Симеон I

Цар Симеон I Велики (864 — 27 мај 927) — бугарски владетел на Првото Бугарско Царство од Крумовата династија во периодот од 893 до 927 годинаLalkov, Rulers of Bulgaria, pp. 23–25.. Успешните војни на Симеон против Византија и Србија довеле до привремено проширување на Бугарија врз поголемиот дел од Балканскиот Полуостров, и доминација во Југоисточна Европа. Во неговото управување Бугарија излегувала на три мориња - Егејско, Јадранско и Црно МореBakalov, Istorija na Bǎlgarija, "Simeon I Veliki"., а некои современици го споредуваат главниот град Преслав со Цариград.

Неговото владеење е наречено Златен век на бугарската култура. Создадената во 870 година Бугарска православна црква станала првата нова патријаршија надвор од пентархијата, а бугарските глаголски преводи на христијански текстови се шириле низ целиот словенски свет. Самиот бугарски владетел се произнесувал со титулата цар"Цѣсарь Блъгарѡмъ". Zlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 367., додека пред оваа ја користел титулата кнезZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 280..

 Рани години 
мини|355x355пкс|Бугарија во времето на Симеон I
Кнезот Симеон I е роден во периодот помеѓу 863-865 година, според две писма на цариградскиот патријарх Николај Мистик кој напишал дека кон 923-924 година Симеон бил на околу 60 години. Покрај сето тоа го нарекол "син на мирот", од каде доаѓа мислењето дека Симеон е роден во годината кога бил склучен бугарско-византискиот мировен договор кој довел до покрстувањето на Бугарите.

Бугарскиот кнез бил третиот син на Борис I и Марија од Крумовата династија. Бидејќи Борис бил владетел и го прифатил официјално христијанството во 865 година, Симеон бил христијанин во текот на целиот свој животFine, The Early Medieval Balkans, p. 132.. Бидејќи се очекувало најголемиот син Владимир да го наследи бугарскиот престол, намерата на Борис била Симеон да стане висок свештеникDelev, Bǎlgarskata dǎržava pri car Simeon., можеби дури бугарски архиепископ. Најверојатно поради оваа причина во околу 878 година Борис го испратил во Магнаурската школа во Цариград каде што требало да се здобие со богословско образование. Тој пристапил како послушник во цариградскиот манастир и го прифатил името Симеон"From the Greek form of the Hebrew name שִׁמְעוֹן (Shim'on) which meant "hearkening" or "listening"." .

Симеон поминал околу една деценија (878-888) во главниот град на Византиското Царство, каде добил големо образование и ја изучувал реториката на Демостен и Аристотел"Hunc etenim Simeonem emiargon, id est semigrecum, esse aiebant, eo quod a puericia Bizantii Demostenis rhetoricam Aristotelisque sillogismos didicerit". Liutprand of Cremona. Antapodosis, cap. 29, p. 66. Cited in . Тој го зборувал грчкиот јазик до таков степен што бил нарекуван во византиските хроники полугркFine, The Early Medieval Balkans, p. 132. * Delev, Bǎlgarskata dǎržava pri car Simeon. * Zlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 282.. Според некои толкувања Симеон бил обучуван од патријархот ФотијZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 281., но за оваа хипотеза нема конкретни извори.

Во околу 888 година Симеон се вратил во Бугарија и се населил во новосоздадениот манастир во ПреславThis is not to be understood literally, as the mouth of the Tiča lies to the east, on the Black Sea coast. Researchers link the word ustie ("river mouth") in the sources to a narrow section of the river or to the Ustie pass near the city. , каде под водство на Наум започнал со преведување на религиозни текстови од грчки на старословенски јазик. Во меѓувреме Владимир го наследил својот татко Борис, кој се повлекол во манастир. Владимир направил обид да го врати паганството во државата и можеби склучил договор против Византија со Арнулф КарантанијскиAnnales Fuldenses, p. 408. Cited in Runciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 133., кое го принудило на Борис да се врати повторно на престолот, само за да го тргне и казни Владимир и да го постави Симеон за нов владетелZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 283.Todt, Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon.. Овој настан се случил на собор во Преслав, каде освен тоа што Симеон бил прогласен за нов цар, бугарскиот јазик бил прогласен за единствен јазик во државата и црквата, а главниот град на царството бил преместен од Плиска во Преслав. Денеска не е познато зошто Борис не го ставил на престолот својот втор син Гаврил, туку го претпочитал Симеон.

 Управување 

 894 — 904 

мини|right|220п|Битката кај Силистра
мини|right|220п|Битката кај Бугарофигон
мини|right|220п|Освојувањето на Адријанопол
мини|right|220п|Александар соопштува на бугарските пратеници дека нема да го потпише договорот
мини|right|220п|Константин VII и симеон на трпеза
Во текот на овој период Симеон ја започнал првата војна со Византија, по преместувањето на главниот трговски пазар на Балканскиот Полуостров од Цариград во Солун во 894 година. Византиските летописци го опишуваат почетокот на конфликтот, кој започнал речиси веднаш по крунисувањето на бугарскиот цар (сè уште кнез):

Во тоа време на економската политика на Византија и императорот Лав VI Филозоф се сочинувала во засилување на внатрешната и надворешна трговска размена на империјата што довела до поголема улога на големите трговци во византиската политика. Токму поради овие политички ставови бугарскиот пазар бил префрлен од главниот град Цариград во Солун.

Активностите на Византија ги засегнале како економските интереси на Бугарија, така и нејзиниот меѓународен престиж. Затоа Симеон започнал трговска војна со Византија. Симеон во почетокот се обидел да го реши прашањето по мирен пат испраќајќи пратеници во византиската престолнинаJohn Skylitzes. Skylitzes–Kedrenos, II, p. 254.4–16Runciman, A history of the First Bulgarian Empire, pp. 144–145., но откако видел дека тоа нема да се случи, го искористил од истекот на 30-годишниот мировен договор и во 894 година навлегол со војската во Источна Тракија, без да сретне никаков отпорZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 289. бидејќи византиските сили се наоѓале во Анадолија каде војувале со арапските силиTheophanes Continuatus, p. 312., cited in .

Императорот Лав VI Филозоф бил повеќе од изненаден. За овој потег на бугарскиот владетел разбрал од стратезите во македонската областCanev, Bǎlgarski hroniki, p. 198., по кое наредил да биде формирена армија, главно од царската гарда. Војската била доверена на стратилат Крин. Во првиот конфликт, бугарската армија доживеала голем успех, но по крајот на битката Симеон дал наредба на војската да се врати назад во Бугарија, бидејќи сметал дека не е подготвен за подолга војна. И покрај победата, Симеон не ја постигнал својата цел, а Лав VI навреден од бугарскиот владетел, во престолнината ги пречекал заробените хазари и војници на императорската гарда кои биле пуштени од бугарските сили со отсечени носеви. Царот на Византија не сакал траен конфликт со Бугарија, бидејќи имал проблеми и со Арапите. Токму поради оваа причина Лав прибегнал кон она што го правиле речиси сите византиски цареви за време на војна - обезбедување на сојузник, кој ќе го преземе поголемиот дел од загубите. Никита Склир (непознат Византиец) бил испратен кај водачите на Унгарците, Арпад и КусанZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, pp. 294–295., и успеал да им плати доволно за да ја нападнат Бугарија. Византија ветила дека ќе обезбеди флота која ќе ја транспортира унгарската армија до Дунав.Runciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 145. Во исто време кон бугарските јужни граници започнала да се движи византиската војска, предводена од војсководецот на Византија од војните со Арапите, Никифор ФокаRunciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 146..

Планот на Лав за заеднички акции со Унгарците започнал да се остварува некаде околу 894 година (или 895 година). Симеон очекувал напад од југ, затоа главните сили од неговата армија се наоѓале на јужната граница, но битка на југ немало бидејќи самиот Никифор Фока не нападналZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 295.. Наместо тоа кај бугарскиот владетел бил испратен пратеник, кој од името на царот Лав понудил мировни преговори, лажејќи за византиската флота која во исто време се движела кон Добруџа, преместувајќи ги Унгарците. Симеон не наседнал на измамата и го фрлил во затвор пратеникотZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, pp. 296–297.. Но веќе било предоцна бидејќи Унгарците започнале да пустошат по ДобруџаZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 297., пристигнувајќи до СилистраZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, pp. 298–299.Canev, Bǎlgarski hroniki, p. 199..

Бугарскиот владетел бил принуден да започне преговори со Византијците, но истите ги одолговлекувал за да обезбеди време за слкучување сојуз со Печенезите и со нивна помош успеал да ги порази Унгарците,Zlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 304. кои дури биле протерани од нивните сегашни територии и се населиле во Панонија.

Во летото на 896 година воените дејствија против Византија продолжиле. Во Битката кај БугарофигонZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 316.  византиските сили доживеале голем пораз а самиот трговски пазар бил вратен во ЦариградZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 317.. Подоцна бугарскио владетел зазел област со близу 30 тврдини во денешна Албанија. По преговорите дел од овие земји биле вратени на Византија, но без оглед на тоа за првпат во својата историја Бугарија стигнала на бреговите на Јадранското Море.

Во 904 година, арапската флота и армија, предводена од грчкиот отпадник Лав Триполи извршила инвазија на Солун и одвела многу од неговите жители во заробеништвоZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 324.. Симеон во тоа видел можност да го освои градот и да го насели со БугариRunciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 152.. Византијците успеале да го откупат градот, но Симеон добил територијални отстапки во Тракија и МакедонијаZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, pp. 334–337., при што границата меѓу двете држави била поместена на 20 километри од Солун."In the year 6412 since the creation of the world, indict 7 (904). Border between Byzantines and Bulgarians. In the time of Simeon, by the grace of God Prince of the Bulgarians, under Olgu Tarkan Theodore and under Komit Drista." Border marking inscription from Narǎš (modern Greece). 

 913 — 927 

десно|thumb|280px|Бугарска победа кај Анхијал.
280px|thumb|right|Текот на битката.
На 11 мај 912 година починал Лав VI Филозоф и за свој наследник го избрал неговиот брат Александар, кој требало да владее заедно со малолетниот Константин VIITodt, Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon. * Runciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 155. * Zlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 352. * Bǎlgarite i Bǎlgarija, 1 февруари. Александар одбил да плаќа годишен данок на Бугарија, но починал ненадејно на 6 јуни 913 година. Во јуни 913 година во Цариград бил извршен државен удар. На чело на државата застанал регентски совет на малолетниот Константин на чело со патријархот Николај МистикTodt, Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon. * Runciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 155. * Canev, Bǎlgarski hroniki, p. 212..

Во јули-август 913 година бугарските војски навлегле во Византија и Источна Тракија, блокирајќи го Цариград по копноZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 359.. Така патријархот Никола I Цариградски направил очајнички обиди да се избегне војнатаRunciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 157., ветувајќи дека новородениот цар Константин Порфирогенит ќе се ожени со една од ќерките на СимеонBǎlgarite i Bǎlgarija, 1 февруари. Со овој чин, Симеон ќе се стекнал со титулата василеопатор (старател на императорот) и законско право да се меша во управувањето на Византија. Во одреден момент, патријархот и Симеон дури и се состанале надвор од ѕидините на Цариград, вршејќи ја церемонијата на крунисувањетоFine, The Early Medieval Balkans, pp. 144–148. во палата Влахерна. Потоа, Симеон започнал да ја користи титулата "цар на Бугарите", како и грчката титула Василевс.

Самиот брак бил поништен во 914 година од страна на регентот на империјата и мајка на Константин VII Порфирогенит, Зоја КарбонопсинаZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, pp. 367–368., а била поништена и самата титула на Симеон. Како одговор на тоа, Бугарите започнале напади во Источна Тракија. Адријанопол ги отворил своите порти за Симеон во септември 914 и нејзиното население го признал Симеон како владетел, додека византиската војска била окупирана во источниот дел. Во текот на следната година бугарските армии нападнале области околу Драч и СолунRunciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 158–159..

На 20 август 917 година во Битката кај АнхијалDimitrov, Bulgaria: illustrated history., Бугарите постигнале голема победа над византиската војска. По победата кај Анхијал, бугарските војски започнале офанзива на југ. Во тоа време Лав Фока, кој ја преживеал Битката кај Анхијал, пристигнал во Цариград по море и ги собирал последните војници за да го попречи патот на Бугарите кон главниот град. Двете армии се сретнале кај Катасиртаи. Борбата се одвила во текот на ноќта и византиската армија повторно била поразенаZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 382..

Патот кон главниот град бил отворен, но Симеон се насочил на запад за да се соочи со кнезот на Србите Петар Гојниковиќ, кој водел анти-бугарска политика во сојуз со Византија и на негово место го поставил Павле Бранович.

 Конфликт во Србите

Сите овие победи го охрабриле Симеон дека може да го освои Цариград и да стане цар на Византијците и Бугарите. Ова се заклучува од титулата со која се именувал - "Василевс на сите Бугари и Грци". Некои истражувачи сметаат дека за да ја легализира својата титула, во 918 година Бугарската архиепископија била подигната во ранг на патријаршија, а новоизбраниот патријарх извршил осветување на титулата на Симеон. За да се покори конечно Византија, во истата година тој навлегол во денешна Грција, зазимајќи ја Теба и стигнал до Дарданелите. Во 919 година царицата Зоја била симната од главниот командант на флотата Роман I ЛакапинRunciman, A history of the First Bulgarian Empire, p. 163. што во голема мера било она што Симеон планирал да го направи.Canev, Bǎlgarski hroniki, p. 217. За да се зацврсти на престолот, тој ја омажил својата ќерка Елена Лакапина за Константин Порфирогенит и ја прифатил титулата василеопатор, а една година подоцна и соимператор, идеја која претходно ја посакувал самиот Симеон. Во одговор на тоа, бугарскиот владетел продолжил со своите пустошења во Елада и Тракија, а исто така се обидел и да ги пренесе бугарските војници од Дарданелите во Мала Азија.

Византијците не гледале друг излез од ситуацијата, освен да нападнат од западната граница на Бугарија, преку српските сили. Така, во 921 година кон Рашка бил испратен Захариј Првославлиевиќ за да го отстрани од власт на големиот жупан Павле и да ги нападне Бугарите. Обидот за државен удар бил неуспешен и Захариј бил фатен и фрлен во затвор во Бугарија. Павле Брановиќ сепак се свртел против царот Симеон. При стекнатите состојби од бугарските темници бил ослободен кнезот Захариј и бил испратен со војска кон српските земји, каде со бугарска помош бил соборен од власт Павле БрановиќZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, pp. 385–386..

Обид за сојуз со Арапите
десно|thumb|280px|Преговори со Арапите.
Разбирајќи дека неговиот сон за освојување на Цариград нема да се оствари, Симеон во исто време разбрал и дека византиската престолнина не може да биде преземена без силна флота. И бидејќи немал изградено флота, тој се обратил за помош кон Арапите. Во 922 година бугарските пратеници биле испратени во Керуан (главниот град на Фатимидите), кои се сретнале со Убајдаллах ал-Махди. Тој се согласил со предлогот за напад по море и копно и заедно со бугарските пратеници испратил во Бугарија и свои претставници, кои требало да ги утврдат деталите околу нападот. Но, на враќање тие биле заробени од Византијците. И покрај овој неуспех, Симеон направил и втор обид да се сојузи со Арапите, но и тој пропадналRunciman, A history of the First Bulgarian Empire, pp. 168–169..

Симеон во меѓувреме го икористил затишјето во односите со Византија, за да го нападне Захариј, кој повторно се свртел против БугаријаZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, pp. 446–447.. Така по еден поход во 924 година Рашка или денешна Западна Србија и Косово биле присоединети кон БугаријаZlatarski, Istorija na Pǎrvoto bǎlgarsko carstvo, p. 459..

 Конфликт со Хрватите и смрт 

Потоа, во 926 година, настанал конфликт меѓу Бугарија и Хрватското кралство, поради азилот што хрватскиот владетел го обезбедил на Захариј. Конфликтот бил испровоциран од Византијците. Походот на бугарските војници кон хрватските територии бил неуспешен. Оваа војна била последната која била предводена од Симеон, и прва која тој ја загубил. Посредник меѓу Бугарите и Хрватите бил папа Јован Х, кој се надевал дека ќе ги привлече Бугарите на своја страна. Од своја страна Симеон се надевал дека папата ќе ја признае неговата царска титула. Охрабрен, тој се подготвил за нов поход против Византија, но при неговата подготовка починал на 27 мај 927 година. Можна причина за смртта е срцев удар.

По смртта на Симеон власта преминала во рацете на неговиот син Петар I од вториот брак со Маријам. Од непознати причини Симеон на својот првороден син Михаил го лишел од правото да застане на престолот и му наредил да се замонаши. Исто така, посочувајќи го Петар за свој наследник, (Петар тогаш имал околу 18-20 години), Симеон се погрижел да назначи и соуправител во лицето на болјаринот Георги Сурсувул кој впрочем бил вујко на Петар.

 Семејство

                         Борис I(починал 907, управувал 852—889) Марија                               Владимир Расате(управувал 889–893) Гаврил     Јаков Евпраксија  Ана       1непозната сопруга Симеон I(роден 864/865, починал 927, управувал 893–927) 2ќерка на Георги Сурсувул          1  2  2  2  ?   Михаил(починал  931) Петар I(роден по 912, починал 970,управувал 927–969) Иван Вениамин ќерки

 Наводи 

 Литература






 Todorov, Boris. "The value of empire: tenth-century Bulgaria between Magyars, Pechenegs and Byzantium," Journal of Medieval History (2010) 36#4 pp 312–326
 Nikolov, Angel. "The Perception of the Bulgarian Past in the Court of Preslav around 900 AD.," in State and Church: Studies in Medieval Bulgaria and Byzantium. Ed. by V. Gjuzelev and K. Petkov. American Research Center in Sofia: Sofia, 2011, 157-171
 Nikolov, Angel. "Making a new basileus: the case of Symeon of Bulgaria (893-927) reconsidered," in Rome, Constantinople and Newly converted Europe. Archeological and Historical Evidence. Vol. I. Ed. by M. Salamon, M. Wołoszyn, A. Musin, P. Špehar. Kraków-Leipzig-Rzeszów-Warszawa, 2012, 101-108

 Бугарски










</div>

 Надворешни врски 

 Николов, А. Идея о благочестии и мудрости правителя в политической идеологии и публичной пропаганде болгарских государей в первое столетие после принятия христианства в Болгарии (864-971). – Во: XVII Ежегодная богословская конференция Православного Свято-Тихоновского гуманитарного университета. Т јануари  Москва, 2007, 124-130

  The Realm of War and the Realm of Peace, an article by Georgi Todorov
 "Noise Is Being Made Near the Bosphorus" ,  lyrics
 OrdoSimeoni, Order of Simeon the Great 

Категорија:Бугарски монарси
Категорија:Европски монарси од 9 век
Категорија:Европски монарси од 10 век
Категорија:Православни монарси
Категорија:Крумова династија
Категорија:Починати во 927 година