] for his fundamental contributions to the establishment of oligonucleotide-based, site-directed mutagenesis and its development for protein studies"1994Џорџ Е. ОлаСАД"for his contribution to carbocation chemistry"1995Пол Ј. КруценХоландија"for their work in atmospheric chemistry, particularly concerning the formation and decomposition of ozone"75px|Mario J. MolinaМарио Х. МолинаСАД75pxФ. Шервуд РоландСАД1996Роберт Ф. Керл ЈуниорСАД"за нивното откритие на фулерени"75px|Harold KrotoСер Хари КротоВелика БританијаРичард Е. СмолиСАД1997Пол Д. БоерСАД"for their elucidation of the enzymatic mechanism underlying the synthesis of adenosine triphosphate (ATP)"Џон Е. ВокерВелика БританијаЈенс К. СкоуДанска"for the first discovery of an ion-transporting enzyme, Na+, K+ -ATPase"1998Волтер КохСАД"for his development of the density-functional theory"Џон А. ПоплВелика Британија"for his development of computational methods in quantum chemistry"1999Ахмед Х. ЗеваилЕгипетСАД"for his studies of the transition states of chemical reactions using femtosecond spectroscopy"2000Алан ХигерСАД"for their discovery and development of conductive polymers"Алан Г. МекдиармидСАДНов ЗеландХидеки ШиракаваЈапонија2001Вилијам С. НоулсСАД"for their work on chirally catalysed hydrogenation reactions"75px|Ryoji NoyoriРедзи НојориЈапонијаК. Бери ШарплесСАД"for his work on chirally catalysed oxidation reactions"200275px|John B. FennЏон Б. ФенСАД"for the development of methods for identification and structure analyses of biological macromolecules [...] for their development of soft desorption ionisation methods for mass spectrometric analyses of biological macromolecules"Коичи ТанакаЈапонија75px|Kurt WüthrichКурт ВитрихШвајцарија"for the development of methods for identification and structure analyses of biological macromolecules [...] for his development of nuclear magnetic resonance spectroscopy for determining the three-dimensional structure of biological macromolecules in solution"2003Питер АгреСАД"for discoveries concerning channels in cell membranes [...] for the discovery of water channels"75px|Roderick MacKinnonРодерик МекКинонСАД"for discoveries concerning channels in cell membranes [...] for structural and mechanistic studies of ion channels"200475pxАрон ЦихановерИзраел"for the discovery of ubiquitin-mediated protein degradation"75pxАврам ХершкоИзраел75pxИрвин РоузСАД2005Ив ШовенФранција"for the development of the metathesis method in organic synthesis"75px|Robert GrubbsРоберт Х. ГрубсСАДРичард Р. ШрокСАД200675pxРоџер Д. КорнбергСАД"for his studies of the molecular basis of eukaryotic transcription"200775pxГехарт ЕртлГерманија"for his studies of chemical processes on solid surfaces"2008Осаму ШимомураСАД/ЈапонијаAs of 26 октомври 2008, the nobelprize.org website page for the 2008 award gives Shimomura's country as "USA". However, the press release from the Nobel Foundation on 8 октомври 2008, announcing the award, states that Shimomura is a Japanese citizen. "за откривање и развивање на зелено флуоресцентната белковина, GFP"Мартин ЧалфиСАДРоџер Ј. ЦиенСАД 2009 75px Венкатраман Рамакришнан  „за проучувањата на составот и улогата на рибозомот“  75px Томас Стејц  75px Ада Јонат  2010 75px Ричард Хек  „за накрсното сврзување во органската синтеза по пат на паладиумска катализа“  75px Еичи Негиши  75px Акира Сузуки  2011 75px Дан Шехтман  „за откривањето на квазикристалите“  2012 75px Роберт Лефковиц  „за изучувањето на рецептори сврзани со G-белковина“  75px Брајан Кобилка  2013 75px Мартин Карплус  „за разработката на повеќеразмерни модели за сложени хемиски системи“  75px Мајкл Левит 3 Jewish professors -- two of them Israeli -- share 2013 Nobel Prize in chemistry | The Times of Israel 75px Арје Варшел  2014 75px Ерик Бециг  „за развојот на суперразделната флуоресцентна микроскопија“  75px Штефан Хел   75px Вилијам Мернер  2015 75px Томас Линдал  „за мехенистичките изучувања на поправката на ДНК“  75px Пол Модрич   75px Азиз Санџар  2016 75px Жан-Пјер Соваж  „за осмислување и синтеза на молекуларните машини“  75px Фрејзер Стодарт   75px Бен Феринга  2017 75px Жак Дибоше  „за развојот на криоелектронска микроскопија за високоразделно составно утврдување на биомолекулите во раствор“  75px Јоахим Франк  Frank, Joachim (2017), Curriculum Vitae . Retrieved 4 October 2017. 75px Ричард Хендерсон 201875px Френсис Арнолд„за насочената еволуција на ензимите“Press Release: The Nobel Prize in Chemistry 2018  Џорџ Смит„за фаговиот приказ на пептидите и антителата“75px Грег Винтер 2019 75п Џон Гудинаф  „за разработката на литиумскојонската батерија“    Стенли Витингем   75п Акира Јошино  2020 75п Емануел Шарпантје   „за осмислувањето на метод на уредување на геноми“  75п Џенифер Дудна  

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Официјалната страница на Кралската шведска академија на науките 
 Официјалната страница на фондацијата „Нобел“

Хемија