Бик (соѕвездие)

Бик (лат. Taurus, Tau) — едно од соѕвездијата на зодијакот кое се наоѓа на северната небесна полутопка. Бик е големо и истакнато соѕвездие на зимското небо на северната полутопка. Тоа е едно од најстарите соѕвездија, кое датира барем од раното бронзено доба, кога ја означувало местоположбата на Сонцето за време на пролетната рамноденица. Неговата важност за земјоделскиот календар влијаела на различни фигури на бикови во митологиите на антички Сумер, Акад, Асирија, Вавилон, Египет, Грција и Рим. Нејзиниот стар астрономски симбол е20x20пкс(♉︎), што наликува на глава на бик.

Постојат голем број карактеристики кои се од интерес за астрономите. Бик е домаќин на две од најблиските расеани јата до Земјата, Плејадите и Хијадите, од кои и двете се видливи со голо око. На првата величина, црвениот џин Алдебаран е најсветлата ѕвезда во соѕвездието. Во североисточниот дел на Бик се наоѓа Месје 1, попозната како Ракова маглина, остаток од супернова што содржи пулсар. Едно од најблиските подрачја на активно формирање на ѕвезди, комплексот Бик-Кочијаш, преминува во северниот дел на соѕвездието. Променливата ѕвезда T Бик е прототип на класата на ѕвезди од пред главната низа.

 Карактеристики 
Бик е големо и истакнато соѕвездие на зимското небо на северната полутопка, помеѓу Овен на запад и Близнаци на исток; на север се наоѓаат Персеј и Кочијаш, на југоисток Орион, на југ Еридан и на југозапад Кит. Кон крајот на ноември - почетокот на декември, Бик достигнува спротивставеност (најдалечната точка од Сонцето) и е видливо цела ноќ. Кон крајот на март, заоѓа на зајдисонце и целосно исчезнува зад сјајот на Сонцето од мај до јули.

Ова соѕвездие е дел од зодијакот и затоа е пресечено со еклиптиката. Овој круг низ небесната сфера ја формира привидната патека на Сонцето додека Земјата ја завршува својата годишна орбита. Бидејќи орбиталната рамнина на Месечината и планетите се наоѓаат во близина на еклиптиката, тие обично можат да се пронајдат во соѕвездието Бик во одреден дел од секоја година.Галактичката рамнина на Млечниот Пат го пресекува североисточниот агол на соѕвездието и галактичкиот антицентар се наоѓа во близина на границата помеѓу Бик и Кочијаш. Бик е единственото соѕвездие што го вкрстуваат сите три: галактички екватор, небесен екватор и еклиптиката. Низ соѕвездието поминува галактичка структура слична на прстен, позната како Гулдов Појас.

Препорачаната кратенка од три букви за соѕвездието, усвоена од Меѓународниот астрономски сојуз во 1922 година, е „Tau“. Официјалните граници на соѕвездијата, поставени од белгискиот астроном Ежен Делпорт во 1930 година, се дефинирани со многуаголник од 26 отсечки. Во екваторијалниот координатен систем, координатите на ректасцензија на овие граници лежат помеѓу  и , додека координатите на деклинација се помеѓу 31,10° и −1,35°. Бидејќи мал дел од соѕвездието лежи на југ од небесниот екватор, ова не може да биде целосно кружно соѕвездие на која било географска ширина.

 Особини 
 Ѕвезди 
лево|мини| Соѕвездието Бик како што може да се види со голо око. Линиите на соѕвездијата се додадени за јасност.

Во Бик има четири ѕвезди над светлинската величина 3.

Најсветлиот член на ова соѕвездие е Алдебаран, спектрална класа со портокалова нијанса К5 III џиновска ѕвезда. Неговото име потекнува од , арапски за „следбеникот“, веројатно поради фактот што ги следи Плејадите за време на ноќното движење на небесната сфера низ небото.    Формирањето на профилот на лицето на соѕвездието е астеризам на ѕвезди во форма на V или K. Овој преглед е создаден од истакнати членови на Хијадите, најблиското посебно расеаноѕвездено јато по Подвижната група Голема Мечка. Во овој профил, Алдебаран го формира биковското око, кое е опишано како „гледајќи заканувачки во ловецот Орион“, соѕвездие што се наоѓа веднаш на југоисток. Алдебаран има околу 116% од масата на Сонцето. Исто така е домаќин на кандидат за вонсончева планета

Хијадите се протегаат на околу 5° од небото, така што може да се гледаат во целост само со двоглед или со голо око.  Вклучува двојна ѕвезда со голо око, Тета Бик (правилното име на Тета<sup>2</sup> Бик е Чамукуј), со раздвојување од 5,6 лачни минути. 
мини| HP Бик, променлива ѕвезда од типот T Бик и троен систем
Во северозападниот квадрант на соѕвездието Бик се наоѓаат Плејадите (М45), едно од најпознатите расеани јата, лесно видливи со голо око. Седумте најистакнати ѕвезди во ова јато се со привидна величина најмалку шест, и затоа јатото е наречено и „Седумте сестри“. Сепак, многу повеќе ѕвезди се видливи дури и со скромен телескоп. Астрономите проценуваат дека јатото има приближно 500-1.000 ѕвезди, од кои сите се стари околу 100 милиони години. Сепак, тие значително се разликуваат во видот. Самите Плејади се претставени со големи, светли ѕвезди; постојат и многу мали кафеави џуџиња и бели џуџиња. Се проценува дека јатото ќе се распадне за уште 250 милиони години. Кластерот Плејади е класифициран како Шапли c-тип и Трумплер I3rn-тип, што покажува дека е со неправилен облик и лабав, иако е концентриран во неговото средиште и одвоен од ѕвезденото поле. 

На исток, двата рога на бикот се формирани од Бета (β) Бик и Зета (ζ) Бик; два ѕвездени системи кои се разделени со 8°. Бета е бела, спектрална џиновска ѕвезда од класа В7 III, позната како Елнат, која доаѓа од арапската фраза „задница“, како во удирање од роговите на бикот.  Со светлинска величина од 1,65, таа е втората најсветла ѕвезда во соѕвездието и ја дели границата со соседното соѕвездие Кочијаш. Како резултат на тоа, ја носи и ознаката Гама Кочијаш. Зета Бик (сопственото име е Тјенгуан) е двојна ѕвезда која затемнува и завршува орбита на секои 133 дена.

Ѕвездата Ламбда (λ) Бик е двојна ѕвезда што затемнува. Овој систем се состои од ѕвезда од спектрална класа В3 која орбитира од помалку масивна ѕвезда од класа А4. Рамнината на нивната орбита се наоѓа речиси по должината на линијата на видот до Земјата. На секои 3.953 дена системот привремено ја намалува осветленоста за 1,1 величина бидејќи посветлата ѕвезда е делумно затемнета од придружникот на затемнување. Двете ѕвезди се разделени со само 0,1 астрономски единици, така што нивните форми се менуваат со взаемно плимно дејство. Ова резултира со варијација на нивната нето-величина низ секоја орбита.

мини|Средишната област на соѕвездието Бик, покажувајќи го Алдебаран во долниот лев агол.

Сместена на околу 1,8° западно од Ипсилон (ε) Бик е Т Таури, прототип на класата променливи ѕвезди наречени ѕвезди од типот на Т Таури. Оваа ѕвезда претрпува непредвидливи промени во сјајноста, кои се разликуваат помеѓу светлинската величина од 9 до 13 во период од неколку недели или месеци. Ова е новоформирано ѕвездено тело кој штотуку излегува од обвивката на гас и прашина, но сè уште не станал ѕвезда од главната низа. Околната отсјајна маглина NGC 1555 е осветлена од Т Бик, и затоа е исто така променлива по сјајност. На север се наоѓа Капа Бик, привидна двојна ѕвезда која се состои од две компоненти од типот А7. Парот има разделба од само 5,6 лачни минути. 
+Најсветлите ѕвезди на Бик Правилно име Означување Светлосни години Очигледна големина Алдебаран α Бик 65 0,87 Елнат β Бик 131 1,65 Алкион А η Бик 368 2,85 Тјангуан ζ Бик 417 2.97 Чамукуј θ Бик 149 3.40 Садр ел-Таури λ Бик 370 3.41 Ајн ε Бик 155 3.53 Омикрон Бик ο Бик 211 3.61 Атлас А 27 Бик 380 3.62 Прима Хијадум γ Бик 154 3,65

 Длабоконебесни тела 
Во северниот дел на соѕвездието североисточно од Плејадите се наоѓа маглината Кристална Топка, позната по каталошката ознака NGC 1514. Оваа планетарна маглина е од историски интерес по нејзиното откритие од англискиот астроном роден во Германија , Вилијам Хершел во 1790 година. Пред тоа време, астрономите претпоставувале дека маглините се едноставно нерешени групи на ѕвезди. Сепак, Хершел можел јасно да распознае ѕвезда во срединатас на маглината која била опкружена со небулозен облак од некој тип. Во 1864 година, англискиот астроном Вилијам Хагинс го искористил спектарот на оваа маглина за да заклучи дека маглината е светол гас, наместо ѕвезди. 
+Најсветлите NGC објекти во Бик  Идентификатор Маг. Тип на тело  NGC 1514 10.9 планетарна маглина NGC 1647 6.4 расеано јато  NGC 1746 6 астеризам  NGC 1817 7.7 расеано јато NGC 1952  8.4 остаток од супернова (М1)
Северозападно од ζ Бик за 1,15 степени е Раковината Маглина (М1), остаток од супернова. Оваа маглина што се шири е создадена од експлозија на супернова од типот II, која била видена од Земјата на 4 јули 1054 година. Била доволно светла за да се набљудува во текот на денот и се споменува во кинеските историски текстови. На својот врв, суперновата достигнала величина од -4, но маглината моментално е со светлинска величина 8,4 и потребен е телескоп за набљудување. Северноамериканските народи, исто така, ја набљудувале суперновата, како што е потврдено од слика на новомексикански кањон и разни парчиња керамика што го прикажуваат настанот. Сепак, самиот остаток бил откриен дури во 1731 година, кога Џон Бевис ка пронашол.

мини|IRAS 05437+2502, маглина
Ова соѕвездие вклучува дел од комплексот Бик-Кочијаш, или темните облаци на Бик, подрачје што формира ѕвезди и содржи ретки, филаментарни облаци од гас и прашина. Ова опфаќа подрачје од 98 светлосни години (30 парсеци) и содржи 35.000 сончеви маси на материјал, кој е и поголем и помалку масивен од маглината Орион. На растојание од 490 светлосни години (150 парсеци), ова е една од најблиските области за активно формирање на ѕвезди. Во ова подрачје, на околу 10° североисточно од Алдебаран, се наоѓа и астеризам NGC 1746 со ширина од 45 лачни минути. 

 Метеорски дождови 
Во текот на ноември, метеорскиот дожд Тауриди се смета дека зрачи од општата насока на ова соѕвездие. Метеорскиот дожд Бета Тауриди се случува во текот на месеците јуни и јули во текот на денот, и вообичаено се набљудува со помош на радио техники. Помеѓу 18 и 29 октомври, активни се и северните и јужните тауриди; иако вториот поток е посилен. Сепак, помеѓу 1 и 10 ноември, двата тека се изедначуваат.

 Историја и митологија 

Идентификацијата на соѕвездието Бик со бик е многу стара, и датира од халколитот, а можеби дури и од горниот палеолит. Мајкл Рапенглик од Универзитетот во Минхен верува дека Бик е претставен во пештерска слика во Салата на биковите во пештерите во Ласко (датирана околу 15.000 г. п.н.е.), за која верува дека е придружена со приказ на Плејадите. Името „седум сестри“ се користи за Плејадите на јазиците на многу култури, вклучително и домородните групи на Австралија, Северна Америка и Сибир. Ова сугерира дека името може да има заедничко античко потекло.

Бикот ја означувал точката на пролетна рамноденица во халколитот и раното бронзено доба, од околу 4000 п.н.е. до 1700 п.н.е., по што се преселил во соседното соѕвездие Овен. Плејадите биле најблиску до Сонцето во пролетната рамноденица околу 23 век п.н.е. Во вавилонската астрономија, соѕвездието било наведено во MUL.APIN како , „Бик на рајот“. Иако се тврдело дека „кога Вавилонците првпат го поставиле својот зодијак, пролетната рамноденица се наоѓала во Бик“, постои тврдење дека MUL.APIN покажуваат дека пролетната рамноденица била обележана со вавилонското соѕвездие познато како „наемниот човек“ (современ Овен).

Во старовавилонскиот Еп за Гилгамеш, божицата Иштар го испраќа Бик, небесниот бик, да го убие Гилгамеш затоа што го отфрлил нејзиниот напредок. Енкиду го откинува задниот дел на бикот и ги фрла деловите на небото каде што стануваат ѕвезди кои денес ги познаваме како Голема Мечка и Мала Мечка. Некои го позиционираат Гилгамеш како соседното соѕвездие на Орион, свртено кон Бик како во борба, додека други го идентификуваат со сонцето чие изгревање на рамноденицата го победува соѕвездието. Во раната месопотамиска уметност, Бик на рајот бил тесно поврзан со Инана, сумерската божица на сексуалната љубов, плодноста и војувањето. Еден од најстарите прикази го прикажува бикот како стои пред стандардот на божицата; бидејќи има 3 ѕвезди прикажани на нејзиниот грб (клинесто писмо за „ѕвезда-соѕвездие“), постои добра причина да се смета ова како соѕвездие подоцна познато како Бик.

Истата иконска претстава на Небесниот Бик била прикажана во зодијакот Дендера, египетска резба во таванот што ја прикажува небесната полутопка со помош на рамнина. Во овие древни култури, ориентацијата на роговите била прикажана како нагоре или наназад. Ова се разликувало од подоцнежниот грчки приказ каде што роговите биле насочени напред. За Египќаните, соѕвездието Бик било свет бик кој се поврзувал со обновувањето на животот во пролет. Кога пролетната рамноденица ќе влезе во Бик, соѕвездието ќе стане покриено од Сонцето на западното небо како што започнува пролетта. Оваа „жртва“ доведува до обновување на земјата. За раните Евреи, Бик бил првото соѕвездие во нивниот зодијак и, следствено, тој бил претставен со првата буква од нивната азбука, Алеф. 

Во грчката митологија, Бик бил идентификуван со Зевс, кој добил форма на прекрасен бел бик за да ја киднапира Европа, легендарната феникиска принцеза. Во илустрациите на грчката митологија, единствено предниот дел од ова соѕвездие е прикажан; ова понекогаш се објаснувало како Бик делумно потопен додека ја изнесува Европа во морето. Вториот грчки мит го прикажува Бик како Ија, љубовница на Зевс. За да ја скрие својата љубовница од сопругата Хера, Зевс ја променил Ија во форма на бик. Грчкиот митограф Акусилај го означува бикот како истиот што го формирал митот за Критскиот бик, еден од Дванаесетте задачи на Херакле.

Бикот станал важен предмет на обожавање меѓу Друидите. Нивниот религиозен фестивал Таурик се одржувал додека Сонцето минувало низ соѕвездието. Меѓу арктичките луѓе познати како Инуити, соѕвездието се нарекува Сакиатјат, а Хијадите е Нанурјук, при што вторите го претставуваат духот на поларната мечка. Алдебаран ја претставува мечката, а остатокот од ѕвездите во Хијадите се кучиња кои го држат ѕверот во заливот.

Во будизмот, легендите велат дека Гаутама Буда е роден кога полната месечина била во Ваисаха, или Бик. Роденденот на Буда се слави со фестивалот Весак, или Весаха, кој се случува на првата или втората полна месечина кога Сонцето е во Бик.

Во 1990 година, поради прецесијата на рамнодениците, позицијата на Сонцето на првиот ден од летото (21 јуни) ја премина границата на МАС на Близнаци во Бик. Сонцето полека ќе се движи низ Бик со брзина од 1° источно на секои 72 години до приближно 2600 година од нашата ера, во тој момент ќе биде во Овен на првиот ден од летото.

 Астрологијата 
Од 2008 година, Сонцето се појавува во соѕвездието Бик од 13 мај до 21 јуни. Во тропската астрологија, Сонцето се смета дека е во знакот Бик од 20 април до 20 мај.

 Истражување на вселената 
Вселенската сонда Pioneer 10 се движи во правец на ова соѕвездие, иако нема да се доближува до ниту една од ѕвездите во ова соѕвездие многу илјадници години, до кога нејзините батерии ќе бидат одамна мртви.

 Затемнување на Сонцето 
Неколку ѕвезди во ѕвезденото јато Хијади, вклучително и Капа Бик, биле фотографирани за време на целосното затемнување на Сонцето на 29 мај 1919 година, од експедицијата на Артур Едингтон во Принсип и други во Собрал, Бразил, што го потврдило предвидувањето на Алберт Ајнштајн за свиткување на светлината околу Сонцето според неговата општа теорија за релативноста која ја објавил во 1915 година.

Notes

 Наводи 

 Литература 
 Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). Stars and Planets Guide, Collins, London. ISBN 978-0007251209. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0691135564.







 Надворешни врски 

 The Deep Photographic Guide to the Constellations: Taurus
 BBC article on the possibility of Taurus being represented in Lascaux
 Star Tales – Taurus
 Warburg Institute Iconographic Database (medieval and early modern images of Taurus)
 The clickable Taurus


Категорија:Соѕвездија
Категорија:Северни соѕвездија
Категорија:Источни соѕвездија
Категорија:Соѕвездија забележани од Птоломеј