Ngā Puhi

Ko Ngāpuhi he iwi nui, nō Te Tai-tokerau, Te Ika-a-Māui, Aotearoa. Kua tae ki te 125,601 ngā mema i te 2013. Ko ngā waka ko Māhūhū, ko Māmari, ko Mataatua, ko Ngātokimatawhaorua, ko Ruakaramea.

Te whare o Ngāpuhi 
Ko te Whare o Ngāpuhi: Tāmaki-makau-rau ki Te Rerenga Wairua. Ko ngā pānga atu ko Ngāti Whatua, Te Rarawa, Te Aupouri, Ngāti Kahu, Ngāpuhi ki roto. Ko ngā rārangi maunga ngā poutokomanawa i hikia te tāhūhū o te whare o Ngāpuhi.

Ko Ngāpuhi-nui-tonu te Iwi.
Ko Ngātoki-mata-whaorua te waka.
Ko Ngāti Hine te hapū.
Ko Rahiri rāua ko Ahuaiti te pūtake.

Ka matakitaki atu ki te mōwhitinga mai o te rā, kia pā mai ki ngā pāpāringa o taku maunga tapu o Hikurangi e heke ai ana roimata mā te tonga, ko Hikurangi te awa. Ka rere taku awa kua pahure mai i Te Hoanga, te kohatu i whakamahia ai e ngā tūpuna hei whakakoi i ā rātou toki, ka heke. Kia titiro ake ki te whare tupuna ki a Eparaima Makapi e tū mai rā me te wharekai a Te Kauta i runga i te marae I a Kaikou. Ka rere tonu taku awa kia pahure ake i te marae o Rōma i whakaritea ai e ngā tūpuna hei tūnga whare hui e tū mokemoke tonu ana i tēnei wā. Ka rere tonu taku awa, kua pahure i te tupuna whare nei i a Tau Henare me Ngā Tau e Toru te whare tawhito, ki te wharekai ki a Pipiwai e tū mai rā ki runga o te marae o Te Horo. Ka heke atu i konā kia tae ki Tiiti ki te Apunga ki te hononga o te awa ki tō Mangakahia, e heke atu ai ki Tītoki ko Korokota e tū mai rā ki te taha mauī. Ka rere atu taku awa, kia tae atu ki Tangiterōria ko Tirarau e tū mai, ka noho.

Ko Ngāti Hau te Hapū.
Ko Rahiri rāua ko Whakaruru te putake.

Kia titiro atu ki te rāwhiti ki taku pā, ki a Te Ruapekapeka, e kōrerohia nei e te nuinga, te pūtakenga mai o te awa o Te Wairua. E pahure mai ai i te tupuna whare i a Te Ruapekapeka e tū mai rā i runga o tana marae I a Akerama (Ngāruahine), ka heke atu i konā kia pahure ake i te whare tupuna I a Iho o Nehua, ko te marae ko Whakapara, ko Huruiki te maunga, ka rere tonu taku awa kia titiro tahanga ake ki tērā o aku whare tupuna, ki Te Reo o te Iwi e tū mai rā ki runga o te marae o Pehiaweri, ko Maruata te maunga ka heke atu kia pahure atu ite tupuna whare i a Te Maungarongo e tū mai rā ki Poroti, i raro iho o tana maunga tapu i a Whatitiri, kia pahure atu mā te taha atu o Korokota kia tae atu ki Tangiteroria kia hono atu ki a Hikurangi awa, kia whakataka atu ki te awa o te Wairoa, ki te Kaipara, kia huihui atu ai ki ngā tini marae o te rohe o Ngāti Whātua ki te Kaipara. Kua titiro atu rā ki te pūaha ki te Moana-nui-a-Kiwa.

Taupori

E 102,981 te taupori i te 2001.

E 122,214 te taupori i te 2006.

E 125,601  te taupori i te 2013.

E 165,201 te taupori i te 2018.

Hapū

 Ingoa  Takiwā  Marae Kōhatutaka  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki   Mangamuka Marae, Te Arohanui / Mangataipa Māhurehure  Ngā Ngaru o Hokianga   Māhuri Marae, Moehau Marae, Arohamauora, Ōtātara, Tāheke, Tuhirangi Marae Ngā Uri o Puhatahi  Te Takiwā o Ngāpuhi ki Whangārei   Omauri Ngāi Tāwake  Ngāpuhi ki te Hauāuru, Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Pukerātā Marae, Tauwhara Ngāi Tāwake ki te Moana  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki   Mokonuiārangi Marae, Puketawa, Tauratumaru Ngāi Tāwake ki te Tuawhenua  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki   Piki te Aroha / Rāhiri Ngāi Tāwake ki te Waoku  Ngāpuhi ki te Hauāuru   Kaingahoa Mataraua, Ngāi Tāwake Marae, Paripari Marae, Te Huehue Marae Ngāi Tū Te Auru  Ngāpuhi ki te Hauāuru, west caost   Pukerātā Marae Ngāti Hao  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki, Te Takiwā o Ngāpuhi ki Whangārei    Paremata Marae, Piki te Aroha / Rāhiri, Puketawa, Tauratumaru, Pehiaweri, Whakapara Ngāti Hau  Te Takiwā o Ngāpuhi ki Whangārei, Ngā Ngaru o Hokianga   Akerama, Ngāraratunua Marae, Pehiaweri, Whakapara, Te Pīti / Ōmanaia Ngāti Hine  Te Takiwā o Ngāti Hine, Ngāpuhi ki te Hauāuru, Te Takiwā o Ngāpuhi ki Whangārei   Horomanga Marae, Kaikou, Kawiti Marae, Matawaia, Maungārongo, Miria Marae, Mohinui, Mōtatau, Ōtiria, Parakao Marae, Tau Henare Marae, Te Rito Marae, Ngāti Kahu o Torongare, Ngāti Kōpaki, Ngāti Ngāherehere, Ngāti Te Ara, Ngāti Te Tāwera, Te Kau i Mua, Te Orewai, Ngāraratunua Marae, Te Hūruhi, Tereawatea Marae Ngāti Hineira  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Parawhenua Marae, Rāwhitiroa / Te Ahuahu Marae, Tauwhara Ngāti Hinemutu  Ngāpuhi ki te Hauāuru   Parihaka, Ōkorihi Ngāti Horahia  Pākotai   Parahaki, Parakao Marae, Te Oruoru Marae, Te Tārai o Rāhiri Ngāti Kahu o Torongare  Te Takiwā o Ngāpuhi ki Whangārei, Te Takiwā o Ngāti Hine   Ngāraratunua, Mohinui Ngāti Kairewa  Ngā Ngaru o Hokianga   Mātai Aranui Marae, Mōria, Pā te Aroha Marae Ngāti Kawa  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Oromāhoe Marae, Te Tii Waitangi, Waitangi Upper Marae Ngāti Kerewheti  Ngā Ngaru o Hokianga   Mātai Aranui Marae, Mōria, Pā te Aroha Marae Ngāti Kiriahi  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Ngāwhā Marae Ngāti Kōpaki  Te Takiwā o Ngāti Hine   Ōtiria Ngāti Korohue  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Parawhenua Marae Ngāti Korokoro  Ngā Ngaru o Hokianga  Kōkōhuia / Ōmāpere, Pākanae, Te Whakamaharatanga / Waimamaku, Waiwhatawhata / Aotea Ngāti Kura  Ngāpuhi ki te Hauāuru, Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Kohewhata, Te Kotahitanga Marae, Matuari / Te Tāpui Ngāti Kuta  Taiāmai ki te Marangai   Te Rāwhiti / Omakiwi Ngāti Māhia  Ngāpuhi ki te Hauāuru   Te Hūruhi, Ururangi Marae Ngāti Manu  Taiāmai ki te Marangai   Kāretu Marae Ngāti Mau  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Ngāwhā Marae, Wharengaere Ngāti Miru  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Matuari / Te Tāpui Ngāti Moe  Pākotai   Parakao Marae, Te Oruoru Marae, Te Tārai o Rāhiri Ngāti Moerewa  Ngāpuhi ki te Hauāuru   Te Hungāiti, Te Maata, Te Rīngi, Māhūhū ki te Rangi Marae Ngāti Moko  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Waitangi Upper Marae Ngāti Ngāherehere  Te Takiwā o Ngāti Hine   Matawaia Ngāti Pākau  Ngā Ngaru o Hokianga   Māhuri Marae, Tāheke Marae Ngāti Pare  Taiāmai ki te Marangai   Waikare / Te Tūruki Ngāti Rāhiri  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Te Tii Waitangi, Oromāhoe Marae Ngāti Rangi  Ngāpuhi ki te Hauāuru, Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Kaingahoa Mataraua, Te Hungāiti, Te Maata, Ngāwhā Marae Ngāti Rauwawe  Ngā Ngaru o Hokianga   Tāheke Marae Ngāti Rēhia  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Hiruhārama Hou Marae, Korokota, Mātoa, Maungārongo, Tākou Marae, Tauwhara, Whitiora Marae Ngāti Ruamahue  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga    Ngāti Tautahi  Ngāpuhi ki te Hauāuru, Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Parihaka, Te Kotahitanga Marae, Ōkorihi, Tākou Marae, Te Whetū Marama Ngāti Tawake ki te Tuawhenua  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Tauwhara Ngāti Te Ara  Te Takiwā o Ngāti Hine   Ōtiria Ngāti Te Pou  Ngā Ngaru o Hokianga   Kōkōhuia / Ōmāpere, Mātai Aranui Marae, Mōria, Pā te Aroha Marae, Te Pīti / Ōmanaia, Te Whakamaharatanga / Waimamaku Ngāti Te Rēinga  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki   Waihou / Waimirirangi Ngāti Te Rino  Pākotai   Maungārongo, Parahaki Marae, Parakao Marae, Te Oruoru Marae, Te Tārai o Rāhiri Ngāti Te Tāwera  Te Takiwā o Ngāti Hine   Mōtatau Ngāti Toki  Pākotai   Parahaki Marae, Parakao Marae, Te Oruoru Marae, Te Tārai o Rāhiri Ngāti Torehina  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Wharengaere Ngāti Toro  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki, Ngā Ngaru o Hokianga   Mataitaua, Mokonuiārangi Marae, Paremata Marae, Piki te Aroha / Rāhiri, Puketawa, Rangatahi Marae, Motukiore, Tauratumaru Marae Ngāti Tuapango  Ngā Ngaru o Hokianga, Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Matahuru Papakainga, Mōria, Pā te Aroha Marae, Tākou Ngāti Ueoneone  Ngāpuhi ki te Hauāuru   Ōkorihi Ngāti Wai  Ngā Ngaru o Hokianga   Ngāti Whakaeke  Ngāpuhi ki te Hauāuru, Te Takiwā o Ngāti Hine, Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Te Kotahitanga Marae, Mātoa, Tākou, Parahaki Marae Ngāti Whakaminenga  Pākotai   Te Kiore Ngāti Whārara  Ngā Ngaru o Hokianga   Kōkōhuia / Ōmāpere, Pākanae, Waiwhatawhata / Aotea Patukeha  Taiāmai ki te Marangai   Kaingahoa Rāwhiti, Te Rāwhiti / Omakiwi Takoto Kē  Ngāpuhi ki te Hauāuru   Kohewhata, Te Kotahitanga Marae Te Hikutu  Ngā Ngaru o Hokianga   Mātai Aranui Marae, Mōria, Pā te Aroha Marae Te Honihoni  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki   Puketawa, Tauratumaru Marae Te Kapotai  Bay of Islands   Kororareka, Waikare / Te Tūruki,Rāwhitiroa / Te Ahuahu Marae, WWaikare / Te Tūruki Te Kau i Mua  Te Takiwā o Ngāti Hine   Matawaia Te Kumutu  Pākotai   Parahaki Marae, Te Oruoru Marae Te Māhurehure  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Te Raukura Marae Te Ngahengahe  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki   Mokonuiārangi Marae, Rangatahi Marae Te Orewai  Te Takiwā o Ngāti Hine   Tau Henare Marae Te Parawhau  Te Takiwā o Ngāpuhi ki Whangārei, Te Takiwā o Ngāti Hine   Ngāraratunua, Pehiaweri, Toetoe Marae, Korokota, Maungārongo, Parakao Marae, Tangiterōria Marae Te Patuharakeke  Te Takiwā o Ngāpuhi ki Whangārei   Takahiwai Te Popoto  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki, Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Rangatahi Marae, Tauratumaru Marae, Rāwhitiroa / Te Ahuahu Marae Te Poukā  Ngā Ngaru o Hokianga   Kōkōhuia / Ōmāpere, Pākanae, Waiwhatawhata / Aotea Te Rauwera  Taiāmai ki te Marangai   Te Rauwera Te Uri Karaka  Taiāmai ki te Marangai   Kāretu Te Uri Māhoe  Ngāpuhi Hokianga ki te Raki   Mangamuka Marae, Te Arohanui / Mangataipa Te Uri o Hawato  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Ngāwhā Marae, Kaikou Te Uri o Hua  Ngāpuhi ki te Hauāuru   Te Kotahitanga Marae Te Uri Ongaonga  Taiāmai ki te Marangai   Waimangaro Te Uri Taniwha  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Ngāwhā Marae, Parawhenua Marae, Rāwhitiroa / Te Ahuahu Marae Te Uriroroi  Te Takiwā o Ngāpuhi ki Whangārei, Te Takiwā o Ngāti Hine   Pehiaweri, Toetoe Marae, Maungārongo Marae, Tangiterōria Te Whānau Whero  Ngā Ngaru o Hokianga   Mātai Aranui Marae, Mōria, Pā te Aroha Marae Te Whanauwhero  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Parawhenua Marae Uri o Te Tangata  Te Takiwā o Ngāpuhi ki Whangārei   Te Kotahitanga Marae o Otangarei, Terenga Parāoa Whānautara  Te Rūnanga o Taumārere ki Rākaumangamanga   Tauwhara

Tirohia hoki
Rārangi iwi

Hoto ki waho
Te Runanga a Iwi o Ngā Puhi

Tohutoro

Category:Ngā Puhi
Category:Tai-tokerau