Матеја Матевски

Матеја Матевски (Константинопол, 13 март 1929 - Скопје, 6 јуни 2018) — македонски поет, книжевен и театарски критичар, есеист, преведувач. Завршил филолошки изучувања на Филозофскиот факултет во Скопје. Работел во Македонската радио-телевизија како новинар, уредник на културните и книжевните програми, потоа како главен уредник и директор на Телевизија и генерален директор на Радиотелевизија Скопје. Бил член на МАНУ и негов претседател во периодот 2001 - 2004 година. 

 Животопис 
Матеја Матевски е роден 13 март 1929 година во Константинопол, Турција во печалбарско семејство. Своето детство го поминал во Гостивар од чија околина потекнувале неговите родители. Во Гостивар завршил основно учлилиште и два класа од тогашното „Граѓанско училиште“. Неговото школување било прекинато за време на војната, а потоа учел во гимназијата во Тетово и во Скопје. Во 1949 година заминал за Белград, каде своето школување го продолжил на Високата новинарско-дипломатска школа. По извесен прекин, студиите ги продолжил во Скопје, каде дипломирал на Филозофскиот факултет на групата македонски јазик и југословенска литература.

По завршување на студиите, работел како средношколски проферсор, а подоцна се вработил како новинар во Македонската радио-телевизија, каде бил продуцент на литературно културната програма, а подоцна станува главен продуцент и директор на Радио телевизија Скопје. Исто така, ја извршувал функцијата претседател на комисијата за културна реализација и бил уредник на издавачката куќа „Кочо Рацин”. Како гимназијалец, (1951-1958) бил уредник на списанието „Млада литература“, а потоа повеќе година на „Разгледи“. Најпосле, бил професор по драмска историја на Драмскиот факултет во Скопје.Македонски писатели, Друштво на писатели на Македонија, Скопје, 2004, стр. 155.

Матеја Матевски членувал во многу книжевни друштва и различни книжевни здруженија. Тој станал член на Друштвото на писателите на Македонија во 1956 година, и бил негов подоцнежен претседател, како и претседател на „Струшките вечери на поезијата“, на „Рацинови средби“ и на Македонската литературна фондација. Исто така, бил член на Македонската академија на науките и уметностите и потпретседател на МПЕН. Најпосле, Матевски бил член на Претседателството на Социјалистичка Република Македонија (од 1986 година).Службен весник на Социјалистичка Република Македонија 18/1986, 1 стр.

Матевски починал ноќта на 6 јуни 2018 година, на 89-годишна возраст во Скопје.М., Н.. „[novamakedonija.com.mk/makedonija/почина-академик-матеја-матевски/ Почина академик Матеја Матевски]“. Нова Македонија. 7 јуни 2018.

 Творештво
Со пишување стихови почнал да се занимава уште во гимназијата. Првата своја песна ја објавил во 1959 година во списанието „Млада литература“, а во 1956 година ја објавил првата стихозбирка. Некои негови стихозбирки се преведени и на  други јазици (на пример, „Дождови“). Освен со поезија, Матевски се занимавал и со театарска критика и со превод. Преведувал претежно од албански, словенечки, српско-хрватски и француски јазик, ги превел книгите „Приказна за шивачката и ножиците“ од Драготин Кете (1961), „Очилата на тетка Бајаваја“ од Ела Пероци (1961), „Децата на Герника“ од Херман Кестен (1962), „Момина солза“ од Прежихов Воранц (1962-1965), „Се бега во облаците и со птиците“ од Иван Минати (1966 година) и „Во мрачното стебло“ од Андре Френо (1970).

Неговите творби се застапени во повеќе антологии, како: „Вратата на времето. Повоените Југословенски поети“ на Иван В. Лалиќ и Јосип Пупачиќ (Загреб, 1958), „Современа Југословенска поезија“ на Зоран Мишиќ (на француски јазик, Париз, 1959), „Повоени македонски поети“ на Димитар Митрев (Скопје, 1960), „Југословенска лирика“ на Танасие Младеновиќ, Новак Симиќ и Драго Шега (на полски јазик, Варшава, 1960), на „Современа македонска поезија и проза“ на Александар Спасов, Милан Ѓурчинов и Димитар Солев (на српскохрватски јазик, Белград, 1961), „Млада југословенска лирика“ на Иван Ивањи (на германски јазик, Франкфурт на Мајна, 1961-62), „Понова југословенска поезија“ на Димитар Митрев, Фран Петре, Владимир Поповиќ и Шиме Вучетиќ (Загреб, 1962 и 1966), „Светска поезија“ на група автори (на француски јазик, УНЕСКО, Париз, 1963), „Современа македонска поезија“ на Александар Спасов (на словенечки јазик, Љубљана, 1963), „Современа југословенска лирика“ на Херберт Готшалк (на германски јазик, Гитерслоу, 1964), „Современа југословенска поезија“ на Аурел Гаврилов и Раду Флора (на романски јазик, Панчево, 1964), „Антологија на современата југословенска поезија“ на Јанко Лаврин (на англиски јазик, Лондон, 1964), „Антологија на македонската поезија“ на Џакомо Скоти (на италијански јазик, Сиена, 1965), „Песна на нашите денови. Антологија на модерната југословенска поезија“ на Карољ Ач (на унгарски јазик, Нови Сад, 1965), „Балкански писатели. Зборник со дела од учесниците во првата средба на балканските писатели“ на Лилјана Ацева и Николај Јанков (на бугарски јазик, Софија, 1965), „Нова југословенска поезија“ на Кирил Злобец, Славко Михалиќ и Александар Спасов (на италијански јазик, Парма, 1966), „100 дела од литературите на југословенските народи“ на Влатко Павлетиќ (на српскохрватски јазик, Загреб, 1966), „Снимци на пејзажите на поезијата. Мал избор од југословенските поети од XX век“ на Ирена Венигова и Душан Карпатски (на чешки јазик, Прага, 1966), „Современа македонска поезија“ на Александар Спасов (на српско-хрватски јазик, Белград, 1967), „Антологија на македонската поезија“ на Милан Ѓурчинов (на српскохрватски јазик, Белград, 1968), на „Антологија на светската љубовна поезија“ Никола Милечевиќ (на српскохрватски јазик, Загреб, 1968), „Светска поезија. Од најстарите времиња до денес“ на Илхан Берк (на турски јазик, Истанбул, 1969), „Раѓање на зборот. Современи македонски поети“ на Золтан Чука (на унгарски јазик, Будимпешта, 1969), „Десет македонски поети“ на Неџати Зекерија (на турски јазик, Истанбул, 1971) и „Современи југословенски поети. Мала антологија“ на Костас Асимапокулос (на грчки јазик, Атина, 1971).

Осврт кон творештвото
Осврнувајќи се врз творештвото на Матевски, Света Лукиќ го нарекува модерен македонски класик и еден од најретките македонски творци со меѓународен углед, сместувајќи го во првите редови на современата југословенска поезија. Поезијата зазема средишно место во творештвото на Матевски, кој уште во средината на 1950-тите се залагал за модерноста, поздравувајќи ги новите тенденции. Во своето творештво, тој не се задржал на националната посебност, туку негов природен стремеж била универзалноста. Во тој поглед, тој бил иноватор, раскинувајќи со фолклорот, но без да престане да биде продолжувач на народната традиција. Пеењето преставува основен принцип на неговата поезија, но пеење во мислењето, во замисленоста, во вистинска контемплација. Затоа, слободниот стих на Матевски има поголема певливост од сонетите на многу поети, неосетно минувајќи до отворена во затворена форма, а врзаноста за руската Модерна и за Лорка се преплетува со искуствата од француската и од српската модерна поезија. Главната мајсторска тајна на Матевски лежи во усогласеноста на емоциите со рационалното. Тој воспоставува мерка и хармонија, како две најважни одлики на европскиот дух, воопшто. Тој ги применува принципите поставени од Аристотел кои ги толкува на изворен македонски начин, а неговиот универзализам е конкретен, а оттаму доаѓа и убедливоста. Поради тоа, според Лукиќ, поетската личност на Матевски е најмаркантна и најкомплетна во македонската поезија.Света Лукиќ, „Контемплација и хармонија (Врз творештвото на Матеја Матевски)“, во: Матеја Матевски, Подготовки за патување: избор од поезијата, Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 291-293.

 Библиографија
 „Дождови“ (поезија, 1956)
 „Рамноденица“ (поезија, 1963)
 „Празнична романса“ (поезија, 1966)
 „Перуника“ (поезија, 1976)
 „Круг“ (поезија, 1977)
 „Липа“ (поезија, 1980)
 „Глас“ (поезија, „Мисла“, 1984)
 „Pesme“ (поезија, Beograd, 1984)
 „Раѓање на трагедијата“ (поезија, „Македонска книга“, 1985)
 „Од традицијата кон иднината“ (критика и есеистика, 1987)
 „Драма и театар“ (театарска критика и есеистика, 1987)
 „Подготовки за патување“ (избор од поезијата, 1987)
 Собрани дела („Поезија“, „Од традицијата кон иднината“, „Драмата и театарот“)
 „Оддалечување“ (поезија, 1990)
 „Црна кула“ (поезија, 1992)
 „Завевање“ (поезија, 1996)
 „Светлината на зборот“ (критика и есеистика)
 „Мртвица“ (поезија, 1999)
 „Внатрешен предел“ (поезија, 2000)

 Награди 
 наградата на Друштвото на писателите на Македонија за 1956 година, за стихозбирката „Дождови“,
 наградата „Браќа Миладиновци“ на Струшките вечери на поезијата во 1963 година за стихозбирката „Рамноденица“
 највисоката национална награда „11 Октомври“ за 1963 година
 наградата „Браќа Миладиновци“ на Струшките вечери на поезијата во 1981 година за стихозбирката „Липа“
 наградата на Друштвото на писателите на Македонија за 2001 година 
 награда „Кочо Рацин“
 наградата „Златен венец“ на Струшките вечери на поезијата во 2011 година
 меѓународната награда за поетски опус на Академијата „Мајкл Мадхуседан“ од Калкута, Индија; наградата, како и Академијата го носи името на индискиот поет од 19 век кој пишувал на бенгалски и на англиски јазик, а се доделува 28 години за достигнувањата во областа на литературата, уметноста, науката и филантропијата.
 Матевски е добитник на уште едно индиско признание кое му било доделено по повод 40 години од смртта на нобеловецот Рабиндранат Тагоре.
 „Премио медитерано пер литература 2005“; награда секоја година ја доделува Средоземната академија со седиште во Неапол, Италија.

 Прикази, критики и огледи за Матевски 
Творештвото на Матевски е предмет на бројни критички статии и книги, како:„Литературната критика за делото на Матеја Матевски“, во: Матеја Матевски, Подготовки за патување: избор од поезијата, Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 295-303.
 Арбуљевска Олга, „Избрани десет стихозбирки — вреден потфат на Македонска книга“. Современост, XXII, 5, 1972, стр. 499-502.
 Арбуљевска Олга, „Ода на каменот“. Вечер, 2.10.1976, стр. 11.
 Bogićević Miodrag, „Lirika Mateje Matevskog“. Izraz, VIII, 8-9, 1964, str. 145-152.
 Бошковски Петар Т., „М. М.: Рамноденица“. Млад борец, 3.10.1963, стр. 7.
 Бујуклиев Кирил, „Проникнување во универзалноста на суштествувањето“. Комунист, 7.8.1981.
 Бујуклиев Кирил, „Зборот во пресрет на муграта“. Разгледи, XXIV, 1-2, стр. 95-99.
 Deakonesku Ion, „Mateja Matevski: Iezere“. Ramuri, Bukuresti, 15 aprillie 1980, nr. 4, p. 7.
 Деаконеску Јон, „Езера од Матеја Матевски или Пофалба на сеопштата чистина“. Културен живот, 1981, XXIV, 4.5, стр. 50.
 Димитриев Александар, „Мудрост од времето (М. Матевски, „Раѓање на трагедијата“, Скопје, 1985)“. Дело 74, Штип, XII, 4, 1984 стр. 383-386.
 Димитровски Љупчо, „Во семантичкото јадро на „Липа“ од Матеја Матевски — обид за толкување“. Разгледи, XXIV, 6, 1982, стр. 498-512.
 Dimitrovski Ljupčo, „U semantičkoj jezgri „Lipe“ Mateje Matevskog — pokušaj tumačenja“. Izraz, XXVII, 3-4, 1983, стр. 224-234.
 Doms André, „Une lecture de Mateya Matevski“. во: Mateya Matevski, Naissance de la tragedie, Editions Saint-Germain-Des-pres, Paris, 1986, p. 10-17.
 Друговац Миодраг, „Велика људска инспирација“. Стремљења, V, 2, 1964, стр. 248-250.
 Друговац Миодраг, „Пресвртница — Лирско-контемплативниот круг на Матеја Матевски“. Современост, XX, 5, 1970, стр. 407-425.
 Друговац Миодраг, „Пресвртница — Лирско-контемплативниот круг на Матеја Матевски“. Во: Миодраг Друговац, Принцип и пример, Мисла, Скопје, 1972, стр. 24-46.
 Друговац Миодраг, „Пресвртница — Лирско-контемплативниот круг на Матеја Матевски“. Во: Македонската книжевност во книжевната критика, Том IV, Мисла, Скопје, 1974, стр. 207-229.
 Друговац Миодраг, „Современа македонска критика (личности и струења)“. Замак културе, 2, 1973, стр. 381-520.
 Друговац Миодраг, „Личности и струења во македонската литература III“. Современост, XXIII, 5, 1973, стр. 445-642.
 Друговац Миодраг, „Симболи нових ѕначења (М. Матевски, „Перуника“, Скопје, 1976)“. Борба, 4.12.1976.
 Друговац Миодраг, „Исфинета лиричност — култивиран израз (М. Матевски, „Празнична романса“, Скопје, 1966)“. Во: Миодраг Друговац, Biographia literaria — 55 критички импресии, Мисла, Скопје, 1968, стр. 18-21.
 Друговац Миодраг, „М. Матевски, „Круг“, Скопје, 1976)“. Борба, 1977.
 Drugovac Miodrag, „Mateja Matevski“. Во: Miodrag Drigovats, Contemporary Macedonian Writers, Macedonian Review, Skopje, 1976, p. 117-128.
 Drugovac Miodrag, „Bespomoćni svijet (M. Matevski, „Praznična romansa“, Skopje, 1966)“. Telegram, 378, 1967, стр. 4.
 Drugovac Miodrag, „Lirsko-kontemplativni krug Mateje Matevskog“. Izraz, XIV, 8-9, 1970, стр. 108-121.
 Cvetanovski Savo, „Mateja Matevski: „Glas“: Skopje, Misla, 1984“. World Literature Today, Spring 1985.
 Цветковски Бранко, „Достоинствата на лириката“. Екран, 29.1.1982.
 Цветковски Бранко, „Симбиозата на визуелното и аудитивното низ примери од поезијата на Матеја Матевски“, Разгледи, XXVI, 1984, стр. 606-615.
 Cvetkovski Branko, „Simbioza vizuelnog i auditivnog na primerima iz poezije Mateja Matevskog“. Odjek, 1-15.11.1984.
 Cvijetić Ljubomir, „Kontinuitet uz promjene“. Odjek, XVIII, 24, 15-31.12.1975, str. 18.
 Čalovski Todor, „Afirmacija tek pretstoji. Jedan pogled na najnoviju makedonsku poeziju“. Oko, 2, 16.12.1976, str. 18.
 Чаловски Тодор, „Матеја Матевски: „Раѓање на трагедијата“. Скопје, Македонска книга, 1985.“. Литературен преглед, VI, број 5, 1985.
 Чукић Зоран Д., „Ритуал природе“. Овдје, XIII, 150, 1981, стр. 21.
 Чукић Зоран Д., „Поетски говор Матеје Матевског“. Овдје, XVI, 185, 1984, стр. 19.
 Чукић Зоран Д., „У трагању за смислом“. Јединство, 5.4.1986.
 Čukić Zoran D., „M. Matevski: „Lipa“. Skopje, 1980.“. Rukovet, XVII, knjiga LV, 5, 1981, str. 503-505.
 Čukić Zoran D., „Vjernost izvoru — Pesnički glas Mateje Matevskog“. Odjek, XXXV, 15-30.12.1982, str. 23.
 Čukić Zoran D., „Poetski govor Mateje Matevskog“. Rukovet, XXXII, 1, 1986, str. 72-77.
 Чукиќ Зоран Д., „Поетскиот говор на Матеја Матевски“. Развиток, XXII, 6-7, 1984, стр. 403-406.

 Литература 
 Утрински весник (Брoj 2253, четврток, 7 декември 2006)  
 Вест (Година 5, Број 1282, Четврток 10/7/2004)  
 Вест (Година 5, Број 1404, Петок 3/4/2005)  




 Наводи 

Категорија:Луѓе од Истанбул
Категорија:Луѓе од Гостивар
Категорија:Македонски поети
Категорија:Македонски книжевни критичари
Категорија:Македонски есеисти
Категорија:Македонски театарски критичари
Категорија:Македонски преведувачи
Категорија:Македонски новинари
Категорија:Македонски уредници
Категорија:Македонски академици
Категорија:Македонски средношколски професори
Категорија:Југословенски поети
Категорија:Југословенски книжевни критичари
Категорија:Југословенски есеисти
Категорија:Југословенски театарски критичари
Категорија:Југословенски преведувачи
Категорија:Југословенски новинари
Категорија:Југословенски уредници
Категорија:Југословенски академици
Категорија:Македонски средношколски професори
Категорија:Носители на Легијата на честа
Категорија:Добитници на Златен венец на Струшките вечери на поезијата
Категорија:Добитници на наградата „Браќа Миладиновци“
Категорија:Добитници на наградата „Ацо Шопов“
Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија
Категорија:Претседатели на МАНУ
Категорија:Членови на Европската академија на науките и уметностите
Категорија:Апсолвенти на Филозофскиот факултет - Скопје
Категорија:Членови на Македонскиот научен институт