Крал

Крал е машки монарх, односно шеф на држава. Женскиот монарх се нарекува кралица.

 Еволуција 
Подоцна, во текот на доцната антика и во средниот век, кралот прераснал во вистински само-владетел, надлежен за целокупното функционирање на државата. Поединечната улога на кралот почнала да опаѓа од 16 век, кога монархиите станале уставни и парламентарни, со што голем дел од функциите на кралот во државата ги презеле други институции. Денес, кралевите во повеќето монархии имаат формално церемонијална улога, а во пракса сѐ уште задржуваат значителен имот и политичко влијание. Сепак, постојат и апсолутни монархии, во кои кралот има целосна власт.

 Улога 
Изворно, кралевите во племенските држави имале само неколку улоги: 
 Да бидат судии во текот на народните собири 
 Да служат како свештеници при принесувањето на жртви 
 Да бидат водачи во војните (поради физичките индиспозиции, ова ги исклучувало жените како кралици во раниот развоен период на општествата).

 За кралевите 
Во своето дело „Пофалба на глупоста“, Еразмо Ротердамски ги исмејува кралевите, за кои вели дека немаат ниту половина унца сол во главата. Според него, кралот мора да ги води јавните а не приватните работи, да ги почитува законите и да се грижи за чесноста на службениците, а не да го троши времето на забава, лов и коњи, да продаваат благороднички титули и на поданиците да им наметнуваат давачки.Erazmo Roterdamski, Pohvala ludosti. Beograd: Rad, 2016, стр. 80-81. Исто така, тој вели дека кралевите не се надарени со никакви добри духовни својства, тие им робуваат на пороците и на страстите и никогаш не се задоволни со она што го имаат.Erazmo Roterdamski, Pohvala ludosti. Beograd: Rad, 2016, стр. 35.

Во делото „Богатството на царот Радован“ (во есејот „За кралевите“), српскиот поет Јован Дучиќ пишува дека ретко кој крал бил среќен, зашто околу него се собираат многу луѓе кои му прават сплетки и сакаат да ги остварат своите интереси, а народот секогаш очекува премногу од него. Исто така, тој смета дека луѓето се најчесто неправедни кон кралевите и често ги сметаат за тирани, поради стравот од нивната сила. Навистина, често се случува владетелите да се гладни за власт и по секоја цена сакаат да ја зачуваат власта при што не се воздржуваат од примена на секакви средства.Јован Дучић, Благо Цара Радована (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 350-365.

Кралот како тема во уметноста и во популарната култура
Кралот се јавува како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура.
Кралот како тема во народното творештво
 „Огнен и латински крал“ - македонска народна песна.Томе Саздов, Грива тресе, бисер рони (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 68-74.
 „Моќниот крал Атата и убавата принцеза Ираира“ — папуанска  приказна.Крилатиот лав (црнечки приказни). Детска радост, Скопје, 1954, стр. 43-51.
 „За војникот кој станал крал“ –  полска народна приказна.Пољске бајке. Београд: Народна књига, 1974, стр. 117-125.
 „За кралот и неговите три сина - двајца паметни а еден глупав“ –  полска народна приказна.Пољске бајке. Београд: Народна књига, 1974, стр. 82-86.
 „За кралскиот син“ –  полска народна приказна.Пољске бајке. Београд: Народна књига, 1974, стр. 27-31.
 „Кралот и овчарот“ (српски: Краљ и чобанин) - српска народна приказна.Народне приповетке. Београд: Просвета, 1963, стр. 106-108.Вук Караџић, Српске народне приповијетке. Београд: Лагуна и Вукова задужбина, 2017, стр. 232-236.
 „Будимскиот крал и кралицата“ (српски: Будимски краљ и краљица) - српска народна песна.Народне лирске песме. Београд: Просвета, 1963, стр. 68-69.
 „Ќерката на кралот на баксузите“ - унгарска народна приказна.Мађарске бајке. Београд: Народња књига, 1974, стр. 107-114.
 „Двајцата златокоси принца“ - унгарска народна приказна.Мађарске бајке. Београд: Народња књига, 1974, стр. 98-103.
 „Принцот Зрно Грозје“ - унгарска народна приказна.Мађарске бајке. Београд: Народња књига, 1974, стр. 76-85.
 „Раката на кралот Владисав“ (српски: Ruka kralja Vladisava) - бугарштица.Bugarštice. Beograd: Rad, 1969, стр. 24-26.

Кралот како мотив во книжевноста
 „Слабиот крал и дебелиот готвач“ — кус расказ за деца на ангискиот писател Доналд Басет од 1967 година.Доналд Бисет, Разговори со еден тигар. Култура, Македонска книга, Мисла, Наша книга и Детска радост, Скопје, 1993, стр. 58-61.
 „Фалш“ — кус расказ на австрискиот писател Томас Берхнард од 1978 година.Томас Бернхард, Имитатор на гласови. Скопје: Темплум, 2008, стр. 81.
 „Кралска гробница“ — кус расказ на Томас Берхнард од 1978 година.Томас Бернхард, Имитатор на гласови. Скопје: Темплум, 2008, стр. 122.
 „Крал без коски“ — басна на американскиот писател Емброуз Бирс.Емброуз Бирс, Басни. Скопје: Темплум, 2016, стр. 12.
 „Мачката и кралот“ — басна на Емброуз Бирс.Емброуз Бирс, Басни. Скопје: Темплум, 2016, стр. 23.
 „Двајцата кралеви и двата лавиринта“ — расказ на аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес.Хорхе Луис Борхес, Алеф. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 124-125.
 „Кралот во Тула“ — песна на Јохан Волфганг Гете.Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 34.
 „Кралот Дроздобрад“ — сказна на браќата Грим.Браќа Грим, Храбриот кројач, Детска радост, Скопје, 1980.
 „Големиот кнез“ — кус расказ на македонскиот писател Живко Грозданоски.Летаат приказни. Скопје: Темплум, 2019, стр. 45-46.
 „Кралеви во прогонство“ — роман на францускиот писател Алфонс Доде од 1879 година.Ivan Dimić, „Alfons Dode - prodavac sreće“, во: Alfons Dode, Tartaren Taraskonac. Beograd: Rad, 1963, стр. 100-101.
 „Танцот на кралот Матијаш“ — песна на словенечкиот поет Отон Жупанчич.Отон Жупанчич, „Цицибан“ (второ издание), „Кочо Рацин“, Скопје, 1959, стр. 19.
 „Постојаниот принц“ (шпански: El principe constante) — драма на шпанскиот писател Педро Калдерон де ла Барка од 1629 година.Nikola Milićević, „Između sna i jave“, во: Pedro Kalderon de la Barka, Život je san. Beograd: Rad, 1977, стр. 121.
 „Ода за кралот на Харлем“ (шпански: Oda al rey de Harlem) — песна на шпанскиот поет Федерико Гарсија Лорка.Федерико Гарсија Лорка, Неверна жена. Скопје: Македонска книга, Култура, Мисла, Наша книга, 1982, стр. 111-117.
 „Кралска крв“ — роман на американскиот писател Синклер Луис.Voja Čolanović, „Sinkler Luis“, во: Sinkler Luis, Čovek koji je poznavao Kulidža. Beograd: Rad, 1963, стр. 140.
 „Балада за еден крал, како и за една болва“ (руски: Баллада об одном короле и тоже об одноҋ блохе) — песна на рускиот поет Владимир Мајаковски од 1919 година.Владимир Мајаковски, Песме и поеме. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 104-105.
 „Кралско височество“ — роман на германскиот писател Томас Ман од 1909 година.Miloš Đorđević, „Novele Tomasa Mana“, во: Tomas Man, Tonio Kreger - Smrt u Veneciji. Beograd: Rad, 1963, стр. 137.
 „Бесете ги кралевите“ — песна на унгарскиот поет Шандор Петефи.Šandor Petefi, Sloboda i ljubav. Beograd: Rad, 1969, стр. 69-70.
 „Родриг“ — песна на рускиот поет Александар Пушкин од 1835 година.A. S.  Puškin, Lirika. Rad, Beograd, 1979, стр. 290-293.
 „Привидението на кралот“ — песна на Пушкин од 1834 година.A. S.  Puškin, Lirika. Rad, Beograd, 1979, стр. 249-251.
 „Принцот Јаниш“ — песна на Пушкин од 1834 година.A. S.  Puškin, Lirika. Rad, Beograd, 1979, стр. 277-279.
 „Кралевање“ — песна во проза на францускиот поет Артур Рембо.Артур Рембо, Боравак у паклу. Београд: Култура, 1968, стр. 100.
 „Крал“ — песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.Рајнер Марија Рилке, Искуство тишине. Београд: Paideia, 2014, стр. 66.
 „Романса за кралот Вацлав IV“ — песна на чешкиот поет Јарослав Сајферт.Jaroslav Seifert, Romance o králi Václavu IV.. 1949.
 „Повест за кралот Мида“ — песна на полскиот поет Збигњев Херберт.Zbignjev Herbert, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 267-269.
 „Опис на кралот“ - песна на Збигњев Херберт.Zbignjev Herbert, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 279.

Кралот како тема во музиката
 „Катја и принцот на Сијам“ — балет на Василиј Медведев според либретото на Јана Темиз.Клеопатра - балет на Василиј Медведев (Русија) - светска премиера. Скопје: Македонска опера и балет, 2016, стр. 22.
 „Кралство“ (англиски: The Kingdom) - песна на австралиската рок-група Ајсхаус (Icehouse) од 1987 година.YouTube, Icehouse - Man Of Colours  (1987 full album) (пристапено на 8.10.2017)
 „Кралот Сонце“ (англиски: Sun King) - песна на британската рок-група Битлси од 1969 година.DISCOGS, The Beatles ‎– The Beatles (пристапено на 27.6.2019)
 „Во кралството на слепите, еднооките се кралеви“ (англиски: In The Kingdom Of The Blind The One-Eyed Are Kings) - песна на британската група Дед кен денс (Dead Can Dance) од 1988 година.Discogs, Dead Can Dance ‎– The Serpent's Egg (пристапено на 3.6.2020)
 „Кралот Хари“ (англиски: King Harry) — песна на американскиот рок-музичар Џон Кејл (John Cale) од 1972 година.John Cale – The Academy In Peril (пристапено на 19.5.2022)
 „Крал на Америка“ (англиски: King Of America) — музички албум на британскиот рок-музичар Елвис Костело (Elvis Costello) од 1986 година.DISCOGS, The Costello Show Featuring The Attractions And Confederates* ‎– King Of America (пристапено на 26.3.2018)
 „Кралот на цвеќињата на морковите“ (англиски: The King of Carrot Flowers Pt. 1) - песна на американска рок-група Њутрал милк хотел (Neutral Milk Hotel) од 1998 година.Neutral Milk Hotel - In The Aeroplane Over The Sea (пристапено на 3.5.2017)
 „Крал на болката“ (англиски: King of Pain) - песна на британската рок-група Полис (Police) од 1983 година.YouTube, The Police - King of Pain (Remastered 2003) (пристапено на 17.5.2017)
 „Кралот е бел и во толпата“ (англиски: King Is White And In The Crowd) - песна на шкотската рок-група Симпл мајнд (Simple MInds) од 1982 година.DISCOGS, Simple Minds ‎– New Gold Dream (81-82-83-84) (пристапено на 30.8.2019) 
 „Крал на дождот“ (англиски: Rain king) - песна на американската рок-група Соник јут (Sonic Youth) од 1988 година.YouTube, Sonic Youth - Daydream Nation (1988) Full Album (пристапено на 25.9.2017)
 „Кралската измама“ (англиски: The Royal Scam) — песна од истоимениот музички албум на американската рок-група Стили Ден (Steely Dan) од 1976 година.[htttps://www.discogs.com/master/16969-Steely-Dan-The-Royal-Scam Steely Dan – The Royal Scam (пристапено на 20.4.2024)]

Кралот како тема во сликарството
 „Крунисувањето на Ладислав Неаполски“ (Krunjenje Ladislava Napuljskoga) - слика на хрватскиот уметник Целестин Медовиќ од 1893 година.Središnja Hrvatska - Dvori s pogledom, Hrvatska turistička zajednica, 2009.

Кралот како мотив во филмот
 „Кралот и јас“ (англиски: The King and I) - американски филм од 1956 година, во режија на Валтер Ланг.HRT, Kralj i ja, američki film  (пристапено на 22.2.2020)

 Поврзано 
 Монарх 
 Монархија

Категорија:Монархија
Категорија:Власт
Категорија:Шефови на држави