Јернеј Копитар

Јернеј Копитар ( – ) — словенечки преродбеник и угледен австриски славист, автор на првата научна словенечка граматика, издавач на стари словенски споменици и значаен помагач на филолошкото дело на Вук Караџиќ.

 Образование и рана кариера 
Во 1808 година, Копитар се преселил во Виена, каде студирал право. Истовремено, развил интерес за компаративна анализа на словенските јазици, што станало фокус на неговиот подоцен живот. Станал вработен како библиотекар, а подоцна и администратор во Виенската дворска библиотека, и на крајот служел како главен цензор за книги напишани на словенски јазици и модерен грчки.

 Кариера и придонеси во лингвистиката и славистиката 
мини|314x314пкс|Граматика на словенскиот говор во Крањ, Корушка и Штаерска (1808)
Копитар бил сметан за вреден научник и мислител меѓу европските лингвисти. Одржувал значајна кореспонденција со бохемскиот филолог Јозеф Добровски, кого го сметал за свој духовен татко, и подоцна со српскиот филолог Вук Караџиќ. Во 1808 година, ја објавил првата научна словенечка граматика, насловена Grammatik der Slavischen Sprache in Krain, Kärnten und Steyermark (Граматика на словенскиот говор во Крањ, Корушка и Штаерска), напишана на германски.

Копитар се трудел да образува нова генерација лингвисти под влијание на современите крањски словенечки филолози, како Урбан Јарник и Матија Ахацел. Овие напори вклучувале развивање граматики и учебници, застапување за ортографска реформа и собирање народна литература. Поради овие напори, во 1817 година му била доделена катедра за словенечки на Љубљанскиот лицеј.

 Учество во јазичните реформи 
Во раните 1830-ти, Копитар се вклучил во Словенечката азбучна војна, дебата за ортографска реформа. Тој поддржувал радикални реформи на старата Бохоричева азбука, првично напреднати од Петер Дајнко, а потоа од Франц Серафин Метелко. Неговиот главен противник во овој конфликт бил филологот Матија Чоп, кој го убедил чешкиот научник Франтишек Челаковски да објави критика која ја поткопала авторитетот на Копитар. Прашањето било решено со компромисното усвојување на Гајовата латиница. Копитар и Чоп исто така се разидувале во врска со развојот на словенечката национална култура; Копитар фаворизирал постепена еволуција кон заеднички книжевен јазик за сите јужнословенски народи, со словенечките дијалекти кои остануваат разговорен јазик на селаните, додека Чоп инсистирал на создавање висока култура на словенечки следејќи ги современите литературни трендови. Поетот Франце Прешерен, поддржувач на проектот на Чоп, остро ги критикувал ставовите на Копитар, што довело до чести конфронтации.

Политички, Копитар бил поддржувач на австрославизмот, со цел единство на словенските народи во рамките на Австриската империја, и конзервативен поддржувач на режимот на Метерних, со патерналистички пристап кон селанската култура. За разлика од тоа, Чоп и Прешерен нагласувале култивирање на словенечкиот за да се поттикне лаичка словенечка интелигенција и да се развие специфичен словенечки идентитет во рамките на словенската солидарност. По Азбучната војна во 1830-тите, влијанието на Копитар во словенечките земји се намалило, но тој стекнал влијание меѓу другите јужнословенски интелигенции, особено српската. Тој влијаел врз Вук Стефановиќ Караџиќ во формирањето на нов стандард за српскиот книжевен јазик базиран на заедничка употреба, играјќи витална улога во поддршката на реформата на Караџиќ.

 Смрт и наследство 
мини|Гробот на Јернеј Копитар во Виена, подоцна преместен во Спомен-паркот Навје во Љубљана|лево|225x225пкс
мини|Гробот на Јернеј Копитар во Спомен-паркот Навје во Љубљана|378x378пксКопитар починал во Виена на 11 август 1844 година, со Вук Караџиќ кој наводно стоел крај неговата смртна постела. Првично бил погребан на гробиштата Св. Маркс во Виена, а надгробен споменик бил подигнат таму во октомври 1845 година од теологот Михал Јозеф Фесл. Во 1897 година, неговите останки и надгробниот споменик биле преместени на гробиштата Св. Кристофер во Љубљана. Во 1955 година, неговите останки биле префрлени во Меморијалниот парк Навје, каде сега е изложен неговиот надгробен споменик на работ на поранешните гробишта Св. Кристофер. Населба во Белград, главниот град на Србија, наречена Копитарева Градина, е именувана по него. Во 2022 година, во Белград бил откриен споменик на Јернеј Копитар.

Категорија:Словенечки слависти
Категорија:Словенци
Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (граѓански)
Категорија:Дописни членови на Петербуршката академија на науките
Категорија:Членови на Пруската академија на науките
Категорија:Членови на Гетингенската академија на науките