Boky fahenin' ny Makabeo

Ny Boky fahenin' ny Makabeo dia tononkalo fitantarana amin' ny teny siriaka klasika nosoratan' olona tsy fantatra anarana momba ny nahafatesan' i Eleazara sy ilay vehivavy nanan-janakalahy fito tamin' ny fitondran' i Antiôkôsy IV araka ny voalaza ao amin' ny Boky faharoan' ny Makabeo sy ny Boky hafefatry ny Makabeo izay asa soratra amin' ny teny grika. Lohateny nifanarahana mifototra amin' ny rijan-kevitra fa asa soratra pseodepigrafan' ny Testamenta Taloha izy io, izay manam-piaviana jiosy, ny hoe "Boky fahenin' ny Makabeo".

Nosoratana tamin' ny teny siriàka tany am-boalohany ny Boky fahenin' ny Makabeo ary lahatsoratra siriàka iray ihany no fantatra, voatahiry ao amin' ny sora-tanana telo, fara fahakeliny. Ny iray amin' ireo ihany no fantatra amin' izao fotoana izao: Bodleian, Or. 624 (Syr. 134), izay dika mitovy tamin' ny taonjato faha-18 na faha-19 amin' ny soratra nestôriana avy amin' ny fiangonana any Malabar any India. Azo antoka fa nataon' ny Kristiana ny sora-tanana nolovaina sy ny endrika faran' ilay lahatsoratra. Mety ho natao tamin' ny fotoana taty aoriana be ilay asa soratra. I Sebastian Brock dia nanolotra ny taonjato faha-12 na faha-13 ho nanoratana azy io. Manamafy i Sigrid Peterson, etsy ankilany, fa tsy maintsy taloha kokoa noho ny Boky fahefatry ny Makabeo (taonjato faha-1–2) ny endrika voalohany izay tsy nisy fanaingoana amin' ilay lahatsoratra. Miresaka momba ny Boky fahefatry ny Makabeo anefa ny lahatsoratra araka ny ananana azy ankehitriny, rehefa milaza izy io fa i Flavio Jôsefa no nanoratra ny tantaran' ny maritiora, satria matetika ny Boky fahefatry ny Makabeo dia noheverina ho nosoratan' i Flavio Jôsefa.

Misy andininy 678 ny Boky fahenin' ny Makabeo. Manondro fiaviana tamin' ny Andro Antenatenany ny fampiasana ny rima, fa tsy tamin' ny Andro Taloha. Mifandray mafy amin' i Jakôba avy any Seroga (maty tamin' ny taona 521) ny andalana misy vaninteny roa ambin' ny folo. Ny karazan' io lahatsoratra io, atao hoe ܡܶܡܪ̈ܶܐ / mēmrē (amin' ny teny siriaka), dia an' ny toriteny atao amin' ny andalana fitantarana, ahitana ny toetran' ny fifanakalozan-kevitra manaitra ary mety ho פִּיּוּטִים / piyyutim jiosy mihitsy aza. Ahitana ny lahateny nataon' ilay vehivavy, Marty Shmuni, talohan' ny namonoana ny zanany tsirairay, ny ampahany be aminy. Ny anaran' ny zanakalahiny ao amin' ny Boky fahenin' ny Makabeo dia Gadday, Maqqbay, Tarsay, Hebron, Hebson, Bakkos ary Yonadab, izay anarana fantatra ao amin' ny lovantsofin' ny fiangonana siriaka atsinanana sy andrefana.

Fifangaroana lohahevitra jiosy sy kristianina ny votoatin' ny Boky fahenin' ny Makabeo. Lohahevitra hita ao ny fanantitranterana ny fitandremana ny lalàna jiosy, nefa koa miresaka momba an' i Jesoa sy i Paoly ary i Stefana, ny fanelanelanana ataon' ny olo-masina ary ny fanorenana fiangonana atao ho fahatsiarovana ny maritiora makabeana. Na dia nisy ny tohan-kevitra mahery vaika natao ho an' ny fiaviana jiosy amin' ny teny siriaka tany am-boalohany, dia tsy misy porofo azo tsapain-tanana ny amin' ny fampiasana an' io fiteny io teo amin' ny Jiosy.

Navoakan' i Robert Lubbock Bensly tamin' ny taona 1895 ny lahatsoratra siriàka miaraka amin' ny fandikan-teny anglisy. Misy fandikan-teny nohavaozina hita ao amin' ny tsangan-kevitra nataon' i Peterson.

 Jereo koa 

 Bokin' ny Makabeo
 Bokin' ny Mekabiana

 Boky voalohan' ny Makabeo
 Boky faharoan' ny Makabeo
 Boky fahatelon' ny Makabeo
 Boky fahefatry ny Makabeo
 Boky fahadimin' ny Makabeo
 Boky fahenin' ny Makabeo
 Boky fahafiton' ny Makabeo
 Boky fahavalon' ny Makabeo