13 шорыкйол

13 шорыкйол (13 январь) — григориан кечышот почеш идалыкын 13-шо кечыже. Идалык пытыме марте 352 (кужемдыме ийлаште — 353) кече кодеш.

 Пайрем да памятный дате-влак 
 Россий савыктышын кечыже (Россий печать кече).
 Литвасе эрыкым аралыше-влакын кечышт.

 Лӱмгече 
 Католик-влакын: Иларий,Мунго.
 Христиан-влакын:  Вусирис, Гавдентий, Гаий, Геласий, Досифей, Ириней, Мартина, Мелания, Михаил, Нема, Олимпиодор, Пётр, Саламин

 Событий-влак 
Тугак ончо: :Категорий:Шорыкйол тылзын 13 кечысе событий-влак

 XIX курым марте 
 1703 — Моско олаште "Петербургские ведомости" газетын икымше номерже савыкталтын. Российын икымше газетыже лийын. Тиде событийлан 1992 ийыште Российыште Савыктышын кечыже пайремым пеҥгыдемденыт.

 XIX курым 
 1813 — Александр I кугыжан вуйлатыме император сарзе войскаже Михаил Илларионович Кутузовын вуйлатымыж почеш НЕман эҥерым вонченыт. Европам НАполеонын армийже дечын эрыктымаш тӱҥалын.
 1840 — Нью Йорк ола гычын американ флаг йымалне кайыше "Левингстон" пароход туткарыш логалын. Кугу пожарлан кӧра 140 еҥын ӱмыржо лугыч лийын. 
 1898 — француз возышо Эмиль Золя француз Правительствылан Дрейфусын пашаж шотышто вуйшиймашым колтен.

 XX курым 
 1905 — Рига олаште пашазе-влакын пуламырлан кӧра шуко еҥым пуштыныт.
 1915 — Италийысе Авецанно воктене мланде чытырнымаш лийын. 30 тӱжем утла ен колен.
 1935 — Саарский областьыште референдум эртен. Тушто Германий деке ушнаш пунчалым пеҥгыдемденыт.
 1945 — Совет Армий фашист Германий ваштареш Эрвел Прусский операцийым тӱҥалын.
 1953 — СССРыште "Дело врачей" шотышто арестоватлымаш тӱҥалеш.
 1970 — Нигерийыште граждан сар мучашлалтын.
 1990 — Арменийысе БАку олаште пуламыр тӱҥалын.
 1991 — Россий сарзе вий штурм дене Вильнюсысо телестудийым налеш. Литваште Эрыкым аралыше-влакын кечышт семын палемдалтеш.

 XXI курым 
 2001 — Сальвадорышто мланде чытырнымаш лийын.
 2007 — Моско оласе Донской монастырьыште генерал Каппельын капшым тойымо.
 2010 — Гаитиште шучко мланде чытырнымаш лийын.

 Шочыныт 
Тугак ончо: :Категорий:Шорыкйол тылзын 13 кечынже шочшо-влак

 XIX курым марте 
 1779 — Елизавета Павловна, руш императрица, Александр I пелашыже.

 XIX курым 
 1827 — Николай Бекетов, химий динамикын, физический химийым негызлыше шанчыеҥ.
 1807 — Алексей Дмитриевич Галахов, руш литературын историкше.
 1859 — Морис Палеолог († 1944), француз дипломат, Октябрь революций годым Российыш француз посол лийын.
 1864 — Вильгельм Вин, немыч физик, 1911 ийыште Нобелевский премийын лауреатше.
 1872 — Георгий Иванович Гурджиев, кавказ философ-мистик
 1878 — Шульгин, Василий Витальевич, руш националист, публицист. Россий Империй Кугыжаныш Думын депутатше, монархист Ошо-влакын лидерже.
 1883 — Валериан Михайлович Васильев (Ӱпымарий), , шанчызе-энциклопедист,  литератор, филологий шанче доктор (1957), этнограф, фольклорист, почеламутчо, туныктышо, музыковед, кусарыше.
 1898 — Василий Васильевич Ванин, руш совет театр да кинон СССР калык артист. 
 1899 — Лев Владимирович Кулешов, совет кинорежиссёр, кинотеоретик

 XX век 
 1903 — Загайнов, Василий Федорович, Совет Ушем Герой (1943 колен).
 1905 — Пётр Веселов-Сталь, курыкмарий серызе, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше.
 1905 — П. Эмӓш, курыкмарий серызе, почеламутчо, туныктышо, РСФСР Паша Талешке (1923).
 1918 — Василий Юксерн, марий серызе, мер пашаеҥ, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1950), Марий АССР-ын Калык серызыже (1978), Марий АССР-ысе Кугыжаныш премийын лауреатше (1979), 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
 1918 — Чегаев, Василий Федорович (Чалай Васлий), поэт (1979 колен).
 1921 — Григорий Кириллов, курыкмарий серызе, драматург, 1941–1945 ийласе Кугу Ачамланде сарын участникше. 
 1924 — Пауль Фейерабенд, американ философ шанчын методолгошо.
 1927 — Ги Мумину, француз сӱретче, возышо.
 1931 — Аркадий Вайнер, возышо
 1937 — Ариадна Всеволодовна Шенгелая, совет грузийын киноактрисыже.
 1954 — Алексей Глызин, руш эстраде мурызо.
 1959 — Николай Михеев, руш серызе, почеламутчо, Россий Cерызе-влак ушемын йыжъеҥже (2001). 
 1966 — Патрик Демпси, американ актёр, режиссёр.
 1969 — Стивен Хендри, шотландийысе снукерист, тӱнямбал чемпион.
 1977 — Орландо Блум, англичан актёр.
 1984 — Виктор Борисович Апталиков, марий актёр, мурызо, семмастар, аранжировщик, продюсер.

 Коленыт 
Тугак ончо: :Категорий:Шорыкйол тылзын 13 кечынже колышо-влак

 XX курым марте 
 1599 — Эдмунд Спенсер английысе Возрождений пагытын поэтше.
 1869 — Павел Обухов, металлург, пушка проектым ыштен,Обуховский заводым негызлыше

 XX курым 
 1904 — Василий Львович Величко, руш писатель, публицист, литератор.
 1906 — Александр Степанович Попов, руш физик-изобретатель, "Радион ачаже"
 1909 — Иван Забелин, руш историк, археолог.
 1910 — Эндрю Джексон Дэвис, шинчанужшо, американ спиритизмым негызлен
 1916 — Сергей Уточкин, руш воздухоплаваний шанчын пионерже.
 1923 — Теодюль Рибо, француз академик , психолог.
 1941 — Джеймс Джойс,Ирландийысе возышо.
 1948 — Соломон Михайлович Михоэлс, кугыжаныш еврей театр вуйлатыше
 1978 — Морис Карем, Бельгийысе поэт, 60 наре почеламут сборникын авторжо.
 1982 — Марсель Камю, француз режиссер, сценарист.
 1987 — Анатолий Васильевич Эфрос, театр режиссёр
 1987 — Игорь Владимирович Ильинский, кино да театр актёр, СССР калык артист.
 1988 — Цзян Цзинго, Тайвань калык еҥ

 2011 — Светлана Эсаулова, марий серызе, почеламутчо, СССР Серызе-влак ушемын йыжъеҥже (1991).

 Калык пале 

 Васлийын касше. 
 Васлийын кастене кава шӱдыран саска емыж лыҥ лиеш.
 Васлийын йӱдым мардеж кечывалвел могырым пуа гын, идалык шокшо да вӱдыжго лиеш, касвел могырым — шӧр да кол шуко лиеш, эрвел могырым — олма лектышым вучыман.
 Тиде кечын лум лумеш да леве — кеҥеж ночко лиеш.
 Пушеҥгыште пӧрш шуко — мӱй тич лиеш. 

Категорий:13 шорыкйол