Димо Хаџи Димов

Димо Хаџи Димов (19 февруари 1875 - 13 септември 1924) — македонски социјалист, учесник во македонското револуционерно движење, член на Македонската револуционерна организација, истакнат претставник и идеолог на Серската група, еден од основачите на Народната федеративна партија и деец на Бугарската комунистичка партија.

 Рани години 

Семејството на Хаџи Димов во 1879 година, бегајќи од османлиската војска, се доселил во Дупница, Бугарија. Димо основно училиште завршил во Дупница, а во 1891 година, се запишал во Педагошката гимназија во Ќустендил. Таму потпаднал под влијание на својот учител Ефрем Каранов кој ќе ја разгори неговата љубов кон помагање на сиромашните. Со завршување на училиштето (1895 година), тој учителствувал во Дупница, презафатен со социјалистичките идеи и ослободување на својот народ.

 Социјалист и национален деец 
дясно|мини|250px|Корица на „Македонското освободително дело“ издадено во Лом, 1900 година.
Во редовите на ТМОРО се вклучува во 1896 година. Се спријателува со Јане Сандански за кого, според кажувањето на Иван Харизанов, Димо Хаџи Димов претставува духовен учител, „кој како брат се грижеше за него“. Од 1901 година, Хаџи Димов се вклучува поактивно во македонското ослободително движење. На забелешките во социјалистичките кругови дека движењето е буржоаско по својот карактер, Хаџи Димов возвраќа дека социјалистите треба да учествуваат во него за да го отстранат негативното влијание на буржоазијата и да го постават на здрави основи. Во судирот помеѓу Внатрешната организација и Врховниот комитет Хаџи Димов застанува категорично на страната на Внатрешната организација.

 Баница 

Во договор со Гоце Делчев, тој во јануари 1903 година заминува со четата на Борис Сарафов за Македонија. По неколку месеци, на 3 мај пристига во селото Баница за да се сретне со Делчев. Следниот ден турската војска го напаѓа селото и во Битката загинува Делчев. Хаџи Димов успева да се извлече и кон крајот на мај се враќа во Дупница.

 Еден од идеолозите на реформското крило
види: Серска група

По Илинденското востание заедно со Јане Сандански и Ѓорче Петров застанува против врховистите. Се профилира како истакнат претставник на Серската група и на реформската струја во ВМОРО. Тој е еден од авторите на Директивата за идната дејност на Организацијата. Учествува во организацијата и уредувањето на органот на ВМОРО „Револуционерен лист“ од јуни 1905 година. На Рилскиот конгрес е избран и за уредник на овој весник.

Во 1908, во времето на Младотурската револуција, Хаџи Димов заминува за Солун и е еден од иницијаторите за создавање на Народната федеративна партија. Една од целите на оваа партија е Македонија да се оформи како одделна самоуправна единица т.е. турската империја да се реформира како источна федерација и наместо вилаетите од националните провинции да се формираат самоуправни области како: Македонија, Албанија, Ерменија. Го уредува и весникот „Конституциона зора“. Во Солун останува до јануари 1909 година, кога се враќа во Софија и се вработува во Министерството за земјоделство.

 Прва балканска војна 

Во Првата балканска војна Димо Хаџи Димов бил подофицер во 14-от пешадиски македонски полк на Седмата пешадиска рилска дивизија на бугарската војска. Учествува во битките за Царево село и Кочани.

 Привремено претставништво на бившата ВМРО 

По Првата светска војна Хаџи Димов заедно со Ѓорче Петров и соработниците на Јане Сандански се организираат во борба за извојување на автономна и обединета македонска држава. Во ноември 1918 година оваа група излегува со Декларација во која ги изложуваат своите погледи околу Македонија, а потоа Хаџи Димов погледите изложени во Декларацијата ги доразвива во својата брошура „Назад кон автономија“. На 9 март 1919 година е објавен Апел до македонското население и емиграцијата во Бугарија. Хаџи Димов е еден од 19-те потписници на Апелот и влегува во шестчленото Привремено претставништво на поранешната Внатрешна организација што е формирано на состанокот на кој е усвоен Апелот. По неповолните резултати од Версајскиот договор, активноста на Привременото претставништво опаѓа. Бугарската комунистичка партија преку Хаџи Димов се обидува да го подведе Претставништвото под свое влијание, но не успева во намерата поради противењето на останатите членови и пред сѐ на Ѓорче Петров. Соочено со ваква ситуација, кон крајот на 1919 година Претставништвото се самораспушта.

 Во партиските редови на КПБ

Од крајот на 1919 година Хаџи Димов се вклучува во активностите на Бугарската комунистичка партија околу емигрантите во Бугарија. Станува секретар на тогаш формираната Централна емигрантска комисија и уредник на „Ослободување“. Во 1921 година партијата решава да го создаде Емигрантскиот комунистички сојуз, во кој Хаџи Димов продолжува да игра важна улога. Како партиец, тој го популаризира делото на Советскиот Сојуз и ја поздравува победата на Октомвриската револуција, ја разобличува бугарската реакција и ги шири социјалистичките идеи. „Советска Русија допрва има да игра улога на Балканот и Европа, од која улога победените и поробените народи можат да очекуваат само заштита, само помош, само ослободување.“

По задушувањето на Септемвриското востание, поголем дел од раководството на Бугарската комунистичка партија е затворено или емигрира од Бугарија. Во такви услови е избрано ново привремено раководство на партијата, при што Хаџи Димов е избран во Контролната комисија. Станува и комунистички пратеник во бугарското Народно собрание. Во мај 1924 година влегува и во Централниот комитет на партијата.

 Убиство 

Сите овие активности на Димо Хаџи Димов ќе го доведат во судир со бугарската власт и со автономистичката ВМРО. Заканите кон него стануваат сѐ почести. По убиството на Тодор Александров десницата на македонското движење се одлучува многукратно да се одмазди. На состанокот со левицата што е закажан за 12 септември 1924 година во Горна Џумаја настанува колеж на многумина истакнати левичари. На оваа средба требало да дојде и Хаџи Димов, но тој сепак не дошол. Но тоа не му помага да го избегне убиството. Веќе следниот ден, попладнето, Хаџи Димов е убиен од страна на Владо Черноземски на улиците на Софија. Закопан е на софиските гробишта до секретарот на ЦК БКП Тодор Петров и, согласно неговото атеистичко уверување, без верски обреди.

 Мисли на Димов 

Димо Хаџи Димов во народното творештво
Димо Хаџи Димов е опеан во народната песна. Така, тој се споменува во песната „Буките развиват браќа“Macedonian Folklore Classics, Kiril Mančevski. Macedonian Radio and Television, MP 41035.

 Наводи 

 Литература 
 Димо Хаџи Димов, „Македонското прашање“, Скопје, 1974.
 Димо Хаџи Димов, „Македонското прашање“, Скопје, 2002 и 2004.
 Димо Хаџи Димов, „Македонското ослободително дело: предавање читано пред јавното собрание во градот Лом, 9 февруари 1900 г.“, Скопје, 2014.
 Димо Хаџи Димов, „Македонското прашање и учителот: реферат прочитан на една од седниците на Плевенскиот учителски собир (15 април 1902 г.)“, Скопје, 2014.
 Димо Хаџи Димов, „Илинденското востание и поуките од него за денешните македонски револуционери“, Скопје, 2014.
 Димо Хаџи Димов, „Поглед на нашиот општествен живот“, Скопје, 2014.
 Орде Иваноски, „Димо Хаџи Димов“, Битола, 1989.
 Орде Иваноски, „Димо Хаџи Димов: живот и дело“, Скопје, 1995.

 Надворешни врски 
 Димо Хаџи Димов за Македонското прашање
 Бојан Кастелов „Димо Хаџи Димов: живот и дело“, Софија, 1985. 
 „Назад кон автономиjата“, Софиjа, 1919.
 „Македонското ослободително дело“, Лом, 1900.