Јужен Триаголник (соѕвездие)

Јужен Триаголник (лат. Triangulum Australe) — мало соѕвездие во далечната јужна небесна полутопка. Неговото име е латински го разликува од  соѕвездието Триаголник на северното небо и потекнува од остриот, речиси рамностран триаголник на нејзините три најсветли ѕвезди. Првпат било прикажано на небесна земјина топка како Triangulus Antarcticus од Петар Планциј во 1589 година, а подоцна со поголема точност и неговото денешно име од Јохан Бајер во неговата Уранометрија од 1603 година. Францускиот истражувач и астроном Никола Луј де Лакај направил карта и им ги дал на посветлите ѕвезди нивните Бајерови ознаки во 1756 година.

Алфа Јужен Триаголник, позната како Атрија, е портокалов џин со втора величина и најсветлата ѕвезда во соѕвездието, како и 42-та најсветла ѕвезда на ноќното небо. Триаголник го комплетираат двете бели ѕвезди од главната низа Бета и Гама Јужен Триаголник. Иако соѕвездието лежи во Млечниот Пат и содржи многу ѕвезди, длабоконебесните тела не се истакнати. Забележителни карактеристики ги вклучуваат расеаното јато NGC 6025 и планетарната маглина NGC 5979.

Големиот Привлекувач, гравитационото средиште на суперкластерот Ланијакеја, кој ја вклучува галаксијата Млечен Пат, се протега помеѓу Јужен Триаголники соседното соѕвездие Рамнило. 

 Историја 
Италијанскиот морепловец Америго Веспучи го истражувал Новиот свет на почетокот на 16 век. Научил да ги препознава ѕвездите на јужната полутопка и направил каталог за неговиот патрон крал Мануел I Португалски, кој денес е изгубен. Како и каталогот, Веспучи напишал описи на јужните ѕвезди, вклучувајќи триаголник кој може да биде или Јужен Триаголник или Рајска Птица. Ова било испратено до неговиот патрон во Фиренца, Лоренцо ди Пјерфранческо де Медичи, и објавено како Mundus Novus во 1504 година.  Првиот приказ на соѕвездието е дадено во 1589 година од фламанскиот астроном и свештеник Петар Планциј на cm небесен глобус со пречник објавен во Амстердам од холандскиот картограф Јакоб ван Лангрен,  каде што бил наречен Triangulus Antarcticus и погрешно прикажан јужно од Брод Арго. Неговиот ученик Петрар Кејзер, заедно со холандскиот истражувач Фредерик де Хутман, го измислиле името Ден Зујден Трианхел.  Јужен Триаголник било попрецизно прикажано во небесниот атлас Уранометрија на Јохан Бајер во 1603 година, каде што го добил и сегашното име. 

Никола Луј де Лакај ги прикажал соѕвездијата Рамнило, Шестар и Јужен Триаголник како поставен квадрат и линијар, компас во збир на инструменти на цртачот во неговата карта на јужните ѕвезди од 1756 година.  Исто така, прикажувајќи го како геодетско ниво, Германецот Јохан Боде му го дал алтернативното име Либела во неговата Уранографија. 

Германскиот поет и автор Филип Цезиј ги идентификувал трите главни ѕвезди како претставници на Тројцата патријарси, Авраам, Исак и Јаков (со Атрија како Авраам).  Народот Вардаман од Северната Територија во Австралија ги сметал ѕвездите на Јужен Триаголник како опашка на Виножитна Змија, која се протегала од близина на Јужен Крст до Скорпија. Надземни во октомври, Виножитната Змија „му дава поттик на Молњата“ да донесе дождови во влажната сезона во ноември. 

 Карактеристики 
лево|мини| Соѕвездието Јужен Триаголник, како што може да се види со голо око
Јужен Триаголник е мало соѕвездие кое се граничи со Рамнило на север, Шестар на запад, Рајска Птица на југ и Олтар на исток. Се наоѓа во близина на Покажувачите (Алфа и Бета Кентаур), со Шестар помеѓу нив.  Соѕвездието се наоѓа во рамките на Млечниот Пат и затоа има многу ѕвезди.  Приближно рамностран триаголник, лесно може да се препознае. Јужен Триаголник се наоѓа премногу на југ во небесната јужна полутопка за да биде видлив од Европа,  но сепак е кружен од поголемиот дел од јужната полутопка.  Кратенката со три букви за соѕвездието, усвоена од Меѓународниот астрономски сојуз во 1922 година, е „TrA“.  Официјалните граници на соѕвездијата, поставени од белгискиот астроном Ежен Делпорт во 1930 година, се дефинирани со многуаголник од 18 отсечки. Во екваторијалниот координатен систем, координатите на ректасцензија на овие граници лежат помеѓу  и , додека координатите на деклинација се помеѓу -60,26° и −70,51°.  Јужен Триаголник кулминира секоја година во 21 часот на 23 август. 

 Забележителни карактеристики 

 Светли ѕвезди 
При дефинирањето на соѕвездието, Лакај им дал на Ламбда дванаесет ѕвезди од Бајерови ознаки на Алфа, со две блиски ѕвезди наречени Ета (едната денес позната по бројот на каталогот на Хенри Дрејпер), додека Ламбда подоцна била отфрлена поради нејзината затемнетост.  Трите најсветли ѕвезди, Алфа, Бета и Гама, го сочинуваат триаголникот. Лесно идентификувана по нејзината портокалова нијанса,  Алфа Јужен Триаголник е светла џиновска  ѕвезда од спектрален тип К2 IIb-IIIa со привидна светлинска величина +1,91 што е 42-та најсветла ѕвезда на ноќното небо.  Се наоѓа на оддалеченост од 424 светлосни години (130 парсеци) и има апсолутна величина од -3,68 и е 5.500 пати посветло од Сонцето.  Со пречник 130 пати поголем од оној на Сонцето, речиси би стигнал до орбитата на Венера доколку се стави во средиштето на Сончевиот Систем. Правилното име Атрија е контракција на неговата Бајерова ознака.  Бета Јужен Триаголник е двојна ѕвезда, примарната е ѕвезда од главната низа од F-тип со ѕвездена класификација F1V,  и привидна светлинска величина од 2,85.  Се наоѓа на само 40 светлосни години (12 парсеци) од Земјата, а има апсолутна светлинска величина од 2,38.  Нејзиниот придружник, оддалечен речиси 3 лачни минути, е ѕвезда со 13-та светлинска величина која може или не е во орбитата околу Бета.  Преостанатиот член на триаголникот е Гама Јужен Триаголник со привидна светлинска величина од 2,87.  Тоа е ѕвезда од главната низа од А-тип од спектралната класа А1 V, кој е оддалечен 180 светлосни години (55 парсеци). 

Сместена надвор од триаголникот во близина на Бета, Делта Јужен Триаголник е четвртата најсветла ѕвезда со привидна светлинска величина +3,8.  Тоа е жолт џин од спектрален тип G2Ib-II и се наоѓа на 606 светлосни години (186 парсеци) од Земјата.  Лежи на половина пат помеѓу Бета и Гама, Ипсилон Јужен Триаголник е оптички двојник. Посветлата ѕвезда, Ипсилон Јужен Триаголник A, е портокалов подгиган од К-тип од спектрален тип K1.5III со привидна светлинска величина +4,11.  Оптичкиот придружник, Ипсилон Јужен Триаголник B (или HD 138510), е бела ѕвезда од главната низа од спектрален тип A9IV/V која има привидна величина од +9,32.  Зета Јужен Триаголник се појавува како ѕвезда со привидна величина +4,91 и спектрална класа F9V, но всушност е спектроскопска двојност со близок придружник, веројатно црвено џуџе. Двојката орбитира еднаш на секои 13 дена.  Млада ѕвезда, нејзиното правилно движење покажува дека е член на Подвижната група Голема Мечка.  Јота Јужен Триаголник се покажува како повеќекратен ѕвезден систем составен од жолта и бела ѕвезда кога се гледа со 7,5 cm телескоп.  Посветлата ѕвезда има спектрален тип на F4IV и е спектроскопска двојна форма чии компоненти се две жолто-бели ѕвезди кои орбитираат една околу друга на секои 39,88 дена. Примарната е променлива ѕвезда од типот на Гама Златна Рипка, која пулсира во период од 1,45 дена.  Побледата ѕвезда не е поврзана со системот, па оттука системот е оптички двојник.  HD 147018 е ѕвезда слична на Сонцето со привидна светлинска величина 8,3 и спектрален тип G9V,  за која било откриено дека има две надворешни планети, HD 147018 b и HD 147018 c, во 2009 година. 

Со привидна величина од 5,11, жолтиот светол џин Капа Јужен Триаголник од спектрален тип G5IIa се наоѓа на околу 1,207 светлосни години (370 парсеци) оддалечен од Сончевиот Систем.  Ета Јужен Триаголник (или Ета1 Јужен Триаголник) е Be-ѕвезда од спектрален тип B7IVe која е 661 светлосни години (203 парсеци) од Земјата, со привидна светлинска величина од 5,89.  Лакај именувал блиска ѕвезда како и Ета, што било недоследно следено од Френсис Бејли, кој го користел името за посветлата или двете ѕвезди во две различни публикации. И покрај нивната несвестица, Бенџамин Гулд ја потврдил нивната Бајерова ознака бидејќи биле поблиску од 25 степени до јужниот небесен пол. Втората Ета сега е означена како HD 150550.  Таа е променлива ѕвезда со просечна величина 6,53 и спектрален тип A1III. 

 Променливи ѕвезди 
Јужен Триаголник содржи неколку кефеидни променливи, од кои сите се премногу слаби за да се видат со голо око:  R Јужен Триаголник се движи од привидна светлинска величина од 6,4 до 6,9 во период од 3,389 дена, S Јужен Триаголник варира од 1 до 68 светлинска величина. преку 6.323 дена, а осветленоста на U Јужен Триаголник се менува од 7,5 на 8,3 во текот на 2,568 дена.  Сите три се жолто-бели џинови од спектрален тип F7Ib/II,  F8II,  и F8Ib/II соодветно.  RT Јужен Триаголник е необична цефеидна променлива која покажува силни впивни појаси во молекуларните фрагменти од C<sub id="mw9g">2</sub>, <b id="mw-A">⫶</b> CH и <b id="mw-g">⋅</b> CN, и е класифициран како јаглероден кефеид од спектрален тип R. Таа варира помеѓу величините 9,2 и 9,957 дена во текот на 1.  X Јужен Триаголник е променлива јаглеродна ѕвезда која се наоѓа во близина на Гама Јужен Триаголник со просечна светлинска величина од 5,63.  Има два периода од околу 385 и 455 дена и е од спектрален тип C5, 5(Nb). 

EK Јужен Триаголник, џуџеста нова од типот SU Голема Мечка, првпат била забележана во 1978 година и официјално опишана во 1980 година  Се состои од бело џуџе и ѕвезда донатор кои орбитираат една околу друга на секои 1,5 часа.  Белото џуџе ја вшмукува материјата од другата ѕвезда на насобирачкиот диск и периодично еруптира, достигнувајќи светлинска величина 11,2 во супериспакнатини, 12,1 во нормални изливи и останувајќи со светлинска величина 16,7 кога е тивко.  NR Јужен Триаголник била бавна нова која достигнала величина од 8,4 во април 2008 година, пред да избледи до 12,4 степени до септември истата година. 

 Длабоконебесни тела 
десно|мини| ESO 69-6, две споени галаксии со истакнати долги опашки, фотографирани од вселенскиот телескоп „Хабл“
Јужен Триаголник има неколку длабоконебесни тела— едно расеано јато и неколку планетарни маглини и слаби галаксии.  NGC 6025 е расеано јато со околу 30 ѕвезди кои се движат од 7-ма до 9-та светлинска величина.  Сместено на 3 степени северно и 1 источно од Бета Јужен Триаголник, се наоѓа на оддалеченост од околу 2,500 светлосни години (770 парсеци) и има пречник од околу 11 светлосни години (3,4парсеци). Нејзината најсветла ѕвезда е MQ Јужен Триаголник со привидна светлинска величина 7,1.  NGC 5979, планетарна маглина со привидна величина 12,3, има сино-зелена нијанса при повисоки зголемувања, додека Хенизе 2-138 е помала планетарна маглина со светлинска величина 11,0.  NGC 5938 е далечна спирална галаксија оддалечена околу 300 милиони светлосни години (90 мегапарсеци). Се наоѓа на 5 степени јужно од Ипсилон Јужен Триаголник.  ESO 69-6 е пар галаксии кои се спојуваат на околу 600 милиони светлосни години (185 мегапарсеци) од Земјата. Нивната содржина е извлечена во долги опашки поради интеракцијата. 

 Во културата 
Јужен Триаголник се појавува на знамето на Бразил, симболизирајќи ги трите држави на Јужниот Регион. 
мини| Поглед кон знамето. 
Исто така, се појавува како единственото соѕвездие што се користи за знамето на сецесионистичкото движење Југот е мојата земја.

 Поврзано 
 Триаголник

Наводи

Извори




























Онлајн извори





















 Литература 
 Ian Ridpath and Wil Tirion (2007). Stars and Planets Guide, Collins, London. ISBN 978-0007251209. Princeton University Press, Princeton. ISBN 978-0691135564.

 Надворешни врски 

 Фотографски водич низ соѕвездието: Јужен Триаголник
 Ноќни фотографии: Јужен Триаголник
 Ѕвездени приказни – Јужен Триаголник
 Соѕвездие Јужен Триаголник


Категорија:Соѕвездија
Категорија:Јужни соѕвездија
Категорија:Западни соѕвездија