Функционална група

Во органската хемија, функционални групи се специфични групи на атоми во молекулите кои се одговорни за карактеристичните хемиски реакции на тие молекули. Една иста функционална група ќе подлежи на иста или слична реакција(и), без разлика на големината на молекулата од која е дел.

Подолу е претставена список на најпознатите функционални групи. Во формулите, симболите R и R' обично означуваат приврзан водород или странична низа на јаглеводород од било која должина, но понекогаш може да се однесуваат на било која група од атоми. Подолу има слики на повеќе функционални групи кои се пронајдени во органската хемија.

 Јаглеводороди 
 Хемиска класа Група Формула Структурна формула Претставка Наставка Пример Алкан  Алкил R(CH2)nH 75px|Алкил алкил-  -ан 135x135pxЕтан Алкен  Алкенил R2C=CR2 75px|Алкен алкенил-  -ен 75px|етиленЕтилен(Етен) Алкин  Алкинил RC≡CR' R-C#C-R' алкинил-  -ин H-C#C-HАцетилен(Етин) Бензенски дериват Фенил RC6H5RPh 75px|Фенил фенил-  -бензен 55pxКумен(Изопропилбензен)

 Групи кои содржат халоген 
 Хемиска класа Група Формула Структурна формула Претставка Наставка Пример халоалкан  хало RX R-X хало-  алкил халид 65x65pxХлороетан(Етил хлорид) флуороалкан  флуоро RF R-F флуоро-  алкил флуорид 92x92pxФлуорометан(Метил флуорид) хлороалкан  хлоро RCl R-Cl хлоро-  алкил хлорид 98x98px|ХлорометанХлорометан(Метил хлорид) бромоалкан  бромо RBr R-Br бромо-  алкил бромид 107x107pxБромометан(Метил бромид) јодоалкан  јодо RI R-I јодо-  алкил јодид 75px|ЈодометанЈодометан(Метил јодид)

 Групи кои содржат кислород 
 Хемиска класа Група Формула Структурна формула Претставка Наставка Пример Алкохол
  Хидроксил ROH 60px|center|Хидроксил хидрокси-  -ол 75px|метанолМетанол Кетона  Карбонил RCOR' Кетон|75px -оил- (-COR')илиоксо- (=O)  -он 75px|БутанонБутанон(Метил етил кетон) Алдехид  Алдехид RCHO 75px|Алдехид формил- (-COH)илиоксо- (=O) -ал 75px|ацеталдехидАцеталдехид(Етанал) Ацил халид  Халоформил RCOX 75px|Ацил халид carbonofluoridoyl-carbonochloridoyl-carbonobromidoyl-carbonoiodidoyl-  -оил халид 75px|Ацетил хлоридАцетил хлорид(Етаноил хлорид)Карбонат Карбонатен естер ROCOOR' 75px|Карбонат (алкоксикарбонил)окси- алкил карбонат 90px|трифозгенТрифозген(бис(трихлорометил) карбонат) Карбоксилат Карбоксилат  RCOO− 60px|center|Карбоксилат
75px|Карбоксилат карбокси-  -ооат 75px|Натриум ацетатНатриум ацетат(Натриум етаноат) Карбоксилна киселина Карбоксил  RCOOH 75px|Карбоксилна киселина карбокси-  -oic acid 75px|Оцетна киселинаОцетна киселина(Ethanoic acid) Естер  Естер RCOOR' Естер|75px алканоилокси-илиалкоксикарбонил алкил алкан оат 75px|Етил бутиратЕтил бутират(Етил бутаноат) Метокси  Метокси ROCH3 75px|Метокси метокси- Хидропероксид Хидроперокси ROOH 75px|Хидроперокси хидроперокси- алкил хидропероксид 75px|tert-Бутил хидропероксидtert-Бутил хидропероксид Пероксид Перокси ROOR' 75px|Перокси перокси- алкил пероксид 75px|Ди-tert-бутил пероксидДи-tert-бутил пероксид Етер  Етер ROR' 75px|Етер алкокси- алкил етер 75px|Диетил етерДиетил етер(Етоксиетан) Хемиацетал  Хемиацетал RCH(OR')(OH) 75px|Хемиацетал алкокси -ол -ал алкил хемиацетал  Хемикетал  Хемикетал RC(ORʺ)(OH)R' 75px|Хемикетал алкокси -ол -он алкил хемикетал  Ацетал  Ацетал RCH(OR')(OR") 75px|Ацетал диалкокси- -ал диалкил ацетал  Кетал (или Ацетал)  Кетал (или Ацетал)  75px|Кетал диалкокси- -он диалкил кетал  Ортоестер  Ортоестер  75px|Ортоестер триалкокси-   Heterocycle  Methylenedioxy  75px|Methylenedioxy chemical structure. methylenedioxy- -dioxole 75px1,2-Methylenedioxybenzene(1,3-Benzodioxole) Ортокарбонатен естер  Ортокарбонатен естер  75px|Orthocarbonate ester тетралкокси- тетраалкил ортокарбонат Податотека:Tetramethylorthocarbonat.svg Тетраметоксиметан

 Групи кои содржат азот 
 Хемиска класа Група Формула Структурна формула Претставка Наставка Пример Амид  Карбоксамид RCONR2 75px|Амид карбоксамидо-иликарбамоил- -амид 75px|ацетамидАцетамид(Етанамид) Амини Примарен амин RNH2 75px|Примарен амин амино-  -амин 75px|метиламинМетиламин(Метанамин) Секундарен амин R2NH 75px|Секундарен амин амино-  -амин 75px|диметиламинДиметиламин Tertiary amine R3N 75px|Tertiary amine amino-  -amine 75px|trimethylamineTrimethylamine 4° ammonium ion R4N+ 75px|Quaternary ammonium cation ammonio-  -ammonium 150px|cholineCholine Имин Примарен кетимин RC(=NH)R' 75px|Имин имино-  -имин  Секундарен кетимин RC(=NR'')R' 75px|Имин имино-  -имин  Примарен алдимин RC(=NH)H 75px|Имин имино-  -имин 75px|ЕтаниминЕтанимин Секундарен алдимин RC(=NR')H 75px|Имин имино-  -имин  Имид  Имид (RCO)2NR' 75px|Имид имидо- -имид 75px|СукцинимидСукцинимид(Пиролидин-2,5-дион) Азид Азид RN3 75px|Органоазид азидо-  алкил азид 75px|Фенил азидФенил азид(Азидобензен) Azo compound Azo(Diimide) RN2R' 75px|Azo group azo-  -diazene 150px|Methyl orangeMethyl orange(p-dimethylamino-azobenzenesulfonic acid)Cyanates Cyanate  ROCN 75px|Cyanate cyanato- alkyl cyanate75px|Methyl cyanateMethyl cyanate Isocyanate  RNCO 75px|Isocyanate isocyanato- alkyl isocyanate 75px|Methyl isocyanateMethyl isocyanate Нитрат  Нитрат RONO2 75px|Нитрат нитроокси-, нитрокси-  
алкил нитрат 150px|Амил нитратАмил нитрат(1-нитрооксипентан)Nitrile  Nitrile RCN R-\!#N cyano- alkanenitrilealkyl cyanide 75px|BenzonitrileBenzonitrile(Phenyl cyanide) Isonitrile  RNC  isocyano- alkaneisonitrilealkyl isocyanide Methyl isocyanide Nitrite  Nitrosooxy RONO 75px|Nitrite nitrosooxy- alkyl nitrite 150px|Amyl nitriteIsoamyl nitrite(3-methyl-1-nitrosooxybutane) Nitro compound Nitro RNO2 75px|Nitro nitro-    75px|NitromethaneNitromethane Nitroso compound Nitroso  RNO 75px|Nitroso nitroso- (Nitrosyl-)    75px|NitrosobenzeneNitrosobenzene Оксим Оксим  RCH=NOH 125px|Оксим    Оксим 75px|Ацетон оксимАцетон оксим(2-Пропанон оксим) Pyridine derivative Pyridyl RC5H4N 
75px|4-pyridyl group
75px|3-pyridyl group
75px|2-pyridyl group 
4-pyridyl(pyridin-4-yl)

3-pyridyl(pyridin-3-yl)

2-pyridyl(pyridin-2-yl) -pyridine 75px|NicotineNicotine

 Групи кои содржат сулфур 
 Хемиска класа Група Формула Структурна формула Претставка Наставка Пример Тиол Сулфхидрил RSH 60px|center|Сулфхидрил сулфанил-(-SH) -тиол 75px|ЕтантиолЕтантиол Sulfide(Thioether) Sulfide RSR' 75px|Sulfide group substituent sulfanyl-(-SR') di(substituent) sulfide130px|Dimethyl sulfide(Methylsulfanyl)methane (prefix) orDimethyl sulfide (suffix) Disulfide  Disulfide RSSR' 75px|Disulfide  substituent disulfanyl-(-SSR') di(substituent) disulfide130px|Dimethyl disulfide(Methyldisulfanyl)methane (prefix) orDimethyl disulfide (suffix) Sulfoxide Sulfinyl RSOR' 75px|Sulfinyl group -sulfinyl-(-SOR') di(substituent) sulfoxide 130px|DMSO(Methanesulfinyl)methane (prefix) orDimethyl sulfoxide (suffix) Sulfone Sulfonyl RSO2R' 75px|Sulfonyl group -sulfonyl-(-SO2R') di(substituent) sulfone 75px|Dimethyl sulfone(Methanesulfonyl)methane (prefix) orDimethyl sulfone (suffix) Sulfinic acid  Sulfino RSO2H 75px sulfino-(-SO2H) -sulfinic acid 75px|Hypotaurine2-Aminoethanesulfinic acid Сулфонска киселина  Сулфо RSO3H 75px|Сулфонилна група сулфо-(-SO3H) -сулфонска киселина 75px|Бензенсулфонска киселинаБензенсулфонска киселинаThiocyanate  Thiocyanate  RSCN 75px|Thiocyanate thiocyanato-(-SCN) substituent thiocyanate 100px|Phenyl thiocyanatePhenyl thiocyanate Isothiocyanate  RNCS 75px|Isothiocyanate isothiocyanato-(-NCS) substituent isothiocyanate 100px|Allyl isothiocyanateAllyl isothiocyanate Thioketone Carbonothioyl RCSR' 60px|Thione -thioyl-(-CSR')orsulfanylidene-(=S) -thione 75px|DiphenylmethanethioneDiphenylmethanethione(Thiobenzophenone) Thial Carbonothioyl RCSH 60px|Thial methanethioyl-(-CSH)orsulfanylidene-(=S) -thial   Thioester       Dithiocarboxylic acid Carbodithioic acid  RCS2H  60px|center|Dithiocarboxylic acid dithiocarboxy- -dithioic acid 75px|Dithiobenzoic acidDithiobenzoic acid(Benzenecarbodithioic acid)

 Други групи 
{|  background:#f3f9ff;"  
Хемиска класа
Група
Формула
Графичка формула
Претставка
Наставка
Пример
Амини
Примарен амин
RNH2
75px|Примарен амин
амино-
-амин
75px|МетиламинМетиламин
Секундарен амин
R2NH
75px|Секундарен амин
амино-
-амин
75px|ДиметиламинДиметиламин
Терцијарен амин
R3N
75px|Терцијарен амин
амино-
-амин
75px|ТриметиламинТриметиламин
4° амониум јон
R4N+
75px|Кватерен амониум катјон
амонио-
-амониум
75px|ХолинХолин
Азосоединение
Азо(Диимид)
RN2R'
75px|Azo.pngl
азо-
-диазен
Деривативен толуен
Бензил
RCH2C6H5
RBn
75px|Бензил
бензил-
1-(супституент)толуен
75px|Бензил бромидБензил бромид(1-бромотолуен)
Цијанати
Цијанат
ROCN
75px|Цијанат
цијанато-
алкил цијанат
Тиоцијанат
RSCN
75px|Тиоцијанат
тиоцијанато-
алкил тиоцијанат
Халоалкан
Хало
RX
75px|Халидна група
хало-
алкил халид
Имин
Примарен кетимин
RC(=NH)R'
75px|Имин
имино-
-имин
Секундарен кетимин
RC(=NR'')R'
75px|Имин
имино-
-имин
Примарен алдимин
RC(=NH)H
75px|Имин
имино-
-имин
Секундарен алдимин
RC(=NR')H
75px|Имин
имино-
-имин
Изоцијанид
Изоцијанид
RNC

изоцијано-
алкил изоцијанид
Изоцијанат
Изоцијанат
RNCO
75px|Изоцијанат
изоцијанато-
алкил изоцијанат
Изотиоцијанат
RNCS
75px|Изотиоцијанат
изотиоцијанато-
алкил изотиоцијанат
Нитрил
Нитрил
RCN
75px|Нитрил
цијано-
алканнитрил
алкил цијанид
Нитро соединение
Нитро
RNO2
75px|Нитро
нитро-

Нитрозо соединение
Нитрозо
RNO
75px|Нитрозо
нитрозо-

Деривативн бензен
Фенил
RC6H5
75px|Фенил
фенил-
-бензен
Фосфин
Фосфино
R3P
75px|Терциерен фосфин
фосфино-
-фосфан
75px|МетилпропилфосфанМетилпропилфосфан
Фосфодиестер
Фосфат
HOPO(OR)2
75px|Фосфодиестер
фосфорна киселина ди(супституент) естер
ди(супституент) хидрогенфосфат
Фосфонска киселина
Фосфоно
RP(=O)(OH)2
<td align="center">75px|Фосфоно групаtd>
фосфоно-
супституент фосфонска киселина
Фосфат
Фосфат
ROP(=O)(OH)2
75px|Фосфатна група
фосфо-
Деривативен пиридин
Пиридил
RC5H4N
75px|4-пиридилна група
75px|3-пиридилна група
75px|2-пиридилна група
4-пиридил / пиридин-4-ил
3-пиридил / пиридин-3-ил
2-пиридил / пиридин-2-ил
-пиридин
Сулфон
Сулфонил
RSO2R'
75px|Сулфонилна група
сулфонил-
ди(супституент) сулфон
Сулфонска киселина
Сулфо
RSO3H
75px|Сулфонилна група
сулфо-
супституент сулфонска киселина
Сулфоксид
Сулфинил
RSOR'
75px|Сулфинилна група
сулфинил-
ди(супституент) сулфоксид
75px|Дифенил сулфоксидДифенил сулфоксид
</table>

Со комбинирање на имињата на функционалните групи со имињата на родителските алкани се генерира моќна систематска номенклатура за именување на органските соединенија.

Неводородните атоми на функционалните групи се секогаш сврзани меѓусебе и со остатокот од молекулата по пат на ковалентна врска. Кога групата од атоми е сврзана со остатокот од молекулата првично со јонски сили, тогаш групата посоодветно се именува како повеќеатомски јон или комплексен јон. Сите овие атоми се нарекуваат радикали.

Првиот јаглерод после јаглеродот кој се сврзува за функционалната група се вика алфа јаглерод (или α C).

 Надворешни врски 

 IUPAC кратенки за лиганди (pdf)  
 IUPAC-овата Златна книга (Преглед на хемиската терминологија)  
 IUPAC-овата Сина книга (органска номенклатура) 


Категорија:Органска хемија