Сон

Сон — низа на слики и чувства кои се појавуваат за време на спиењето. Содржината и целта на соништата не може целосно да се разбере, иако тие биле предмет на интерес низ историјата. Научната дисциплина која се занимава со соништата е позната како онирологија, а толкувањето на сонот се нарекува ониромантија.

 Содржина на соништата 
Од 1940-ти до 1985 г., Калвин Хал собрал повеќе од 50.000 извештаи од соништа од Универзитетот Вестерн Ресерве (Western Reserve University). Во 1966 г. Хал и Ван де Кастл ја издале Анализата на содржината на соништата во која прикажале систем на кодирање за проучување на 1000 извештаи на соништа од студенти на универзитетот.Hall, C., & Van de Castle, R. (1966). The Content Analysis of Dreams. New York: Appleton-Century-Crofts. Content Analysis Explained  Се докажало дека луѓето низ цел свет сонуваат главно исти работи. Целосните извештаи за соништа на Хал штитеникот на Хал, Вилијам Домхоф, ги направил достапни за јавноста во средината на 1990-ти, а дозволил и различни анализи.

Личните искуства од последниот ден или недела се најчесто вклучени во соништата.

 Чувства 
Најчесто чувство што се јавува во соништата е немир. Другите чувства вклучуваат болка, осаменост, страв, радост итн. Негативните чувства се многу почести од позитивните.

 Сексуални теми 
Анализираните податоци на Хал покажале дека сексуалните соништа не се појавуваат повеќе од 10 проценти од времето и се подоминантни во средината на тинејџерските години. Друго проучување покажало дека 8% од соништата на мажите и жените имаат сексуална содржина.Zadra, A., "1093: SEX DREAMS: WHAT DO MEN AND WOMEN DREAM ABOUT?"  SLEEP, Volume 30, Abstract Supplement, 2007 A376. Во некои случаи сексуалните соништа можат да резултираат со оргазам. Тие соништа се познати како еротски соништа.http://www.measuredhs.com/pubs/pdf/FR157/04Chapter04.pdf Badan Pusat Statistik "Indonesia Young Adult Reproductive Health Survey 2002-2004" p. 27

 Повторливи соништа 
Додека соништата се сонуваат само еднаш, многу луѓе искусиле и повторливи соништа, што всушност претставува еден ист сон кој се јавил во различни прилики на спиење. Околу 70% од жените и 65% од мажите дале извештај за повторливи соништа.

 Најчести теми 
Анализата на содржините покажала дека се појавуваат некои најчести теми во соништата. Во нив спаѓаат: ситуации поврзани со училиштето, прогонување, трчање бавно на некое место, паѓање, доцнење, смрт на некоја жива личност, некој мртов дека е жив, паѓање на заби, летање, некои идни настани како родендени, годишнини итн. ( со различни сценарија), незгодни моменти, вљубување во некоја непозната личност, разочарување од некое испитување, неспособност да се движиш, невозможност да го фокусираш погледот, сообраќајни несреќи, дека си обвинет за некое злосторство кое не си го направил, случајно да сфатиш дека си гол, одење во тоалет и многу други.

 Боја наспроти црно-бело 
Дванаесет проценти од луѓето сонуваат само во црно-бело. Проучувањата од 1915 г. до 1950-тите се држеле до тоа дека најголем дел од соништата се црно-бели, но овие резултати почнале да се менуваат во 1960-тите. Во денешно време само 4,4 % од соништата на луѓе под 25 години се црно-бели. Неодамнешни истражувања укажуваат дека променетите резултати можеби се резултат на промената на телевизорите од црно-бели во боја.

 Неврологија на спиењето и соништата 

Нема општоприфатена биолошка дефиниција за сонувањето. Општите набљудувања покажуваат дека соништата се силно поврзани со брзото движење на очите т.е. РЕМ-спиењето,  а на електроенцефалограм се гледа дека тогаш активноста на мозокот најмногу наликува на будност. Незапаметените соништа надвор од РЕМ-спиењето се најчесто обични во споредба со другите. За време на животниот век една личност минува околу шест години во сонување, што е околу два часа секоја вечер.) Повеќето од соништата траат од 5 до 20 минути. Инаку, не е познато од кој дел на мозокот потекнува сонот, дали постои едно единствено место одговорно за сонот, или пак сонот потекнува од повеќе делови на мозокот, или која е целта на сонувањето за телото и умот.

Се претпоставува дека сонот е резултат на диметилтриптамин (DMT) во мозокот. За ова Џ. Келавеј предложил биохемиски механизам во 1988 г. според кој диметилтрипаминот може да се поврзе со феноменот на визуелен сон, каде што нивото на диметилтрипамин во мозокот периодично се издигнува за да предизвика визуелно сонување и други природни состојби на умот.

За време на РЕМ-спиењето ослободувањето на одредени невротрансмитери е речиси потиснато. Како резултат на тоа, моторните неврони не се стимулираат, а состојбата е позната како РЕМ-атонија. Ова ги спречува соништата да предизвикаат опасни движења на телото.

Проучувањата покажуваат дека различни видови на цицачи и птици доживуваат РЕМ-фаза за време на спиењето.

 Откривањето на РЕМ 
Во 1952 г. Јуџин Асерински го открил РЕМ-спиењето додека работел на операција на неговиот советник. Асерински забележал дека очите на заспаните треперат под затворените очни капаци, а подоцна користел и апарат за детектирање за да ги сними мозочните бранови за време на овие периоди. За време на една сесија го разбудил субјектот кој завивал и плачел за време на РЕМ-спиењето и го потврдил сомнежот дека всушност субјектот сонувал. Во 1953 г. Асерински и неговиот советник го издале пионерското откритие во списанието „Наука“ (Science).

 Теории за сонот 
Во своите „Дијалози“, папата Григориј I ги дели соновите во неколку категории: прво, соништа предизвикани од преоптоварен стомак или од суета; второ, несериозни соништа; понатаму, соништа предизвикани од желбите, или истовремено од желбите и од разиграноста на духот; соништа-откровенија; и измешани соништа, како резултат на желбите и на откровението.Aron Gurevič, Problemi narodne kulture u srednjem veku. Beograd: Grafos, 1987, стр. 205.

Бидејќи методите на интроспекција биле заменети со повеќе самосвесни објективни методи во социолошката наука во 1930-тите и 1940-тите, проучувањето на соништата се исфрлило од научната литература. Соништата не биле ниту директно видливи од експериментаторот, ниту пак биле доверливи субјектите или извештаите за соништата на субјектите, бидејќи биле изобличени како резултат на задоцнето присетување, ако и воопшто субјектите можеле да се присетат. Многу почесто соништата целосно се забораваат, можеби како резултат на нивниот недозволен карактер (Фројд 1955 г. [1900 г.]). Најпосле, се чинело дека овие проблеми ги ставаат соништата надвор од доменот на науката.

Откривањето дека соништата се случуваат главно за време на една специфична електрофизиолошка состојба на спиење, брзо движење на окото или РЕМ спиење, која може објективно да се набљудува, довело до враќање на интересот за овој феномен. Кога било одредено времето на траење на РЕМ фазата и субјектите биле разбудени за да дадат извештај пред да се случи некоја измена или заборавање, било утврдено дека субјектите многу точно го одредуваат времето додека се одвивало спиењето и дека раскажувањето на соништата всушност одговара на должината на РЕМ спиењето кое му претходело на будењето. Блиската врска меѓу РЕМ спиењето и сонот била првата основа за серија на извештаи кои го опишуваат сонувањето: дека е редовно навечер, најчесто повремен феномен и е активност со висока честота за време на секое спиење и се јавува во утврдени интервали отприлика секој 60-90 минути кај сите луѓе во текот на животниот век. Фазите на РЕМ спиење и соништата што ги придружуваат прогресивно се продолжуваат во текот на ноќта, во првата фаза се најкратки, околу 10-12 минути, а во втората и третата фаза се зголемуваат до 15-20 минути. На крајот на ноќта соништата може да траат околу 15 минути, иако овде може да се сонуваат различни прикаски како резултат на краткотрајни возбудувања што го прекинуваат спиењето кога ноќта завршува. Извештаите од соништа можат да бидат извештаи од нормални субјекти, во 50% од случаите кога будењето се прави пред да заврши првата РЕМ фаза. Степенот на враќање на податоците се зголемува до 99% ако будењето е направено во последната РЕМ фаза во ноќта. Зголемувањето на способноста за присетување е поврзана со засилувањето на мечтата, боите и емоциите во сонот во текот на ноќта. Приказната во сонот во последната РЕМ фаза е најдалеку од реалноста, содржи најмногу необични елементи и заедно со зголемената веројатност за спонтани возбудувања дозволува да се случи будењето, што ја повишува можноста за сеќавање на последниот сон. Различните луди особини на сонот придонесуваат и да се смета самиот сон за „луд“. Извештаите дека првите соништа во ноќта се пореални, всушност се мешаат со мислите за будење.

Хаглингс Џексон (1932 г.) сметал дека спиењето помага да се поништат непотребните сеќавања и врски од текот на денот. Ова го прегледале Крик и Мичисон (1983 г.) и цитирале дека сонот во спиењето е период на обратно учење. Сепак,  спротивниот став дека со сонувањето се пренесува информација исто така постои.

Проучувањето на соништата е спремно да продолжи надвор од опишувањата. Многу факти беа собрани за различната ментална активност без некое јасно разбирање на нејзината основна природа. Како може сонот да добие драматична форма без некој своеволен придонес на намерата на сонувачот? Како се формираат перцепциите кои често на економичен начин го изразуваат поврзувањето старите сеќавања и искуствата од моменталното будење? Дали има ефект од соништата и покрај тоа што се забораваат? Што ни кажуваат процесите за тоа како функционира умот? соништата се тежок предизвик. Тие заслужуваат да дадеме се од себе.

 Хипотези за сонувањето 
Постојат многу хипотези за функцијата на соништата меѓу кои: 
 Во текот на ноќта има многу надворешни стимули кои ги бомбардираат нашите чувства, но умот го толкува стимулот и го прави дел од сонот со цел да обезбеди континуитет во спиењето. Сепак умот ќе го разбуди поединецот ако е во опасност или ако е извежбан да реагира на одредени звуци, како што е плачење на бебе. 
 Сонот дозволува потиснатите делови од умот да се задоволат со помош на фантазија, а во исто време го одржува свесниот ум подалеку од мисли кои би предизвикале ненадејно будење во шок.  
 Фројд сметал дека лошите соништа му овозможуваат на умот да стекне контрола врз емоциите кои би резултирале во болни доживувања.  
 Јунг сметал дека соништата вршат компензација на одредени ставови кои се чуваат во будната свесност.Jung, C. (1948) General aspects of dream psychology. In: Dreams. Princeton, NJ: Princeton University Press, 23-66.  
 ФеренциFerenczi, S. (1913) To whom does one relate one's dreams? In: Further Contributions to the Theory and Technique of Psycho-Analysis. New York: Brunner/Mazel, 349.  претпоставувал дека соништата, ако се поттикне личноста, може да кажат нешто што отворено не е кажано. 
 соништата се како операциите за прочистување на компјутерите кога се исклучуваат, ги отстрануваат паразитските израстоци или други „грутки“ за време на спиењето.Evans, C. & Newman, E. (1964) Dreaming: An analogy from computers. New Scientist, 419:577-579.Crick, F. & Mitchison, G. (1983) The function of dream sleep. Nature, 304:111-114. 
 соништата создаваат нови идеи преку составување на случајни мутации на мисли. Некои од нив умот може да ги исфрли како бескорисни, додека други може да се сметаат за вредни и да бидат задржани. БлехнерBlechner, M. (2001) The Dream Frontier. Hillsdale, NJ: The Analytic Press. ја нарекуваа оваа теорија „Дарвинизам поврзан со сонот.“ 
 соништата го регулираат расположението.Kramer, M. (1993)The selective mood regulatory function of dreaming: An update and revision. In: The Function of Dreaming. Ed., A. Moffitt, M. Kramer, & R. Hoffmann. Albany, NY: State University of New York Press. 
 ХартманHartmann, E. (1995)Making connections in a safe place: Is dreaming psychotherapy? Dreaming, 5:213-228.  вели дека соништата можат да функционираат како психотерапија, со „ градење на сигурни врски“ и дозволување сонувачот да ги обедини мислите кои се можеби одвоени додека е буден.
 Неодамнешните истражувања на психологот Грифин, кои следувале по 12-годишното испитување на податоци од најзначајните лаборатории за спиењето, довеле до формулирање на теорија на сонувањето за исполнување на очекувањата, според која сонувањето метафорично пополнува некои емоционални очекувања во автономниот нервен систем и го намалува нивото на стрес кај цицачите.Griffin, J. (1997) The Origin of Dreams: How and why we evolved to dream. The Therapist, Vol 4 No 3.Griffin, J, Tyrrell, I. (2004) Dreaming Reality: how dreaming keeps us sane or can drive us mad'. Human Givens Publishing. 
 соништата се производ на „одвоена мечта“, која што е одвоена од свеста и повлекува материјал од сетилната меморија за стимулација, со сетилна поддршка што резултира во халуцинација. Со стимулирање на сетилни сигнали за да ги движат автономните нерви, соништата можат да влијаат врз врската ум-тело. Во мозокот и ’рбетот, автономното „обновување на нерви“, кое може да се прошири до крвните садови, ја поврзува болката и притискањето на нервите. Нервите се групирани во повеќе синџири кои во кинеската медицина се наречени меридијани. За време на сонувањето, телото исто така го активира синџирот на меридијани за обнова на телото и му помага да расте и да испрати сигнали за движење под притисок, кога се покачува  нивото на ензими за растење.

 Соништата и психозата 
Голем број мислители коментирале за сличностите меѓу феномените соништа и психоза. Сличните елементи во двете состојби вклучуваат нарушување на мислата, депримирачки или несоодветни афекти (емоции) и халуцинација. Меѓу филозофите, на пример Кант, напишал дека „лудакот е буден сонувач“.Quoted in La Barre, W. (1975). "Anthropological Perspectives on Hallucination and Hallucinogens". In R.K. Siegel and L.J. West (eds.), Hallucinations: Behavior, Experience, and Theory. New York: Wiley. Шопенхауер рекол: „Сонот е краткотрајна психоза, а психозата е долготраен сон.“ Ibid. Во областа на психоанализата, Фројд напишал: „Тогаш, сонот е психоза“,Freud, S. (1940). An Outline of Psychoanalysis. London: Hogarth Press. а Јунг: „Дозволете му на сонувачот да шета и да дејствува како буден и имаме клиничка слика на рана деменција.“Jung, C.G. (1909). The Psychology of Dementia Praecox, translated by F. Peterson and A.A. Brill. New York: The Journal of Nervous and Mental Disease Publishing Company. Грифин и ТирелGriffin, J. & Tyrrell, I. (2003) Human Givens: A new approach to emotional health and clear thinking. HG Publishing. ISBN 1-899398-31-7 отишле чекор понатаму, сметајќи дека „шизофренијата е будна реалност развиена со сонувачкиот мозок.“Griffin, J. & Tyrrell, I. (2003) Dreaming Reality: How dreaming keeps us sane, or can drive us mad. ISBN 1-899398-36-8

 Поврзаност со медицински состојби 
Одредени медицински состојби (невролошки состојби) можат да влијаат врз соништата. На пример, луѓето со синестезија никогаш не изјавиле црно-бело сонување, и честопати имаат тешкотија во претставување на идејата за сонување само во црно-бело. Терапијата за повторување на кошмарите (често поврзувана со посттрауматичен стрес) може да вклучува алтернативни сценарија кои почнуваат на секој чекор од сонот.

 Толкување на сонот 

Низ историјата соништата се користеле за лечење (како што е пронајдено во храмот на Асклепиј кај Старите Грци) како и за управување со божествената инспирација. Некои домородни американски племиња користеле „потрага по привидување“ како обред, постење и молитва сè додека не добиле сон  како предвидување, кој требало да се сподели со остатокот од племето.

За време на доцниот XIX и XX век, и двајцата Зигмунд Фројд и Карл Јунг ги поистоветувале соништата како врска помеѓу свесното и несвесното. Тие исто така уверуваат дека несвесното е доминантна сила во сонот и соништата ја изразуваат менталната активност на восприемачката сила. Додека Фројд сметал дека постои активна цензура на несвесното дури и за време на сонот, Јунг расправал дека чудниот квалитет на соништата е ефикасен јазик, кој во споредба со поезијата еднакво е способен за откривање на скриеното значење.

Фриз Перлс ја претставил својата теорија за соништата како дел од холистичката природа на Гешталт терапијата. соништата се гледаат како проекции на дел од себе што бил игнориран, одбиен или потиснат.

Јунг расправал дека секој човек во сонот може да се смета дека претставува гледиште на сонувачот, што тој го нарекува субјективен пристап до соништата. Перлс го проширил овој став и рекол дека дури и неживите објекти во сонот можат да претставуваат гледишта на сонувачот. Според тоа може да се побара од сонувачот да се замисли дека е објект во сонот и да го опише, со цел да ја зголеми свесноста за одликите на објектите што одговараат на личноста на сонувачот.

 Други поврзани појави 
 Свесен сон 

Свесниот сон е свесно воспримање на својата состојба за време на сонувањето. Во оваа состојба личноста најчесто има контрола врз карактерите и околината на сонувањето како и за активностите на сонувачот во рамките на сонот.Lucid dreaming FAQ  by 1The Lucidity Institute at Psych Web. Појавата на свесно сонување е научно докажано.

Ониронаут е поим кој најчесто се користи за оние кои сонуваат свесно.

 Соништа за расеани грешки 
соништата за расеано грешки се соништа во кои сонувачот расеано прави нешто што се обидувал да го запре (еден класичен пример е сонување дека палиш цигара кога се обидуваш да ги откажеш цигарите). Субјектите кои имале вакви соништа се разбудиле со интензивно чувство на вина. Едно проучување нашло позитивна врска меѓу овие соништа и успешното запирање на ваквото однесување.

 Сонувањето и „реалниот свет“ 

Соништата можат да се поврзат со реалните чувства, како што е вклучувањето на звуци од околината во соништата. Пример за тоа е ѕвонење на телефон во сонот додека тој и навистина ѕвони. Со исклучок на случаите со свесното сонување, луѓето сонуваат без да бидат свесни дека го прават тоа. Некои филозофи заклучиле дека она што го сметаме за „реален свет“ може да е навистина тоа или само илузија (идеја позната како скептична хипотеза за онтологијата). Прво оваа идеја ја спомнал Чуанг Це, а била дискутирана и во хиндуизмот. Будизмот врши широка примена од оваа расправа во своите дела.  Во западната филозофија била спомената во 17 век од страна на Декарт во неговото дело Медитаации за првата филозофија.

 Присетување на соништа 
Присетувањето на соништата е многу несигурно, иако вештината може да се истренира. Присетувањето во соништата најчесто може да се случи ако личноста се разбуди додека сонува. Жените почесто се присетуваат на соништата од мажите. соништата на кои леѓето тешко се присетуваат може да се окарактеризираат со релативно мало влијание и фактори како возбудување или попречување играат улога во присетувањето на соништата. Честопати, присетувањето на соништата може да се случи со слушање на случаен предизвик или стимул. Дневник за соништата може да помогне за нивно присетување, за психотерапијата или за забава. За некои луѓе, штом главата ќе ја допре перницата кога си легнуваш навечер, спонтано се доживуваат некои бледи слики и чувства од претходната вечер. Сепак тие се најчесто слаби и кратки за да дозволат присетување на соништата.

 Дежа ви 

„Дежа ви“ е опишано како чувство на претходно искусување на нешто на јаве или на сон, навидум заборавено сè до моментот на потсетување.

 Поврзување на соништата 
Во една употреба поимот „поврзување на соништата“ е феномен според кој некој надворешен стимул, најчесто звучен, станува дел од сонот и го буди сонувачот. Има позната слика на Салвадор Дали што го опишува овој концепт, насловена како „Сон предизвикан од летот на една пчела“ (1944 г.).

Поимот „поврзување на соништата исто така се користел во испитувањето на степенот до кој настаните од претходниот ден стануваат елементи на соништата. Неодамнешните проучувања сметаат дека најголемо влијание имаат настаните од претходниот ден како и тие од пред една недела.

Сонот како тема во уметноста и во популарната култура
Сонот на Јакоv за скалите на ангелите|thumb|250px

Сонот е често застапено во уметноста и во популарната култура. Долго време низ историјата соништата биле предмет на претпоставка и извор на инспирација. Низ историјата, луѓето го барале нивното значење и се обидувале да гатаат со нивна помош. Гледано физиолошки, соништата се опишуваат како реакција на неутралните процеси за време на спиењето, психолошки како одраз на потсвеста, а пак гледано духовно, тие се пораки од Бог или предвидување на иднината. Многу култури практикувале инкубација на соништата, со намера да се обработат, што биле претскажувачки или содржеле божествени пораки. Во Јудаизмот се одржува посебна церемонија, наречена „хатават халом“, што буквално значи „сонот да се направи добар“. Преку овој обред, рабинот или рабинскиот суд можат позитивно да ги толкуваат вознемирувачките соништа.Berel Wein "DREAMS" Во Стариот Рим, толкувачот на соновите се нарекувал Аугур.„Objašnjenja“, во: Rimska lirika. Beograd: Rad, 1964, стр. 105.

Современата популарна култура ги сфаќа соништата, како и Фројд, како израз на најдлабоките стравови и желби на сонувачот. Во филмовите, како Маѓепсан (Spellbound) од 1945 година или Манџурскиот кандидат од 1962 година, протагонистите мора да извлекуваат битни поуки од надреални соништа.Van Riper, op.cit., p. 57.

Сепак, повеќето од соништата во популарната култура не содржат симболи, туку директен и реалистичен опис на стравовите и желбите на сонувачот. Сцените со соништа може да не се разликуваат од оние сцени од реалниот свет на сонувачот, раскажувачка техника што го намалува чувството за безбедност на сонувачот и публиката и овозможува протагонистите во хорор-филмовите, како што се Кери (1976), Петок 13-ти(1980) или Американски врколак во Лондон (1981) случајно да бидат нападнати од силите на мракот додека се наоѓаат навидум на безбедни места.

Во спекулативната фикција, границата меѓу сонот и реалноста може да биде заматена дури и многу повеќе отколку што е потребно во приказната. Сонот може да биде психички манипулирани (филмовите Кошмарот на улицата на Брестовите, 1984-1991) или буквално да се исполни како во Керамичарско тркало на рајот (1971). Со таквите приказни, протагонистите пред публиката одигруваат искуства од нивни лични соништа, што ги чувствуваат како реални.

Сонот како тема во книжевноста
 „Снопирачи“ — краток расказ на македонската писателка Тања Аждаја.Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ. Скопје: Темплум, 2022, стр. 330.
 „Сонот на Џубуру Кетару“ — краток расказ на македонската писателка Тања Аждаја.Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ. Скопје: Темплум, 2022, стр. 331.
 „Што сонувам и што ми се случува“ (српски: Шта сањам и шта ми се догађа) - песна на српскиот писател Иво Андриќ.Иво Андрић, Ex Ponto - Немири - Лирика. Београд: Просвета, 1977, стр. 210-215.
 „Утехата на соништата“ (српски:Утеха снова) - песна на Иво Андриќ од 1916 година.Иво Андрић, Ex Ponto - Немири - Лирика. Београд: Просвета, 1977, стр. 166-167.
 „Сон“ (српски: Сан) - песна на Иво Андриќ од 1918 година.Иво Андрић, Ex Ponto - Немири - Лирика. Београд: Просвета, 1977, стр. 168-169.
 „Истории и сништа“ - збирка раскази на бразилскиот писател Лима Барето од 1920 година.Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 286.
 „Близу Зулден“ — кус расказ на австрискиот писател Томас Берхнард од 1978 година.Томас Бернхард, Имитатор на гласови. Скопје: Темплум, 2008, стр. 145-146.
 „Приказна за сонот“ - расказ во „Декамерон“ на Џовани Бокачо.„Приказна за сонот“, во: Џовани Бокачо, Декамерон. Скопје: Македонска книга и Мисла, 1988, стр. 139-145.
 „Мите сонува“ - роман за деца на македонскиот писател Генади Болиновски од 1961 година.Драган Мишкоски, „Разговор за делото „Игра на прозорецот“ од Генади Болиновски“, во: Генади Болиновски, Игра на прозорец, Скопје: Култура, Наша книга, Мисла, Македонска книга, Детска радост, 1990, стр. 79.
 „Сон“ — песна на аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес.Horhe Luis Borhes, Šifra. Beograd: Paidea, 2012, стр. 65-66.
 „Еден сон“ — песна на аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес.Horhe Luis Borhes, Šifra. Beograd: Paidea, 2012, стр. 67.
 „Заборавен сон“ — песна на аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес.Horhe Luis Borhes, Šifra. Beograd: Paidea, 2012, стр. 68-69.
 „Пет соништа“ - краток расказ на Андре Бретон.Андре Бретон, Рајот не е наполно загубен. Скопје: Култура, 1989, стр. 21-28.
 „Сонот на Будимка девојка“ (српски: Сан Будимке дјевојке) - бугарштица.Бугарштице. Београд: Рад, 1979, стр. 73-74.
 „Бегство (осум сонови)“ - драма на рускиот писател Михаил Булгаков од 1927 година.„Mihail Bulgakov 1891 - 1940. Hronologija“, во: Mihail Bulgakov, Pseće srce. Beograd: LOM, 2008, стр. 123.
 „Сон“ - песна на Никола Јонков Вапцаров.Никола Ј. Вапцаров, Песни. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 85-86.
 „Следејќи го сонот“ - книга на Мендо Велјановски.Магор, Каталог 2015. Скопје, 2015, стр. 23.
 „Мојот интимен сон“  - песна на францускиот поет Пол ВерленПол Верлен, Есенска песна. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 8.
 „Мрачен сон се вие“  - песна на Пол Верлен.Пол Верлен, Есенска песна. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 60.
 „Тебе те сонив ноќва јас“  - песна на Пол Верлен.Пол Верлен, Есенска песна. Скопје: Македонска книга, 1987, стр. 72.
 „Сон“ - кус расказ на македонскиот писател Драган Георгиевски од 2013 година.Драган Георгиевски, Метаморфузија, Темплум, Скопје, 2013.
 „Соблекување пред сонот“ - песна на полскиот поет Станислав Гроховјак.Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 243-245.
 „Сон за сонот“ - песна на југословенскиот поет Мак Диздар.Мак Диздар, Горчин. Скопје, Македонска книга, стр. 27.
 „Сон педесет и прв“ - песна на Мак Диздар.Мак Диздар, Горчин. Скопје, Македонска книга, стр. 33.
 „Новогодишен сон“ — расказ за деца на македонскиот писател Киро Донев од 2013 година.Киро Донев, Приказни од куќичката на дрво. Скопје: Македоника литера, 2013, стр. 94-95.
 „Што сони Тони“ — расказ за деца на Киро Донев од 2013 година.Киро Донев, Приказни од куќичката на дрво. Скопје: Македоника литера, 2013, стр. 116.
 „Сон“ — кус расказ на македонскиот писател Ѓоко Здравески од 2019 година.Ѓоко Здравески, Отсечки стварност. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 28.
 „Сон“ — расказ за деца на македонскиот писател Неџати Зекерија.Неџати Зекирија, Орхан. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 47-48.
 „Новогодишниот сон на Орхан“ — расказ за деца на македонскиот писател Неџати Зекерија.Неџати Зекирија, Орхан. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 85-86.
 „Подземен сон“ - песна на македонскиот писател Славко Јаневски од 1966 година.Славко Јаневски, Евангелие по Итар Пејо. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 57-58.
 „Сон на студената плоча“ — песна на Славко Јаневски.Славко Јаневски, Глуви команди. Мисла, Скопје, 1966, стр. 21-23.
 „Пупи Паф - господар на соништата“ - книга за деца на Славко Јаневски од 1996 година.„Библиографија на книгите за деца на Славко Јаневски“, во: Славко Јаневски, Како така? Зошто така? Сè да знае светов сакал!. Скопје: Темплум, 2014, стр. 151.
 „Сон сонувам, тебе ти кажувам“ - песна на Славко Јаневски.Славко Јаневски, Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми. Скопје: Темплум, 2014, стр. 102.
 „Како сонуваат децата“ - песна на Славко Јаневски.Славко Јаневски, Коренот на стеблото ја надминува мерата на нивните разуми. Скопје: Темплум, 2014, стр. 137.
 „Сништа без поука“ - кус расказ на ирскиот писател Вилијам Батлер Јејтс од 1902 година.Вилијам Батлер Јејтс, Келтскиот самрак. Скопје: Бегемот, 2014, стр. 141-151.
 „По сонот“ (српски: После сна) - песна на српскиот поет Јован Јовановиќ-Змај.Јован Јовановиħ Змај, Краљевина Лаждишажди. Београд: Просвета, 1963, стр. 38.
 „Сонот“ — песна на Блаже Конески од 1974 година.Блаже Конески, Збор и опит 1. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 57.
 „Расцеп“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1988 година.Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 45.
 „За соништата“ (хрватски: O snovima) - песна на хрватскиот писател Мирослав Крлежа.Miroslav Krleža, Lirika. Sarajevo: Svjetlost, 1966, стр. 26-27.
 „Сон“ (српски: San) - песна на Десанка Максимовиќ.D. Maksimović, Pesme. Beograd: Rad, 1964, str. 58.
 „Ги изнајмувам своите соништа“ - расказ на колумбискиот писател Габриел Гарсија Маркес Габриел Гарсија Маркес, Дванаесет искушенија. Скопје: Три, 2008.
 „Сон и јаве“ (српски: Сан и јава) - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.Митко Маџунков, Међа света. Београд: Просвета, 1984, стр. 178-179.
 „Сонови“ (англиски: Dreams) - поема на англискиот поет Волтер де ла Мер (Walter de la Mare).Walter de la Mare, „Dreams“, во: Kenneth Allot, ed., The Penguin Book of Contemporary Verse 1918 – 60. Harmonsworth, Middlesex, UK: Penguin Books, 1962. стр. 53-57.
 „Сонувачи“ - песна на српскиот поет Бранко Миљковиќ.Бранко Миљковиќ, Избор. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 113.
 „Лош сон пред спиење“ - песна на српскиот поет Бранко Миљковиќ.Бранко Миљковиќ, Избор. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 77-78.
 „Сон без звуци и бои“ - кус расказ на македонскиот писател Дејан Мирчески од 2012 година.Дејан Мирчески, Кристалните јами на пропаста, Темплум, Скопје, 2012.
 „Тајната моја само сонот ја занае“ - книга на Златко Д. Пате.Магор, Каталог 2015. Скопје, 2015, стр. 22.
 „Сон за една работа“ (италијански: Il sogno di una cosa) - роман на италијанскиот писател Пјер Паоло Пазолини од 1962 година.Valerio Magreli, „Biografska beleška“, во: Pjer Paolo Pazolini, Put i nebo. Beograd: Mali vrt, 2016, стр. 91.
 „Сон на летната ноќ (пет песни)“ - поетски циклус на рускиот писател Борис Пастернак од 1918-1922 година.Борис Леонидович Пастернак, Изабране песме. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 96-103.
 „Деветтиот сон на Вера Павловна“ — расказ на рускиот писател Виктор Пелевин од 1991 година.Виктор Пелевин, Синиот фенер. Скопје: Бегемот, 2018, стр. 181-205.
 „Последниот сон“ - расказ на македонскиот писател Горан Петревски од 2014 година.Горан Петревски, Одбрани трудови. Скопје: Темплум, 2014.
 „Единствениот сон“ (српски: Jedini san) — песна на српскиот писател Растко Петровиќ.Zoran Mišić, Antologija srpske poezije. Nolit, Beograd, 1963, стр. 199-200.
 „Џони Пеник и Библијата на соништата“ (англиски: Johnny Panic and the Bible of Dreams) - книга на американската писателка Силвија Плат од 1977 година.Vladislava Gordić Petković, „Opasno leto 1953: lekcije o suicidu“ во: Silvija Plat, Stakleno zvono. Beograd: Laguna, 2017, стр. 16.
 „Во сонот сон“ (англиски: A Dream within a Dream) - песна на Едгар Алан По од 1827 година.Едгар Алан По, Поезија, Македонска книга, Скопје, 1969, стр, 6-7.
 „Сон“ (англиски: A Dream) - песна на Едгар Алан По од 1827 година.Едгар Алан По, Поезија, Македонска книга, Скопје, 1969, стр, 8.
 „Земја на соништата“ (англиски: Dream-Land) - песна на Едгар Алан По од 1844 година.Едгар Алан По, Поезија, Македонска книга, Скопје, 1969, стр, 31-33.
 „Сказна за дедо Сон и внучињата Сончиња“ — песна на македонскиот писател Видое Подгорец.Видое Подгорец, И сончогледите спијат. Скопје: Македонска книга, Детска радост, Култура, Мисла, Наша книга, 1990, стр. 11.
 „Сонот на детето“ - песна на македонскиот поет Анте Поповски.Анте Поповски, Дрво што крвави. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 97.
 „Сонот на монахот“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.Анте Поповски, Поезија. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 180.
 „Полноќна глутница“ — песна на македонскиот поет Анте Поповски.Анте Поповски, Поезија. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 232.
 „Сон врз каменот крај езерото“ - песна на Анте Поповски.Анте Поповски, Дрво што крвави. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 126.
 „Сон“ — песна на македонскиот поет Живко Ризовски од 1995 година.Живко Ст. Ризовски, Дете и светулка. Скопје: Наша книга, 1995, стр. 7.
 „Последниот сон“ - расказ на македонската писателка Жанета Станоевска, од 2011 година.Жанета Станоевска, Луѓе, птици и сеништа: Збирка раскази, Темплум, Скопје, 2011.
 „Три соништа и едно јаве“ - расказ на Жанета Станоевска од 2011 година.
 „Модести Блејз“ — краток расказ на македонскиот писател Сашо Стефановски (под псевдонимот Џанго Помалиот).Џанго Помалиот, Намали малце чалам. Скопје: Темплум, 2018, стр. 33-36.
 „Детскиот сон“ — песна на македонскиот поет Стојан Тарапуза.Стојан Тарапуза, Сон на тркала, Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 102-103.
 „Сношти на сон зборев“ — песна на Стојан Тарапуза.Стојан Тарапуза, Сон на тркала, Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 104.
 „Каде одат соништата“ — песна на Стојан Тарапуза.Стојан Тарапуза, Сон на тркала, Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2015, стр. 105.
 „Сон“ - песна на полскиот поет Јулијан Тувим.Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 38.
 „Штимери на соништа“ — краток расказ на македонската писателка Оливера Ќорвезироска од 2021 година.Оливера Ќорвезироска, Престапни години (прозен календар). Скопје: Бегемот, 2021, стр. 168-169.
 „Четириесет и два грама“ — краток расказ на македонската писателка Оливера Ќорвезироска од 2021 година.Оливера Ќорвезироска, Престапни години (прозен календар). Скопје: Бегемот, 2021, стр. 190-191.
 „Касиерка“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.Оливера Ќорвезироска, Престапни години (прозен календар). Скопје: Бегемот, 2021, стр. 343-344.
 „Југото-фустан“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.Оливера Ќорвезироска, Престапни години (прозен календар). Скопје: Бегемот, 2021, стр. 383-384.
 „Чорапи со сусам“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.Оливера Ќорвезироска, Престапни години (прозен календар). Скопје: Бегемот, 2021, стр. 579.
 „Соништата од Бункер Хил“ - роман на американскиот писател Џон Фанте од 1982 година.„Белешка за авторот и делото“, во: Џон Фанте, Прашај ја правта. Скопје: Темплум, 2008, стр. 247-249.
 „Сонот го полудува човекот“ - краток расказ на рускиот писател Данил Хармс.Danil Harms, Sto slučajeva. Beograd: Laguna, 2016, стр. 50.
 „Сон“ - кус расказ на рускиот писател Данил Хармс.Данил Хармс, Случаи.Скопје: Темплум, 2004.
 „Господинот Когито тагува над ништожноста на соништата“ - песна на полскиот поет Збигњев Херберт.Zbignjev Herbert, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 117.
 „Господинот Когито сон-будење“ - песна на Збигњев Херберт.Zbignjev Herbert, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 225.
 „Јазикот на сонот“ - песна на Збигњев Херберт.Zbignjev Herbert, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 237-238.
 „Сон“ — песна на шпанскиот поет Хуан Рамон Хименес.Huan Ramos Himenes, Ja nisam ja. Rad, Beograd, 1977, стр. 44.
 „Сон“ — расказ на рускиот писател Велимир Хлебников.Велимир Хлебњиков, Краљ времена Велимир I. Просвета: Београд, 1964, стр. 253-254.
 „Сон“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.Savremena poljska poezija. Beograd: Nolit, 1964, стр. 188.
 „Пофалба на соновите“ - песна на Вислава Шимборска.Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 165-166.
 „Сонот на старата желка“ - песна на Вислава Шимборска.Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 182.
 „Поетовиот грозен сон“ - песна на Вислава Шимборска.Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 359-360.
 „Сонови“ - песна на Вислава Шимборска.Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 393-394.
 „Сон“ - песна на Вислава Шимборска.Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 412-413.
 „Во сонот на црната жена“ - песна на македонскиот поет Ацо Шопов.Ацо Шопов, Песни. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 111-112.
 „Домот на сонот“ - песна на Ацо Шопов.Ацо Шопов, Песни. Скопје: Македонска книга, Мисла и Култура, 1988, стр. 153.
 „Соновник“ - кус расказ на Иван Шопов од 2010 година.Иван Шопов, Азбука и залутани записи, Темплум, Скопје, 2010.

Сонот како тема во музиката
Сонот како тема во народната музика
 „Сон сонила Орданица“ - македонска народна песна.Засекогаш со нас - 22 незаборавни песни/Forever with us - 23 unforgettable songs, CD 071, Мистер компани, 2003.
 „Легнала Јана, Јанинка“ - македонска народна песна.YouTube, PETRANKA KOSTADINOVA - Legnala Jana, Janinka (пристапено на 5.11.2019)
 „Море сон сонила царица Милица“ - македонската народна песна.ТЕА Модерна колеција, „Кон традицијата“.

Сонот како тема во џез-музиката
 „Закрпи го тој сон“ (англиски: Darn that Dream) — композиција на Delange и Van Heusen од 1950 година.Miles Davis, Birth of the Cool. Capitol Jazz, CDP 7 92862 2, 1989.
 „Месечеви соништа“ (англиски: Moon Dreams) – композиција на Чами Мекгрегор (Chummy MacGregor) и Џони Мерсер (Johnny Mercer) од 1950 година.
 „Монковиот сон“ (англиски: Monk's Dream) – композиција на американскиот џез-музичар Телониум Монк (Thelonious Monk) од 1963 година.Monk's Dream (пристапено на 4.2.2025)
 „Соништа“ (англиски: Dreams) — албум на џез-гитаристот Габор Сабо (Gabor Szabo) од 1968 година.YouTube, Gabor Szabo - Dreams (1968) (full album) (пристапено на 20.3.2017)

Сонот како тема во популарната музиката
 „Сонот од Таксим“ (англиски: Taksim Dream) — композиција на Оркестарот на Џамбо Агушев.„Проектот на Џамбо Агушев на Би-би-си“, Слободен печат, година V, број 996, понеделник, 20 февруари 2017, стр. 19.
 „Сонувачи на сонот“ (англиски: Dreamers Of The Dream) — песна на американската рок-група Американ мјузик клаб (American Music Club) од 1989 година.DISCOGS, American Music Club ‎– United Kingdom (пристапено на 15.4.2021)
 „Сонот заврши“ (англиски: Dream Is Gone) — песна на Американ мјузик клаб од 1989 година.
 „Сон на благодарност“ - песна на македонската музичка група Анастасија од 1998 година.DISCOGS Anastasia (3) ‎– Nocturnal (пристапено на 10.6.2018)
 „Соништата на татко ми“ (англиски: My Father's Dreams) — песна на американската хард-кор група Артиклс оф фејт ('Artickes of Faith).DISCOGS, Articles Of Faith ‎– Complete Vol. 1 1981-1983 (пристапено на 24.6.2021)
 „Американски соништа“ (англиски: American Dreams) — песна на Артиклс оф фејт ('Artickes of Faith).
 „Воздушен сон“ (англиски: Airwaves Dream) — албум на британската панк група Базкокс (Buzzcocks) од 1979 година.YouTube, Buzzcocks- Airwaves Dream (пристапено на 9.2.2017)
 „Американски сон“ (англиски: American Dream) — песна на американската група Бед релиџн (Bad Religion).YouTube, American Dream - Bad Religion (пристапено на 13.1.2017)
 „Сонувај ме“ (српски: Sanjaj me) — музички албум на српската рок-група Блок аут (Block Out) од 1994 година.YouTube, Block Out - Sanjaj me (пристапено на 30.8.2017)
 „Сонување“ (англиски: Dreaming) — песна на американската рок-група Блонди (Blondie) од 1979 година.YouTube, Blondie - Dreaming (1979) HQ (пристапено на 19.3.2017)
 „Повремен сон“ (англиски: An Occasional Dream) — песна на британскиот пејач Дејвид Боуви од 1969 година.YouTube, An Occasional Dream David Bowie (пристапено на 9.5.2017)
 „Сонови“ (англиски: Dreams) — песна на Горан Бреговиќ од 1993 година.DISCOGS, Goran Bregović ‎– Arizona Dream (Original Motion Picture Soundtrack) (пристапено на 19.8.2020)
 „Армиски сонувачи“ (англиски: Army Dreamers) — песна на британската поп-музичарка Кејт Буш (Kate Bush) од 1980 година.Kate Bush - Army Dreamers 1980 (пристапено на 9.5.2017)
 „Сонување“ (англиски: The Dreaming) - музички албум на Кејт Буш од 1982 година.Kate Bush - The Dreaming Full Album - YouTube (пристапено на 20.9.2016)
 „Булевар на скршените сонови“ (англиски: Boulevard Of Broken Dreams) — песна на американскиот џез-рок музичар Џејмс Вајт (James White) од 1983 година.DISCOGS, James White (2) ‎– James White's Flaming Demonics (пристапено на 7.9.2021)
 „Овие сонови за тебе“ (англиски: These Dreams of You) - песна на ирскиот рок-музичар Ван Морисон (Van Morrison) од 1970 година.YouTube, Van Morrison - Moondance Full Album (Vinyl) (пристапено на 24.12.2017)
 „Невин кога сонуваш“ (англиски: Innocent When You Dream (Barroom)) - песна на американскиот музичар Том Вејтс (Tom Waits) од 1987 година.DISCOGS, Tom Waits ‎– Franks Wild Years (пристапено на 20.7.2019)
 „Само во соновите“ (англиски: Only In Dreams) — песна на американската рок-група Визер (Weezer) од 1994 година.Weezer – Weezer (пристапено на 16.4.2024)
 „Ете, зошто се соновите“ (англиски: That's What Dreams) — песна на американската рок-група Green On Red од 1985 година.DISCOGS, Green On Red – Gas Food Lodging(пристапено на 6.11.2022)
 „Сништа“ - песна на македонскиот рапер Да Џака Накот од 2015 година.Da Dzaka Nakot, Neophodno zlo 2020, Suriken Records, 2015.
 „Сонувајќи ме мене“ (англиски: Dreaming of me) - песна на британската поп-група Депеш мод (Depeche Mode) од 1981 година.depeche mode - dreaming of me (1981) - YouTube (пристапено на 21.9.2016)
 „115. сон“ (англиски: 115th Dream) - песна на американскиот рок-музичар Боб Дилан од 1965 година.YouTube, BOB DYLAN'S 115TH DREAM BOB DYLAN (пристапено на 25.12.2017)
 „Сонував дека го видов св. Августин“ (англиски: I Dreamed I Saw St. Augustine) - песна на американскиот рок-музичар Боб Дилан од 1967 година.DISCOGS, Bob Dylan ‎– John Wesley Harding (пристапено на 21.2.2020)
 „Ајде, сонувај ме, сонувај“ (српски: Хајде, сањај ме, сањај) - песна на српската рок-група Идоли.Idoli, Hi-Fi Centar, CDD 10109, 1996.
 „Сонувам“ (српскохрватски: Sanjam) — песна на југословенската поп-рок група Индекси.YouTube, Indexi - Sanjam (пристапено на 24.2.2023)
 „Момент на сон“ (српски: Trenutak sna) — песна на српската рок-група YU Grupa од 1973 година.YouTube, YU Grupa – YU Grupa (1973) (пристапено на 23.11.2022)
 „Слатки соништа“ (англиски: Sweet dreams) - песна на британската поп-група Јуритмикс (Eurythmics) од 1983 година.Youtube, Eurythmics - Sweet Dreams (Are Made Of This) (пристапено на 19.9.2016)
 „Сонување“ (англиски: Dreamtime) - песна од истоимениот албум на британската рок-група Калт од 1984 година.All Music, Dreamtime - The Cult (пристапено на 26.1.2016)
 „83. сон“ (англиски: 83rd Dream) - песна на британската рок-група Калт од 1984 година.The Cult - 83rd Dream (Live) - YouTube (пристапено на 21.9.2016)
 „Те сонувам“ (српски: Sanjam te) - песна на југословенската пејачка Оливера Катарина.Sanjam te - Olivera Katarina (пристапено на 15.12.2016)
 „Ги сонувам моите соништа со тебе“ (англиски: Dreaming my dreams with you) - песна на американската група Каубој џанкис (Cowboy Junkies) од 1988 година.YouTube, Cowboy Junkies - Dreaming My Dreams With You (пристапено на 3.5.2017)
 „Сонот на Хенри“ (англиски: Henry's Dream) - музички албум на австралискиот рок-музичар Ник Кејв од 1992 година.Discogs, Nick Cave & The Bad Seeds ‎– Henry's Dream (пристапено на 9.8.2020)
 „Имав сон, Џо“ (англиски: I Had A Dream, Joe) - песна на австралискиот рок-музичар Ник Кејв од 1992 година.
 „Имав сон“ (англиски: I Had a Dream) - песна на швајцарската панк-рок група Клинекс/ЛиЛиПУТ (Kleenex/LiLiPUT).YouTube, Kleenex/LiLiPUT - I Had A Dream (from Kleenex/LiLiPUT) (пристапено на 1.7.2017)
 „Слатки соништа“ (англиски: Sweet Dreams) - песна на британската рок-група Кокни ребелс (Cockney Rebels) од 1974 година.YouTube, Cockney Rebel - Sweet Dreams (пристапено на 20.3.2017)
 „Не сонувај, завршено е“ (англиски: Don't Dream it's Over) - песна на австралиската поп-група Краудед хаус (Crowded House) од 1986 година.YouTube, Crowded House (Full Album) - Crowded House 1986 (пристапено на 21.6.2017)
 „Фатен во сон“ (англиски: Caught in a dream) - песна на американскиот рок-музичар Алис Купер (Alice Cooper).Alice Cooper, Love it to death & Killer, Some Wax Recordings, SW 126-2, 2003.
 „Американски сон“ (англиски: American dream) - песна на американската група ЛЦД Саундсистем (LCD Soundsystem) од 2017 година.YouTube, LCD Soundsystem - american dream (посетена на 16.5.2017)
 „(Кога си буден) Сè уште си во сон“ (англиски: (When You Wake) You're Still In A Dream) — песна на британската рок-група Мај блади валентајн (My Bloody Valentine) од 1988 година.Discogs, My Bloody Valentine – Isn't Anything (пристапено на 28 јануари 2021)
 „Имав сон за исушено дрво“ (англиски: I had a dream of a dead tree) — песна на македонската рок-група Mooger Fooger.Mooger Fooger, 4th of July, Corpus Delicti Records, CD 001.
 „Фатен во... сон“ (англиски:Caught....In A Dream ) — песна на британската хард-кор група Напалм дет (Napalm Death) од 1987 година.Discogs, Napalm Death ‎– Scum (пристапено на 3 февруари 2021)
 „Соновите никогаш не завршуваат“ (англиски: Dreams never end) — албум на англиската поп-група Њу Ордер (New Order) од 1981 година.YouTube, NEW ORDER MOVEMENT 1981 AUDIO VINIL (пристапено на 30.8.2017)
 „Напад на соништа“ (англиски: Dream attack) — песна на британската поп-рок група Њу ордер (New Order) од 1989 година.Neworder* – Technique (пристапено на 9.5.2023)
 „Соновите горат“ (англиски: Dreams Burn Down) — песна на британската рок-група Рајд (Ride) од 1990 година.Ride – Nowhere (пристапено на 15.2.2024)
 „Пријатни сонови“ (англиски: Pleasant Dreams) — музички албум на американската панк-рок група Рамоунс (Ramones) од 1981 година.Ramones – Pleasant Dreams (пристапено на 29.10.2023)
 „Не спијам, сонувам“ (англиски: I Don't Sleep, I Dream) — песна на американската рок-група Р. Е. М. (R.E.M.) од 1994 година.DISCOGS, R.E.M. – Monster (пристапено на 17.2.2021)
 „Сношти сонив сон“ (англиски: Last Night I Had A Dream) — песна на американската поп-рок-музичар Ренди Њумен (Randy Newman) од 1972 година.Randy Newman ‎– Sail Away (пристапено на 23.1.2017)
 „Сонот на Квазимодо“ (англиски: Quasimodo's Dream)  песна на австралиската поп-рок група Рилс (The Reels) од 1981 година.The Reels - Quasimodo's Dream (1981) - YouTube (пристапено на 28.9.2017)
 „Секој сон е дом на срцевата болка“ (англиски: In Every Dream Home A Heartache) - песна на британската рок-група Рокси мјузик (Roxy Music) од 1973 година.Discogs, Roxy Music ‎– For Your Pleasure (пристапено на 12.4.2020)
 „Сонувам“ (хрватски: Sanjam) — песна на хрватскиот рок-музичар Дарко Рундек од 2002 година.Discogs Darko Rundek ‎– Ruke (пристапено на 7.8.2019)
 „Соништа“ (англиски: Dreams) — песна на американската рок-група Себадо (Sebadoh) од 1994 година.Sebadoh – Bakesale (пристапено на 20.1.2024)
 „Недофатливи соништа“ (англиски: Elusive Dreams) — песна на американското дуо Ненси Синатра (Nancy Sinatra) и Ли Хејзелвуд (Lee Hazlewood) од 1968 година.DISCOGS, Nancy & Lee* ‎– Nancy & Lee (пристапено на 1.3.2020)
 „Нов златен сон (81-82-83-84)“ (англиски: New Gold Dream (81-82-83-84)) — песна од истоимениот албум на шкотската рок-група Симпл мајнд (Simple MInds) од 1982 година.DISCOGS, Simple Minds ‎– New Gold Dream (81-82-83-84) (пристапено на 30.8.2019)
 „Чувај си ги соновите“ (англиски: Keep Your Dreams) — песна на американската музичка група Suicide од 1977 година.Discogs, Suicide – Suicide (пристапено на 4.5.2021)
 „Не сонувам за тоа“ (англиски: I wouldn't dream of it) — песна на новозеландската рок-група Сплит енз (Split enz) од 1980 година.YouTube, Split Enz-True Colours (Full Album) 1980 (пристапено на 6.6.2017)
 „Златни соништа“ (англиски: Golden Dreams) — песна на американската рок-музичарка Сид Стро (Syd Straw) од 1989 година.Syd Straw – Surprise (пристапено на 10.4.2023)
 „Сон“ (хрватски: San) — песна на хрватската рок-група Структурне птице.Various – Rijeka-Paris-Texas (пристапено на 8.7.2023)
 „Сонови за апокалипсата“ (англиски: Apocalypse Dreams) — песна на австралиската група Tame Impala од 2012 година.DISCOGS, Tame Impala – Lonerism (пристапено на 4.4.2021)
 „Сонот на сонот“ (англиски: The Dream's Dream) — песна на американската рок-група Телевижн (Television) од 1978 година.Television – Adventure (пристапено на 9.4.2024)
 „Кога сонувам“ (англиски: When I Dream) — песна на англиската рок-група The Teardrop Explodes од 1980 година.Discogs, The Teardrop Explodes ‎– Kilimanjaro (пристапено на 12 март 2021)
 „Сонот на Пако Де Реналдо“ (Paco De Renaldos Dream) — песна на рок-групата Тиндерстикс (Tindersticks) од 1993 година.DISCOGS, Tindersticks ‎– Tindersticks (пристапено на 19.8.2018)
 „Сонот на Спарки“ (англиски: Sparky's Dream) — песна на шкотската рок-група Тинејџ фанклаб (Teenage Fanclub) од 1995 година.Teenage Fanclub – Grand Prix (пристапено на 12.4.2024)
 „Ќе ти дојдам во соништата“ (хрватски: Doći ću ti u snovima) — песна на хрватската рок-група Филм.YouTube, Film-Doci cu ti u snovima (пристапено на 27.12.2016)
 „Сонувам“ (хрватски: Sanjam) — песна на Филм од 1983 година.Discogs, Film – Sva Čuda Svijeta (пристапено на 22.6.2021)
 „Соништа“ (англиски: Dreams) - песна на американската рок-група Флитвуд Мек (Fleetwood Mac) од 1977 година.YouTube, Fleetwood Mac - Dreams (Official Music Video) (пристапено на 3.5.2017)
 „Немој да го изгубам овој сон“ (англиски: Don't let me lose this dream) - песна на американската соул-пејачка Арета Френклин (Aretha Franklin) од 1967 година.YouTube, Aretha Franklin - I Never Loved A Man The Way I Loved You (пристапено на 2.2.2019) 
 „Нештата од кои се направени соновите“ (англиски: Things That Dreams Are Made Of) - песна на британската поп-група Хјуман Лиг (Human League) од 1981 година.YouTube, The Human League- Dare (Full LP 1080p) 1981 (пристапено на 25.10.2017)
 „Мојот сон“ (англиски: My Dream) — песна на американскиот блуз-музичар Џон Ли Хукер (John Lee Hooker) од 1989 година. John Lee Hooker – The Healer (пристапено на 23.3.2023)
 „Соновите се враќаат“ (англиски: Dreams Recurring) - песна на американската хардкор панк група Хускер Ду (Hüsker Dü) од 1984 година.DISCOGS, Hüsker Dü ‎– Zen Arcade (пристапено на 3.12.2020)
 „Сонови што се враќаат“ (Recurring Dreams) - песна на Хускер Ду од 1984 година.
 „Сонот Ангела“ (англиски: Angela's Dream) - песна на македонскиот музичар Кирил Џајковски од 2001 година.DISCOGS, Kiril Dzajkovski* ‎– Dust (Original Motion Picture Soundtrack) (пристапено на 21.9.2020)
 „Dream Time“ (Време за сонување) - песна на британската рок-група Џем (The Jam) од 1980 година.Discogs, The Jam – Sound Affects (пристапено на 27.2.2021)
 „Сè уште врне, сè уште сонувам“ (Still raining, still dreaming) - песна на рок-групата „Џими Хендрикс Експириенс“ (The Jimi Hendrix Experience) од 1970 година.The Jimi Hendrix Experience, Electric Ladyland, Experience Hendrix, MCD 11600, 1997.

Сонот како тема во филмот
 „Сонувачи“ (Dreamers) - филм на режисерот Бернардо Бертолучи (Bernardo Bertolucci) од 2003 година.IMDb, The Dreamers (2003) (пристапено на 19.9.2018)
 „Зимски сон“ (Kis Uykusu) - филм на режисерот Нури Билге Џејлан од 2014 година.Пази се! Доаѓа Cinedays 13. Скопје: Младински културен центар, 2014, стр. 51.
 „Сонот за крвта и душата“ - краток филм на режисерот Игор Алексов од 2018 година.Кинотека на Република Северна Македонија, Програма мај 2019.

 Надворешни врски 
 Соновник — список на поими при сонувањето и нивно толкување 

 Наводи 


Категорија:Спиење
Категорија:Психологија
Категорија:Ноќ