Долен

Долен — село во Неврокопско, Пиринска Македонија, денес во општината Сатовча на Благоевградската област, југозападна Бугарија.

 Географија и местоположба 

Селото Долен се наоѓа на 25 километри североисточно од Хаџидимово и на 8 километри западно од општинскиот центар Сатовча. Селото се наоѓа во планински регион, во Добрашкиот регион, каде е границата помеѓу Пирин и Родопите, на надморска висина од 852 метри, во историко-географската област Чеч. Атарот на селото зафаќа површина од 29.294 км2.

 Историја 
Рана историја

Долен е наследник на старите тракиски населби, чии остатоци сè уште можат да се видат денес околу селото. Ридовите се испреплетени со тракиски некрополи. Зачувани се и тракиски лозја, кои биле користени до крајот на преродбата. Селото се наоѓа на антички римско-тракиски пат што ја поврзува Драма со Тримонтиум.

Ова го докажуваат историските остатоци од патот на источниот крај на селото, како и римскиот мост во месноста Банјан. Во 1 век, Римјаните, од воени причини, ја движеле трасата по патот и изградиле нов мост кај селото Крибул, со што се обезбедувало поминување на трупите преку огреани од сонцето патишта, или поточно јужно од Сатовча. Така, селото останало изолирано од главниот пат на трупите и караваните.

Селото е место каде луѓето кои поради различни причини биле прогонувани, пристигнувале во населбата и се криеле. Теренот е ридски, вкрстен со бројни реки, кои се притоки на Бистрица. Денес има модерни патишта, но во далечни времиња сликата била сосема поинаква - имало само стари тракиски патеки и речни бродови. Тракијците имале добро одржуван систем за безбедност на патиштата. Ова е потврдено од страна на најмалку три сектори за контрола, сместени не на римската магистрала, туку по старите тракиски патишта. Кастата која била повикана да ја изврши оваа активност се викала Молтроси. Ова е единствената структура што ја преживеа византиската власт, раниот и доцниот среден век, па дури и отоманското владеење. Причината за ова да се случи и да се дозволи е очигледната потреба за безбедност на патиштата, рано предупредување за непосредна закана и плаќање данок на патиштата.

Османлиско Царство

Селото Долен се споменува во отомански документ датиран од 1444 година, кога за првпат бил воведен во катастарот на Отоманското Царство. Забележано е дека 5 немуслимани семејства и 2 вдовици кои плаќаат данок, живееле во Долен. Помеѓу 1464 и 1465 година, во селото биле регистрирани 10 домаќинства на војници, како и 6 семејства на даночни обврзници. Во регистарот од 1478 до 1479 година во Долен се наведени 5 немуслимани и едно семејство со вдовица. Селото исто така било запишано во регистарот од 1519 година - во тоа време 4 муслимански семејства, како и 68 немуслимански семејства, 4 неженети и 8 вдовици. Во 1530 година, сликата во Долен изгледала вака: 5 муслимански домаќинства и 5 неженети муслимани, како и 53 немуслимански семејства, 8 неженети и 13 вдовици. Во првата половина на 16 век, селото било вклучено во вакафот на Михрима султан - ќерка на султанот Сулејман, заедно со други села во западниот дел на Родопите, кои подоцна останале претежно христијански.

Мајсторите од село Долен биле познати како најдобри ѕидари. Денес, секоја од куќите во селото (околу 300 на број) има уникатен архитектонски план. Новата црква „Свети Никола“ била изградена во 1834 година. За нејзиното насликување биле поканети сликари од далечни делови на земјата.

Во текот на 19 век, селото било муслиманско и припаѓало кон Неврокопската каза на Отоманското Царство. До 1856 година училиштето во селото имало религиозен карактер и се наоѓало во дворот на црквата. Од учебната 1871 – 1872 година учителот Никола Попфилипов од Банско го вовел учењето на народен јазик. До 1878 година во селото предавале уште и учителите Георги Велинов и Тома Поповиќ.Автобиография на Спас Прокопов. „Просветното дело в Неврокоп (Гоце Делчев) и Неврокопско през Възраждането“. София, 1979, стр. 194 Во „Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника“ се вели дека во 1873 г. Долен (Dolen) е село со 149 семејства, со 60 Помаци и 430 Македонци Според Стефан Верковиќ во 1889 година во селото имало 104 бугарски и 25 турски куќиВерковичъ, С.И. „Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“. СПб, 1889, стр. 234 – 235. Во 1899 година селото имало население од 334 жители според резултатите од пописот на населението на царството.

Во 1891 година Георги Стрезов за селото напишал:

По избувнувањето на Балканските војни во 1912 година, 40 лица од селото биле доброволци во Македонско-одринските доброволни чети„Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 843.

Бугарија
По крајот на Балканските војни, селото било вклучено во составот на Бугарија.

Население
 +Население на Долен по попис
  Година
 1934
 1946
 1956
 1965
 1975
 1985
 1992
 2001
 2011
 2015
  Жители
 1021
 1012
 958
 712
 509
 474
 477
 440
 370
 379


+Етнички состав на населението од 2011 година: Националност Население Процент Бугари 71 82,56% Неопределени 14 16,28% Вкупно 86 
+Население по возраст од 2011 година:

Личности
 Родени во Долен
 Ангел Чолака, македонски револуционер
 Димитар Бабаџанов, доброволец во Македонско-одринските доброволни четиМакедоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав, Главно управление на архивите, 2006, стр. 75.
 Димитар Паракозов (1876 – 1925), деец на ВМОРО и БКП
 Иван Ангелов Чолаков (1881 – ?), македонски револуционер, деец на ВМОРО, учесник во Илинденското востание и доброволец во Македонско-одринските доброволни чети.
 Костадин Рујчев (1923 – 2015), кореограф и општественик
 Николај Џаров (1860 – 1942), македонски револуционер и доброволец во Македонско-одринските доброволни чети
 Тодор К. Сукнаров, македонски просветен деец

 Галерия 

 Наводи 

Категорија:Општина Сатовча
Категорија:Села во Пиринска Македонија
Категорија:Чеч