Шыжа (тылзе)

Шыжа тылзе () — Григориан кечышот почеш идалыкын луымшо тылзыже. Акрет Римысе кечышот почеш идалыкын 8-ше тылзыже. Шке лӱмжым латин octo - кандаше, мут гычын налын. Мландын кечывалвел ужашыште тиде тылзын шошо пагыт, Йудвелыште — шыже. Теле жапыш куснымылан кӧра тиде тылзе эн кужулан шотлалтеш (745 шагат). Тугак Кырпак тылзе (икымше лумын тылзыже), Покро тылзе, Сöсна тылзе, Лум вочмо тылзе, Чыве-агытан тылзе, Лавыра тылзе. 

Шыже пагытын  кокымшо тылзыже.

 Пайрем-влак 

 Калык кокласе пайрем-влак 
 1 шыжа - Шоҥгыеҥ-влакын тӱнямбал кечышт 
 1 шыжа - Семын тӱнямбал кечыже
 2 шыжа - виешлыме ваштареш кучедалме тӱнямбал кече
 5 шыжа - Туныктышо-влакын тӱнямбал кече
 шыжа тылзын кокымшо кугарняже - Мунян тӱнямбал кече
 15 шыжа - Ош тростьын тӱнямбал кече
 шыжа тылзын икымше шочмо - Архитектурын тӱнямбал кече
 шыжа тылзын кокымшо вӱргече - Пӱртӱс лӱдыкшым иземдыме тӱнямбал кече
 24 шыжа - ИНУ-ын тӱнямбал кече

 Совет жапысе 
 17 шыжа - ССРУ Конституцийын кечыже. 1977 ий марте 5 теле кечын палемдалтын.

 Россий Федерацийын 
 4 шыжа - Сарзе космонавтикын кечыже 
 5 шыжа - Туныктышо-влакын кече , Уголовный кычалмаш пашаеҥ-влакын кечышт
 шыжа тылзын кокымшо рушарня - Ял озанлык да перерабатыватлыше промышленность пашаен-влакын кечышт
 10 шыжа - Психический тазалыкын кечыже 
 шыжа тылзын кумшо рушарняже - Корно озанлык пашаеҥ-влакын кечышт 
 шыжа тылзын нылымше рушарняже - Автомобильный озанлык пашаеҥ-влакын кечышт 
 20 шыжа - Сарзе кыл вийын кечыже 
 25 шыжа - Россий Федерацийысе таможенникын кечыже 

 Моло калык да религий дене кылдалтше 
 31 шыжа - Хэллоуин 

 Калык пале-влак 
 Шыжа тылзын кӱдырчӧ кӱдырта - телым лум шагал лиеш.
 Шыже покшым - кукшо, ояр игечылан.
 Шыжа тылзын могай кечынже первый лум возеш, шошым тиде кечынак вӱдшор тылзын ий тарвана. 
 Шыжа тылзын тылзе оҥгышто- шушаш кеҥеж кукшо лиеш.
 Шыжа тылзын куэ чараҥеш.
 Тумо але куэ гыч лышташ куштылгын вола- куштылго лывырге телылан, кужун пӧрдеш - йӱшто, чатлама телылан.
 Арама эр покшым дене вӱдылалтеш- кужу телылан.
 Шыжым пӱкш шуко, поҥго шагал - кужу йӱштӧ телылан.
 Умдыр-влак олымым пыжашышкышт шуко нумалыт - кужу йӱштӧ телылан.

 Тыгак ончо 
 Октябрёнок - влак. 

 Негыз 
 Марла календарь. 
 А.Е. Китиков, Марийские народные приметы.
 В.Н. Васильев, Русско-марийский разговорник.
 Зорина, Крылова, Якимова, Марийский для всех.
 История и культура марийского края, 8-9 класс. 
 Паасонен, Восточно-марийский словарь.
 И. С. Галкин, Народные названия месяцев в марийском языке.

Категорий:Тылзе