Литвански јазик

Литвански јазик (самонар. lietuvių kalba) — балтички јазик кој претежно се зборува во Литванија, но и во литванските заедници во светот. Тој е службен јазик во Литванија и службен јазик во Европската Унија. Литванскиот јазик како мајчин го зборуваат околу 2.96 милиони жители во Литванија и околу 170.000 во странство. Тој е сличен со летонскиот јазик, бидејќи се од иста јазична група, но не се многу разбирливи помеѓу себе. Литванскиот јазик се пишува со литванска азбука, заснована на латиницата.

 Класификација 

Литванскиот јазик е еден од двата преживеани балтички јазици, покрај летонскиот јазик. Така, во 19 век исчезнал старопруски јазик, курскиот јазик и судовскиот јазик исчезнале пред старопрускиот. Балтичките јазици формираат посебна група на индоевропски јазици, иако понекогаш се класифицираат со словенските јазици.

 Распространетост 

Литванскиот јазик претежно се зборува во Литванија. Исто така, јазикот се зборува од етничките Литванци во Белорусија, Летонија, Полска и Калининградската Област во Русија. Покрај овие околни држави, литванскиот се зборува и во сите литвански заедници во дијаспората. Во Литванија 2.955.200 луѓе го зборуваат литванскиот според приоценката од 1998 година.

 Дијалекти 

Литванскиот јазик има две големи дијалектни групи: аукшајтијски дијалект и самогитски дијалект. Денес постојат значајни разлики меѓу самогитскиот дијалект и стандардниот литвански јазик. Модерниот самогитски дијалект се оформил во периодот од 13 до 16 век под влијание на курскиот јазик. Двата големи дијалекта се поделени на говори или суп-дијалекти, каде секој дијалект има по 3 говори. Самогитскиот е составен од западен, северен и јужен дијалект, додек аукштајтијскиот е поделен на западен, дајнавски и источен дијалект. Овие дијалекти се составени од говори. Стандардниот литвански е заснован на западно-аукштајтијскиот дијалект, но има влијание и од останатите дијалекти, особено во поглед на зборовниот фонд.

 Правопис 

Литванскиот јазик користи литванска азбука, заснована на латиницата. Таа е составена од 32 букви.

A Ą B C Č D E ĘĖ F G H I Į Y JK L M N O P R SŠ T U Ų Ū V Z Ža ą b c č d e ęė f g h i į y jk l m n o p r sš t u ų ū v z ž

Литванскиот јазик во голем дел е фонетски јазик, односно како и македонскиот, една буква претставува еден глас. Макрон се користи за да се означи должината на самогласката, но се користат и останати диакрити, кои не се користат многу при пишување.

 Самогласки 
Литванскиот има 12 самогласки.

големи буквиA ĄE Ę ĖI Į YOU Ų Ūмали букви a  ą e  ę  ė i  į  y o u  ų  ūМФА                   
 Согласки 
Литванскиот јазик има 20 согласки.

големи буквиB C Č D F G H J K L M N P R S Š T V Z Žмали букви b  c  č  d  f  g  h  j  k  l  m  n  p  r  s  š  t  v  z  žМФА                                       

 Фонологија 

 Согласки 
  лабијални забни алвеоларнинепчани  меконепчаниносни m n    експлозивни безвучни p  t   k звучни b  d    ɡфрикативни  безвучни (f)   s ʃ  (x) звучни   z  ʒ  (ɣ)африкативни  безвучни   ts  tʃ   звучни   dz  dʒ  апроксимантни ʋ  l  j  вевни  r  

 Самогласки 

предницентралнизаднизатворени   скоро-затворени   затворено-средни   отворено-средни   скоро-отворени   отворени   

 преднизадни долги кратки долги кратки високи       средни        ниски       

 Примери 

 литвански: lietuviškai
(јазик) lietuvių 
(националност) lietuvis (м), lietuvė (ж)
 здраво (неформално): labas, (формално): laba diena
 догледање (неформално): iki!
 молам: prašau
 благодарам: ačiū 
 Она: tas (м), ta (ж)
 Колку (чини)?: kiek kainuoja?
 да: taip
 не: ne
 извини: atsiprašau
 не разбирам: nesuprantu
 Дали зборуваш англиски?: Ar kalbate angliškai?
 Каде е ...?: Kur yra ...?
 продавница: parduotuvė
 чај: arbata
 кафе: kava
 млеко:  pienas
 Колку? : Kiek?
 пример: pavyzdys
 примери: pavyzdžiai
 слика: nuotrauka

 Наводи 

 Користена литература 

 Leonardas Dambriūnas, Antanas Klimas, William R. Schmalstieg,  Beginner's Lithuanian, Hippocrene Books, 1999, ISBN 0-7818-0678-X. Older editions (copyright 1966) called "Introduction to modern Lithuanian".
 Remys, Edmund, Review of Modern Lithuanian Grammar, Lithuanian Research and Studies Center, Chicago, 2nd revised edition, 2003.

 Zigmas Zinkevičius, "Lietuvių kalbos istorija" ("History of Lithuanian Language") Vol.1, Vilnius: Mokslas, 1984, ISBN 5-420-00102-0.
 Remys, Edmund, General distinguishing features of various Indo-European languages and their relationship to Lithuanian, Indogermanische Forschungen, Berlin, New York, 2007.

 Поврзано 
 Балтички јазици
 Литванска азбука
 Литванија
 Латвиски јазик

 Надворешни врски 
 Страница за учење литвански
 Литванска лингвистика 
 Ethnologue извештај за литванскиот
 Академски литвански речник
 Слободен англиско-литвански речник 
 Достапен литвански речник 
 Англиско-литвански-германски речници 
 Литвански двојазичен речник
 Историска граматика на литванскиот јазик 
 Летонски и литванско со јапонски превод 
 Летно училиште на литвански
 Литвански часови

*
Категорија:Јазици во Полска
Категорија:Јазици во Литванија