Семејство

Семејство (потесно семејство) — семејна заедница што се состои само од брачна двојка или од родители (двајца или еден) и нивните деца кои не се во брак. Под семејство се
подразбира и заедница на партнери кои живеат заедно, а законски немаат засновано брачна заедница.

Во согласност со дефиницијата за семејство, се разликуваат следните типови на семејства:

 брачна двојка без деца;
 брачна двојка со дете/деца кои не се во брак;
 родители (партнери кои не се во брак) со дете/деца кои не се во брак;
 мајка со дете/деца кои не се во брак и
 татко со дете/деца кои не се во брак.

Зборот семејство води потекло од зборот семе. Како поим во секојдневниот говор со семејство означуваме заедница од родители и потомци. Клучната цел на таквата заедница е одгледување на потомците.

Реченицата на Владимир Илич Ленин дека: “...Семејството е основна клетка од која е изградено општеството“ го втемелува имањето потомство како предуслов за имање општество.

Семејството и општеството се појави кои не се забележани само кај луѓето, туку се чести во живиот свет.

Историја на теории
Социјални дарвинисти
Раните научници на семејната историја ја применувале Дарвиновата теорија за биолошката еволуција во својата теорија на еволуцијата на семејните системи. Американскиот антрополог Луис Хенри Морган ја објави Античко Општество во 1877 година врз основа на неговата теорија за трите фази на човековиот напредок од дивјаштво преку варварство до цивилизацијата. Книгата е инспирација за книгата на Фридрих Енгелс Потеклото на семејството, приватната сопственост и државата објавена во 1884 година.

Енгелс ја прошири хипотезата на Морган според која економските фактори ја предизвикале трансформацијата на примитивната заедница во општество одделено според класи. Енгелсовата теорија за контрола на ресурси, а подоцна и онаа на Карл Маркс беше користена за да се објасни причината и последицата на промената на семејната структура и функција.

Потесното семејство во индустриското општество
"Популарната мудрост", според Зин и Ејтзен, ги гледа семејните структури од минатото, како супериорни во однос на денешните, и семејствата како постабилни и посреќни во времето кога тие не морале да се соочат со проблемите како што се вонбрачните деца и разводот. Тие реагираат на ова велејќи дека "нема златно доба на семејството кое сјае во нас од далечното историско минато."Zinn and Eitzen (1987) Diversity in American families, p. 8 "Напуштањето на брачните другари, вонбрачните деца, како и други услови кои се сметаат за одлики на модерните времиња постоеле и во минатото."Zinn and Eitzen (1987) Diversity in American families, p. 8

Постмодерното семејство
Во западниот свет, браковите веќе не се аранжирани за економски, социјални или политички цели, и децата веќе не се очекува да придонесат на семејниот приход. Наместо тоа, луѓето избираат партнери врз основа на љубов. Ова зголемување на улогата на љубовта укажува на општествената промена кон фаворизирање на емоционална исполнетост и односи во рамките на семејството и оваа промена ја слабее институцијата на семејството.Coontz, Stephanie. 2005. Marriage, A History: How Love Conquered Marriage. New York: Viking/Penguin Books.

Едиповиот семеен модел
Моделот на семејниот триаголник, маж-жена-деца изолирани од надворешноста, се нарекува Едипов модел на семејство, и е форма на патријархално семејство. Многу филозофи и психијатри го анализирале таквиот модел. Во таквото семејство, тврдат тие, младите се развиваат во изопачен однос, при кој тие учаат да го сакаат истото лице што ги удира и угнетува. Тие веруваат дека малите деца растат и развиваат љубов кон некој кој ги угнетува физички или ментално, и дека овие деца не се одгледуваат на начин што ќе ги направи емоционално приврзани со останатите. Според овие филозофи семејството затоа претставува првата ќелија на фашистичкото општество, бидејќи децата ќе го носат овој однос на љубов за угнетувачки личности во нивните возрасни животи.Foucault (1984) Preface to the American edition of Anti-Œdipus pp. xiii–xvi.Wilhelm Reich (1933) The Mass Psychology of Fascism, Chapter V, The Sex-Economic Presuppositions of the Authoritarian Family

Како што е објаснето од страна на Делез, Гатари и Фуко, како и други филозофи и психијатри, како што се Ленг и Рајх, патријархалното семејство зачнато во традицијата на Западот им служи на целите на овековечувањето на пропертарното и авторитарното општество.Deleuze-Guattari (1972). Part 2, ch. 7, pp. 129–31 Детето расте според Едиповиот модел, кој е типичен за структурата на капиталистичките општества,Lacan 1938–2001, pp. 24–25, 56Fugier Pascal, 2007, p.226-8 и тој станува сопственик на покорни деца и “заштитник“ на жената.Wilhelm Reich [1936] The Sexual Revolution, Chapter V, The compulsive family as educational apparatus, pp. 71–77 Gianni Vattimo Tutto in famiglia  (article appeared on Il Manifesto October 15, 2004), feltrinelli.it  Daniele Luttazzi Bollito misto con mostarda  (2005) p. 262, books.google.comTheodor W. Adorno and Stephen Crook Adorno ISBN 0-415-27099-5, p. 9-10, books.google.comE. James Anthony, The Family and the Psychoanalytic Process in Children (1980). Psychoanalytic Study of the Child, 35:3–34, pep-web.org

Мишел Фуко, во неговото систематско проучување на сексуалноста, тврди дека наместо да биде само потиснат, желбите на поединецот ефикасно се мобилизираат и да се користат, за контрола на поединецот, за менување на меѓучовечки односи и контрола на масите. Според Фуко организираната религија, преку моралните забрани, и економските сили, преку рекламирањето, ги користи несвесните сексуални нагони. Доминирајќи ја желбата, ги доминира луѓето.Foucault, The History of Sexuality

Критика
Одредени социјални научници се залагаат за укинување на семејството. Противник на семејството бил Сократ чии ставови се наведени од страна на Платон во Републиката. Во Книга 5 од Републиката, Сократ им кажува на своите соговорници дека праведен град е оној во кој граѓаните немаат семејни врски.SparkNotes: The Republic: Book VLitCharts | The Republic: Book 5 Summary, Analysis & Themes

Според Марти Немко, семејството е преценето: „Политичари, свештеници, и обични луѓе го величат семејството како наша најзначајна институција. / Верувам дека семејството е преценето. Толку многу луѓе страдаат од семејството... / Милиони луѓе дури и не зборуваат со член од семејството. Милиони трошат години и пари на терапевти, обидувајќи се да се ослободат од злата кои семејството изврши врз нив. / Сето ова не треба да биде изненадување. Впрочем, за разлика од пријателите, ние сме со нашето семејство од потекло, по случаен избор, без да одлучиме.“Nemko, Marty, "Family is Overrated", September 12, 2008.

Семејството како тема во уметноста и во популарната култура
Семејството како мотив во книжевноста
 „Радоста на семејниот превоз“ — расказ на израелскиот писател Ефраим Кишон од 1977 година.Ephraim Kishon, Kod kuće je najgore – Obiteljske priče, drugo izdanje. Zagreb: Znanje, 1984, стр. 145-148.
 „Семејни приказни“ — збирка раскази на Ефраим Кишон од 1977 година.
 „Фамилијарно дрво“ — кус расказ на македонскиот писател Драган Георгиевски од 2013 година.Драган Георгиевски, Метаморфузија, Темплум, Скопје, 2013.
 „Семејна историја“ — песна на македонскиот поет Блаже Конески од 1988 година.Блаже Конески, Црква. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 21.
 „Семеен албум“ (Породични албум) — кус расказ на македонскиот писател Митко Маџунков од 1984 година.Митко Маџунков, Међа света. Београд: Просвета, 1984, стр. 13.
 „Семеен човек“ — расказ на рускиот писател Михаил Шолохов од 1925 година.„Бостанџија“, во: Михаил Шолохов, Донски раскази. Култура, Скопје, 1965, стр. 42-50.
 „Семејни врски“ — расказ на бразилската писателка Кларис Лиспектор.Антологија на бразилскиот расказ. Скопје: Три, 2012, стр. 124-133.
 „Семејни врски“ — збирка раскази на Кларис Лиспектор од 1960 година.Антoлогија на бразилскиот расказ, Три, Скопје, 2012, стр. 279-280.
 „Семејството Огулиновци“ — расказ на македонскиот писател Живко Чинго од 1963 година.Живко Чинго, Пасквелија. Скопје: Култура, 1968, стр. 7-11.

Семејството како мотив во популарната музика
 „Семејна забава“ (англиски: Family Entertainment) — песна на ирската панк-рок група Андертоунс (The Undertones) од 1979 година.Discogs, The Undertones ‎– The Undertones (пристапено на 27.6.2020)
 „Песна за едно семејство“ (англиски: Song For A Family) — песна на британската рок-група Inspiral Carpets од 1990 година.Inspiral Carpets – Life (пристапено на 17.2.2023)
 „Среќно семејство“ (англиски: Happy Family) — песна на британската рок-група King Crimson од 1970 година.King Crimson – Lizard (пристапено на 27.1.2023)
 „Моето семејство е малку откачено“ (англиски: My Family Is A Little Weird) — песна на американската хардкор-панк група Millions Of Dead Cops од 1982 година.M.D.C.* – Millions Of Dead Cops (пристапено на 14.4.2023)
 „Семеен портрет“ (англиски: Family Portrait) — песна на американската поп-пејачка Пинк (Pink) од 2001 година.YouTube, P!nk - Family Portrait (пристапено на 8.1.2017)
 „Ние сме среќно семејство“ (We're A Happy Family) — песна на американската панк-рок група Рамоунс (Ramones) од 1977 година.Discogs, Ramones ‎– Rocket To Russia (пристапено на 13.9.2019)
 „Ние го уништуваме семејството“ (англиски: We Destroy The Family) — песна на американската панк-рок група Fear од 1982 година.Discogs, Fear (3) – The Record (пристапено на 25.10.2022)
 „Бегства во семејството“ (англиски: Runs In The Family) — песна на американската фолк-рок група Роучис (The Roches) од 1979 година.The Roches – The Roches (пристапено на 10.10.2023)
 „Семејна работа“ (англиски: Family Affair) — песна на американската соул-фанк група Sly & The Family Stone од 1971 година.Sly & The Family Stone – There's A Riot Goin' On (пристапено на 22.2.2024)
 „Во моето семејство“ (англиски: In My Family) — песна на американската рок-група Спаркс (Sparks) од 1974 година.Sparks – Kimono My House (пристапено на 11.5.2024)
 „Враќање во семејството“ (англиски: Back To The Family) — песна на британската рок-група Џетро тал (Jethro Tull) од 1969 година.Discogs, Jethro Tull ‎– Stand Up (пристапено на 10.12.2020)

Семејството како мотив во филмот
 „Улогата на моето семејство во светската револуција“ (српски: Улога моје породице у свјетској револуцији) — југословенски филм во режија на Бахрудин Ченгиќ.РТС, Улога моје породице у свјетској револуцији (пристапено на 11.2.2021)
 „Либеранови“ — југословенски тв-филм од 1979 година, во режија на Зоран Тадиќ.Stjepan Šešelj: Liberanovi, hrvatski film (1979.) (пристапено на 9.10.2023)
 „Фани и Александер“ (шведски: Fanny och Alexander) — филм на режисерот Ингмар Бергман од 1982 година.Fanny i Alexander, švedsko-francusko-njemački film  (пристапено на 26.5.2023)
 „Подобар живот“ (српски: Бољи живот) — југословенски филм од 1989 година, во режија на Михаило Вукобратовиќ.РТС, Бољи живот (пристапено на 31.10.2022)
 „Ројал Тененбаумови“ (англиски: The Royal Tenenbaums) — американски филм од 2001 година, во режија на Вес Андерсон.IMDb, The Royal Tenenbaums (2001)Awards (пристапено на 14.6.2020)
 „Инстант семејство“ (англиски: Instant Family) — филм на режисерот Шон Андерс од 2018 година.РТС, Инстант породица (пристапено на 10.2.2024)

 Литература 
 http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaXIII.pdf

 Наводи 


Категорија:Сродство и потекло
Категорија:Роднински односи