Хаити

{{Инфокутија за држава
|native_name = 
|conventional_long_name = Република Хаити
|common_name = Хаити
|image_flag = Flag_of_Haiti.svg
|image_coat = Coat of arms of Haiti.svg
|image_map = Haiti (orthographic projection).png
|national_motto = ,,L'Union Fait La Force"(француски),,Сила преку единство"</small>
|national_anthem = ,,La Dessalinienne|official_languages = хаитски креолски, француски
|demonym = Хаиќани
(Хаиќанец/Хаиќанка)
|ethnic_groups = 95.0% црнци, 5% мулати и бели
|capital = Порт о Пренс
|latd=18 |latm=32 |latNS=N |longd=72 |longm=20 |longEW=W
|largest_city = главниот град
|government_type = Парламентарна република
Под Анархија
|leader_title1 = Претседател
|leader_name1 = нема
|leader_title2 = Премиер
|leader_name2 = нема
|area_rank = 140-та
|area_km2 = 27.751
|area_sq_mi = 10.714 
|percent_water = 0.7
|population_estimate =  12,876,000
|population_estimate_year = 2024
|population_density_km2 = 361.5
|population_density_sq_mi = 936.4
|GDP_PPP =  $21.4 милијарди
|GDP_PPP_year = 2024
|GDP_PPP_per_capita =  $1,667
|GDP_nominal =  $12.2 Милијарди
|GDP_nominal_year = 2024
|GDP_nominal_per_capita =  $923
|sovereignty_type = Создавање
|established_event1 = како Сан Демоник
|established_date1 = 1697
|established_event2 = Независност од Франција
|established_date2 = 1 јануари 1804
|HDI_year                 = 2024
|HDI_change               = decrease
|HDI                      = 0.496 
|HDI_ref                  = 
|Gini                     = 41.1 
|Gini_year                = 2012
|Gini_change              = 
|Gini_ref                 = 
|currency = гурди
|currency_code = HTG
|country_code =
|utc_offset = -5
|drives_on = десно
|cctld = .ht
|calling_code = 509|established_event3=Анархија од|established_date3=7 Јули 2021}}

Хаити или Аити (француски: Haïti, хаитски креолски: Ayiti), официјално Република Хаити  (, ) — независна држава на Карпските Острови. Заедно со Доминиканската Република, Хаити го зазема островот Хиспаниола, односно Хаити го зазема западниот, додека Доминиканската Република источниот. Имети „Аити“ или земја на високи планини била земја на староседелскиот народ Таинци и тоа име потекнува од нив, термин кој го користеле за западниот дел на островот. Највисока точка на островот е Пик ла Сел со 2680 метри надморска височина. Вкупната површина на Хаити е 27.750 км2 со главен град Порт о Пренс.

Историјата, географската положба и етнолингвистичката местоположба на Хаити е уникатна за неколку работи. Хаити е првата независна држава во Латинска Америка, прва независна пост-колонијална држава во мнозинско црно население во светот и единствена држава која својата независност ја стекнала преку успешна буна на робови. Иако има многу добри односи со останатите шпанско-говорни држави, Хаити е единствената независна држава во Карипското Море каде се зборува францускиот и една од двете држави во Америка каде францускиот е службен јазик, покрај Канада.

 Географија и клима 
мини|лево|100п|Карта на Аити.

Аити се наоѓа во Средна Америка, на источниот дел од островот Хиспаниола. Хаити е трета најголема држаба во Карипското Море, веднаш зад Куба и Доминиканска Република. Исто така, Хаити го има вториот најдолг брег во Карибите, веднаш зад Куба. Западно од Хаити се наоѓа Куба, додека на исток граничи со Доминиканска Република.

Вкупната површина на Хаити е 27,751 км2, нешто малку поголема од Македонија. Вкупното население на Хаити изнесува 9.035.536 жители и главен град е Порт о Пренс.

 Политички систем 

Хаити е полупретседателска република со повеќепартиски систем. На чело на државата се наоѓа претседателот кој е избран на претседателски избори. Премиерот на Хаити е шеф на владата и е назначен од претседателот. Извршната власт е во рацете на претседателот и премиерот т.е. владата. Законодавната власт во Хаити е во рацете на владата и дводомниот парламент на Аити.

 Стопанство 
мини|150п|лево|Хаитска населба.

Според сите економски мерења, Хаити е најсиромашната држава во Америка. Номиналниот БНП во 2007 бил 7.018 милијарди долари со БНП по глава на жител од 790 долари.

Хаити е и една од најсиромашните држави и најслабо развиени во светот. Според сите статистики, Хаити е зад останати слабо развиени држави уште од 1980-те години. Според Индексот на човековиот развој, Хаити е 149 држава од вкупно 182. Околу 80% од населението живее во сиромаштија. Повеќето од Хаиќаните живеат со 2 долари на ден.

 Административна поделба 

Хаити е поделен на департмани. Во државата има 10 департмани. Подолу следува список на департманите со главните градови.

мини|десно|300п|Департмани на Хаити.

 Артибонит (Гонаив)
 Централен (Инше)
 Гранданс (Жереми)
 Нип (Мирагоан)
 Северен (Кап Аитјен)
 Североисточен (Форт Либерте)
 Северозапдаден (Порт де Пе)
 Западен (Порт о Пренс)
 Југоисточен (Жакмел)
 Јужен (Ле Кај)

Департманите понатаму се поделени на 41 округ и 133 општини кои се второстепена и третостепена административна поделба.

 Население, јазик и религија 
мини|десно|150п|Хаитски пејач.
мини|десно|150п|Катедралата во Порт о Пренс.

 Население 
Иако просечната густина на население на Хаити е околу 360 луѓе на километар квадратен, населението е претежно сконцентрирано во урбаните населби, крајбрежните градови и во долините. Според ООН во 2008 година, Хаити имало 9,8 милиони луѓе"Country profile: Haiti". BBC News. 10 ноември 2008. каде половина од населението се под 20 години."New Haiti Census Shows Drastic Lack of Jobs, Education, Maternal Health Services ". United Nations Population Fund (UNFPA). Првиот формален попис во државата се одржал во 1950 година кога населението броело 3,1 милиони жители."Haiti - Population". Library of Congress Country Studies. Хаити има наголем природен пораст во западната полутопка."Reaching Out to a Devastated Haiti". The New York Times. 14 јануари 2010.

90–95% од Хаиќаните сè до африканско потекло, додека останатите 5 - 10 % се мешани. Мал процент на бели луѓе се со, претежно, арапско"The Upper Class". Library of Congress Country Studies. германско, француско, полско, шпанско и еврејско потекло.

 Јазици 

Еден од двата службени јазици е францускиот, кој воедно е и прв јазик кој се зборува, пишува и се користи во администрацијата. Овој јазик се зборува од сите образовани Хаиќани и се користи во бизнис секторот. Вториот службен јазик е хаитскиот креолски јазик кој е скоро стандардизиран. Овој јазик се зборува од сите луѓе во Хаити и е креолски јазик заснован на францускиот со африканско влијание. Овој креолски јазик е сличен со луизијанскиот крелски јазик. Исто така се зборува и шпанскиот јазик, иако не е службен.

 Религија 

Хаити е христијанска земја, каде католицизмот е застапен со околу 80%. Протестантите сочинуваат околу 16% од населението. Хаитски вуду е уникатна религија за земјата која се практикува од голем дел од населението, но не се познати точни бројки.

Христијани - 8,681,310
Без Религија - 1,058,940
Народна Религија - 219,780
Други - 29,970

 Култура 
мини|десно|150п|Хаитски тап тап автобус.

Хаити има долга историја и како резултат на тоа има богата култура. Хаитската култура е мешавина на елементи од француската, африканската, таинската и делови од шпанската култура. Во општествениот живот на Хаити најдоминанти се европската и африканската култура. Во светот хаитската култура е позната по уметноста и специфичниот сил на сликање и скулптура.

Музиката во Хаити е под силно влијание на европската, но и од африканската традиционална музика. За време на колонизацијата, француските музички елементи биле доминантни, но се забележува и влијание од шпанската поради близината на околните шпански говорни држави.

Хаити како тема во уметноста и во популарната култура
 „Хаити“ (Haiti) — песна на групата Arcade Fire од 2004 година.YouTube, The Arcade Fire - Haiti (Lyrics On Screen) (пристапено на 21.12.2016)
 „Хаити“ (Haiti) — песна на британската музичка група Кабаре Волтер (Cabaret Voltaire'') од 1983 година.Discogs, Cabaret Voltaire – The Crackdown (пристапено на 17.4.2022)

 Поврзано 
 Хаитски креолски јазик
 Порт о Пренс
 Доминиканска Република
 Земјотрес на Хаити (2010)
 Хиспаниола
 Хаитска револуција

 Надворешни врски 

Земјотресот во Хаити
 Карта на Хаити
 Список на хумантирани организации кои помагаат во Хаити 
 Американскиот црвен крст 
 Фотографии за земјотресот во јануари 2010.
 Влада
 Министерство за надворешни работи на Хаити  
 Мисија на ООН во Хаити 
 Сили за стабилизација и реконструкција  
 Повторно градње на статусот на државата Хаити 
 Претворање на Хаити во тропски рад .
 Масивни земјотреси во Хаити 

 Историја
 Louverture Project

 Кино
 Belfim.com – база на хаитски филмови 
 MPAH 
 WWDS
 Movie Lakay  информации за хаитски филмови

 Општо
 Online заедница за Хаиќани  
 Haiti video 
 Хаити на Британика

 Хаити на UCB 

 Новинарство
 Le Nouvelliste  голем весник во Хаити.

 Наводи 


Категорија:Држави во Северна Америка
Категорија:Републики
Категорија:Карипски земји
Категорија:Поранешни колонии на Шпанија