Гвајана

Ова е статија за државата во Јужна Америка. За останати значења на поимот видете ја страницата за појаснување.

Гвајана (англиски: Guyana) или официјално Кооперативна Република Гвајана (Co-operative Republic of Guyana) е држава во свероисточниот брег на Јужна Америка. Поранешното име на Гвајана било Британска Гвајана што всушност била колонија и поради тоа денес е дел од англофонските држави. На исток, Гвајана граничи со Суринам, на југ со Бразил, на запад со Венецуела и Бразил и на север и северозапад излегува на Атлантскиот Океан. Вкупната површина на Гвајана е 214.999 км2 каде живеат околу 772.298, главен град е Џорџтаун и службен јазик е англискиот јазик. Според површината, Гвајана е третата најмала држава во Јужна Америка, веднаш пред Уругвај и Суринам.

Територијата денес позната како Гвајана била откриена од европските доселеници во 1498 година и 500 години била спорна точка помеѓу Шпанија, Франција, Холандија и Велика Британија. Денес, како резултат на британското влијание, е единствената држава  во Јужна Америка дел од Комонвелтот на нациите. Својата независност Гвајана ја стекнала во 1966 година. Регионот „Гвајана“ низ колонијалната историја била поделена на неколку делови како: Шпанска Гвајана (источна Венецуела), Португалска Гвајана (северен Бразил), Британска Гвајана, Холандска Гвајана (Суринам) и Француска Гвајана.

 Потекло на поимот 

Името „Гвајана“ потекнува од зборот  „guiana“ што е оригиналното име на регионот кој денес ги вклучува државите Гвајана, Суринам, Француска Гвајана, источни делови на Венецуела и северни делови од Бразил. Се верува дека името потекнува од народот Таинци што би значело „земја на брзотечна река“ и се поврзува со големиот број реки во регионот, но сепак најчесто се верува дека значи „земја на многу реки“.

 Историја 
лево|130п|мини|Британска Гвајана.

Првите европски колонии на територијата на денешна Гвајана пристигнеле во околу 1500 година. Пред нивното доаѓање овде живееле индиските племиња Араваци и Карибјани. Во почетокот на XVII век, Холанѓаните го дале почетокот на европската доминација на територијата. Така тие основале три колонии: Есекибо (1616), Бербајс (1627) и Демерара (1752). Во текот на втората половина на XVIII век, контролата околу територијата на денешна Гвајана преминале во раце на Англичаните, а официјално Холандија се повлекла во 1814 година. Така, трите колонии станале под официјална контрола на британската круна, позната под името Британска Гвајана од 1831 година.

По забраната на ропството во 1834 година, црнците започнале да основат нови села и градови. Во тој период од Индија, Кина и Португалија пристигнале голем број на работници. Тоа културно разнообразие е зачувано до денес и е едно од причините за бурниот политички живот на земјата. Гвајана својата независност ја добила од Обединетото Кралство во 1966 година, а како кооперативна република била објавена во 1970 година. Во 1978 година земјата влегла во светските медиуми при масовното самоубиство на над 900 луѓе од сектата Џон Џонс.

 Географија и клима 
мини|100п|лево|Карта на Гвајана.

Гвајана, географски, е поделена на пет региони и тоа: рамнина покрај брегот на Атлантскиот Океан каде живее најголем дел од населението, веднаш под оваа рамнина е песокливиот појас, потоа следува прашумата во средината на земјата, саваната на запад и висорамнините во пределот на границите на Бразил. Најголем, а воедно и главен град на Гвајана е Џорџтаун, каде живее голем дел од населението на државата т.е. 239.227 жители. Вкупната површина на Гвајана е 214.999 км2 и има население од 772.298 жители.

Некои од највисоките планински врвови во Гвајана се Ајангана со 2.042 метри, Кабураи со 1.465 метри и Рораима со 2.835 метри надморска височина. За планината Рораима се верува дека била инспирација на шкотскиот познат писател Артур Конан Дојл за неговата книга „Изгубен свет“.

 Политички систем 

Политиките на Гвајана се одвиваат во рамките на полупретседателска република, каде престедателот е на чело на државата и на повеќепартискиот систем. Извршната власт е во рацете на владата, додека законодавната власт е во рацете на владата и на Националното собрание на Гвајана. Историски, политиката во Гвајана била извор на голем број тензии и насилства. Во 1992 година, за првпат биле одржани „слободни и фер“ избори.

 Административна поделба 

Гввајана е поделена на 10 региони и тоа:Bureau of Statistics - Guyana, CHAPTER III: POPULATION REDISTRIBUTION AND INTERNAL MIGRATION, Table 3.4: Population Density, Guyana: 1980 - 2002Guyana - Government Information Agency , National Profile

 бр. регион површина км2 население населениена км2 1  Барима-Ваини  20,339   24,275   1.2 2 Померон-Супенам  6,195  49,253  8.0 3  Острови Есегвибо - Западна Демерара  2,232  103,061  46.2 4  Демерара-Махаика  1,843  310,320  168.4 5  Махаика-Бербисе  3,755  52,428  14.0 6  Источно Бербисе-Корентин  36,234  123,695  3.4 7  Кујуни-Мазаруни  47,213  17,597  0.3 8  Потаро-Сипаруни  20,051  10,095  0.5 9  Горно Такуту - Горно Есквибо  57,750  19,387  1.3 10  Горбо Демерара - Бербисе  19,387  41,112  2.1  Гвајана  214,999  751,223 3.49

Регионите се поделени на 27 окрузи.

 Стопанство 
мини|десно|150п|Оризови полиња.

Главната економска активност на Гвајана е земјоделството, како на пример шеќер, но има и ископување на боксит, злато, сеча на шума и риболов. Економијата на Гвајана има сериозни проблеми со недоволно образована работна сила и недостаток на инфраструктура. Во 2008 година, економијата забележала 3% развој.

Индустријата со шеќер е застапена со околу 28% од извозот на земјата. Во овој индустриски сектор се вработени најмногу луѓе од работоспособното население на државата. Покрај оваа индустриска гранка, во Гвајана има и останати поразвиени индустриски гранки кои во последно време забележуваат и странски инвестиции.

 Население, јазик и религија 
мини|100п|десно|Демографија на Гвајана.

Населението на Гвајана изнесува 770.000 жители каде 90% од населението живее во крајбрежниот дел. Денешното население на Гвајана е хетерогено во расна и етничка смисла. Голем дел од населението се потомци на робови од Африка или донесени работници од Индија, Ирска, Холандија или Германија. Сите различни етнички групи кои опстојуваат во Гвајана заедно ги држи заедничкиот англиски јазик и локалниот гвајански креолски јазик.

Најголемата етничка група во државата се Индијците кои сочинуваат околу 43.5% од населението, потоа следуваат потомците на африканските робови со околу 30.2%, мешаните жители со 16.7% и староседелците се 10% од населението.

Службен јазик во државата е англискиот јазик, но доста се зборува и гвајанскиот креолски јазик. Според пописот од 2002 година религиски Гвајана е составена од: христијани со 57%, хиндуси со 23.4%, муслимани со 7.3% и останати помали религиски заедници.International Religious Freedom Report 2007

 Култура 

Гвајана, заедно со Суринам, Француска Гвајана и Бразил се четирите не-хиспански нации во Јужна Америка. Културата на Гвајана е доста слична со културата на англофонските карипски држави и историски била поврзана со англиската империјална култура. Во оваа култура забележителни се и старите културни традиции на народите кои ја населуваат територијата.

 Наводи 

 Поврзано 
 Џорџтаун
 Гвајански креолски јазик
 Британска Гвајана

 Надворешни врски 

 Претседател на Гвајана  

 Гвајана на BBC
 Гвајана на Британика
 Гвајана на UCB 



Категорија:Држави во Јужна Америка
Категорија:Поранешни монархии во Јужна Америка
Категорија:Држави и територии настанати во 1966 година
Категорија:Членки на Комонвелтот