Lantanida

Ny lantanida dia fianakavian-tsinga simika ao amin' ny tabilao periôdika, miisa 15, manomboka amin' ny lantanina (no 57) ka hatramin' ny lotesiôma (no 71). Ny lantanida rehetra dia metaly mivolom-bolafotsy, somary makitroka sady mora volavolaina, manana lanja isam-bentin-kadiry 6 hatramin' ny 10 g/cm³. Miaraka amin' ny skandiôma sy ny itriôma, ireo singa ireo dia mamorona ny vondron' ny tany hamatra, izany hoe tsy fahita firy, na dia hita betsaka aza ny sasany amin' izy ireo ao amin' ny hoditry ny Tany. Nalaina avy amin' ny anaran' ny lantanina, izay voalohany ao amin' ilay fianakaviana, ny anarany, satria ny toetra ara-tsimia misy azy dia mitovy amin' io, farafaharatsiny ho an' ireo izay maivana indrindra amin' izy ireo. Ny prômetiôma irery no radiôaktifa amin' izy ireo.

Indreto ny anaran' izy ireo:
SingaEvaLaharanag/sm³Fampiasana azyLantaninaLa576,15Tsama  maivana, ampiasaina amin' ny fanamboarana jiro fôsfôroSeriômaCe586,77Fanamboarana  mpandrisikoto amin’ ny fiara (fantsona mandefa setroka), solomaso ary seramikaPraseôdimaPr596,77Tsama fanamboaraa andriamby sy fitaratra milokoNeôdimaNd607,01Fanamboarana  andriamby  matanjaka (NdFeB) sy lazeraPrômetiômaPm617,26Fanamboarana loharanom-pahazavana malemy vaika, fikarohana noklearySamariômaSm627,52Fanamboarana andriamby maharitra, lazeraEorôpiômaEu635,24Fanamboarana fôsfôro mena amin' ny jiro sy efijeryGadôliniômaGd647,90Ampiasaina amin' ny fanamboarana andriamby sy fitaovana fahazoana sary mampiasa sahan' andriambyTerbiômaTb658,23Fanamboarana fôsfôro maitso, jiro manome hazavana toa fliôroDisprôsiômaDy668,55Fanamboarana andriamby mahazaka mari-pana ambony, tsama ilaina manokanaHôlmiômaHo678,79Fanamboarana lazera, andriamby, famokarana taratra XErbiômaEr689,07Fanamboarana lazera mampiasa tsitraka ôptika, fitaratra (vera) amin' ny fampiasana manokanaToliômaTm699,32Fanamboarana lazera fitsaboana, loharanon-taratra X azo entina mandehandehaIterbiômaYb706,97Fanamboarana tsama metaly sy famantaranandro atômika ary lazeraLotesiômaLu719,84Fanamboarana mpandrisikoto, kisarisary amin' ny fitsaboana, ampiasaina amin' ny fikarohana siantifika
Amin' ny lafiny simika, ireo singa ireo dia somary mora miota, indrindra miaraka amin' ny ôksizenina sy ny rano, ary mamorona sosona ôksida manify haingana. Indraindray izy ireo dia tondroina amin' ny marika simika iombonana hoe Ln, izay maneho ny tsirairay amin' izy rehetra. Izy ireo dia singa ao amin' ny vondrona f avokoa, afa-tsy ny lotesiôma, izay ao amin' ny vondrona d. Izy rehetra dia mamorona katiôna Ln3+ izay ny simiany dia voafaritry ny tana iônikany amin' ny ankapobeny, izay mihena miandalana avy amin' ny lantanina mankany amin' ny lotetiôma.

Ny lantanida dia manana fampiasana indostrialy maro. Ny neôdima dia ampiasaina amin' ny fanamboarana andriamby matanjaka ho an' ny môtera sy ny mpamokatra aratra, raha eorôpiôma sy ny terbiôma kosa dia ampiasaina amin' ny fôsfôra mena sy maitso ho an' ny jiro sy ny efi-jery (tavan-pahitalavitra, tavam-pinday, sns). Ny seriôma dia ampiasaina ho mpandrisikoto ao amin' ny fantsona mpamoaka setroky ny môtera misy fandoroana anatiny, ary ny singa toy ny erbiôma sy ny iterbiôma dia ampiasaina amin' ny lazera sy ny fitaratra amin' ny solomaso manokana sns. Ny lantanida sasany dia atao tsama amin' ny fanamboarana bateria sy vatoaratra.

Na dia lazaina ho "hamatra" na "tsy fahita firy" aza ny anarany, ny lantanida sasany, toy ny seriôma, dia somary betsaka ihany. Izy ireo dia nalaina indrindra avy amin' ny mineralyin' ny mônazita sy ny bastnesita amin' ny alalan' ny fomba simika sarotra. Sarotra ny manasaraka ny lantanida satria manana toetra simika mitovy izy ireo.

Amin' ny fomba fijery ara-tontolo iainana sy ara-pahasalamana, ny lantanida amin' ny ankapobeny dia tsy sokajiana ho metaly mavesatra misy poizina. Na dia makitroka aza ny sasany, dia ambany ny maha poizina azy, ka mahatonga azy ireo ho ilaina amin' ny indostria nefa tsy miteraka risika ara-pahasalamana na ara-tontolo iainana.

 Jereo koa 

 Fasimainty

 Tany hamatra
 Metaly mavesatra

 Skandiôma

 Itriôma