Полски јазик

Полски јазик (, polszczyzna) — службен и национален јазик на Полска и е најголемиот јазик во групата на западнословенски јазици, а додека според популарноста од сите словенски јазици е на второ место веднаш зад рускиот. Развојот на полскиот јазик е независен и задржал поголем број од одликите на старословенскиот јазик. Јазикот има богата книжевност, преведена на сите светски јазици. Полскиот јазик се пишува со полската азбука, варијанта на латиницата.

 Географска распространетост 

Околу 97% од полските граѓани се изјасниле дека полскиот јазик им е мајчин јазик. Поради Втората светска војна, границите на Полска се промениле но не се пресликало на етничките полски територии. Прогонот и масакрирањето на полјаците за време на Војната го намалил бројот на етничките полјаци и демографската слика на Полска. Полските територии анектирани од страна на СССР после војната не овозможило значителен број на полјаци од тие територии да се отселат и мигрираат. Така, етнички полјаци има во Литванија, Белорусија и Украина.

Полјаци живеат и во: Аргентина, Андора, Австралија, Австрија, Азербејџан, Белорусија, Белгија, Бразил, Бугарија, Канада, Хрватска, Чешка, Данска, Естонија, Фарски Острови, Финска, Франција, Германија, Грција, Унгарија, Израел, Исланд, Ирска, Италија, Казахстан, Летонија, Либан, Луксембург, Мексико, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Јужноафриканска Република, Шведска, Перу, Романија, Русија, Србија, Словачка, Шпанија, Украина, Обединетите Арапски Емирати, Обединетото Кралство, Уругвај и САД.

Во САД, бројот на полјаци достигнува повеќе од 11 милиони, од кои повеќето не зборуваат полски многу добро. Според пописот во 2000 година во САД околу 667.414 американци се изјасниле дека дома зборуваат полски јазик и најмногу полјаци има во државите: Илиноис, Њујорк и Њу Џерси.

 Дијалекти 

Полскиот јазик станал похомоген јазик во втората половина на XX век како резултат на миграцијата на полјаците од источниот кон западниот дел од земјата по анектирањто на Креси од страна на СССР во 1939.

Жителите од различните делови на Полска зборуваат стандарден полски јазик, иако помеѓу себе се разликуваат во одредени црти. Полјаците немаат проблеми при разбирањето на овие дијалекти, но тоа не е случај со странците кои го учат јазикот.

Поглавните групи на полските дијалекти се:

 Голем полски, се зборува во западниот дел од земјата
 Малополски, се зборува во јужниот и југоисточниот дел од земјата
 мазовски се зборува во централните и источните делови на Полска. Овој дијалект/ јазик е сличен со кашупскиот јазик.
 шлески, се зборува во југозападниот дел од Полска. (контраверзен)

 Фонологија 

Полскиот има шест орални и две носни самогласки. Полскиот систем на согласки е посложен: карактеристично за овој јазик е постоењето на серија африкатни и непчани согласки, како последица на палатизацијата на старословенскиот јазик и како палатизација која се случила само кај полскиот и белорускиот јазик.

 Правопис и азбука 

Полската азбука потекнува од латиницата, но користи дијакрити. Полскиот јазик развил свој правопис, различен од околните западнословенски јазици.

ГолемабукваHTMLкодМалабукваHTMLкодИме на букватаСтандардна фонескавредностДругифонетски вредностиA a a Ą&#260;ą&#261;ą, , , , , B b beC c ce, Ć&#262;ć&#263;ciD d deE e e после и помеѓу палатизирана согласкаĘ&#280;ę&#281;ę, , , , , F f efG g gieH h ha,  (Шлеска)I i i, тивка, (ја омекнува претходната)J j jot K k kaL l el Ł&#321;ł&#322;eł  во стариот изговор и источните дијалектиM m em N n en, Ń&#323;ń&#324;eń O o o Ó&Oacute;ó&oacute;ó kreskowane P p peR r erS s es, Ś&#346;ś&#347;eśT t teU u u or u otwarteW w wuY y igrek Z z zet, Ź&#377;ź&#378;zietŻ&#379;ż&#380;żet

 Буквите Q (ku), V (fau) и X (iks) не се дел од полската азбука, но се случува да се сретнат при пишување на имиња и некои странски зборови. Вредностите на овие букви се заменети со K, W и KS/GZ.

Покрај стандардните букви, полскиот јазик користи и неколку диграфи:

ГолемиHTMLкодМалиHTMLкодСтандарднафонетска вредностДругифонетски вредностиCh ch Cz cz Dz dz , , DźD&#377;dźd&#378;, DżD&#379;dżd&#380;, Rz rz , Sz sz 

Покрај тоа што полскиот јазик ги следи фонетските правила при пишување, некои гласови можат да имаат повеќе од една запишана форма:

  како  h или ch
  како  ż или rz (иако rż го означува гласот  )
  како  u или ó
 меките согласки се запишани јаји  ć, dź, ń, ś, ź, или ci, dzi, ni, si, zi (ć, ń итн. се пишуваат пред согласка или на крај од зборот, додека ci, ni итн. се користат пред самогласки a, ą, e, ę, o, u; c, dz, n, s, z самостојно се користат пред i.)
Во некои зборови rz исто може да има звучна вредност . Таква вредност има на пример во сите форми на глаголот zmarznąć (замрзне) и во некои зборови од странско потекло.

 Граматика 

 Лични заменки 
ЕднинаМножинаja – јасmy – ниеty – тиwy – виеon – тој ona – таа ono – тоаoni – тие (група на мажи, со најмалку еден маж) one – тие (група на жени или група каде не се вклучени личности)

 Броеви 
jeden – еденdwa – дваtrzy – триcztery – четириpięć – петsześć – шестsiedem – седумosiem – осумdziewięć – деветdziesięć – десетjedenaście – единаесетdwanaście – дванаесетtrzynaście – тринаесетczternaście – четиринаесетpiętnaście – петнаесетszesnaście – шеснаесетsiedemnaście – седумнаесетosiemnaście – осумнаесетdziewiętnaście – деветнаесетdwadzieścia – дваесетdwadzieścia jeden – дваесет и еденdwadzieścia dziewięć – двесет и деветtrzydzieści – триесетczterdzieści – четириесетpięćdziesiąt – педесетsześćdziesiąt – шеесетsiedemdziesiąt – седумдесетosiemdziesiąt – осумдесетdziewięćdziesiąt – деведесетsto – стоpięćset – петстоtysiąc – илјадаmilion – милионmiliard – милијарда

 Примери 

 Хронологија 
czasвремеsekundaсекундаminutaминутаgodzinaчасdzieńденdoba24 часаtydzieńседмицаdwa tygodnieдве седмициmiesiącмесецrokгодинаdziesięciolecie / dekadaдекадаwiek / stulecieвекtysiąclecieмилениумstyczeńјануариlutyфевруариmarzecмартkwiecieńаприлmajмајczerwiecјуниlipiecјулиsierpieńавгустwrzesieńсептемвриpaździernikоктомвриlistopadноемвриgrudzieńдекември

 Време 
bardzo zimnoмногу ладноdeszczowoдождливоsłonecznieсончевоmokroмокро, влажноpochmurnoоблачноwietrznieветровитоsuchoсувоgorącoтоплоdusznoзапурливоżar leje się z niebaпретопло

 Сезони 
wiosnaпролетlatoлетоjesieńесенzimaзима

 Локации 
domдомlotniskoаеродромdworzec kolejowyжелезничка станицаdworzec autobusowyавтобуска станицаsklepпродавницаzamekзамокplażaплажаmiastoградwieśселоkinoкино/ театарkościółцркваrynekпазар więzienieзатворpocztaпоштаszkołaучилиштеcmentarzгробиштаulicaулица

 Наводи 


 Поврзано 
 Полска азбука
 Полска книжевност
 Полонистика
 Лехитски јазици
 Македонска транскрипција на полскиот јазик

 Надворешни врски 

 Универзитет од Питсбург: Полски јазик 
 "Полски на BBC," 
 1,000 free multi-choice Достапна полска граматика
 Полска граматика, од Роналд Ф. Фелдстајн (110-стр 600-KB pdf)
 Полски часови 

 Речници 

 Oscar Swan's полско-англиски и англиско-полски речник  
 Основен англиско-полски речник
 Англиско-полско-англиски речник 
  Англиско-полско-англиски речник од lingvoSoft 


Категорија:Лехитски јазици
Категорија:Западнословенски јазици
Категорија:Јазици во Полска
Категорија:Јазици во Украина
Категорија:Јазици во Белорусија
Категорија:Јазици во Литванија