Смрт

Смрт — постојан крај на биолошкото функционирање на секој жив организам. Вистинската природа на смртта со векови е централна тема во светските религии, како и во филозофијата. Во повеќето религии постои верување во некој вид живот по смртта или реинкарнација. Современата наука ја смета смртта за конечна состојба.

Во медицината постои термин клиничка смрт, а тоа е состојба при која на пациентот му функционираат нормално срцето и белите дробови, но мозокот е мртов.

Статистика на смртноста 
Во 2014 година, во Македонија умреле 19.718 лица од кои 10.210 (51,8%) биле од машки пол. Најчеста причина за смртта биле болестите на кардиоваскуларниот систем (57,2%), додека 18,9% умреле од злоќудни неоплазми. Кај 4,2% од умрените, причина за смртта биле ендокрините, нутритивните и метаболичните болести, а 3,6% умреле заради болести на респираторниот систем. Во 2014 година, во Македонија умреле 233 доенчиња, т.е. 1,2% од вкупниот број на умрени лица. Кај возрасните, просечната старост на умрените мажи била 69,9 години, додека просечната возраст на умрените жени била 74,8 години.Љубица Балабан, „Смртноста зголемена за 2,7 отсто, најчесто умираат од срцев и мозочен удар, ракот на второ место“, Дневник, година XIX, број 5800, 26 јуни 2015, стр. 4.

 Смртта во јужнословенската митологија 
Смртта е персонифицирано битие чија единствена должност била да ја одзема душата од телото на смртникот. Смртта била прикажувана како битие во долга бела или црна облека, со качулка на главата од која најчесто не може да се согледа ликот. Смртта најчесто припаѓала на машкиот пол, иако во некои преданија таа е претставена како стара жена.

Во народното творештво, смртта била ужасната од молбите и плачот на луѓето, па посакала од бога да ја ослободи од должноста, но тој одбил. „Еве јас отсега вамо ќе создадам турли - турли болести по луѓето и од болестите што ќе ѝ создадам луѓето ќе умираат и на болеста ќе ѝ викаат, а тебе ќе ти забораат да те колнат” - Марко Цепенков.Речник на јужнословенска митологија, стр. 226

Според старите верувања, смртта е единствената која го знае мигот во кој секое живо битие треба да почине. Смртта доаѓа по божјите (или сопствени) закони и никој не е во можност да ја повика или да ја присили да му ја земе душата без таа да сака. „Смртниот час“ е миг на разделбата на душата од физичкото тело. По верувањата, душата заминува на „друг/оној свет“. Зависно од моралните и хуманите однесувања на поединецот, по старите верувања, и смртниот час можел да биде краток, лесен и милозлив или долготраен, измачувачки и страшенГордана Стојковска, Три, Скопје,2004, стр. 226.

 Смртта во уметноста и во популарната култура 
Смртта се јавува како честа тема во литературата, сликарството, филмот и во популарната култура.

Смртта како тема во книжевноста
Смртта како тема во прозата
 „Опачина“ — кус расказ на македонскиот писател Андреј Ал-Асади.Андреј Ал-Асади, Утрото на бессоните. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 36-49.
 „Антонио кој носи смрт“ - расказ на српскиот писател Давид Албахари.Давид Албахари, Опис смрти. Београд: Српска књижевна задруга, 2004, стр. 82-91.
 „Опис на смртта“ - збирка раскази на Давид Албахари.Давид Албахари, Опис смрти. Београд: Српска књижевна задруга, 2004.
 „Обид за опис на смртта на Рубен Рубеновиќ, поранешен трговец со штофови“ - расказ на Давид Албахари.Давид Албахари, Опис смрти. Београд: Српска књижевна задруга, 2004, стр. 102-111.
 „Умирачката и смртта на Кинкас рикачот за вода“ - расказ на бразилскиот писател Жорже Амадо.Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 13-70.
 „Смртта во Синановото теќе“ (Smrt u Sinanovoj tekiji) - расказ на југословенскиот писател Иво Андриќ.„Smrt u Sinanovoj tekiji“, во: Ivo Andrić, Priča o vezirovom slonu. Beograd: Rad, 1962, стр. 76-86.
 „Смртта на Долгушов“ - расказ на рускиот писател Исак Бабел.I. E. Babelj, Crvena konjica. Beograd: Rad, 1969, стр. 37-39.
 „Животот и смртта на М. Ј. Гонзага де Са“ - збирка раскази на бразилскиот писател Лима Барето од 1915 година.Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 286.
 „Корангал“ — расказ на македонската писателка Виолета Бојковска од 2019 година.Виолета Бојковска, Барем наутро. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 7-11.
 „Мртовец во мојот кревет“ — расказ на македонскиот писател Милко Бојковски.Милко Бојковски, Фотографии од пеколот. Скопје: Бегемот, 2017, стр. 26-34.
 „Смртта и компасот“ - расказ на аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес од 1942 година.Horhe Luis Borhes, Маštarije. Beograd: Paidea, 2006, стр. 85-94.
 „Мртовецот“ - расказ на Хорхе Луис Борхес.Хорхе Луис Борхес, Алеф. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 27-33.
 „Другата смрт“ - расказ на Хорхе Луис Борхес.Хорхе Луис Борхес, Алеф. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 67-75.
 „Раскрсница на смртта“ - кус расказ на македонскиот писател Климент Булоски (под псевдонимот Дозгулпмус) од 2008 година.Дозгулпмус, Тритонус, Темплум, Скопје, 2008.
 „Додека смртта не нè раздели“ - кус расказ на Климент Булоски (под псевдонимот Дозгулпмус) од 2008 година.
 „Мртвите луѓе ама баш ништо не знаат“ - кус расказ на македонскиот писател Драган Георгиевски од 2013 година.Драган Георгиевски, Метаморфузија, Темплум, Скопје, 2013.
 „Мртовец“ - кус расказ на Драган Георгиевски од 2013 година.
 „Смртта на Ромелинк“ - расказ на рускиот писател Александар Грин.Aleksandar Grin, Pacolovac. Beograd: Rad, 1979, стр. 5-13.
 „Вујко или бледа сенка“ — краток расказ на македонскиот писател Димитрие Дурацовски.Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ. Скопје: Темплум, 2022, стр. 109.
 „Групен некролог“ (српски: Групни некролог) - расказ на српскиот писател Мирослав Јосиќ Вишњиќ.Мирослав Јосиħ Вишњић, Сабране приповетке. Београд: Драганић, 1995, стр. 237-241.
 „Смрт“ - расказ на италијанскиот писател Итало Калвино.Italo Kalvino, Kosmikomike: stare i nove. Beograd: Paidea, 2008, стр. 246-257.
 „Како ќе биде по смртта“ (чешки: Jak bude po smrti) - расказ на чешкиот писател Ладислав Клима.
 „Посмртни почести“ - (српски: Посмртне почасти) - расказ на српскиот писател Данило Киш.Danilo Kiš, Enciklopedija mrtvih. Beograd: Arhipelag, 2015.
 „Енциклопедија на мртвите“ - (српски: Енциклопедија мртвих) - збирка раскази на српскиот писател Данило Киш од 1983 година.
 „Славно е да се умре за татковината“ - (српски: Славно је за отаџбину мрети) - расказ на Данило Киш.
 „Човекот по својата смрт оди низ градот“ (хрватски: Čovjek poslije svoje smrti hoda gradom) - песна на хрватскиот писател Мирослав Крлежа.Miroslav Krleža, Lirika. Sarajevo: Svjetlost, 1966, стр. 96-97.
 „Смртта на Фрањо Кадавер“ (хрватски: Smrt Franje Kadavera) – расказ на Мирослав Крлежа.Miroslav Krleža, Hrvatski bog Mars. Beograd: Rad, 1963, стр. 87-124. 
 „Вести од оној свет“ — краток расказ на македонскиот писател Ѓорѓи Крстевски од 2019 година. Ѓорѓи Крстевски, Другата страна. Скопје: Бегемот, 2019, стр. 8-9.
 „Смртта на Абазир“ - роман на шведскиот писател Пер Лагерквист од 1960 година.Преводи на литературни дела од автори кои добиле Нобелова награда. Битола: НИД „Микена“, 2010.
 „Јама“ — расказ на рускиот писател Јуриј Мамлеев.Јуриј Мамлеев, Вампир-психопат, Темплум, Скопје, 2022, стр. 70-84.
 „Смрт во Венеција“ - кус роман на германскиот писател Томас Ман од 1912 г.Сакам книги Рецензија на романот
 „Трето помирување со судбината“ - расказ на колумбискиот писател Габриел Гарсија Маркес.Gabrijel Garsija Markes, Oči plavog psa. Beograd: Sezam Book, 2015, стр. 5-13.
 „Второто ребро на смртта“ - расказ на колумбискиот писател Габриел Гарсија Маркес.Gabrijel Garsija Markes, Oči plavog psa. Beograd: Sezam Book, 2015, стр. 37-45.
 „Ева е во својата мачка“ - расказ на колумбискиот писател Габриел Гарсија Маркес.Gabrijel Garsija Markes, Oči plavog psa. Beograd: Sezam Book, 2015, стр. 15-25.
 „Хроника на една најавена смрт“(Cronica de una muerte anunciad) - новела на колумбискиот писател Габриел Гарсија Маркес од 1981 година.Габриел Гарсија Маркес, Есента на патријархот / Хроника на една најавена смрт. Скопје: Мисла, 1983.
 „Бавната смрт на Лусијана Б.“ - роман на Гуљелмо Мартинес.„Читај, патувај, уживај – Саем на книга 2016 – програма на активности“, Антолог, 2016.
 „Мртовец“ (Мртвац) - кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.Митко Маџунков, Међа света. Београд: Просвета, 1984, стр. 195.
 „Ќе дојде смртта и ќе ги има твоите очи“ - книга на италијанскиот писател Чезаре Павезе.
 „Смртта на Милош Црњански“ (српски: Смрт Милоша Црњанског) — расказ на српскиот писател Милорад Павиќ од 1986 година.Milorad Pavić, Ruski hrt i nove priče. Beograd: Književne novine, 1986, стр. 169-171.
 „Смрт“ - расказ на македонскиот писател Горан Петревски од 2014 година.Горан Петревски, Одбрани трудови. Скопје: Темплум, 2014.
 „Славниот покојник“ - расказ на италијанскиот писател Лујџи Пирандело.Luiđi Pirandelo, Novele. Beograd: Rad, 1962, стр. 102-116.
 „Дервишот и смртта“ - роман на југословенскиот писател Меша Селимовиќ.Меша Селимовиќ, Дервишот и смртта. Скопје: АЕА издавачи, Матица македонска, 2000. 
 „Смрт на кредит“ - роман на францускиот писател Луј-Фердинанд Селин од 1936 година.Luj-Ferdinand Selin, Putovanje nakraj noći. Beograd: LOM, 2019.
 „Смртта на Марко“ - расказ на Димитар Солев.Димитар Солев, Одбрани раскази. Скопје: Мисла, 1970.
 „Смртта на Иван Илич“ (Смерть Ивана Ильича) - новела на рускиот писател Лав Толстој од 1886 година.Jahn 1999, p. 3.
 „Смрт на плоштадот“ - збирка раскази на бразилскиот писател Далтон Тревизан од 1964 година.Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 283.
 „Смрт“ — расказ на рускиот писател Иван Тургенев.И. С. Тургењев, Ловчеви записи. Нови Сад: Матица српска, 1973, стр. 287-304.
 „Смртта на Артемио Круз“ - роман на мексиканскиот писател Карлос Фуентес.Karlos Fuentes, Smrt Artemija Kruza. Beograd: Dereta, 2015.
 „Смртта на баронот Гандара“ - расказ на чешкиот писател Карел Чапек.Карел Чапек, Раскази од другиот џеб, Темплум, Скопје, 2012.
 „Легенда за смртта на секретарот“ - расказ на Живко Чинго.„Легенда за смртта на секретарот“, во: Живко Чинго, Пожар. Скопје: Македонска книга, 1970, стр. 122-131.
 „Смртта на градинарот“ - расказ на македонскиот писател Живко Чинго од 1963 година.„Смртта на градинарот“, во: Живко Чинго, Пожар. Скопје: Македонска книга, 1970, стр. 30-35.Живко Чинго, Пасквелија. Скопје: Култура, 1968, стр. 31-37.
 „Смртта на господинот Голужа“(Смрт господина Голуже)  - новела на српскиот писател Бранимир Шќепановиќ од 1977 година.Branimir Šćepanović, Usta puna zemlje – Smrt gospodina Goluže. Beograd: Dereta, 2019, стр. 79-118.
 „Уста полна со земја“ (Уста пуна земље) - роман на српскиот писател Бранимир Шќепановиќ од 1974 година.Branimir Šćepanović, Usta puna zemlje – Smrt gospodina Goluže. Beograd: Dereta, 2019, стр. 5-77.

Смртта како тема во народните приказни
 „Мртвиот Костадин“ — албанска народна приказна.Волшебни сказни на балканските народи. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 23-26.
 „Чумата и девојчето во едно село“ — албанска народна приказна.Волшебни сказни на балканските народи. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 27-30.

Смртта како тема во народната поезија
 „Смртта на Марко Крале“ (српски: Смрт Марка Краљевиһа) - српска епска (јуначка) песна.Војислав Ђурић, Антологија српских народних јуначких песама. Београд: Српска књижевна задруга, 2012, стр. 229-233.
 „Смртта на Сењанин Иво“ (Смрт Сењанина Ива) - српска епска (јуначка) песна.„Смрт Сењанина Ива“, во: Војислав Ђурић, Антологија српских народних јуначких песама. Београд: Српска књижевна задруга, 2012, стр. 360-362.
 „Смртта на Мијат Томиќ“ (Смрт Томића Мијата) - српска ајдучка песна.Хајдуци. Београд: Народна књига, 1965, стр. 131-137.
 „Смртта на саканиот и саканата“ (Смрт драге и драгога) - српска народна песна.Народне лирске песме. Београд: Просвета, 1963, стр. 57.
 „Смртта на Омер и Мерима“ (Смрт Омера и Мериме) - српска народна песна.Народне лирске песме. Београд: Просвета, 1963, стр. 58-60.
 „Тажната смрт на Мара и Иван“ (Немила смрт Маре и Ивана) - српска народна песна.Народне лирске песме. Београд: Просвета, 1963, стр. 65.
 „Смртта на Милош Драгиловиќ“ (Smrt Miloša Dragilovića) - бугарштица.Bugarštice. Beograd: Rad, 1969, стр. 21-23.
 „Смртта на мајката Секулова“ (Smrt Majke Sekulove) - бугарштица.Bugarštice. Beograd: Rad, 1969, стр. 27-29.
 „Смртта на деспотот Вук“ (Smrt despota Vuka) - бугарштица.Bugarštice. Beograd: Rad, 1969, стр. 40-43.
 „Смртта на мајката на Југовиќи“ (Смрт мајке Југовиһа) - српска епска (јуначка) песна.Junačke narodne pesme, Rad, Beograd, 1959, стр. 64-66. 
 „Смртта на Крале Марко“ (Смрт Марка Краљевића) - српска епска песна.„Смрт Марка Краљевића“, во: Народне епске песме I. Београд: Просвета (без дата), стр. 149-153.
 „Смртта на Јово Деспотовиќ“ (Смрт Јова ДеспотовиҺа) - српска епска (јуначка) песна.Junačke narodne pesme, Rad, beograd, 1959, стр. 98-101.
 „Смртта на војводата Каица“ (Смрт војводе Кајице) - српска епска (јуначка) песна.Junačke narodne pesme, Rad, beograd, 1959, стр. 88-94.

Смртта како тема во поезијата
 „Неизбежноста на смртта“ — песна на ирачкиот поет Ал-Зехави.Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 89.
 „Славната смрт од животот подобра е“ — песна на арапскиот поет Антара.Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 12-13.
 „Херојска смрт“ — песна во проза на францускиот поет Шарл Бодлер.Charles Baudelaire, Spleen Pariza. Zgreb: Mladost, 1952, стр. 82-87.
 „Розова смрт“ — песна на Андре Бретон.Андре Бретон, Рајот не е наполно загубен. Скопје: Култура, 1989, стр. 48-49.
 „По повод смртта на Жуков“ — песна на рускиот поет Јосиф Бродски од 1974 година.Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 141-142.
 „Понеделнички муабет за смртта“ - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2015 година.Ана Бунтеска, Стави лајк на сопствениот живот. Скопје: Матица Македонска, 2015, стр. 120-121.
 „Смрт“ - песна на југословенскиот поет Мак Диздар.Мак Диздар, Горчин. Скопје, Македонска книга, стр. 111.
 „Песни за смртта“ (српски: Песме смрти) - песна на српскиот поет Јован Дучиќ.Јован Дучић, Сабрана дела II, Песме љубави и смрти. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 88-95.
 „Песна на умирањето“ (српски: Песма умирања) - песна на српскиот поет Јован Дучиќ.Јован Дучић, Сабрана дела II, Песме љубави и смрти. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 60-61.
 „Смрт на вода“ (англиски: Death By Water) - песна на британскиот поет Т.С. Елиот од 1922 година.T. S. Eliot, Selected Poems. Harmondsworth, Middlesex: Penguin Books in association with Faber and Faber, 1952, стр. 61.
 „Mors“ - песна на францускиот поет Виктор Иго.Viktor Igo, Pesme. Beograd: Rad, 1969, стр. 43.
 „Со погледот угасен...“ (српски: Sa pogledom ugašenim) - песна на српскиот поет Војислав Илиќ.Zoran Mišić, Antologija srpske poezije. Nolit, Beograd, 1963, стр. 99.
 „Ирски воздухопловец ја предвидува својата смрт“ (англиски: An Irish Airman Foresees his Death) - песна на ирскиот поет Вилијам Батлер Јејтс.Viljem Batler Jejts, Kula. Beograd: Beogradski izdavačko-grafički zavod, 1978, стр. 97.
 „Античка трагедија“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески.Блаже Конески, Црн овен. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 30.
 „Љубов и смрт“ — песна на македонскиот поет Јован Котески.Јован Котевски, Пеплосија. Мисла, Скопје, 1966, стр. 30.
 „Смртта на Каритон“ — песна на македонскиот поет Јован Котески.Јован Котевски, Пеплосија. Мисла, Скопје, 1966, стр. 53.
 „Љубов и смрт“ (италијански: Amore e Morte) - песна на италијанскиот поет Џакомо Леопарди од 1832 година.Đ. Leopardi, Pesme i proza. Beograd: Rad, 1964, стр. 38-41.
 „Плач за Игнасио Санчес Мехијас“ — песна на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.Федерико Гарсија Лорка, Песме. Рад, Београд, 1970, стр. 118-126.
 „Газела за мртвото дете“ — песна на Федерико Гарсија Лорка.Федерико Гарсија Лорка, Песме. Рад, Београд, 1970, стр. 80.
 „Смртта на Петенера“ (шпански: Muerte de la Petenera) — песна на Федерико Гарсија Лорка.Федерико Гарсија Лорка, Неверна жена. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 40.
 „Смрт“ (шпански: Muerte) — песна на Федерико Гарсија Лорка.Федерико Гарсија Лорка, Неверна жена. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 121.
 „Газела за темната смрт“ (шпански: Gacela de la muerte oscura) - песна на Федерико Гарсија Лорка.Федерико Гарсија Лорка, Неверна жена. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 147.
 „Умрел в мугри“ (шпански: Murio al amanecer) — песна на Федерико Гарсија Лорка.Федерико Гарсија Лорка, Неверна жена. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 77.
 „Смртта на Антоњито ел Камборио“ (шпански: Muerte de Antoñito el Camborio) — песна на Федерико Гарсија Лорка.Федерико Гарсија Лорка, Неверна жена. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 100-102.
 „Смртта на Смаил-ага Ченгиќ“ (хрватски: Smrt Smail-age Čengijića) - поема на хрватскиот поет Иван Мажураниќ.Ivan Mažuranić, Smrt Smail-age Čengijića. Beograd: Rad, 1960. 
 „Смрт во мразот“ (српски: Smrt u ledu) — песна на српската поетеса Десанка Максимовиќ од 1979 година.Desanka Maksimović, Izabrane pesme (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 112.
 „Смрт во морската шир“ (српски: Smrt na pučini) - песна на српската поетеса Десанка Максимовиќ од 1979 година.Desanka Maksimović, Izabrane pesme (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 111.
 „Клиничка смрт“ (српски: Klinička smrt) - песна на српската поетеса Десанка Максимовиќ од 1983 година.Desanka Maksimović, Izabrane pesme (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 130.
 „Санаториумска балада“  — песна на македонскиот поет Матеја Матевски.Матеја Матевски, Подготовки за патување: избор од поезијата, Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 26-27.
 „Жива смрт“ (хрватски: Živa smrt) - песна на Антун Густав Матош.Antun Gustav Matoš I. Sarajevo: Svjetlost, 1962, стр. 40.
 „Шума на мртвите“ - песна на српскиот поет Бранко Миљковиќ.Бранко Миљковиќ, Избор. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 49.
 „Со смрт против смртта“ - поетска збирка на Бранко Миљковиќ и Блажо Шќепановиќ.Раде Силјан, „Неповторлива творечка појава“, во: Бранко Миљковиќ, Избор. Скопје: Мисла, Култура и Македонска книга, 1988, стр. 117.
 „На денот на мојата смрт“ - песна на италијанскиот писател и режисер Пјер Паоло Пазолини.Pjer Paolo Pazolini, Put i nebo. Beograd: Mali vrt, 2016, стр. 29-30.
 „Смртта на поетот“ - поетски циклус на рускиот писател Борис Пастернак од 1930-1931 година.Борис Леонидович Пастернак, Изабране песме. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 204-224.
 „На прерано умрениот“ - песна на рускиот писател Борис Пастернак.Борис Леонидович Пастернак, Изабране песме. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 227-229.
 „Смртта на ѕвездознаецот“ (српски: Zvezdoznančeva smrt) - песна на српскиот поет Васко Попа.Vasko Popa, Pesme. Beograd: Bigz, 1978, стр. 105.
 „За смртта на еден злосторник“ (српски: Na smrt jednog zlikovca) - песна на српскиот писател Јован Стерија Поповиќ.Zoran Mišić, Antologija srpske poezije. Nolit, Beograd, 1963, стр. 31-32.
 „На милите покојници“ (српски: Драгим покојницима) — песна на српскиот поет Милан Ракиќ.Милан Ракић, Песме. Рад, Београд, 1963, стр. 74-75.
 „Смрт“  - песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.Рајнер Марија Рилке, Искуство тишине. Београд: Paideia, 2014, стр. 42.
 „Искуството со смртта“  - песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.Рајнер Марија Рилке, Искуство тишине. Београд: Paideia, 2014, стр. 56.
 „Смртта на љубената“  - песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.Рајнер Марија Рилке, Искуство тишине. Београд: Paideia, 2014, стр. 61.
 „Посмртна рехабилитација“ - песна на полскиот поет Тадеуш Ружевич од 1957 година.Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 18-19.
 „Смрт“ - песна на полскиот поет Тадеуш Ружевич.Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 28.
 „Разговор со смртта“ (чешки: Rozhovor se smrti) — песна на чешкиот поет Јарослав Сајферт од 1937 година.Jaroslav Seifert, Přilba hlíny. Práce, Praha, 1945, стр. 27-28.
 „Мртвите во Лидице“ (чешки: Mrtví v lidicích) — песна на чешкиот поет Јарослав Сајферт.Jaroslav Seifert, Přilba hlíny. Práce, Praha, 1945, стр. 72-74.
 „Господинот Когито го набљудува умрениот пријател“ - песна на полскиот поет Збигњев Херберт.Zbignjev Herbert, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 111-113.
 „Смрт“ - песна на полскиот поет Збигњев Херберт.Zbignjev Herbert, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 275.
 „Ако е ова умирање...“ — песна на шпанскиот поет Хуан Рамон Хименес.Huan Ramos Himenes, Ja nisam ja. Rad, Beograd, 1977, стр. 72.
 „Како, смрт, да се плашам од тебе?“ — песна на Хуан Рамон Хименес.Huan Ramos Himenes, Ja nisam ja. Rad, Beograd, 1977, стр. 8.
 „Зенит“ — песна на Хуан Рамон Хименес.Huan Ramos Himenes, Ja nisam ja. Rad, Beograd, 1977, стр. 33.
 „Да се умре е само...“ — песна на Хуан Рамон Хименес.Huan Ramos Himenes, Ja nisam ja. Rad, Beograd, 1977, стр. 38.
 „Никогаш нема да се вратам...“ — песна на Хуан Рамон Хименес.Huan Ramos Himenes, Ja nisam ja. Rad, Beograd, 1977, стр. 34.
 „Несреќа на средината од семестарот“ — песна на северноирскиот поет Шејмас Хини.Шејмас Хини, Песме. Београд: Цицеро, Земун: Писмо, Нови Сад: Матица српска, 1993, стр. 14-15.
 „По смртта на саканата жена“ - песна на арапскиот поет Џерир.Arapska poezija. Beograd: Rad, 1977, стр. 26.
 „Балада“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 58-59.
 „Писмата на умрените“ - песна на полската поетеса Вислава Шимборска.Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 139.
 „За смртта без претерување“ - песна на Вислава Шимборска.Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 224-225.
 „Заткулисни преговори со мртвите“ - песна на Вислава Шимборска.Vislava Šimborska, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 240-241.

Смртта како тема во драмата
 „Смртта на трговскиот патник“ (Death of a Salesman) - драма на американскиот писател Артур Милер од 1949 година.Tihomir Vučković, „Artur Miler“, во: Artur Miler, Smrt trgovačkog putnika. Beograd: Rad, 1969, стр. 87-89.
 „Смртта во стариот декор“ - драма на полскиот поет Тадеуш Ружевич.„Napomena priređivača“, во: Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 329.

Смртта како тема во сликарството
 „Смртта на Сократ“ (La Mort de Socrate) - слика од францускиот сликар Жак-Луј Давид, од 1787 година.

Смртта како тема во музиката
 „Метал на смртта“ (англиски: Death Metal) - поджанр на хеви метал музиката.
 „Благодарни мртовци“ (англиски: The Grateful Dead) — американска рок-група, активна од 1965 до 1995 година.Discogs, The Grateful Dead (пристапено на 11.11.2022) 
 „Напалмска смрт“ (англиски: Napalm Death) — британска хард-кор група.Discogs, Napalm Death (пристапено на 3.2.2021)
 „Смрт“ (англиски: Death) - американска хеви метал група.
 „Смрт во Вегас“ (англиски: Death in Vegas) - британска рок-група.
 „Павана за мртвата принцеза“ (француски: Pavane pour une infante defunte) - композиција на францускиот композитор Морис Равел.YouTUbe, Maurice Ravel - Pavane for Dead Princess (пристапено на 9.11.2017)
 „Островот на мртвите“ - симфониска поема на рускиот композитор Рахманинов.YouTube, Rachmaninov: The Isle of the Dead, Symphonic poem Op. 29 - Andrew Davis (пристапено на 5.2.2017)
 „Смртта јава на коњ“ (англиски: Death Rides a Horse) - композиција на италијанскиот композитор Енио Мориконе (Ennio Morricone).DISCOGS, Ennio Morricone ‎– The Best Of Ennio Morricone (пристапено на 31.8.2019)
 „Потврда за смрт“ (англиски: Death Certificate) - албум на американскиот рапер Ајс Кјуб (Ice Cube) од 1991 година.YouTube, Ice Cube - Death Certificate (1991) (FULL ALBUM) (пристапено на 9.3.2017)
 „Смрт“ (англиски: Death) - песна на Ајс Кјуб од 1991 година.
 „Смртта на Александар“ (англиски: Death of Alexander) - песна на македонската музичка група Анастасија.Anastasia, Before the Rain, Polygram Music.
 „Смртта оди зад тебе“ (англиски: Death walks behind you) - песна и албум на рок-групата Atomic Rooster од 1970 година.YouTube, Atomic Rooster - Death Walks Behind You (пристапено на 22.12.2016)
 „И кога ќе умрам“ (англиски: And when I die) - песна на американската рок-група Blood Sweat and Tears од 1969 година.YouTube, Blood Sweat & Tears - And when I die (пристапено на 3.4.2018)
 „(Не плаши се од) Косачот“ (англиски: (Don't Fear) The Reaper) — песна на американската рок-група Blue Öyster Cult од 1976 година.DISCOGS, Blue Öyster Cult – Agents Of Fortune (пристапено на 18.3.2022)
 „Хомеини умре вечерва“ (англиски: Khomeini Died Tonight) — песна на американската рок-група Bongwater од 1989 година.DISCOGS, Bongwater – Too Much Sleep (пристапено на 1.7.2021)
 „Во колата на смртта“ (англиски: In The Deathcar) - песна на Горан Бреговиќ од 1993 година.DISCOGS, Goran Bregović ‎– Arizona Dream (Original Motion Picture Soundtrack) (пристапено на 19.8.2020)
 „Смрт“ (англиски: Death) - песна на Горан Бреговиќ од 1993 година.
 „Мртвиот Џо“ (англиски: Dead Joe) - песна на австралиската рок-група The Birthday Party од 1982 година.DISCOGS, The Birthday Party ‎– Junkyard (пристапено на 5.8.2020)
 „Мојата смрт“ (англиски: My Death) — песна на Жак Брел и Морт Шуман.Scott Walker – Scott (пристапено на 22.11.2023)
 „Смртта на Морисон Џим“ (српскохрватски: Smrt Morisona Džima) — песна на словенечката рок-група Булдожер (Buldožer).DISCOGS, buldozer - smrt morisona džima (пристапено на 22 јули 2021)
 „Песната на смртта на црниот ангел“ (англиски: Black Angel's Death Song) - песна на американската рок-група Велвет андерграунд (Velvet Underground) од 1966 година.The Velvet Underground - The Black Angel's Death Song (Lyrics) (пристапено на 15.11.2016)
 „Додека не нè раздели смртта“ (англиски: Till Death Do Us Part) — музички албум на американската хип-хоп група Geto Boys од 1993 година.Discogs, Geto Boys – Till Death Do Us Part (пристапено на 30.10.2022)
 „Смртта нема милост“ (англиски: Death Don't Have No Mercy) — песна на американската рок-група Грефтфул дед (The Grateful Dead).DISCOGS, The Grateful Dead – Live/Dead (пристапено на 17.2.2025)
 „Љубов и смрт“ - песна на македонската етно-група DD Synthesis.DD Synthesis, SJF Records, 1996.
 „Напред во смртта“ (англиски: Forward To Death) — песна на американската панк-рок група Дед Кенедис (Dead Kennedys) од 1980 година.Discogs, Dead Kennedys – Fresh Fruit For Rotting Vegetables (пристапено на 9.9.2022)
 „Осамената смрт на Хети Керол“ (англиски: The Lonesome Death Of Hattie Carroll) — песна на американскиот рок-музичар Боб Дилан од 1964 година.DISCOGS, Bob Dylan – The Times They Are A-Changin' (пристапено на 7.7.2023)
 „Џин е мртва“ (англиски: Jean is dead) — песна на американската хардкор-панк група Дисендентс (Descendents) од 1982 година.Descendents – Milo Goes To College (пристапено на 25.6.2022)
 „Среќни луѓе на смртта“ (англиски: Happy Death Men) — песна на британската рок-група Echo And The Bunnymen од 1980 година.Discogs, Echo And The Bunnymen* ‎– Crocodiles (пристапено на 21.3.2021)
 „Смрт на еден кловн“ (англиски: Death Of A Clown) - песна на британската рок-група Кинкс (The Kinks) од 1967 година.The Kinks - Something Else 1967 (Full Vinyl 2003) (пристапено на 16.2.2019)
 „Смрт или слава“ (англиски: Death Or Glory) - песна на англиската рок-група Клеш (The Clash) од 1979 година.DISCOGS, The Clash ‎– London Calling (пристапено на 9.5.2020)
 „Првите пет минути по смртта“ (англиски: The First Five Minutes After Death) — песна на британската рок-група Коил (Coil) од 1986 година.Coil – Horse Rotorvator (пристапено на 8.6.2024)
 „Фреди е мртов“ (англиски: Freddie's Dead) — песна на американскиот музичар Куртис Мејфилд (Curtis Mayfield') од 1972 година.Discogs, Curtis Mayfield – Super Fly (пристапено на 15.4.2022)
 „Постепена смрт“ (англиски: Creeping Death) - песна на американската хеви-метал група Металика (Metallica) од 1984 година.DISCOGS, Metallica ‎– Ride The Lightning (пристапено на 12.9.2020)
 „Мртов на тротоарот“ (англиски: Dead on the sidewalk) - песна на македонската рок-група Mooger Fooger.Mooger Fooger, 4th of July, Corpus Delicti Records, CD 001.
 „Божествена смрт“ (англиски: Divine Death) — песна на британската хард-кор група Napalm Death од 1987 година.Discogs, Napalm Death ‎– Scum (пристапено на 3 февруари 2021)
 „Приватна смрт“ (англиски: Private Death) — песна на Napalm Death од 1988 година.Discogs, Napalm Death – From Enslavement To Obliteration (пристапено на 3 февруари 2021)
 „Мртвиот Боб“ (англиски: Dead Bob) — песна на канадската рок-група Ноуминсноу (Nomeansno) од 1986 година.Discogs, Nomeansno – Sex Mad (пристапено на 21.5.2023)
 „Песна за мртвите“ (англиски: Real Emotional Girl) - песна на американскиот музичар Ренди Њумен (Randy Newman) од 1983 година.YouTube, Song For The Dead- Randy Newman (Vinyl Restoration) (пристапено на 8.10.2017)
 „Смртен ден“ (англиски: Dying Day) — песна на шкотската рок-група Orange Juice од 1982 година.Discogs, Orange Juice (3) ‎– You Can't Hide Your Love Forever (пристапено на 22 март 2021)
 „Мртов“ (англиски: Dead) — песна на американската рок-група Пиксис (Pixies) од 1989 година.Pixies – Doolittle (пристапено на 31.1.2024)
 „Распродажба на болката“ (српски: Распродаја бола) — песна на српската рок-група Рибља чорба од 1979 година.Discogs, Riblja Čorba – Kost U Grlu (пристапено на 16.10.2021)
 „Четвртина мртов“ (англиски: 1/4 Dead) — песна на британската панк-рок група Рудиментари пени (Rudimentary Peni) од 1983 година.Rudimentary Peni – Death Church (пристапено на 16.2.2024)
 „Танатос“ (англиски: Thanatos) — песна на шкотската рок-група Скидс (Skids) од 1979 година.Skids – Days In Europa (пристапено на 13.3.2024)
 „Ангелот на смртта“ (англиски: Angel of Death) - песна на американската хеви-метал група Слеер (Slayer).YouTube, Slayer ~ Angel of Death (Lyrics) (пристапено на 22.12.2017)
 „Смрт за нашите пријатели“ (англиски: Death To Our Friends) - песна на американската рок-група Sonic Youth од 1986 година.DISCOGS, Sonic Youth ‎– Evol (пристапено на 26.7.2019)
 „Дојди и умри“ (англиски: Come And Die) - песна на Therapy? и Fatal од 1993 година.DISCOGS, Various ‎– Judgment Night (Music From The Motion Picture) (пристапено на 29.7.2020)
 „Ѕид на смртта“ (англиски: Wall of Death) - албум на американскиот дует Ричард и Линда Томпсон (Richard and Linda Thompson) од 1982 година.YouTube, Wall of Death - Richard and Linda Thompson (пристапено на 15.5.2017)
 „Марш на смртта“ (англиски: Death March) - песна на американската рок-група Faith No More од 1987 година.DISCOGS, Faith No More ‎– Introduce Yourself (пристапено на 19.8.2020)
 „Бил е мртов“ (англиски: Bill is Dead) - песна на британската рок-група Фол (The Fall) од 1990 година.YouTube, The Fall - Extricate (1990)(full album) (пристапено на 29.6.2017)
  „Втора смрт“ - песна на македонската рок-група Хахаха од 2012 година“.Хахаха, Сиромашни и богати, HMRL 027, Moonlee Records, 2012.
  „Ја полниш земјата со смрт“ - песна на македонската рок-група Хахаха од 2012 година“.
 „Ајде да умриме“ (англиски: Let's Go Die) - песна на американската хардкор панк група Hüsker Dü од 1982 година.DISCOGS, Hüsker Dü ‎– Land Speed Record (пристапено на 3.12.2020)
 „Мртвите чекаат“ (англиски: The dead are waiting) - песна на македонскиот музичар Кирил Џајковски од 2001 година.DISCOGS, Kiril Dzajkovski* ‎– Dust (Original Motion Picture Soundtrack) (пристапено на 21.9.2020)
 „Почивај во мир“ (англиски: R.I.P.) - песна на македонскиот музичар Кирил Џајковски од 2001 година.
 „Само еден час откако ќе умреш...“ (Only an hour after you die...) - песна на македонскиот музичар Кирил Џајковски од 2001 година.

Смртта како тема во филмот
 „Смртта ѝ прилега“ (Death Becomes Her) – американски филм, во режија на Роберт Земекис.„Смртта ѝ прилега“, Антена, број 952, 23.9.2016, стр. 24.
 „Смртта на господинот Лазареску“ (романски: Moartea domnului Lăzărescu) - романски филм од 2005 година, во режија на Кристи Пију.IMDb, The Death of Mr. Lazarescu (2005) (пристапено на 27.10.2019)
 „Отпорен на смрт“ (англиски: Death Proof'') - американски филм од 2007 година, режиран од Квентин Тарантино.Антена, број 857, 28.11.2014, стр. 27.

 Наводи 

 Поврзано 
 Бесмртност
 Зомби
 Реинкарнација
 Живот
 Гробишта
 Духови
 Вампир
 Спиритуализам 
 Спиритизам
 Задушница

Категорија:Книги од 2018 година
Категорија:Биологија
Категорија:Медицина
Категорија:Религија
Категорија:Словенска митологија