Бог

Бог — еден од поимите со кои се опишува совршено, натчовечко и натприродно битие, за коешто луѓето кои веруваат во него, исто така веруваат и дека е создавател на универзумот.

Сфаќањата за Бог во религијата
мини|Бог-Отецот и Синот, Келнска катедрала
Некои религии кога говорат за Бог, него го опишуваат припишувајќи му и некои антропоморфни особини, додека други пак сметаат дека е невозможно и навредливо да се замислува Бог претставен во физичка форма. Некои сметаат дека Бог е олицетворение на целокупното добро, додека пак други сметаат дека Бог е нешто повеќе од обичните сфаќања за моралноста кои ги има човекот. Кај многу политеистички верувања постојат и полови разлики меѓу боговите, па така имаме и женски богови, т.е. божици. Речиси во сите сфаќања, човекот е претставен како понизен, потчинет и зависен од Богот.

Во некои митологии, боговите се претставени покрај како антропоморфни, како зооморфни (во вид на животно) или пак аморфни (без материјална форма). Претставата за изгледот на боговите е показател за развојот и видот на соодветната религија. Така, на пример, за религиите поврзани со тотемизмот, покарактеристични се зооморфните богови, а за анимистичките религии, боговите се антропоморфни.

Верувањето во еден Бог се нарекува монотеизам. Монотеистички религии се христијанството, јудаизмот и исламот. Христијаните го нарекуваат Бог, едноставно Бог или Господ, а муслиманите Алах. И едните и другите веруваат дека Бог, т.е. Алах е создател на светот и човекот. Верувањето во повеќе Богови се нарекува - политеизам. Во политеизмот сите богови и божици имаат свои, посебни важни функции. Постои и примотеизам. Примотеизмот всушност е политеистичка религија, со тоа што се зема еден Бог како врховен и особено важен за светот и за човечките битија, а останативе Богови се сметаат како помалку битни и потчинети на врховниот Бог.

Нерелигиски толкувања на Бог
Според Ерих Фром, Бог е историски условен поим во кој човекот го изразил своето доживување на сопствените повисоки сили, својот стремеж за вистина и единство, во определен историски период.Erih From, Umeće ljubavi. Beograd: Vulkan, 2017, стр. 105. Тој смета дека во современото капиталистичко општество, „бог е претворен во оддалечен генерален директор на претпријатието „Универзум“ за кого знаеме дека е таму и дека ја режира претставата (иако таа, веројатно, би се одвивала и без него), вие никогаш не го гледате, но го признавате неговото водство, додека го извршувате својот дел од работата.“Erih From, Umeće ljubavi. Beograd: Vulkan, 2017, стр. 143. Во делото „Ecce Homo“, германскиот философ Фридрих Ниче вели дека Бог е „најголемиот приговор против животот“ и „дрзок одговор, еден неделикатес кон нас мислителите, - во основа дури само дрска забрана за нас: не мислете!“Фридрих Ниче, Ecce Homo (Ево човека) – Како постајеш, шта си. Сарајево: Издање И. Ђ. Ђурђевића, 1918, стр. 43. Тој тврди дека поимот „Бог“ е измислен како „спротивен поим на животот“ и дека во него „сето штетно, отровно, отпадничко, сето смртно непријателство против животот е сведено во едно ужасно единство!“Фридрих Ниче, Ecce Homo (Ево човека) – Како постајеш, шта си. Сарајево: Издање И. Ђ. Ђурђевића, 1918, стр. 162-163.

Во есејот „За поетот“, српскиот поет Јован Дучиќ вели дека поетите се првите кои го објавиле Бога. Според него, идејата за божеството се појавила во својата големина само во уметноста: штом примитивниот човек почнал да создава, тој ја добил идејата за создавањето; а гледајќи се себе како творец на едно нешто, тој посакал да го осознае творецот на сите други нешта. Така, мерејќи ги своите дела со делата на непознатиот градител, човекот го добил поимот за семоќта и сезнаењето на Бог. Поетот е толкувач на божеството, зашто тоа е слика на човечкиот идеал, а поетот секогаш говори само за највисоките вредности. Оттука, според Дучиќ, ниту еден поет не е безбожен, туку поетот е религиозен, зашто поетите ја измислиле религијата. Затоа, дури и кога се сомнева, поетот верува.Јован Дучић, Благо Цара Радована (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 263-265.

Боговите како тема во уметноста и во популарната култура
Бог, воопшто, или некој конкретен бог, се јавува како тема во бројни дела од уметноста и популарната култура.

Боговите како тема во народното творештво
 „Двајцата браќа сираци и дедо Господ“ — македонска народна приказна.Томе Саздов (избор), Македонски народни приказни. Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2004, стр. 30-32.
 „Господ и четириесетте маченици - премногу за помошници“ — македонска народна приказна.Македонски хумористични народни приказни. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 42.
 „Господ, момчето и свети Михаил“ — влашка народна приказна.Волшебни сказни на балканските народи. Скопје: Просветно дело, Редакција „Детска радост“, 2004, стр. 37-40.
 „Кому Бог му помага, никој не може да му наштети“ (српски: Коме Бог помаже, нико му наудити не може) - српска народна приказна.Вук Караџић, Српске народне приповијетке. Београд: Лагуна и Вукова задужбина, 2017, стр. 110-115.
 „Не помагај, Боже“ (српски: Не помози, Боже) - српска народна приказна.Вук Караџић, Српске народне приповијетке. Београд: Лагуна и Вукова задужбина, 2017, стр. 434.
 „Фантазиите на ѓаволот и Божјата сила“ (српски: Ђавоља маштанија и Божја сила) - српска народна приказна.Вук Караџић, Српске народне приповијетке. Београд: Лагуна и Вукова задужбина, 2017, стр. 148-150.
 „Бог никому не му останува должен“ - српска епска песна.Војислав Ђурић, Антологија српских народних јуначких песама. Београд: Српска књижевна задруга, 2012, стр. 264-267.
 „Богохулник“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 54.
 „За божјата суштина“ - суфиска приказна.Суфиски приказни. Скопје: Темплум, 2017, стр. 10.

Боговите како тема во книжевноста
 „Двајца“ - расказ на бугарската писателка Елена Алексиева.Riba, patka, vodozemac: Priče o životinjama (Priredila Ljubica Arsić). Beograd: Laguna, 2014, стр. 201-208.
 „Кога бог ги празни џебовите“ - песна на македонската поетеса Николина Андова од 2013 година.Николина Андова, Влезот е од другата страна, Темплум, Скопје, 2013.
 „Бог меѓу другото“ - песна на Николина Андова од 2013 година.
 „Богови скитници“ - песна на Николина Андова од 2013 година.
 „Ракописот на богот“ - кус расказ на аргентинскиот писател Хорхе Луис Борхес.Хорхе Луис Борхес, Алеф. Скопје: Бегемот, 2015, стр. 106-112.
 „Ох, Господе Боже“ - кус расказ на македонскиот писател Климент Булоски (под псевдонимот Дозгулпмус) од 2008 година.Дозгулпмус, Тритонус, Темплум, Скопје, 2008.
 „Чудни се патиштата господови“ - песна на македонската поетеса Ана Бунтеска од 2015 година.Ана Бунтеска, Стави лајк на сопствениот живот. Скопје: Матица Македонска, 2015, стр. 77-78.
 „Мојата божица“ - песна на Јохан Волфганг Гете.Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 56-58.
 „Божествено“ - песна на Јохан Волфганг Гете.Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 61-62.
 „Бог и бајадера“ - песна на Јохан Волфганг Гете.Johan Volfgang Gete, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 102-104.
 „Песни на Бога“ (српски: Песме Богу) - песна на српскиот поет Јован Дучиќ.Јован Дучић, Сабрана дела II, Песме љубави и смрти. Београд: Народна просвета (без дата), стр. 82-87.
 „Марс“ — песна на македонскиот поет Филип Јовановски.Современост број 3/2023, стр. 8.
 „Виј“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески.<ref>Блаже Конески, 'Везилка. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 18.</ref>
 „Божја птичка“ (руски: Птичка божия) - песна на рускиот поет Владимир Мајаковски од 1929 година.Владимир Мајаковски, Песме и поеме. Нови Сад: Академска књига, 2015, стр. 179-182.
 „За боговите“ (српски: Za bogove) - песна на српската поетеса Десанка Максимовиќ од 1964 година.Desanka Maksimović, Izabrane pesme (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 186.
 „Приближување кон Бога и организирање“ (Trasumanar e organizzar) - поетска збирка на италијанскиот писател Пјер Паоло Пазолини од 1971 година.Valerio Magreli, „Biografska beleška“, во: Pjer Paolo Pazolini, Put i nebo. Beograd: Mali vrt, 2016, стр. 92.
 „Овјава“ — расказ на српскиот писател Радослав Петковиќ од 1998 година.Radoslav Petković, Čovek koji je živeo u snovima. Beograd: Laguna, 2020, стр.40-42.
 „Итар Пејо го надмудрува Горниот“ - расказ на македонскиот писател Стале Попов.Стале Попов, Итар Пејо. Скопје: Мисла, Детска радост, Култура, Наша книга, Македонска книга, 1980, стр. 60-62.
 „Средновековен бог“  - песна на германскиот поет Рајнер Марија Рилке.Рајнер Марија Рилке, Искуство тишине. Београд: Paideia, 2014, стр. 82.
 „Без“ - песна на полскиот поет Тадеуш Ружевич од 1988-1989 година.Tadeuš Ruževič, Izabrane pesme. Beograd: Treći trg / Čigoja štampa, 2013, стр. 95-97.
 „Расправа за божјата љубов“ – книга на шпанскиот калуѓер Кристобал де Фонсека од 1592 година.„Глосар“, во: Мигел де Сервантес, Дон Кихоте 2. Београд: Службени гласник, 2011, стр. 601.
 „Самракот на боговите“ - песна на германскиот поет Хајнрих Хајне.Hajnrih Hajne, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 94-96.
 „Боговите на Грција“ - песна на Хајнрих Хајне.Hajnrih Hajne, Pesme. Beograd: Rad, 1964, стр. 80-83.
 „Господ посакуван и кој посакува“ — стихозбирка на шпанскиот поет Хуан Рамон Хименес.Huan Ramos Himenes, Ja nisam ja. Rad, Beograd, 1977.
 „Богот на XX век“ — песна на рускиот поет Велимир Хлебников.Велимир Хлебњиков, Краљ времена Велимир I. Просвета: Београд, 1964, стр. 165-167.
 „Перун“ — песна на Велимир Хлебников.Велимир Хлебњиков, Краљ времена Велимир I. Просвета: Београд, 1964, стр. 236-239.

Боговите како тема во музиката
Бог како тема во класичната музика
 „Тебе ти пеам, боже“ ('англиски: 'Singing to You Lord) – песна на композиторот Станислав Бинички.Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005, стр. 33.
 „Отче Наш“ – песна на композиторот П. Динев.
 „Скапоцен боже“ (англиски: Precious Lord) – песна на композиторот Томас А. Дорси.Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005, стр. 23.
 „Му пеам на бога“ (Cantate domino) – хорска песна на унгарскиот композитор Левенте Ѓонѓоши (Levente Gyöngyösi).Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005, стр. 9.
 „Ќе му пеам на бога“ (Cantabo domino) – хорска песна на словенечкиот композитор Иван Флорјанц.Охридски хорски фестивал – Ohrid Choir Festival 2005, стр. 7.

Боговите како тема во џез-музиката
 „О, мој боже“ (англиски: Oh, my God) — џез-композиција на Кит Типет (Keith Tippett).FMP Story, FMP MJ 01, 1996.

Боговите како тема во популарната музика
 „Добриот бог“ (англиски: Good Lord) — песна на јамајската реге-група The Abyssinians.Discogs, The Abyssinians – Forward On To Zion (пристапено на 20.4.2021)
 „Вера во Бога“ (англиски: Faith in God) - песна на американската хардкор-панк група Бед релиџн (Bad Religion).YouTube, Faith in God - Bad Religion (пристапено на 13.1.2017)
 „Гласот на Господ е владата“ (англиски: The Voice of God is Government) - песна на американската група Бед релиџн.YouTube, The voice of god is government - Bad Religion (пристапено на 13.1.2017)
 „Разроки богови“ (англиски: Cross Eyed Gods) — песна на американската рок-група The Brian Jonestown Massacre од 2023 година.The Brian Jonestown Massacre – The Future Is Your Past(пристапено на 26.4.2024)
 „Кога господ ќе ја распрсне неговата светлина“ (англиски: Whenever God Shines His Light) — песна на северноирскиот рок-музичар Ван Морисон (Van Morrison) од 1989 година.Van Morrison – Avalon Sunset (пристапено на 1.2.2026)
 „Кога ќе научам да живеам во бога?“ (англиски: When Will I Ever Learn To Live In God) — песна на северноирскиот рок-музичар Ван Морисон (Van Morrison) од 1989 година.Van Morrison – Avalon Sunset (пристапено на 1.2.2026)
 „Јас сум бог“ (англиски: I am a God) - песна на американскиот рапер Kanye West од 2013 година.Discogs, Kanye West – Yeezus (пристапено на 15.4.2021)
 „Господ е љубов“ (англиски: God is Love) - песна на американскиот соул музичар Марвин Геј (Marvin Gaye) од 1971 година.YouTube, GOD IS LOVE-MARVIN GAYE (пристапено на 18.2.2019)
 „Божјиот прототип“ – музички албум на македонскиот рапер Да Џака Накот од 2012 година.Da  Dzaka Nakot, Bozjiot prototip. Suriken Records, 027, 2012.
 „Со господ на твојата страна“ (англиски: With God on Our Side) - песна на американскиот рок-музичар Боб Дилан.YouTube, Bob Dylan - With God on Our Side (Audio) (пристапено на 27.1.2020)
 „Врховна љубов“ (англиски: A love supreme) — албум на американскиот џез-музичар Џон Колтрејн (John Coltrane) од 1964 година.A Love Supreme/John Coltrane, Umpulse Records, A Universal Music Company, B0000610-02, 2003.
 „Бог“ (англиски: God) - песна на John Lennon & The Plastic Ono Band од 1971 година.YouTube, God (Remastered 2010) (пристапено на 30.3.2020)
 „Бог ги слуша молбите на невините“ (англиски: God Hears Pleas of the Innocent) — музички албум на американската рок-група Килдоузер (Killdozer).Killdozer / God Hears Pleas of the Innocent (Full Album) (пристапено на 3.12.2023)
 „Бог ѝ се поклонува на математиката“ (англиски: God Bows To Math) - песна на американската рок-група Минитмен (Minutemen) од 1984 година.Discogs, Minutemen ‎– Double Nickels On The Dime (пристапено на 22.1.2021)
 „Божјите насилници“ (англиски: God's Bullies) — песна на американската хардкор-панк група Митмен (The Meatmen).The Meatmen* – Stud Powercock: The Touch And Go Years 1981-1984 (пристапено на 1.4.2025)
 „Сино-зелен бог“ (англиски: Blue-Green God) — песна на американската рок-група Мит папетс (Meat Puppets) од 1982 година. Meat Puppets – Meat Puppets (пристапено на 21.3.2023)
 „Нови богови“ (англиски: New Gods) — песна на Мит папетс од 1984 година.Meat Puppets – Meat Puppets II (пристапено на 21.3.2023)
 „Господ мора да е плашило“ (англиски: God Must Be A Boogie Man) - песна на американската музичарка Џони Мичел (Joni Mitchell) од 1979 година.Discogs, Joni Mitchell ‎– Mingus (пристапено на 31.1.2021)
 „Божја медицина“ (англиски: God's Own Medicine) - музички албум на британската рок-група Mission од 1986 година.The Mission UK - Gods Own Medicine 1986 - YouTube (пристапено на 7.2.2016)
 „Господ со нас“ (англиски: God With Us) - композиција на италијанскиот композитор Енио Мориконе (Ennio Morricone).DISCOGS, Ennio Morricone ‎– The Best Of Ennio Morricone (пристапено на 31.8.2019)
 „Врховен бог“ (англиски: A Greater God) — песна на американските хип-хоп музичари MC 900 Ft и DJ Zero) од 1989 година.MC 900 Ft Jesus With DJ Zero – Hell With The Lid Off (пристапено на 3.3.2023)
 „Божја песна (Ете, зошто го сакам човештвото)“ (англиски: God's Song (That's Why I Love Mankind)) - песна на американската музичар Ренди Њумен (Randy Newman) од 1972 година.Randy Newman ‎– Sail Away (пристапено на 23.1.2017)
 „О, мој боже“ (англиски: O My God) — песна на британската рок-група Полис (Police) од 1983 година.YouTube, The Police - O My God (Remastered 2003) (пристапено на 17.5.2017)
 „Ако паднам во немилост на Бога“ (англиски: If I Should Fall From Grace With God) — песна на ирско-британската рок-група Поугс (The Pogues) од 1988 година.The Pogues – If I Should Fall From Grace With God (пристапено на 18.9.2023)
 „Боже, дали ме слушаш“ (англиски: Lord can you hear me) — песна на британската рок-група Spacemen 3.YouTube, Spacemen 3 - Lord Can You Hear Me (пристапено на 5.2.2017)
 „Во божјата земја“ (англиски: In God's Country) — песна на ирската рок-група У2 (U2) од 1987 година.U2 - In God's Country - YouTube (пристапено на 7.2.2016)
 „Во божји раце“ (англиски: In God's Hands) — песна на поп-пејачката Нели Фуртадо (Nelly Furtado) од 2006 година.Nelly Furtado - In God's Hands - YouTube (пристапено на 7.2.2016)
 „Малиот лимен господ“ (англиски: Little Tin God) — песна на американската поп-рок-музичар Дон Хенли (Don Henley) од 1989 година.Don Henley ‎– The End Of The Innocence (пристапено на 3.3.2019)
 „Нема Господ“ (англиски: No God) — песна на американската хард-кор група The Germs.YouTube, The Germs No God (пристапено на 17.3.2017)

 Наводи 

 Поврзано 
 Божица
 Религија
 Митологија


Категорија:Божества
Категорија:Религија
Категорија:Богови-создатели