Шпански јазик

Шпански јазик () или познат како кастиљски јазик () — романски јазик од групата на ибероромански јазици. Јазикот се развил од неколку јазици и дијалекти кои се зборувале во централниот дел на Пиринејскиот Полуостров во IX векLa RAE avala que Burgos acoge las primeras palabras escritas en castellano (Castilian). www.elmundo.es. Јазикот постепено се зголемувал и се приширувал со експанзијата на Кралството Кастиља.

Соврмениот кастиљски јазик се развил со прераспоредување на согласките, процес кој започнал во XV век. Јазикот постепено почнал да создава нови зборови, како од домашно, така и од странско потекло. Јазикот станал значаен со шпанската колонизација на Америка, Африка и делови од Азија - колонизација која била предводена од Шпанската империја во периодот од 15 до XIX век. Во тој период јазикот станал најзначаен јазик за владата и трговијата.

 Географска распространетост 
Кастиљскиот е признат како службен во над 20 држави и поголем број меѓународни организации. Во следната табела е наведено присуството на шпанскиот по држави.

државанаселениешпанскиот како мајчин јазикBritannica Books of the years 2003 to 2009 :es:Anexo:Hablantes de español como lengua materna en el 2003 (según el Britannica Book). Sources used by the Encyclopaedia Britannica (Ethnologue -14th edition, Joshua Project 2000 —People's List, U.S. Census Bureau.)шпанскиот како втор јазик во држави каде шпанскиот е службенeurobarometer (2006), :es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2006) for Europe countries, или како странски јазик во држави каде не е службенSpanish students for countries out of Europe according to Instituto Cervantes 06-07 (There aren't concrete sources about Spanish speakers as a second language except to Europe and Latin America countries).Процент на шпански говорници од населениетоDemografía de la lengua española  (page 28) to countries with official spanish status.Вкупно шпански говорници  112.336.538 CONAPO  (2010).   cia.gov : Spanish only 92,7%  98,5%    307.006.550 Population figure for 2009 from U.S. Population in 1990, 2000, and 2009 , U.S. Census Bureau35.468.501 Hispanics older than 5 years old (US Census Bureau 2009 ) 14.531.499 %  50.000.000Academia Norteamericana de la Lengua Española: elcastellano.org , José Ma. Ansón: noticias elcastellano.org , Jorge Ramos Avalos: univision.com , Elbio Rodríguez Barilari: congresosdelalengua.es  ,  III Acta Internacional de la Lengua Española , nytimes.com (The United States is now the second-largest Spanish-speaking country in the world, with more Spanish speakers than Spain, and exceeded only by Mexico).There are 50.477.594 Hispanic people from a total US population of more than 308 million according to the  Census Bureau 2010. 35.468.501 Hispanics older than 5 speak Spanish at home, so there are 15 million posible Spanish speakers as a second language with differents knowladges. In addition, there are 6 (cervantes.es) или 7,8 (fundacionsiglo.com )  million Spanish students in USA, many of them are not Hispanics. Finally, there are 9 million illegal Hispanics in USA, some of them aren't in the census (impre.com).  47.150.819    89,0% speak Spanish as a first language (eurobarometer (2006))  98,8%      46.240.000  There are 500.000 speakers of American Indian languages (Ethnologue) 130.080  99,2%    40.900.496  36.333.605 There are 4.566.891 people who speak other language as their mother tongue (main languages: 1.500.000 Italian, 1.000.000 Arabic, 855.000 Quechua, 400.000 German, 200.000 Paraguayan Guaraní, 200.000 Eastern Yiddish): Ethnologue. Spanish is the only official language and is spoken by nearly all the population. Italian, Arabic and the indigenous South American language Quechua are also spoken by about 1 million or more people each.spanish.about.com  4.321.488 99,4%    29.434.660  There are 1.076.953 people who speak other language as their mother tongue (main languages: Chinese 400.000, Portuguese 254.000, Wayuu 170.000, Arabic 110.000): Ethnologue. 725.281 98,8%    29.797.694   Spanish (official) 84,1%, Quechua (official) 13%, Aymara 1,7%, Ashaninka 0,3%, other native languages (includes a large number of minor Amazonian languages) 0,7%, other 0,2% (2007 Census): cia.gov . There are 5.782.260 people who speak other language as mother tongue (main languages: Quechua (among 32 Quechua's varieties) 4.773.900 , Aymara (2 varieties) 661 000, Chinese 100.000). Ethnologue  744.942 86,6%    17.291.300  17.041.797 There are 249.503 people who speak another language, mainly Mapudungun (200,000): Ethnologue 85.914 99,3%    14.306.000  11.907.200 There are 2.398.800 people who speak another language, mainly American Indian languages (2.300.000).: Ethnologue 2.126.986 98,1%    14.361.666   Spanish (official) 60%, Amerindian languages 40%: 
 cia.gov   86,4%    11.235.863  11.235.863 ethnologue.com 99,4%    10.225.000  10.006.500 There are 218.500 people who speak other language as mother tongue (main language: Haitian with 159.000 speakers). Ethnologue  177.600 99,6%    10.426.154   According to the 1992 Census, 58 per cent of the population speaks Spanish as its mother tongue. unicef.org   87,9%    8.215.313  8.007.563 There are 207.750 people who speak another language, mainly Garifuna (98.000).: Ethnologue 125.597 99,0%    6.183.002 Census 2010 estimation (page 32) 6.168.902 There are 14.100 people who speak other language as their mother tongue (main language, Kekchí with 12.300 speakers): Ethnologue. 99,7%    65.821.885 Official INSEE estimate to 1/1/2011 440.106 1% of 44.010.619 (population of France older than 15 years in 2005). Source: Eurobarometer 2006. There are 189.909 immigrants from Spain according to INE (1/1/2011)  5.721.380 9,4% 6.161.486   5.822.000  5.331.876 There are 490.124 people who speak another language, mainly Mískito (154.000).: Ethnologue 315.464 97,0%    31.759.997Morocco census 20.000  5.480.000 17,32%   5.500.000 there are between 4 and 7 million Spanish speakers in Morocco (Ammadi, 2002)
educacion.es According to a survey made in 2005 by CIDOB, 21,6% of the population speak Spanish  (realinstitutoelcano.org , afapredesa.org ). According to the Morocco Census of 2004, the Morocco population is 29.680.069 (hcp.ma)  190.732.694 IBGE 2010 460.018 50% of 733.000 foreigners in Brazil are from Mercosur (Page 32   + 92.260 spanish immigrants  (INE (1/1/2011)) + 1.258 (in 2000). 5.000.0002009 Annuary of the Instituto Cervantes: More than 5 million students are learning Spanish. elcastellano.org ,elespectador.com , oei.org.co : Luiz Inácio Lula da Silva, president of Brazil: Near 9 million students are learning Spanish and the forecast is 12 million in 2010. Instituto Cervantes: More than 1 million of spanish students in the private school and almost 11 million estimated for 2010 in the public school. 2,86% 5.460.018  4.615.646  4.530.228 [There are 85.418 people who speak another language.: http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=CR Ethnologue] 48.493 99,2%    6.460.000 3.682.200 According to the 1992 census, 50% use both Spanish and the indigenous language Guarani at home, 37% speak Guarani only, 7% speak Spanish only.findarticles.com . About 75 percent can speak Spanish.pressreference.com 446.145 69,5%    3.998.000   95,10% of the population speaks Spanish (U.S. Census Bureau )  98,8%    62.041.708 Eurostat 2010 184.867 90.000 Colombians (in 2003) + 64.317 Spanish (in 2011) +  10.455 Mexicans (in 2009) + 7.554 Argentinians (in 2008 ) + 5.131 chileans (in 2004 ) + 7.410 Peruvians (en 2008 ) 3.737.633 6,4% 3.922.500   3.372.000  3.221.800 There are 150.200 people who speak another language as mother tongue Ethnologue 113.108 98,9%    3.508.000  3.006.957 There are 501.043 people who speak another language as mother tongue.: Ethnologue 258.991 93,1%    94.013.200 National Statistics Office medium projection (Mid-2010) 2.930 There are 2.930 immigrants from Spain according to INE (1/1/2011) 3.013.843 3,2% 3.016.773 1.816.773 Spanish + 1.200.000 Spanish creole: Antonio Quilis "La lengua española en Filipinas", 1996 pag,234  cervantesvirtual.com,
mepsyd.es  (page 23), mepsyd.es (page 249), spanish-differences.com , aresprensa.com . The figure 2.900.000 Spanish speakers, we can find in  "Pluricentric languages: differing norms in different nations" (page 45 by R.W.Thompson), or in sispain.org./ More than 2 million Spanish speakers and around 3 million with Chavacano speakers according to "Instituto Cervantes de Manila" (elcastellano.org )  81.802.000  178.976 108.469 Spanish (INE 1/1/2011) + 27.108 Peruvians (en 2008 ) + 13.313 Colombians (in 2003) + 12.520 Mexicans ( ) + 7.140 Argentinians (in 2008 ) + 6.704 chileans ( ) + 3.724 Ecuatorians ( ) 2.527.996 3,3% 2.706.972   60.605.053  422.249 201.934 Peruvians (in 2008 ) + 120.000 Ecuatorians () +  64.000 Colombians (en 2003) + 18.116 Spanish (INE 2011) + 11.576 Argentinians (en 2008 ) + 3.485 Mexicanos + 3.138 Chileans 1.968.320 3,5% 1.635.976   1.170.308  1.683 Spanish according to INE 2011 1.057.446 90,5% 13.7% of the population speaks Spanish with native knowladge and other 74% as a second language cvc.cervantes.es.   33.212.696 909.000 PMB Statistics 2006 mediaincanada.com (Spanish-speaking people over the age of 12). Although Canada Census told about 345.345 people who speaks Spanish in 2006, Hispanic organizations claim about 520.260 Hispanics in 2001, and more than 700.000 in 2006 (hispanosencanada.ca, dialogos.ca ), and currently there are near 1 million:  (tlntv.com. 92.853  3% 1.001.853  10.636.888 Eurostat 1/1/2010  9.570 Spanish immigrants (INE 1/1/2011) 727.282 6,9% 737.026   16.665.900 Netherland Census ClockPop 59.578 30.300 colombians (in 2003), Spanish residents (INE 1/1/2011) + 7,804 Peruvians (en 2008  + 1,206 mexicans + 918 Chileans) 622.516 4,1% 682.094   10.918.405 Eurostat estimate to 1/1/2011 85.990 1% of 8.598.982 (population of Belgium older than 15 years in 2005). Source: Eurobarometer 2006 515.939 5,5% 601.929   22.246.862 544.531 2,4% 544.531   9.045.389 101.472 Sweden Census SCB (2002) 442.601 6% 544.073   21.007.310 106.517 Page 32 of the "Demogeafía de la lengua española" . 104.000 according to Britannica Book of the Year 2003 374.571 Page 32 of the Demografía de la lengua española "Demografía de la lengua española"  2,3% 481.088   38.500.696 316.104 0,8% 316.104   8.205.533 267.177 3,3% 267.177   20.179.602 235.806   1,2% 235.806  33.769.669 223.000 Between 150.000 and 200.000 in Tinduf (aprendemas.com) + 48.000 in Wilaya of Oran (page 31 of Demografía de la lengua española  0,7% 223.379  5.484.723 219.003 4% 219.003   7.112.359 130.000 50.000 sefardíes (Britannica Book of the Year 1998) + 80.000 from Iberoamerica  45.231 2,5% 175.231 Pages 34, 35 of the "Demografía de la lengua española" .  127.288.419 78.952 enlatino.com (There are in 2009 344.932 immigrants from latin america - 267.456 from Brazil + 1.476 from Spain in 2010 accordind to INE) 60.000  0,1% 138.952  7.581.520 123.000  14.420 1,7%  137.420  7.262.675 133.910 1,8% 133.910   301.270 106.795 Page 32 of Demografía de la lengua española  21.848 42,7% 128.643   223.652 10.699 114.835 56,1% 125.534  4.156.119 123.591 3% 123.591   12.853.259 101.455  0,8% 101.455  10.722.816 86.742 0,8% 86.742   5.244.749 85.586 1,6% 85.586   9.930.915 85.034 0,9% 85.034   100.018 6.800 68.602 75,3% 75.402  4.491.543 73.656 1,6% 73.656   84.484 29.907 35,4% speak Spanish as a first language www.iea.ad  25.356 68,7%  58.040  5.455.407 43.164 0,8% 43.164   4.644.457 12.573 23.677 0,8% 36.250   140.702.094 3.320 20.000  0,01% 23.320  4.173.460 21.645 New Zealand census (2006) 0,5% 21.645  154.805 19.092 12,3% 19.092 Page 34 of the Demografía de la Lengua Española   Американски Девствени Острови 108.612 16.788 15,5% 16.788  1.345.751.000 2.292Spanish residents in China (INE, 2009 ) 12.835  0,001124% 15.127  3.565.205 13.943 0,4% 13.943   27.967 13.857 49,5% 13.857  792.604 1,4% 11.044   71.892.807 380 8.000 Page 37 of the  Demografía de la lengua española  0,01% 8.380  2.804.322 8.000 0,3% 8.000  486.006 3.000 4.344 1,5% 7.344   403.532 6.458 1,6% 6.458   1.047.366 4.100 0,4% 4.100  513.000  н/пThe Spanish 1970 census claims 16,648 Spanish speakers in Western Sahara () but probably most of them were people born in Spain who left after the Moroccan annexation н/п н/п н/п останати имигранти во ЕУ    According to Demografía de la lengua española (page 37) , there are 2.397.380 Spanish or Latinoamerican immigrants in the E.U., but 1.490.564 are already counted  останати шпански ученици    According to the Instituto Cervantes, there are 20.000.000 Spanish students (cervantes.es, elpais.com), but 15.137.967 are already counted, like 5 million students in Brazil. To avoid double counting, 6.000.000 students from U.S. are cosidered into the 14.531.499 second language speakers, 3.385.000 students are considered into the 18.922.281 speakers in the EU out of Spain according to the  Eurobarometer, and 58.382 and 20.492 students are considered counted into the Morocco and Philippines Spanish speakers as a secondary language. :es:Anexo:Estudiantes de español Вкупно говорници како мајчин јазик + говорници како втор јазик во држави каде е службен: 6.974.970.386 (вкупно светско население)census.gov   Demografía de la lengua española  (page 38). 359,5 million people where Spanish is official and 40,5 where it is not official with native knowladges of Spanish, and another 40 million with limited knowladges. The figures of the census used are from 2000 to 2005. 29.242.608%    450 million Spanish speakers (I  and IV  International minutes of the Spanish language, and Instituto Cervantes). 460 million Spanish speakers (diariohoy.net , lne.es) Вкупно шпански говорници како втор јазик: 78.109.665%    In addition to 453.430.903 speakers with native knowledges, there are other Spanish speakers as a second language: 14.531.499 speakers as a second language in USA. There are 18.922.281 speakers in the EU without Spain (:es:Anexo:Hablantes de español en la U.E. según el Eurobarómetro (2006)), but 2.397.380 as a first language (page 37 ) are already counted. There are 5.480.000 and 3.014.115 speakers as a secondary language in Morocco and Philippines. There are 20.000.000 students according to the Instituto Cervantes (cervantes.es).

 Граматика 

 Глаголи 
Глаголите во шпанскиот јазик се потешко подрачје за странците. Има три главни конјугации, а преку 50 конјугирани форми по глагол. Меѓутоа, трите конјугации се слични, и има релативно малку неправилни глаголи.

 Правилни -ar глаголи (amar, љуби) 
Безлични (Formas no personales)(м. едн.,ж. едн., м. мн., ж мн.)Инфинитив (Infinitivo)  amarГерунд (Gerundio)  amandoМинат партицип (Participio) amado (amado, amada, amados, amadas)Индикатив (Indicativo)yotúél, ella, ustednosotrosvosotrosellos, ellas, ustedesСегашно (Presente)amoamasamaamamosamáisamanСвршено (Pretérito imperfecto или copretérito)amabaamabasamabaamábamosamabaisamabanМинато прераскажано (Pretérito perfecto simple или Pretérito)améamasteamóamamosamasteisamaronИдно (Futuro simple o Futuro)amaréamarásamaráamaremosamaréisamaránУслов (Condicional simple или Pospretérito)yotúél, ella, ustednosotrosvosotrosellos, ellas, ustedes amaríaamaríasamaríaamaríamosamaríaisamaríanСубјунтив (Subjuntivo)yotúél, ella, ustednosotrosvosotrosellos, ella, ustedesСегашно (Presente)ameamesameamemosaméisamenНесвршено 1 (Pretérito imperfecto или Pretérito)amaraamarasamaraamáramosamarais amaranМинато прераскажаноamaseamasesamaseamásemosamaseisamasenИдно (Futuro simple или Futuro)amareamaresamareamáremosamareisamarenЗаповедно (Imperativo) túustednosotrosvosotrosustedesпотврдно amaameamemosamadamenодречно no amesno ameno amemosno améisno amen

 Правилни -er глаголи (temer, се плаши) 
Безлични (м. едн.,ж. едн., м. мн., ж мн.)Инфинитив  temerГерунд  temiendoМинат партицип temido (temido, temida, temidos, temidas)Индикативyotú / vos élnosotrosvosotros / ustedesellosСегашноtemotemes / teméstemetememosteméis / tementemenИмерфектtemíatemíastemíatemíamostemíais /temíantemíanПретеритtemítemistetemiótemimostemisteis / temierontemieronИдноtemerétemerástemerátemeremostemeréis / temerántemeránУсловyotú / vosélnosotrosvosotros / ustedesellos temeríatemeríastemeríatemeríamostemeríais / temeríantemeríanСубхунтивyotú / vosélnosotrosvosotros / ustedesellosСегашноtematemastematemamostemáis / temantemanИмперфект 1temieratemierastemieratemiéramostemierais / temierantemieranИмперфект 2temiesetemiesestemiesetemiésemostemieseis / temiesentemiesenИдноtemieretemierestemieretemiéremostemiereistemierenЗаповеден tú / vosustednosotrosvosotrosustedesпотврдно teme / temétematemamostemedtemanодречно no temasno temano temamosno temáisno teman

 Правилни -ir глаголи (partir, разделува/тргнува) 
Безлични(м. едн.,ж. едн., м. мн., ж мн.)Инфинитив  partirГерунд  partiendoМинат партицип partido (partido, partida, partidos, partidas)Индикативyotú / vosélnosotrosvosotrosellosСегашноpartopartes / partíspartepartimospartíspartenИмперфектpartíapartíaspartíapartíamospartíaispartíanПретеритpartípartistepartiópartimospartisteispartieronИдноpartirépartiráspartirápartiremospartiréispartiránУсловyo / vostúélnosotrosvosotrosellos partiríapartiríaspartiríapartiríamospartiríaispartiríanСубхунтивyotú / vosélnosotrosvosotrosellosСегашноpartapartaspartapartamospartáispartanИмперфект 1partierapartieraspartierapartiéramospartieraispartieranИмперфект 2partiesepartiesespartiesepartiésemospartieseispartiesenИдноpartierepartierespartierepartiéremospartiereispartierenЗаповеден tú / vosustednosotrosvosotrosustedesпотврдно parte / partípartapartamospartidpartanодречно no partasno partano partamosno partáisno partan

 ser, сум 
Безлични Инфинитив  serГерунд  siendoМинат партицип sidoИндикативyotú / vosélnosotrosvosotros / ustedesellosСегашноsoyeres / sosessomossois / sonsonИмперфектeraeraseraéramoserais / eraneranПретеритfuifuistefuefuimosfuisteis / fueronfueronИдноseréserásseráseremosseréis / seránseránУсловyotú / vosélnosotrosvosotros / ustedesellos seríaseríasseríaseríamosseríais / seríanseríanСубхунтивyotú / vosélnosotrosvosotros / ustedesellosСегашноseaseassea seamosseáis / seanseanИмперфект 1fuerafuerasfuerafuéramosfuerais / fueranfueranИмперфект 2fuesefuesesfuesefuésemosfueseis / fuesenfuesenИдноfuerefueresfuerefuéremosfuereisfuerenЗаповеден tú / vosustednosotrosvosotrosustedesпотврдно séseaseamossedseanодречно no seasno seano seamosno seáisno sean

 estar, сум 
Безлични Инфинитив  estarГерунд  estandoМинат партицип estadoИндикативyotú / vosélnosotrosvosotrosellosСегашноestoyestásestáestamosestáisestánИмперфектestabaestabasestabaestábamosestabaisestabanПретеритestuveestuvisteestuvoestuvimosestuvisteisestuvieronИдноestaréestarásestaráestaremosestaréisestaránУсловyotú / vosélnosotrosvosotrosellos estaríaestaríasestaríaestaríamosestaríaisestaríanСубхунтивyotú / vosélnosotrosvosotrosellosСегашноestéestésesté estemosestéisesténИмперфект 1estuvieraestuvierasestuvieraestuviéramosestuvieraisestuvieranИмперфект 2estuvieseestuviesesestuvieseestuviésemosestuvieseisestuviesenИдноestuviereestuvieresestuviereestuviéremosestuviereisestuvierenЗаповеден† tú / vosustednosotrosvosotrosustedesпотврдно está ИЛИ estateesté ИЛИ esteseestemos ИЛИ estemonosestad ИЛИ estaosestén ИЛИ estenseодречно no estésno esténo estemosno estéisno estén

 Споредба на зборови 
Шпанскиот и италијанскиот споделуваат сличен фонолошки систем. Денес се проценува дека сличноста на зборовите меѓу италијанскиот и шпанскиот е 82%. Истата сличност со португалскиот е проценета на 89%. Сличноста меѓу шпанскиот од една страна и францускиот и романскиот од друга страна е помала, па така лексичката сличност се проценува на 75% и 71%.

 латински шпански галисиски португалски астуро-леонски аргонски каталонски италијански француски романски македонски   (outros)      (архаично  )  (altri)  (autres)  ние  (буквално „вистински брат“)       (архаично )    брат  (класичен латински)
           вторник   /cançom        песна  или   (архаично )   (архаично )    (архаично )    повеќе   (исто така )   (архаично )       лева рака  или    /  (neca and nula rés во некои изрази; архаично )    / /  ништо

 Наводи 

 Надворешни врски 

 Речник на шпанскиот јазик 
 Шпански јазик – BBC јазици
 Јазичен курс за шпанскиот јазик
 Основна шпанска граматика
 Шпанската еволуција од латинскиот 
 Шпански фрази на Wikivoyage

Категорија:Романски јазици
Категорија:Шпански јазик
Категорија:Флективни јазици
Категорија:Јазици во Шпанија
Категорија:Јазици во САД
Категорија:Јазици во Аргентина