Hēnare Matua

I te wā i puta ngā whakaaro whakatū i te Kīngitanga, ka tautokona e ia; ka whakahē hoki ia i ngā hokonga whenua. Ahakoa tērā, i te tau 1860 ka tū ia ki te taha o te kāwanatanga i ngā riri ki te Hauhau e ātete ana i te hoko o ngā whenua ki te Pākehā. Heoi anō, kāore ia i urutomo ki ngā whawhai. 

Kia tae ki te tau 1871, kua puta te kōrero a Matua kia whakakāhoretia ngā hokonga whenua ki te kāwanatanga me ētahi atu i Te Matau a Māui, nā te mea he whānako aua hokonga. Taro ake, ka eke ia hei tangata nui i roto i te rōpū Whakahētanga Hoko Whenua, ko tōna pokapu kei Te Matau a Māui. I tipu ake te rōpū nei i te pōuri o te iwi Māori ki te maha o ngā hokonga whenua.

Ka titiro a Matua ki te Kōti Whenua Māori ānō kei te mahi te kōti mā ngā kaihoko whenua. I whakahau ia mā ngā rūnanga ā-iwi e whakahaere ngā whakaaetanga taitara me ngā hokonga whenua. Nā tēnei take me ētahi atu, ka whakatūria e te kāwanatanga he kōmihana uiui i te tau 1873. He maha ngā nawe i tāpaea e Matua ki mua i te kōmihana, hauwarea; kāore he whenua i whakahokia ki te iwi Māori.

Ka mahi haere a Matua kia tipu te Rōpū Whakahētanga Hoko Whenua. I āwhinatia te kaupapa e ētahi atu iwi me ētahi Pākehā whai mana. Ka rite tana whakaputa i te kōrero, ko te ara o te ture te ara tika ki te rapu paremata, kāpā te ara o Tū. Kāore he mana o ngā rūnanga i raro i te ture. Hāunga tērā, tatū ki te tau 1875, he maha ngā take kei te haria ki mua i ngā rūnanga o Te Matau a Māui hei whakatau mā rātou. I tua atu, ka whakatumatuma ngā rūnanga i te mana o te Kōti Whenua Māori.
Tino kaha a Matua ki te mahi mō tōna iwi. Heoi, kia tae ki te pokapū o te tekau tau atu i 1870 ka ngoikore haere te kaupapa Whakahētanga Hoko Whenua, tae atu ki ngā rūnanga, nā te iti o te pūtea me te ngākau kōhatu o te kāwanatanga. Ka mate a Matua ki Heretaunga i te tau 1894.

Category:Haurongo