Trano malagasy

FANTARO ny hevitra fonosin'NY TRANO MALAGASY:

 Ny olona vao avy nampaka-bady, na vao nampakarina, dia arahabain'ny havana aman-tsakaizany hoe : « Arahaba nahazo tokantrano ! ». Sady voninahitra izany no adidy lehibe koa. 

Ny trano anefa no maha-tokantrano ny tokantrano ; fa raha tsy misy trano itokanana, dia tsy misy tokantrano akory.

Malagasy ve ianao:

        A. Famaritana

Ny atao hoe trano dia toerana amboarin' ny olombelona hataony fonenana, mipetraka amin'ny fototra, misy rindrina efatra sy varavarana, varavarankely, ary voarakotra tafo. Atao hoe trano ihany koa ny orin-javatra ataon'ny olombelona na ny biby ho fonenana.

        B. Ny trano malagasy amin'ny akapobeny

Taminy andro fanorenana ny tranon'ny Ntaolo Malagasy dia nijery ny fizotrin'ny masoandro izy mialohan'ny fananganana izay atao : araka izany dia mitodika miankandrefana ny varavarana fidirana mba ho tafiditry ny tara-masoandro ny ao anaty trano mandra-pilentiky ny masoandro. Noho ny maha zava-dehibe ny fanajana ireo  fomba izay efa narahin'ny razana tany aloha dia mialohan'ny fanorenana ny tranony ny Malagasy dia manantona mpanandro ary nangatahana tso-drano ihany koa ireo mpiasa izay mpanorina ny trano.
Ny tranon'ny Ntaolo Malgasy dia nitovy avokoa ny firafiny: Eo afoavoany misy andry lehibe iray, antsoina hoe " andrin-trano". Io andry io no mitondra ny tapenakasy ny tafin-trano. Voadidinan'ny rindrina efatra izy. Avy amin'io no nahatongany fitenenana hoe "andry iankinana",raha sanatria lavo io andry io dia mianjera daholo ny tafo ary mety ho rava hatramin'ny trano. Antsoina hoe "andry iankinana" ny olona iray ,rehefa iankinan'ny fianakaviana izy,ohatra hoe raim-pianakaviana, rehefa matyizy dia lazaina fa « lavo ny andry niankinana ».

        C. Ny fitaovana ampiasaina

Ny tranon'ny Ntaolo malagasy dia vita tamin'ireo fitaovana nisy teo an-toerana.
Ny andry dia hazo lava voafantina.Ny rindrina dia vita tamin'ny feta,tovonana tsikelikely ka manome tovon-tany.Ny tafo dia vita amin'ny bozaka.Ny varavara dia vita amin'ny hazo ka antsoina hoe « varavaran-kazo ».Tsy nisy rihana   ny trano Ntaolo Malagasy.Aty aoriana vao nisy ny trano vita tanin'nybiriky,tanimanga nodorana, fa tsy dia nisy nanaraka ilay firafitry ny trano Ntaolo taloha intsony.

        D.Ny karazana trano malagasy

Malagasy ve ianao:

               1) Ny trano kotona

Ny mpanjaka tao Analamasina rehetra dia samy nanana ny lapany avokoa. Izy ireo dia trano kotona na trano hazo tsotra ary tsy nifankaiza tamin'ny tranon'ny mponina sarababem-bahoaka manodidina. Ny trano kotona dia hazo fisaka matevina no narafitra ho rindrina. Notapahina fohifohy ny hazo, ary natao somary misompirana no fametaka azy, dia natao hoe : « trano sarendy » ihany ny anaran'ny trano kotona.

               2) Ny trano terilatsy

Ny trano terilatsy kosa, dia volotsangana na bararata no novakiana sy novelarina natao rindrina, dia noterena hazo roa avy ao anatiny sy ivelany, izao no atao hoe : latsy.

               3) Ny trano zozoro

Ny trano zozoro dia ilay takelaka zozoro no atao rindrina. Raha natao tamin'izay hahamafy azy tsara ny trano zozoro, dia nasiana bararata novakivakiana koa teo ivelany ary natao ho azo lalorina ao anatiny antsoina hoe : « tsitsisory » (trano) izy amin'izany.

               4) Ny trano tany na trano feta

Ny trano tany dia vita amin'ny feta (fotaka : maka tany dia asiana rano dia ampifangaroina ireo ka atao marihitra tsara) : harafitra aloha ny iray an-dàlana, tokony hatreo amin'ny lohalika ny hahavony ; ary rehefa maina tsara dia tovonana (ampiana) tahaka izay indray ; ary dia toy izany hatrany mandra-pahavitan'ny trano.

               5) Ny trano tomboka

Ny trano tomboka dia saiky tsy mba nisy rindrina, na misy ihany fa iva kely ary ny tafony dia mitombina amin' ny tany.

              6) Ny trano rotsopeta

 Ny trano rotsopeta dia vita avy amin'ny fotaka. Ny tany mena no akora tena nampiasaina tamin'ny fanaovana io karazan-trano io.
Ny biriky dia vita tamin'ny tany mena ary ny lalotra dia natao tamin'ny tany mena sy tain'omby.

               7) Ny trano tsiotsory

Natao tamin'ny rantsan-kazo madinika na ampanga ny rindrina ary notemerina tain'omby ny tao anatiny mba hitana hafanana tsara.

              8) Ny trano tora-peta

Ny trano natao tamin'ny hazo norarina izay lalorina, atiny sy ivelany, amin'ny feta atoraka no antsoina hoe trano tora-peta.

              9) Ny trano falafa

Ny trano falafa dia anisan'ny karazana trano hita any amin'ny faritra Atsinanana. Ny trano falafa dia vita amin'ny Ravinala.Ny gorodony dia vita avy amin'ny hazo fisaka malefolefo sy maivamaivana nalaina tamin'ny vatan'ny ravinala, izay atao hoe « rapaka ». Ny rindrina sy ny fefy kosa dia natao tamin'ny tahom-be ny ravin-dRavinala maina atao hoe « falafa ». Ny rafitra kosa dia voarakotra amin'ny ravin-dRavinala maina sy mivelatra norandranina atao hoe « raty ».Mora sy haingana ny fanamboarana ny trano falafa ary tsy mandany vola be. Tsy mahatohitra ny rivotra mahery anefa izy io.

                      10) Ny trano tafondro

 Avy tany Azia atsimo-atsinanana tany no niavian'ny tandrotafo. Raha ara-bakinteny, ny fiantsoana azy any dia midika hoe « voa ahitantsoa ». Any amin'ny faritra Somatra Indonezia kosa dia ny tandrotafo dia midika hoe « fandresena », mety ho tandrok'omby no anaovana azy amin'izany. Fa ny hevitrin' ny tandrotafo lehibe indrindra dia « firariantsoa » : hahazo taranaka vanona, hidiran-karena... Misy karazany roa izy io : ny tandrotafo tokana sy ny tandrotafo roa mifampiditra.

               11) Ny trano tafo-bozaka

Mazava fa vita amin'ny bozaka toy ny asehon'ity sary ity ny tafon'ilay trano.

              12) Ny trano tilikambo

Izay trano natao avo ka nasiana rihana volotsangana no nantsoina hoe trano tilikambo.

                13) Ny trano hava

Ny trano hava dia tsy nasiana rindrina fa zoro sy lavany ary sakany fotsiny mba hipetrahan'ny lohany.

                14) Ny trano tataro

 Io karazan-trano io dia vita tamin'ny tafo marin-tampona vonjimaika.

                15) Ny trano biriky

Taty aoriana voa nisy trano vita amin'ny biriky tanimanga nodorana ka nanome endrika toy izao. Any ambanivohitra ,  itony trano itony dia antsoina hoe « trano vato ». 

Fanamarihana

Ny trano lehibe sady tsara tamin'izany no natao hoe : »trano be soa », fa madinika sady ratsy kosa no atao hoe : « trano bongo ».

        E. Ny fitodiky ny trano teo amin'ny Malagasy

Mitodika miankandrefana avokoa ny trano rehetra. Roa moja ny varavarana tamin'ny trano ntaolo dia ny : varavaram-be teo amin'ny zorony atsimo andrefana sy ny varavaran-kely teo avaratra andrefana.
Noho izany, ny atsimo andreafana dia natao hoe : « an-jorombaravaram-be » ary ny avaratra andreafana dia natao hoe : « an-jorombaravaran-kely ».


     Famaranana

Azo lazaina fa maro karazany ireo trano malagasy kanefa, dia samy miavaka avokoa  izy ireo amin'ny fitaovana ampiasaina sy ny fomba anamboarana azy sy araky ny faritra eto Madagasikara izay misy azy.Tafita.samis-esic.mg