Фонетика и фонологија на старословенскиот јазик

Старословенскиот гласовен систем ги опфаќа согласките и самогласкит во овој изумрен јазик. Дополнително, оваа област го проучува начинот на создавање на гласовите.

Самогласки
Старословенската азбука се состоела од 38 букви со кои се обележувале словенските гласови, и тоа 11 самогласки, а дугите за согласки. Самогласките се обележувале со овие букви: , ,  (, )  (), , , , , , , . Од нив тврди (од заден ред) се: , ,  (),  , , , а меки (од преден ред) се: ,  (,), ,  и . Во фонетиката општо самогласките се делат на самогласки од преден ред т.е. такви што се образуваат во предниот дел на устата (со врвот на јазикот кој се движи кон предното непце и на самогласки од заден ред, т.е. такви што се образуваат во задниот дел на устата, со задниот дел на јазикот.

Покрај чистите самогласки имало и двогласки: , , ,  и  . Како што се гледа, за одбележување  на гласот и имало три, а за о и у по два знака, но во нивното читање немало разлика. Подоцна во некои јазици (како македонскиот) се извршило едначење меѓу нив, додека кај некои останале да се употребуваат 2-3 од нив.

Самогласките , , , ,  и  се читале на следниов начин:

 Старословенските гласови  и  биле полугласови. Тоа значи дека биле редуцирани, односно мошне кратки гласови, пократки од кратките самогласки  и .  бил од заден, а  од преден ред. Тоа може да се види од фактот што согласките пред  не смекнувале, а пред  смекнувале, како во , а  се озговарало како „н“, а во  како „њ“.

Првиот полуглас  се вика „јор“ и се изговарал помеѓу  и .

Полугласот  се вика „јер“ и се изговарал помеѓу  и . Примери за тоа се: , , , , . Можеле да стојат и во средината и на крајот од зборот, зад согласка.

 Гласот  се изговарал како носно о, односно он: , , . Се нарекува „носно о“ или „голема носовка“.
 Гласот  се изговарал како носно e, односно како ен: , , , . Се вика „носно е“ или „мала носовка“.
 Гласот  се изговарал како среден глас помеѓу е и а (eа): , , . Се вика „јат“.
 Гласот се вика јери и се изговарал помеѓу и и ъ, слично на руското ы: , , . Тој самогласка е од заден ред.

 Самогласно р и л 

Во старословенскиот јазик постоеле и самогласни  и . Тие се обележувале со  и  ( и ) кога се наоѓале меѓу согласките: , , , итн.

 Согласните групи шт и жд 

Согласните групи  и  се типични за старословенскиот гласовен систем. Тие се изговарале меко: ш'т', ж'д', како во , , , итн.

 Извори 
 Круме Кепески, Граматика на македонскиот литературен јазик, Просветно дело, Скопје, 1990.

 Поврзано 
 Старословенски морфолошки систем
 Старословенски јазик

Категорија:Старословенски јазик