Нобелова награда за физика

Нобелова награда за физика () — годишна награда што ја доделува Кралската академија на науките на научници од различни области на физиката. Таа е една од петте Нобелови награди што ја основал во 1895 година пронаоѓачот на динамитот, шведскиот физичар Алфред Нобел (1833-1896). Останатите награди се: Нобелова награда за хемија, Нобелова награда за физиологија или медицина, Нобелова награда за литература, Нобелова награда за мир и Нобелова награда за економија.

Според тестаментот на Нобел, наградата се исплатува од средствата на Нобеловата задолжбина, а ја доделува комитет од пет члена кои ги избира Кралската академија на науките. Првата Нобелова награда за физика е доделена во 1901 година на Вилхелм Конрад Рентген, од Германија.

Секој добитник добива медал, диплома и парична награда која не е иста секоја година. Во 1901 година, Рентген добил 150.782 шведски круни, што е околу 7.731.004 шведски круни во декември 2007 година. Во 2008 година, наградата им е доделена на Макото Кобајаши, Тошихиде Маскава и Јоичиро Намбу, кои поделија износ од десет милиони шведски круни (малку повеќе од 1 милион €, или 1,4 милиони американски долари.

Наградата се доделува на секој 10 декември во Стокхолм, на годишницата од смртта на Нобел.

Добитници
 ГодинаДобитник Земја Заслуги190175пВилхелм Конрад РентгенГерманија„во знак на признание за исклучителните услуги во полза на науката со откривањето на извонредните зраци подоцна наречени по него“190275пХендрик ЛоренцХоландија„во знак на признание за исклучителните услуги во полза на науката со нивните истражувања за влијанието на магнетизмот врз зрачењето како појава“75пПитер ЗеманХоландија190375пАнри БекерелФранција„за откривањето на спонтаната радиоактивност“75пПјер КириФранција„за заедничкото истражување на појавите на зрачењето откриено од проф. Анри Бекерел“75пМарија КириПолскаФранција190475пЛорд РејлиВелика Британија„за неговите иследувања во густините на најважните гасови и откривањето на аргонот во состав на овие изучувања“190575пФилип ЛенардАвстроунгаријаГерманија„за неговата работа на катодната цевка““190675пЏозеф Џон ТомсонВелика Британија„за неговите теориски и опитни иследувања во електричната спроводливост на гасовите“190775пАлберт Абрахам МајкелсонСАД„за неговите прецизни оптички инструменти и спектроскопските и метеоролошки истражувања извршени со нив“190875пГабриел ЛипманФранција„за неговиот метод на фотографско доловување на боите на основа на брановата интерференција“190975пГуљелмо МаркониИталија“за нивните придонеси за развојот на безжичната телеграфија“75пКарл Фердинанд БраунГерманија191075пЈоханес ван дер ВалсХоландија„за неговата работа на состојбената равенка за гасовите и течностите“191175пВилхелм ВинГерманија„за неговите откритија во врска со законитостите на зрачењето на топлината“191275пГустаф ДаленШведска„за пронаоѓањето на автоматски вентил предвиден за употреба заедно со гасните акумулатори кај светилниците и пловките“191375пХејке Камерлинг ОнесХоландија„за неговите иследувања во својствата на материјата при ниски температури кои, меѓу останатото, доведоа до добивање на течен хелиум“191475пМакс фон ЛауеГерманија„за откривањето на дифракцијата на рендгенските зраци со кристали“ — важен чекор во развојот на рендгенска спектроскопија.191575пВилијам Хенри БрегВелика Британија„за нивните услуги во полза на науката во анализата на кристалната структура со помош на рендгенски зраци“, — важен чекор во развојот на рендгенската кристалографија75пВилијам Лоренс БрегАвстралија
Велика Британија1916недоделена (Прва светска војна)191775пЧарлс Гловер БарклаВелика Британија„за откривањето на карактеристичното рендгенско зрачење на елементите", — важен чекор во развојот на рендгенската спектроскопија191875пМакс ПланкГерманија„за неговите услуги во полза на развојот на физиката со откривањето на енергетски квантови“191975пЈоханес ШтаркГерманија„за откривањето на Доплеровиот ефект кај каналските зраци и расцепувањето на спектралните линии во електричните полиња“192075пШарл Едуар ГијомШвајцарија„за неговите услуги во полза на прецизните мерења во физиката со откритието на аномалиите во легурите на никел и челик“192175пАлберт АјнштајнГерманијаШвајцарија„за неговите услуги во полза на теориската физика, особено поради откривањето на  фотоелектричниот ефект“192275пНилс БорДанска„за неговите услуги во полза на иследувањето на структурата на атомите и зрачењето што го оддаваат“192375пРоберт МиликанСАД„за неговара работа на елементарниот полнеж на електрицитетот и фотоелектричниот ефект“192475пМане СигбанШведска„за неговите откритија и истражување на полето на рендгенската спектроскопија“192575пЏејмс ФранкГерманија„за откривањето на законитостите кои го раководат влијанието на електронот врз атомот“75пГустав Лудвиг ХерцГерманија192675пЖан Батист ПеренФранција„за неговата работа на прекинатата структура на материјата, а особено за откривањето на таложната рамнотежа“192775пАртур КомптонСАД„за откривањето на ефектот наречен по него“75пЧарлс ВилсонВелика Британија„за неговиот метод на видливо претставување на патеките на наелектризираните честички со кондензирана пареа“192875пОвен Виланс РичардсонВелика Британија„за неговата работа на термоелектронската појава, а особено за откривањето на законот наречен по него“192975пЛуј де БројФранција„за откривањето на брановата природа на електроните“193075пЧандрасекара Венката РаманИндија„за неговата работа на расејувањето на светлината и откривањето на ефектот наречен по него“1931недоделена193275пВернер ХајзенбергГерманија„за создавањето на квантната механика, чија примена, меѓу другото, доведе до откривањето на алотропските облици на водородот“193375пЕрвин ШредингерАвстрија„за откривањето на нови продуктивни облици на атомската теорија“75пПол ДиракВелика Британија1934недоделена193575пЏејмс ЧедвикВелика Британија„за откривањето на неутронот“193675пВиктор Франц ХесАвстрија„за откривањето на космичкото зрачење“Карл Дејвид АндерсонСАД„за откривањето на позитронот“193775пКлинтон ДејвисонСАД„за опитното откривање на дифракцијата на електроните со кристали“75пЏорџ Паџет ТомсонВелика Британија193875пЕнрико ФермиИталија„за покажаното постоење на нови радиоактивни елементи произведени од неутронско озрачување и сродното откритие на јадрени реакции предизвикани од бавни неутрони“193975пЕрнест ЛоренсСАД„за измислувањето и развојот на циклотронот и резултатите добиени со него, особено во однос на вештачките радиоактивни елементи“1940недоделена (Втора светска војна)1941недоделена (Втора светска војна)1942недоделена (Втора светска војна)194375пОто ШтернСАД„за неговите придонеси во развојот на методот на молекулски зраци магнетниот момент на протонот“194475пИсидор Ајзек РабиСАД„за неговиот резонантен метод на мерење на магнетните својства на атомските јадра“194575пВолфганг ПаулиАвстрија„за откривањето на начелото на исклучување, наречено Паулиево начело“194675пПерси Вилијамс БриџменСАД„за направата што произведува крајно висок притисок и за откритијата што ги направи со неа во полето на високопритисочната физика“194775пЕдвард Виктор ЕплтонВелика Британија„за неговите иследувања во физичките законитости на горната атмосфера, особено за откритието на т.н. Еплтонов слој“194875пПатрик БлекетВелика Британија„за развојот на Вилсоновата маглена комора и откритијата направени со неа во полето на јадрената физика и космичкото зрачење“194975пХидеки ЈукаваЈапонија„за предвидувањето за постоењето на мезони врз основа на теориската работа на јадрените сили“195075пСесил Франк ПауелВелика Британија„за развојот на фотографски метод за проучување на јадрените процеси и откритијатата за мезоните направни по овој метод“1951Џон КокрофтВелика Британија„за нивната пионерска работа на претворањето (трансмутација) на атомски јадра со вештачки забрзани атомски честички“75пЕрнест ВолтонИрска195275пФеликс БлохШвајцаријаСАД„за развојот на нови методи за прецизни магнетни јадрена мерења и откритијата поврзани со нив“75пЕдвард Милс ПерселСАД195375пФриц ЦерникеХоландија„за покажаниот метод на фазен контраст, особено за измислениоит фазнокотрастниот микроскоп]“195475пМакс БорнГерманијаВелика Британија„за неговите основоположнички истражувања во полето на квантната механика, особено за статистичкото толкување на брановата функција"75пВалтер БотеЗападна Германија„за методот на совпаѓање и откритијата направени со него"195575пВилис ЛемСАД„за откритијата во врска со ситната структура на водородниот спектар"75пПоликарп КушСАД„за прецизното утврдување на магнетниот момент на електронот"195675пЏон БардинСАД„за нивните истражувања на полето на полупроводниците и откривањето на транзисторскиот ефект“75пВолтер Хаузер БратејнСАД75пВилијам ШоклиСАД1957Ли ЏенгдаоКина САД„за проникливото иследување на законите за парност што доведе до важни откритија за елементарните честички“75пЏенинг ЈангКина САД195875пПавел ЧеренковСССР„за откривањето и толкувањето на Черниковиот ефект“75пИљја ФранкСССР75пИгор ТамСССР195975пОвен ЧемберлејнСАД„за откривањето на антипротонот“75пЕмилио СегреИталијаСАД196075пДоналд ГлејзерСАД„за пронаоѓањето на меурната комора“196175пРоберт ХофштатерСАД„за пионерските изучувања на расејувањето на електроните во атомските јадра и откритијата за структурата на нуклеоните направени со него"75пРудолф МесбауерЗападна Германија„за истражувањата во впивањето на одекот на гама-зрачењето и откривањето на поврзаниот ефект кој го носи неговото име"196275пЛав ЛандауСССР„за пионерските теории за кондензираната материја, особено течниот хелиум“196375пЈуџин ВигнерУнгаријаСАД„за неговите придонеси кон теоријата за атомското јадро и елементарните честички, особено со откривањето и примената на основни начела на симетријата"75пМарија Геперт-МајерСАД„за откритијата поврзани со структурата на јадрената обвивка"75пЈоханес Ханс Д. ЈенсенЗападна Германија196475пНиколај БасовСССР„за основоположничката работа на полето на квантната електроника, која доведе до изградба на треперници (осцилатори) и засилувачи засновани на мазерско–ласерското начело“75пАлександар Прохоров СССР75пЧарлс Хард Таунс САД196575пРичард Фајнман САД„за основоположничката работа на полето на квантната електродинамика, со далекусежни последици во физиката на елементарните честички“75пЏулијан Швингер САД75пШиничиро Томонага Јапонија1966 75пАлфред Кастлер Франција„за откривањето и развојот на оптички методи на изучување на Херцова резонанца во атомите“196775пХанс Бете САД„за придонесите кон теоријата за јадрени реакции, особено откритијата за производството на енергија во ѕвездите“196875пЛуис Алварез САД„за решавачките придонеси кон физиката на елементарните честички, особено откривањето на голем број на резонантни состојби, овозможени од неговиот развој на техниката на водородна меурна комора и анализа на податоците“196975пМари Гел-Ман САД„за придонесите и откритијата на класификацијата на елементарните честички и нивните заемодејства“197075пХанес Алфвен Шведска„за основоположничката работа и откритија на полето на магнетохидродинамиката со полезна примена во разни области на плазмената физика"75пЛуј Нел Франција„за основоположничката работа и откритијата во врска со антиферомагнетизмот и феримагнетизмот кои доведоа до нивна важна примена во физиката на цврстата состојба"197175пДенис ГаборУнгарија – Велика Британија„за пронаоѓањето и развојот на холографскиот метод“197275пЏон Бардин САД„за заеднички развиената теорија за суперспроводливоста, обично наречена БКШ-теорија“75пЛеон Купер САД 75пЏон Роберт Шрифер САД197375пЛео Есаки Јапонија„за опитните откритија во врска со тунелските појави во полупроводниците и суперпроводниците"75пИвар Јевер САДНорвешкаБрајан Џозефсон Велика Британија„за теориските предвидувања на својствата на суперструјата преку тунелска пречка, особено појавите начелно познати како Џозефсонов ефект"1974Мартин Рајл Велика Британија„за пионерските истражувања на полето на радиоастрофизиката: Рајл со неговите набљудувања и пронајдоци (особено техниката на отворна синтеза), а Хјуиш за неговата решавачка улога во откривањето на пулсарите“75пЕнтони Хјуиш Велика Британија197575пОге Бор Данска„за откривањето на поврзаноста помеѓу збирното и честичното движење во атомските јадра и развојот на теоријата за структурата на атомското јадро врз основа на оваа поврзаност“75пБен Рој Мотелсон Данска75пЏејмс Рејнвотер САД197675пБартон Рихтер САД„за пионерската работа во откривањето на тешка елементарна честичка од нов вид“75пСемјуел Тинг САД197775пФилип Ворен Андерсон САД„за основоположничките теориски иследувања на електронската структура магнетните и безредните системи“75пНевил Франсис Мот Велика Британија75пЏон Хазбрук ван Флек САД197875пПетар Капица СССР„за основните пронаоѓања и откритијаво полето на криогениката"75пАрно Алан Пензијас САД„за откривањето на космичкото микробраново позадинско зрачење“ Роберт Вудро Вилсон САД197975пШелдон Ли Глешоу САД„за придонесите кон теоријата на обединетото слабо и електромагнетно заемодејство помеѓу елементарните честички, вклучувајќи го, меѓу другото, предвидувањето на слабата неутрална струја“75пАбдус СаламПакистан75пСтивен Вајнберг САД198075пЏејмс Кронин САД„за откривањето на нарушувањата во основните начела на симетријата при распадот на неутралните K-мезони“75пВал Логсдон Фич САД198175пНиколас Блумберген САД„за придонесите кон развојот на ласерската спектроскопија“75пАртур Леонард Шавлов САД75пКај Сигбан Шведска„за неговиот придонес кон развојот на високоразделителната електронска спектроскопија"1982 75пКенет Вилсон САД„за неговата теорија за критичните појави кај фазните премини“1983 75пСубраманијан Чандрасекар САДИндија„за теориското изучување на физичките процеси од важност за структурата и еволуцијата на ѕвездите“ 75пВилјам Алфред Фаулер САД„за неговите теориски и опитни проучувања на јадрените реакции од важност при образувањето на хемиските елементи во вселената“198475пКарло Рубија Италија„за решавачките придонеси кон големиот проект кој доведе до откривањето на честичките W и Z, кои ни го приопштуваат слабото заемодејство“Симон ван дер Мер Холандија198575пКлаус фон Клицинг Западна Германија„за откривањето на квантизираниот Холов ефект“1986Ернст Руска Западна Германија„за основоположничката работа во електронската оптика и конструирањето на првиот електронски микроскоп“75пГерд Биниг Западна Германија„за проектирањето на отчитувачки тунелски микроскоп“75пХајнрих Рорер Швајцарија 198775пГеорг Беднорц Западна Германија „за епохалното откритие на суперспроводливоста кај керамичките материјали“75пКарл Александар Милер Швајцарија198875пЛеон Ледерман САД„за методот на неутрински сноп и покажувањето на двоичната структура на лептоните со откривањето на мионското неутрино“Мелвин Шварц САД75пЏек Стајнбергер САД1989 75пНорман Фостер Ремзи САД„за откривањето на методот на одвоени трепетни (осцилаторни) полиња и неговата примена во водородниот мазер и други атомски часовници"Ханс Георг Демелт САД„за развојот на јонската замка" 75пВолфганг Паул Западна Германија1990Џером Ајзек Фридман САД„за пионерските иследувања на длабокото нееластично расејување на електроните врз протони и врзани неутрони, што беше од суштинско значење за развојот на кварковиот модел во честичната физика“75пХенри Веј Кендал САДРичард Едвард Тејлор Канада199175пПјер-Жил де Жен Франција„за откритието дека методите разработени за проучување на поредочните појави во простите системи можат да се воопштат во посложени облици на материја, особено во течни кристали и полимери“199275пЖорж Шарпак Франција/Полска„за пронаоѓањето и развојот на детектор на честички, особено повеќежичената пропорционална комора“1993 75пРасел Алан Халс САД„за откривањето на нов вид на пулсар кое отвори нови можности во проучувањето на гравитацијата“75пЏозеф Хутон Тејлор САД199475пБертам Брокхаус Канада„за развојот на неутронската спектроскопија“ и „за пионерски придонеси кон развојот на техниките на неутронско расејување за проучување на кондензираната материја"Клифорд Шал САД„за развојот на неутронското расејување“ и „пионерски придонеси кон развојо на неутронското расејување со цел проучување на кондензираната материја“199575пМартин Луис Перл САД„за откривањето на тау-лептонот“ и „за пионерските опитни придонеси кон лептонската физика“75пФредерик Рајнес САД„за доказното пронаоѓање на неутриното“ и „за пионерски опитни придонеси кон лептонската физика"199675пДејвид Ли САД„за откривањето на супертечноста на хелиумот-3“75пДаглас Ошероф САД75пРоберт Колман Ричардсон САД199775пСтивен Чу САД„за развивањето на методи за разладување и ловење на атоми со ласерска светлина.“75пКлод Коен Тануџи Франција75пВилијам Даниел Филипс САД199875пРоберт Лафлин САД„за откривањето на нов облик на квантна течност со дробнонаелектризирани возбуди“75пХорст Лудвиг Штермер ГерманијаДаниел Цуј САД199975пГерард 'т Хофт Холандија„за разјаснување на квантната структура на електрослабите заемодејства во физиката“75пМартинус Велтман Холандија200075пЖорес АлферовРусија„за развојот на полупроводнички хетероструктури кои се користат во големобрзинската електроника и оптоелектрониката“Херберт Кремер Германија 75пЏек Килби САД„за неговиот удел во измислувањето на интегралното коло“2001Ерик Корнел САД„за постигнувањето на Бозе-Ајнштајновата кондензација во раредените гасови кај алкални атоми и основоположничките проучувања на својствата на кондензатите“Карл Виман САД75пВолфганг Кетерле Германија200275пРејмонд ДејвисСАД„за пионерските придонеси кон астрофизиката, особено за доказното пронаоѓање на космичките неутрина“Масатоши Кошиба Јапонија75пРикардо Џакони ИталијаСАД„за пионерските придонеси кон астрофизиката кои доведоа до откривањето на вселенските рендгенски извори"200375пАлексеј Абрикосов Русија„за пионерските придонеси кон теоријата на суперспроводливоста и супертечностите“75пВиталиј Гинзбург Русија75пЕнтони Џејмс Легет Велика БританијаСАД200475пДејвид Грос САД„за откривањето на асимптотската слобода во теоријата за силното заемодејство“Дејвид Полицер САД75пФранк Вилчек САД200575пРој Глаубер САД„за придонесите кон квантната теорија на оптичката кохерентност"75пЏон Хол САД„за придонесите кон развојот на ласерски прецизна спектроскопија, вклучувајќи го оптичкиот честотен чешел"75пТеодор Хенш Германија200675пЏон Мадер САД„за откривањето на црнотелесниот облик и анизотропијата на космичкото микробраново позадинско зрачење“75пЏорџ Смут САД200775пАлбер Фер Франција„за откривањето на гигантската магнетоотпорност“75пПетер Гринберг Германија200875пМакото Кобајаши Јапонија„за откривање на потеклото на нарушената симетрија која предвидува постоење на барем три семејства на кваркови во природата“75пТошихиде Маскава Јапонија75пЈоичиро Намбу ЈапонијаСАД„за откривањето на маханизмот на спонтано нарушување на симетријата во субатомската физика"200975пЧарлс Као ХонгконгВелика БританијаСАД„за епохалните достигнувања во преносот на светлина со влакна во оптичката комуникација“75пВилард Бојл КанадаСАД„за пронаоѓањето на начин на добивање слики со полупроводничко коло, т.е. сетилник со напојна врска (CDD)"75пЏорџ Смит САД201075пАндреј Гејм РусијаХоландија„за епохалните опити врз дводимензионалниот материјал графен“75пКонстантин Новоселов РусијаВелика Британија201175пСол Перлмутер САД„за откривањето на забрзувањето на вселената по пат на набљудување на далечни супернови“75пБрајан Шмит АвстралијаСАД75пАдам Рис САД201275пСерж АрошФранција„за епохалните опитни методи кои овозможуваат мерење и манипулација на поединечни квантни системи."75пДејвид Вајнленд САД201375пФрансоа Англер Белгија„за теориското откривање на механизмот кој придонесува кон нашето осознавање на потеклото на масата на субатомските честички, неодамна потврден со откривањето на фундаменталната честичка од опитите ATLAS и Компактен мионски соленоид (CMS) во Големиот хадронски судирач на CERN“75пПитер Хигс Велика Британија2014Исаму Акасаки Јапонија„за измислувањето на делотворни светлечки диоди што даваат бела и штедлива светлина"Хироши Амано Јапонија75пШуџи Накамура ЈапонијаСАД201575пТакаки Каџита Јапонија„за откривањето на неутринските осцилации, со кои се покажува дека неутрината имаат маса“75пАртур Мекдоналд Канада2016Дејвид Таулес„за теориските откритија на тополошките фазни премини и тополошките фази на материјата“Данкан ХолдејнЏон Костерлиц201775пРајнер Вајс„за решителниот придонес за ЛИГО детекторот и опсервациите на гравитациските бранови“75пКип Торн75пБери Бериш 2018 75п Артур Ешкин  „за епохалните откритија во полето на ласерската физика“ 75п Жерар Муру 75п Дона Стрикленд 2019 85пЏим Пиблс  „за теоретските откритија на полето на физичката космологија“   75пМишел Мајор„за откривањето на вонсончева планета околу ѕвезда од типот на нашето сонце“ 75пДидје Кело 2020 75пРоџер Пенроуз  „за откритието дека образувањето на црните дупки претставува крепко предвидување на општата теорија за релативноста“  75пРајнхард Генцел„за откривањето на супермасивно збиено тело во средиштето на нашата галаксија“Андреја Гец

 Наводи 
Општи




Поединечни

 Надворешни врски 

 Официјалната страница на Кралската шведска академија на науките 
 Официјалната страница на задолжбината „Нобел“

 Физика