Македонски писма

Македонски писма — збирен назив за сите досегашни азбуки и системи на пишување што ги користел македонскиот јазик низ вековите па сѐ до денес. Хронолошки и квантитативно, македонскиот јазик користел осум различни азбуки, во зависност од временскиот период и развојот на самиот јазик.

 Глаголица (Ранохристијанска македонска азбука) 

Глаголицата била азбука што во Македонија се користела од VII до XII век. Глаголицата е најстарата позната словенска азбука. Била создадена од Св. Кирил (827-869) и Св. Методиј (826-885) во 855 или околу 862–863 за преведување на Библијата и други книги на словенските јазици. Името доаѓа од старословенскиот збор глаголъ, што значи збор (исто така и потекло на буквата „Г“). Глаголицата има 41 буква, но нивниот број малку варира во подоцнежните верзии. Дваесет и четири од тие 41 букви водат потекло од графеми во средновековното курзивно грчко писмо (мали букви), но во глаголицата тие имаат орнаментален изглед. Се претпоставува дека буквите ша, шта и ци доаѓаат од хебрејското писмо (буквите шин и цади) — фонемите кои овие букви ги означуваат не постоеле во грчкиот, но постојат во хебрејскиот и се чести во сите словенски јазици. Другите букви се со непознато потелко. За некои од нив се претпоставува дека се засноваат на хебрејски и самаритските писма, кои Кирил ги научил за време на неговата посета на Хазари во Херсон. На територијата на Македонија престанала да се користи во XII век кога е сменета со кирилицата.

 Азбука 

 Изглед Уникоден знак Старословенско име Црковнословенско име Звучност на македонски Претпоставено потекло Потомци во словенските јазици 14px|Azu  Азъ Аз а Знак крст или хебрејската буква Алеф א (А а) 14px|Bouky  Боукъі Буки б Непознато; Самаритската буква /м/ го има исиот знак, но превртен (Б б) 16px|Vede Ⰲ Вдъі Веди в Веројатно од латинското V (В в) 16px|Glagolu Ⰳ Глаголи Глаголи (Глагол) г (Γ γ) грчка гама (Г г) 16px|Dobro Ⰴ Добро Добро д (Δ δ) грчка делта (Д д) 10px|Jestu Ⰵ Естъ Јест је Веројатно од самаритското /хе/ или грчкиот број сампи (900) Руско (Е е), (Є є); 14px|Zhivete Ⰶ Живте Живете ж  (Ж ж) 14px|Dzelo Ⰷ Ѕло Ѕело ѕ  (Ѕ ѕ) 14px|Zemlja Ⰸ Земліа Земља з (Θ θ) варијанта од грчка тета (З з) 18px|I, 14px|Izhe Ⰺ, Ⰹ Иже Иже и, ј (Ι ι) грчка јота со диресеза (И и) 12px|I Ⰻ И I и, ј Непознато, веројатно комбинација од христијанските симболи круг и триаголник (І і) 16px|Gjerv Ⰼ Г'ервь Ѓерв ѓ Непознато (Ѓ ѓ) (Ћ ћ), (Ђ ђ) 8px|Kako Ⰽ Како Како к Од хебрејската Коф ק (К к) 18px|Ljudie Ⰾ Людьѥ Људи л (Λ λ) грчка ламбда (Л л) 24px|Myslite Ⰿ Мъіслите Мислете м (Μ μ) грчко му (М м)  10px|Nashi Ⱀ Нашь Наш н Непознато (Н н) 10px|Onu Ⱁ Онъ Он о Непознато (О о) 12px|Pokoi Ⱂ Покои Покој п (Π π) грчко пи (П п) 10px|Rici Ⱃ Рьци Р'ци р (Ρ ρ) грчко ро (Р р)  12px|Slovo Ⱄ Слово Слово с Непознато, веројатно комбинација од христијанските симболи круг и триаголник (С с) 18px|Tvrido Ⱅ Тврьдо Твердо т (Τ τ) грчко тау (Т т) 14px|Jeru Ⱆ Оукъ Ук у Лигатура на он и ижица (У у) 12px|Fritu Ⱇ Фръть Ферт ф (Φ φ) грчко фи (Ф ф) 10px|Heru Ⱈ Хръ Хер х Непознато (Х х) 14px|Otu Ⱉ Отъ От от Лигатура на он и превртено он От (се користи само за транскрипција од грчки) 14px|Shta Ⱋ Шта Шта Шт Лигатура на ша врз тврдо (Щ щ) 14px|Ci Ⱌ Ци Ци ц (צ ץ) хебрејско цаде צ (Ц ц) 12px|Chrivi Ⱍ Чрьвь Черв ч  (Ч ч) 16px|Sha Ⱎ Ша Ша ш (ש) хебрејски шин ש (Ш ш) 14px|Jeru Ⱏ Ѥръ Јер ' (како во 'рж)  (Ъ ъ) тврд знак, македонскиот знак ' пред зборови кои почнуваат со буквата Р 28px|Jery ⰟⰊ Ѥръі Јери ' + и  (Ы ы) јери 14px|Jeri Ⱐ Ѥрь Јерј  (Ь ь) мек знак 14px|Jati Ⱑ ІАть Јат ја Можеби од епиграфската грчка алфа Α  () јат (отфрлена од рускиот во 1917 и од бугарскиот во 1945) 15px Ⱖ Је Јо је  () Е јотирано (вон употреба) 14px|Jou Ⱓ Ју Ју ју  (Ю ю) 14px|Ensu (small jousu) Ⱔ Ѧсъ (Юсъ малъіи) [мало Јус]   () Јус мало (вон употреба) 26px|Jensu (small jousu) Ⱗ Ѩсъ [Мало јотирано Јус]  лигатура на Јест и назалност () Мало јотирано јус (вон употреба) 24px|Onsu (big jousu) Ⱘ Ѫсъ (Юсъ большии) [Големо Јус]  Лигатура на он и назалност () Јус големо (вон употреба) 26px|Jonsu (big jousu) Ⱙ Ѭсъ [Големо јотирано Јус]   () Големо јотирано Јус (вон употреба) 16px|Thita Ⱚ Θита Фита  (Θ θ) грчка тета () Фита (само за транскрипција од грчки) 16px|Yzhica Ⱛ Ижица Ижица , и Лигатура од Иже и Јер () Ижица (отфрлена од рускиот во 1917)

 Црковномакедонска азбука 

Кирилицата е азбука што е наследник на глаголицата. Создадена е од Свети Климент Охридски и од Свети Наум Охридски и е крстена по нивниот учител Свети Кирил. Азбуката е воведена на просторите на Македонија во XII век како замена за старата покомплицирана глаголица. Кирилицата била создадена со цел да се упрости пишувањето на старословенската литература и црковните дела. Азбуката е видно упростена во споредба со глаголицата. Низ вековите старата кирилица претрпела поголем број промени, измени, додавања и одземања на букви следејќи го фонетскиот и фонолошкиот развој на македонскиот јазик. Денес македонската азбука е заснована врз азбуката користена од Крсте Петков Мисирков а додека тој се засновал вр старата кирилица со одредени модифицирања на буквите сè со цел задоволување на фонетскиот систем на македонскиот јазик.

 Азбука 

 Слика Уникод Име(Кирилица) Име(транслитерирано) Име(МФА) Транслитерацијаво македонски МФА Податотека:Early Cyrillic letter Azu.png А а АЗЪ azǔ  а  Податотека:Early Cyrillic letter Buky.png Б б БѸКИ buky  б  Податотека:Early Cyrillic letter Viedi.png В в ВѢДИ vědě  в  Податотека:Early Cyrillic letter Glagoli.png Г г ГЛАГОЛИ glagoli  г  Податотека:Early Cyrillic letter Dobro.png Д д ДОБРО dobro  д  Податотека:Early Cyrillic letter Yesti.png Є є ѤСТЬ estǐ  е  Податотека:Early Cyrillic letter Zhiviete.png Ж ж ЖИВѢТЄ živěte  ж  Податотека:Early Cyrillic letter Dzelo.png Ѕ ѕ ЅѢЛО dzělo  ѕ  Податотека:Early Cyrillic letter Zemlia.png З з ЗЄМЛIА zeml’ja  з  Податотека:Early Cyrillic letter Izhe.png И и ИЖЄ iže  и  Податотека:Early Cyrillic letter I.png І і / Ї ї И i  и  Податотека:Early Cyrillic letter Kako.png К к КАКО kako  к  Податотека:Early Cyrillic letter Liudiye.png Л л ЛЮДИѤ ljudije  л  Податотека:Early Cyrillic letter Myslite.png М м МЫСЛИТЄ mūslite  м  Податотека:Early Cyrillic letter Nashi.png Н н НАШЬ našǐ  н  Податотека:Early Cyrillic letter Onu.png О о ОНЪ onǔ  о  Податотека:Early Cyrillic letter Pokoi.png П п ПОКОИ pokoi  п  Податотека:Early Cyrillic letter Ritsi.png Р р РЬЦИ rǐci  р  Податотека:Early Cyrillic letter Slovo.png С с СЛОВО slovo  с  Податотека:Early Cyrillic letter Tvrido.png Т т ТВРЬДО tvrǐdo  т  Податотека:Early Cyrillic letter Uku.png Ѹ ѹ ѸКЪ ukǔ  у  Податотека:Early Cyrillic letter Fritu.png Ф ф ФРЬТЪ frǐtǔ  ф  Податотека:Early Cyrillic letter Khieru.png Х х ХѢРЪ xěrǔ ? х  Податотека:Early Cyrillic letter Otu.png Ѡ ѡ ОТЪ otǔ  о  Податотека:Early Cyrillic letter Tsi.png Ц ц ЦИ ci  ц  Податотека:Early Cyrillic letter Chrivi.png Ч ч ЧРЬВЬ červ  ч  Податотека:Early Cyrillic letter Sha.png Ш ш ША ša  ш  Податотека:Early-Cyrillic-letter-Shta.svg Щ щ ШТА šta  шт, шч  Податотека:Early Cyrillic letter Yeru.png Ъ ъ ѤРЪ jerǔ  '  Податотека:Early Cyrillic letter Yery.png Ы ы ѤРЫ jerū  ' + и  Податотека:Early Cyrillic letter Yeri.png Ь ь ѤРЬ jerǐ  ии  Податотека:Early Cyrillic letter Yati.png Ѣ ѣ ЯТЬ jatǐ  је  Податотека:Early Cyrillic letter Yu.png Ю ю Ю ju  ју  Податотека:Early Cyrillic letter Ya.png Я я (И)Я ja  ја  Податотека:Early Cyrillic letter Yusu Maliy.png Ѧ ѧ ѦСЪ ęsǔ  е назално  Податотека:Early Cyrillic letter Yusu Maliy Yotirovaniy.png Ѩ ѩ ѨСЪ jęsǔ  ј + е назално  Податотека:Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy.png Ѫ ѫ ѪСЪ ǫsǔ  о назално  Податотека:Early Cyrillic letter Yusu Bolshiy Yotirovaniy.png Ѭ ѭ ѬСЪ jǫsǔ  ј + о назално   Податотека:Early Cyrillic letter Ksi.png Ѯ ѯ КСИ ksi  кс  Податотека:Early Cyrillic letter Psi.png Ѱ ѱ ПСИ psi  пс  Податотека:Early Cyrillic letter Fita.png Ѳ ѳ ФИТА fita  меѓу т и ф (англ. „th“)  Податотека:Early Cyrillic letter Izhitsa.png Ѵ ѵ ИЖИЦА ižica  и или в  Податотека:Early Cyrillic letter Ye.png Ѥ ѥ (И)Ѥ jeː  ие  Податотека:Early Cyrillic letter Djerv.png Ћ ћ ДѤРВ đerv, djerv  ќ, ћ   Податотека:Early Cyrillic letter Tvrido Otu.png Ѿ ѿ ОТЪ otǔ  от  Податотека:Early Cyrillic letter O.png  

 Илинденска азбука 

 Буква Име(Кирилица) Име(транслитерирано) Име(МФА) Транслитерацијаво македонски МФА А а АЗЪ azǔ  а  Б б БѸКИ buky  б  В в ВѢДИ vědě  в  Г г ГЛАГОЛИ glagoli  г  Д д ДОБРО dobro  д  Є є ѤСТЬ estǐ  е  Ж ж ЖИВѢТЄ živěte  ж  Ѕ ѕ ЅѢЛО dzělo  ѕ  З з ЗЄМЛIА zeml’ja  з  И и ИЖЄ iže  и  Й  J j  ј  К к КАКО kako  к  Л л ЛЮДИѤ ljudije  л  М м МЫСЛИТЄ mūslite  м  Н н НАШЬ našǐ  н  О о ОНЪ onǔ  о  П п ПОКОИ pokoi  п  Р р РЬЦИ rǐci  р  С с СЛОВО slovo  с  Т т ТВРЬДО tvrǐdo  т  У ѸКЪ ukǔ  у  Ф ф ФРЬТЪ frǐtǔ  ф  Х х ХѢРЪ xěrǔ ? х  Ц ц ЦИ ci  ц  Ч ч ЧРЬВЬ červ  ч  Ш ш ША ša  ш  Щ щ ШТА šta  шт, шч  Ъ ъ ѤРЪ jerǔ  '  Ь ь ѤРЬ jerǐ  ии  Ѣ ѣ ЯТЬ jatǐ  је  Ю ю Ю ju  ју  Я я (И)Я ja  ја  Ѧ ѧ ѦСЪ ęsǔ  е назално  Ѩ ѩ ѨСЪ jęsǔ  ј + е назално 

 Македонска преродбеничка азбука 

Во историскиот развиток на македонскиот јазик од големо значење е и периодот на македонските преродбеници и нивните текстови што директно или индиректно влијаеле врз самиот развиток на нашиот јазик. Творештвото на преродбениците е големо а со самото тоа и се пројавила потреба за некое стандардизирање на македонскиот јазик а особено стандардизирање на македонската азбука. Најзначаен придонес во тоа дал најголемиот македонист и јазичар Крсте Петков Мисирков со неговото дело За македонцките работи а особено во дело со наслов Неколку зборои за македонцкиот литературен јазик. Во тој дел Крсте Петков Мисирков се залага за стандардизирање на македонскиот литературен јазик заснован врз централните говори и се залага за користење на македонска кирилица што во целост ќе ги задоволи потребите на македонскиот фонетски и фонолишки систем. Крсте Петков Мисирков користи македонска кирилична верзија што во целост ги задоволила потребите на македонскиот јазик. Подоцна таа иста азбука е користена во списанието Вардар, во статии напишани од Крсте Петков Мисирков, исто така е користена од Лозарите и од други македонски преродбеници. Денес македонската азбука и јазик се засноваат врз принципите зададени од Крсте Петков Мисирков. Азбуката брои 31 буква.

 Азбука 
 Големи буквиА Б В Г Д Г’ Е ЖЗ Дз И І К Л Л’ МН Н’ О П Р С Т К’ У ФХ Ц Ч Дж Ш  Мали буквиабвгдг’ежздзиіклл’мнн’опрстк’уф хцчджш

 Македонска абецедарска азбука 

Со Букурешкиот мировен договор, етничката територија на Македонија била поделена на три поголеми  дела и тоа: Вардарски дел (што припаднал на Србија), Пирински дел (што припаднал на Бугарија) и Егејскиот дел (што припаднал на Грција). Во најтешка положба во тоа време било македонското население што потпаднало под власт на Грција и како последица на тоа врз него било вршено секаков вид на терор. Поради лошата ситуација што настанала тогаш, грчката влада била притисната од големите европски сили да им го овозможи најосновното право на македонското население на територијата на Егејска Македонија, а тоа било правото на образование. Како последица на тоа, тогашната грка влада во 1928 година го издава букварот Абецедар за потребите на образованието на Македонците од Егејска Македонија. Букварот користел латинична азбука и се засновала врз Битолско- Прилепско-Леринскиот дијалект. Азбуката била приспособена за тој дијалект и врз фонетскиот систем на истоимениот дијалект. Азбуката имала 29 букви.

 Азбука 
 Абецедарска азбукаA B C Č D E F GH I Î J K L M NO P R S Š T U Üгерманско Ü. V ZŽ DZ DŽ  Современа азбукаАБЦЧДЕФГХИ’ЈКЛМНОПРСШТУнемаВЗ ЖЅЏ

Покрај основната азбука, во букварот се изучувале и неколку диграфи како што се:
 ја /ја/, је /је/, јо /јо/, kja /ќа/, lja /ља/, nja /ња/, kjo /ќо/, ljo /љо/, njo /њо/, gja /ѓа/, gjo /ѓо/, ae /ае/, ei /еи или еј/, oi /ои или ој/. Буквата ü се користела само во диграфите kü, gü, lü, коишто одговарале на /ќу/, /ѓу/ и /љу/.

 Македонска современа азбука 

Современиот стандарден македонски литературен јазик користи кирилична македонска азбука заснована и создадена врз македонската кирилица користена во XIX век од страна на повеќе македонски списанија, Крсте Петков Мисирков и Лозарите, но и врз фонетската кирилична азбука на Вук Караџиќ. Азбуката има 31 буква и е официјално писмо користено на територијата на Република Македонија. Македонската азбука како официјална азбука на територијата на  Република Македонија е воведена со Решението на Президиумот на АСНОМ од мај 1945 година (види Кодификација на македонскиот стандарден јазик).

 Македонска азбука 

 Големи буквиА Б В Г Д Ѓ Е ЖЗ Ѕ И Ј К Л Љ МН Њ О П Р С Т ЌУ ФХ Ц Ч Џ Ш  Мали буквиабвгдѓежзѕијклљмнњопрстќуф хцчџш

 Латинична транслитерација 

Покрај тоа што македонската кирилична азбука е официјално писмо на територијата на Република Македонија, во помали размери се користи и изучува и македонската латиница. Таа се користи за транскрипција на латиничната транслитерација за потребите на луѓето што не знаат да читаат кирилица. Азбуката исто така како и кирличната верзија има 31 буква и е заснована врз стандардната латинична азбука но и врз латиничната азбука на Лудевит Гај.
 Азбука 
 ЛатиницаАаBb Vv Gg Dd Ǵǵ Ee ŽžZz DZ dz Ii Jj Kk Ll Ĺ ĺ MmNn Ń ń Oo Pp Rr Ss Tt Ḱḱ Uu FfHh Cc Čč DŽ dž Šš Кирилицаабвгдѓежзѕијклљмнњопрстќуф хцчџш

Забелешка: ова е школска латиница за транслитерација на македонскиот јазик. За останати верзии видете Транслитерација на македонското писмо. Правописот на македонскиот јазик наведува дека буквите Lj и Nj можат паралелно да се користат наместо буквите Ĺ и Ń.

 Поврзано 
 Македонски јазик
 Македонска азбука
 Кодификација на македонскиот стандарден јазик
 Транслитерација на македонското писмо
 Кирилица
 Глаголица
 Крсте Петков Мисирков
 Абецедар

 Наводи 

Категорија:Македонски јазик
Категорија:Македонски писма