Мурат III

Мурат III (; ; роден на  година - починал на  година) — дванаесеттиот султан на Отоманското Царство, најстариот син на Селим II. Мурат владеел во периодот од 1574 до 1595 година.

Рани години

Мурат III е роден во Маниса на 4 јули 1546 година, како најстар син на Шехзаде Селим и неговата моќна сопруга Нурбану Султан. Добил добро образование и научил арапски и персиски јазик. По неговото свечено обрежување во 1557 година, дедото на Мурад, султанот Сулејман I, го назначил за санџакбеј (гувернер) на Акшехир во 1558 година. На 18-годишна возраст бил назначен за санџакбеј на Сарухан. Сулејман починал (1566) кога Мурад имал 20 години, а неговиот татко станал новиот султан Селим II. Селим II ја прекинал традицијата, испраќајќи го само својот најстар син надвор од палатата да управува со една провинција, доделувајќи му ја МанисаFelek, Özgen. (2010). Re-creating image and identity: Dreams and visions as a means of Murad III's self-fashioning. PhD Thesis. University of Michigan. Ann Arbor: ProQuest/UMI. (Publication No. 3441203)..

Управување
Селим починал во 1574 година и бил наследен од Мурат, кој го започнал своето владеење со задавување на неговите пет помали браќа.Marriott, John Arthur. The Eastern Question (Clarendon Press, 1917), 96. Неговиот авторитет бил поткопан од влијанијата од харемот - поконкретно, оние на неговата мајка, а подоцна и на неговата омилена наложница Сафије Султан, често на штета на влијанието на Мехмед-паша Соколовиќ врз дворот. За време на Селим II, власта ја одржувал само генијалноста на моќниот велики везир Мехмед-паша Соколовиќ , кој останал на функцијата до неговиот атентат во октомври 1579 година. За време на владеењето на Мурад, северните граници со Хабсбуршката монархија ги бранел босанскиот гувернер Хасан Предојевиќ. Владеењето на Мурат III било обележано со исцрпувачки војни на западниот и источниот фронт на царството. Османлиите претрпеле порази и во битките како што е Битката кај Сисак.

 Експедиција во Мароко 
Абд ал-Малик станал доверлив член на отоманскиот естаблишмент за време на неговиот егзил. Тој го дал предлогот Мароко да стане османлиска вазална земја во замена за поддршката на Мурат III за да му помогне да го добие престолот на Саади.Page 23, Dictionary of African Biography, Volumes 1-6

Со војска од 10.000 луѓе кои главно биле Турци, Рамазан-паша и Абд ал-Малик заминале од Алжир за да го инсталираат Абд ал-Малик како отомански вазален владетел на Мароко.The Cambridge History of Africa, Volume 3 - J. D. Fage: Pg 408 Рамазан-паша го освоил Фез, што предизвикало султанот да побегне во Маракеш, кој исто така бил освоен, а Абд ал-Малик потоа ја презел власта над Мароко како вазал на Османлиите.‎هيسبريس تمودا‫ Volume 29, Issue 1 Editions techniques nord-africaines, 1991Hess, Andrew (1978). The Forgotten Frontier : A History of the Sixteenth-Century Ibero-African Frontier. University of Chicago Press. ISBN 9780226330310

Абд ал-Малик склучил договор со османлиските трупи со тоа што им платил голема количина злато и ги испратил назад во Алжир, сугерирајќи полабав концепт на вазалство отколку што можеби мислел Мурат III. Името на Мурат било рецитирано во петочната молитва и било втиснато на кованицата што ги означува двата традиционални знаци на суверенитет во исламскиот свет.Page 67, Ottoman Empire and Islamic Tradition, By Norman Itzkowitz Се смета дека владеењето на Абд ал-Малик е период на мароканско вазалство на Отоманското Царство.Langues et littératures, Volume 1Faculté des lettres et des sciences humaines Абд ал-Малик починал во 1578 година и бил наследен од неговиот брат Ахмад ал-Мансур, кој формално го признал сузеренитетот на османлискиот султан на почетокот на неговото владеење, додека останал де факто независен, но тој престанал да кова монети со името на Мурат, се откажал од своето име. од Хутба и ја прогласил својата целосна независност во 1582 година Rivet, Daniel (2012). Histoire du Maroc: de Moulay Idrîs à Mohammed VI. FayardA Struggle for the Sahara:Idrīs ibn ‘Alī’s Embassy toAḥmad al-Manṣūr in the Context ofBorno-Morocco-Ottoman Relations, 1577-1583 Rémi Dewière Université de Paris Panthéon Sorbonne

 Војна со Сафавидите 
десно|мини|300x300пкс| Отоманското Царство го достигнал својот најголем распон на Блискиот Исток за време на Мурат III.
Османлиите биле во мир со соседното ривалско Сафавидско Царство од 1555 година, според Договорот од Амасија, кое некое време ги решавало граничните спорови. Но, во 1577 година Мурат објавил војна, започнувајќи ја Отоманско-сафавидската војна (1578–90), сакајќи да го искористи хаосот во сафавидскиот двор по смртта на шахот Тахмасп I. Мурат бил под влијание на везирите Лала Кара Мустафа Паша и Синан Паша и го игнорирал спротивниот совет на големиот везир Мехмед-паша Соколовиќ. Војната против Сафавидите траела 12 години и завршила со потпишување на  Цариградскиот договор (1590), што резултирало со привремени значајни територијални придобивки за Османлиите. Во негово време, Османлиите го освоиле Тифлис, влегле во Дагестан, Ширван, Азербејџан, Тебриз. Сепак, султанот не се интересирал за управување, а најмногу ги претпочитал своите забави во харемите. Ова била една од причините жените од харемот да играат голема улога во управувањето на земјата, во преден план неговата мајка и сопруга.

 Активност во Африканскиот Рог 
За време на неговото владеење, еден отомански адмирал по име Мир Али-бег бил успешен во воспоставувањето на отоманска надмоќ во многу градови на Свахилскиот Брег помеѓу Могадишу и Килва.The Portuguese Empire in Asia, 1500-1700: A Political and Economic History Отоманската власт била признаена во Могадишу во 1585 година, а османлиската надмоќ била воспоставена и во други градови како Барава, Момбаса, Килифи, Пате, Ламу и Фаза.Muslim Societies in Africa: A Historical AnthropologyHistoric Cities of the Islamic World

 Финансиски работи 
Владеењето на Мурат било време на финансиски стрес за османлиската држава. За да бидат во тек со менувањето на воените техники, Османлиите ја обучувале пешадијата за употреба на огнено оружје, плаќајќи им директно од благајната. До 1580 година, приливот на сребро од Новиот свет предизвикал висока инфлација и социјални немири, особено меѓу јаничарите и владините службеници кои биле платени во пониска валута. Недостатоците од бунтовите, заедно со притисокот од пренаселеноста, особено се почувствувале во Анадолија. Конкуренцијата за позиции во владата станала жестока, што довело до мито и корупција. Отомански и хабсбуршки извори го обвинуваат самиот султан дека примил огромно мито, вклучително и 20.000 дукати од државник во замена за гувернерството на Триполи и Тунис, со што го надминал ривалот кој се обидел да го поткупи Големиот везир. Секое назначување на функција во империјата имало своја сопствена тарифа, а султанот бил вмешан во корупција.

Во неговиот период се доживела преголема инфлација, постојано варирала вредноста на сребрените пари, се зголемиле цените на храната . Од 600 дирхами сребро требало да се скратат 400 дирхами, а скратени биле 800, што значело 100 отсто инфлација. Од истата причина, куповната моќ на наемниците била преполовена, а последицата била избувнување на востание. 

 Англиски пакт 
Во негово време се продлабочила соработката помеѓу Елизабета I и Отоманското ЦарствоThe Jamestown project by Karen Ordahl Kupperman. Меѓу Елизабета I и султанот Мурат III биле разменети бројни пратеници и писма. Во една кореспонденција, Мурат имал идеја дека исламот и протестантството имаат „многу повеќе заедничко отколку што било со римокатолицизмот, бидејќи и двете вери го отфрлале обожавањето на идолите“ и се расправале за сојуз меѓу Англија и Отоманското Царство. На разочарување на католичка Европа, Англија извезувала калај и олово (за фрлање топови) и муниција во Отоманското Царство, а Елизабета сериозно разговарала за заеднички воени операции со Мурат III за време на избувнувањето на војната со Шпанија во 1585 година, додека Френсис Валсингем лобирал за директно османлиско воено учество против заедничкиот шпански непријател. Оваа дипломатија ќе продолжи под наследникот на Мурад, Мехмед III, и од султанот султанката Сафије.

 Личен живот 

 Животот во палатата 
Следејќи го примерот на неговиот татко Селим II, Мурат бил вториот отомански султан кој никогаш не отишол во поход за време на неговото владеење, туку целосно своето владеење го поминал во Цариград. Во последните години од неговото владеење, тој дури и не ја напуштил палатата Топкапи. Две последователни години тој не присуствувал на петочната поворка до царската џамија - прекршување на обичаите без преседан. Отоманскиот историчар Мустафа Селаники напишал дека Мурат секогаш кога планирал да излезе на петочна молитва, се предомислувал откако слушнал за наводните заговори на јаничарите да го симнат од престолот откако ќе ја напушти палатата.Karateke, Hakan T. "On the Tranquility and Repose of the Sultan." The Ottoman World. Ed. Christine Woodhead. Milton Park, Abingdon, Oxon; New York: Routledge, 2011. p. 118. Мурат се повлекол од своите поданици и го поминал поголемиот дел од своето владеење држејќи се во друштво на малку луѓе и почитувајќи ја дневната рутина структурирана според петте дневни исламски молитви. Личниот лекар на Мурат, Доменико Хиеросолимитано опишал еден типичен ден од животот на султанот:

{{цитат|Наутро станува во зори да ја кажува својата молитва половина час, а потоа уште половина час пишува. Потоа му се дава нешто пријатно за јадење, а потоа се чита уште еден час. Потоа почнува да им дава совети на членовите на Диванот во четирите дена од седмицата кога тоа се случува, како што беше кажано погоре. Потоа оди на прошетка низ градината, уживајќи во радоста на фонтаните и животните уште еден час, земајќи ги со себе џуџињата, буфоните и другите да го забавуваат. Потоа повторно се враќа на учење додека не помисли дека дошло времето за ручек. Тој останува на масата само половина час, а потоа повторно заминува во градината, каде останува онолку колку што ќе посака. Потоа оди да ја каже својата пладневна молитва. Потоа следува средба и забава со жените, а со нив ќе остане еден или два часа, кога ќе дојде вечерната молитва. Потоа се враќа во своите одаи или, ако тоа повеќе го радува, останува во градината читајќи или поминувајќи го времето до вечерта со џуџињата, а потоа, веќе приквечер, се враќа да се моли. Потоа следува вечера и одвојува повеќе време за вечера отколку за ручек, правејќи разговор до два часа по стемнувањето, додека не дојде време за молитва [...] Тој никогаш не пропушта да го почитува овој распоред секој ден...}}

Седечкиот начин на живот на Мурат и недостатокот на учество во воените кампањи му донеле критика од Мустафа Али и Мустафа Селаники, главните отомански историчари кои живееле за време на неговото владеење. Нивните негативни портрети на Мурат влијаеле врз подоцнежните историчари. И двајцата историчари го обвиниле Мурат за сексуален вишок.

 Деца 
Пред да стане султан, Мурат и бил лојален на Сафије Султан, неговата наложница која му дала син Мехмед и две ќерки. Неговата моногамија била неодобрена од неговата мајка Нурбану Султан, која била загрижена дека на Мурат му требаат уште синови за да го наследат во случај Мехмед да умре млад. Таа, исто така, била загрижена за влијанието на Сафије врз нејзиниот син и османлиската династија. Пет или шест години по неговото стапување на престолот, на Мурат му биле дадени пар наложници од неговата сестра Исмихан Султан. При обидот за сексуален однос со нив, тој се покажал импотентен. „Стрелата [на Мурат], [и покрај] одржувањето на неговата создадена природа, многупати [и] многу денови не можеше да стигне до целта на соединување и задоволство“, напишал Мустафа Али. Нурбану ја обвинил Сафије и нејзините приврзаници дека ја предизвикале немоќта на Мурат со вештерство. Неколку од слугите на Сафије биле мачени од евнуси за да откријат виновник. Судските лекари, работејќи по наредба на Нурбану, на крајот подготвиле успешен лек, но предизвикал несакан ефект со драстичното зголемување на сексуалниот апетит - до моментот кога Мурат поинал, се вели дека тој имал повеќе од сто деца. Деветнаесет од нив биле погубени од Мехмед III кога тој станал султан.

 Жените во дворот 
Влијателни дами од неговиот двор ги вклучувале неговата мајка Нурбану Султан, неговата сестра Исмихан Султан, сопругата на големиот везир Мехмед-паша Соколовиќ и љубовницата која работела како куќна помошничка Канфеда Хатун, љубовница на финансиските работи Разије Хатун, и поетот Хуби Хатун. По смртта на неговата мајка и постарата сестра, неговата сопруга Сафије Султан била единствената влијателна жена во дворот.

 Евнусите во дворот 
Пред Мурат, евнусите во палатата биле главно бели. Ова почнало да се менува во 1582 година кога Мурат му дал важна позиција на црниот евнух. До 1592 година, улогите на евнусите во палатата биле расно одредени: црните евнуси ги чувале султанот и жените, а белите евнуси ги чувале машките потомци во друг дел од палатата. Главниот црн евнух бил познат како кизлар-ага, а главниот бел евнух бил познат како капи-ага.

 Мурат и уметноста 
мини| Минијатурно сликарство на парада на двајца јавачи Гази (ветерани од Румелија) пред султанот Мурат III (16 век)
Мурат се интересирал за уметноста, особено за минијатурите и книгите. Тој активно го поддржувал дворското друштво на минијатуристи, нарачувајќи неколку тома, вклучувајќи го Сиер-и Неби, најтешко илустрираното биографско дело за животот на исламскиот пророк Мухамед, Книгата на вештини, Книгата на свечености и Книгата на победите.Pamuk, Orhan. My Name is Red, Alfred A. Knopf, 2010.  Тој имал две големи алабастерски урни пренесени од Пергам и ставени на двете страни од наосот во Света Софија во Константинопол и голема восочна свеќа облечена во калај што тој ја подарил на Рилскиот манастир во Бугарија која е изложена во манастирскиот музеј.

Мурат, исто така, ја доставил содржината на Kitabü'l-Menamat (Книгата за соништата), упатена до духовниот советник на Мурат, Шука Деде. Збирка на извештаи од прво лице, раскажува за духовните искуства на Мурат како суфиски ученик. Составен од илјадници писма што Мурат ги напишал опишувајќи ги неговите визии од соништата, претставува хагиографски автопортрет. Мурат сонува за различни активности, вклучително и да се соблече гол и да мора да седи во скутот на неговиот татко, сам убивајќи 12.000 неверници во битка, потоа, како оди по вода, се искачува на небото и прави на млеко од неговите прсти. Тој често се среќава со пророкот Мухамед и во еден сон седи во скутот на пророкот и ја бакнува неговата уста.

Во друго писмо упатено до Шука Деде, Мурат напишал: „Посакувам Бог, нека биде прославен и возвишен, да не го создал овој сиромашен слуга како потомок на Османлиите, за да не слушам ова и она и да не се грижам. Би сакал да сум од непознато педигре. Тогаш, би имал една единствена задача и би можел да го игнорирам целиот свет.“

 Смрт 
Мурат умрел од, како што се претпоставува, природна смрт во палатата Топкапи и бил погребан во гробот до Света Софија. Во мавзолејот се наоѓаат 54 саркофази на султанот, неговите сопруги и деца кои исто така се закопани таму. Тој е одговорен и за промена на обичаите за погребување на мајките на султаните. Мурат ја погребал својата мајка Нурбану до нејзиниот сопруг Селим, со што станала првата сопруга што ја делела султанската гробница.

 Семејство 
 Сопружници
Именуваните сопружници на Мурат биле:

 Сафије Султан, етничка Албанка. Хасеки султан на Мурат и Валиде султан на Мехмед III;
 Шахихубан Хатун;
 Зерефшан Хатун;
 Шахи Хатун;
 Шемсирухсар Хатун, мајка на Рукије султан;
 Назпервер Хатун;

 Синови

Мурад имал дваесет и два сина:

 Султан Мехмед III (26 мај 1566 – 22 декември 1603 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот на Мехмед III, џамијата Света Софија, Цариград);
 Шехзаде Махмуд (1568, палата Маниса, Маниса – 1581, палата Топкапи, Истанбул, погребан во мавзолејот Селим II, џамија Света Софија);
 Шехзаде Мустафа (1578 - убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурад III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Осман (1573-починал 1587 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Бајазид (1579 - убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Константинопол, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Селим (1581 - убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурад III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Џихангир (1585 - убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Абдула (1580 - убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Абдурахман (1585 - убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Хасан (1586-починал 1591 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Ахмед (1586 - убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Јакуб (1587 - убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Алемшах (убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Јусуф (убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурад III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Хусеин (убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Аја Софија);
 Шехзаде Коркуд (убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Али (убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Исак (убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурад III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Омер (убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Алаедин (убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Давуд (убиен на 28 јануари 1595 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија);
 Шехзаде Сулејман (роден и починат во 1585 година, палата Топкапи, Цариград, погребан во мавзолејот Мурат III, џамијата Света Софија):
 Шехзаде Јахја (1585, палата Маниса, Маниса – 1648, Котор, Црна Гора, погребан во Котор, Црна Гора), се тврдело дека е син на Мурат III;

 Ќерки

Мурат имал дваесет и осум ќерки, од кои шеснаесет умреле од чума во 1598 година  Останатите, кои биле во брак, се:

 Хумашах Султан, (родена во 1565 година, погребана во мавзолејот Мурат III, џамија Света Софија) се оженила само еднаш за Дамад Нишар Мустафазаде Мехмед Паша (починал во 1586 година);. Најверојатно најстарата ќерка на Сафије.
 Ајше Султан (починала на 15 мај 1605 година, погребана во мавзолејот Мехмед III, џамијата Аја Софија), ќерка со Сафије, прво се омажила на 20 мај 1586 година, со Дамат Ибрахим-паша, потоа омажена на 5 април 1602 година, со Дамад Јемишчи Хасан-паша, третото венчање на 29 јуни 1604 година, со Дамат Ѓузелче Махмуд-паша;
 Фатма Султан (починала во 1620 година, погребана во мавзолејот Мурат III, џамијата Аја Софија), ќерка со Сафије, прво се омажила на 6 декември 1593 година, со Дамат Халил-паша, второ мажена во декември 1604 година, со Дамат Хизир-паша;, трето оженета со Хизир-паша 1610 година, четврто оженета со Мурад-паша 1611 година;
 Михримах Султан, (погребана во мавзолејот Мурат III, џамијата Аја Софија), ќерка со Сафије, мажена во 1613 година за Дамат Мирахур Ахмед-паша, второ омажена за Дамат Черкеш Мехмед-паша ;
 Рукије султан (родена во 1586 година, погребана во мавзолејот Мурат III, џамија Света Софија), ќерка со Шемсирухсар Хатун, мажена за Дамад Накаш Хасан-паша;
 Михрибан султан (роден во 1595 година, погребана во мавзолејот Мурат III, џамија Света Софија)  се омажила во 1613 година за Капиџибаши Топал Мехмед Ага;
 Фахрије Султан (починала во 1656 година, погребан во мавзолејот Мурад III, џамијата Аја Софија), прво се омажила за Чухадар Ахмед Паша, гувернер на Мосул, второ се омажила за Дамат Софу Бајрам-паша, некогаш гувернер на Босна;
 Хатиџе Султан (родена во 1589 година, погребана во џамијата Шехзаде), била мажена и имала три деца кои починале млади.Bayrak, 1998, p. 43.
 Амрије султан

 Во фикција 
Историскиот роман на Орхан Памук Benim Adım Kırmızı (Се викам црвено, 1998) се случува на дворот на Мурат III, во девет снежни зимски денови од 1591 година, што писателот го користи за да ја пренесе тензијата помеѓу Истокот и Западот.

Харемската акушерка од Роберта Рич - историска фикција сместена во Константинопол (1578) која ја следи Хана, бабица, која се грижи за многу жени во харемот на султанот Мурад III.

 Во популарната култура 

 Во ТВ серијата Muhteşem Yüzyıl'' од 2011 година, Мурат III е портретиран од турскиот глумец Серхан Онат.
 Наводи 

 Надворешни врски 

 Потекло на султана Нур-Бану (Сесилија Вениер-Бафо)

[48 години]

Категорија:Отоманска династија
Категорија:Отомански Турци
Категорија:Отомански султани од 16 век
Категорија:Починати во 1595 година
Категорија:Родени во 1546 година
Категорија:Починати во Цариград