Tosi-drà

Mbola tsy vita ny lahatsoratra fa mbola mila fanatsarana

Ny tosi-drà, na ny tosi-drà mahazatra, dia tosiky ny rà ao amin'ny lalan-drà fikorian'ny rà (fikorian-drà lehibe). Antsoina hoe  tension artériellehttps://fr.wikipedia.org/wiki/Pression_art%C3%A9rielle amin'ny teny frantsay (na tosi-drà tsotra raha afohezina). Ny tosi-drà dia hery asesiky ny rà ao amin’ny lalan-drà, izay manenjina azy. , vokatry ny tosika mivantana ny fihenjanana ao amin'ny sisin'ny lalan-drà.

Pascal https://fr.wikipedia.org/wiki/Pascal_(unit%C3%A9) no refy iraisam-pirenena handrefesana ny todi-drà. Na izany aza, matetika refesina amin'ny santimetatra merkiora (cmHg), na milimetatra merkiorahttps://fr.wikipedia.org/wiki/Millim%C3%A8tre_de_mercure (mmHg) ny tosi-drà.

Miseho amin'ny sanda roa izy:

 Ny tosika systolika (SBP): tosi-drà ambony indrindra, amin'ny fotoana "fivonkonan'ny» ny fo ( systolehttps://fr.wikipedia.org/wiki/Systole);
 Ny tosika diastolika (DBP): tosika ambany indrindra, amin'ny fotoana "fialan-tsasatry» ny fo ( diastole).

Amin'ny fiteny andavanandro (ohatra, amin'ny dokotera), ny tosi-drà dia aseho amin'ny fifandimbiasana isa roa: ny tosika systolika arahin'ny tosika diastolika. Aseho amin'ireto refy ireto izany:

 santimetatra merkiora: Ohatra "roa ambin'ny folo/valo» midika hoe tosika systolika 12 cmHg ary tosika diastolika 8 cmHg;
 milimetatra merkiora: Ohatra "roapolo amby zato/valopolo» midika hoe tosika systolika 120 mmHg ary tosika diastolika 80 mmHg, izay mitovy amin'ny ohatra etsy ambony.

Ny fiakaran'ny tosi-drà dia voafaritra amin'ny sanda mihoatra ny 140/90 mmHg, mahalana kokoa ny 130/80 mmHg amin'ny tranga manokana.

Raha lazaina amin'ny endrika isa tokana ny tosi-drà, dia:

 Ny tosika systolika irery, izay ampiasain'ny olo-tsotra;
 Ny tosi-drà antonony na pression artérielle moyenne(PAM), ampiasain'ny mpiasan'ny fahasalamana, izay kajiana (eo ho eo) toy izao manaraka izao :

 tosi-drà mitempo be (PAS-PAD).

 Fiovaovan'ny fiziolozika 
Ny tosi-drà dia vokatry ny fifandraisana sarotra eo amin'ny rafitra samihafa. Ho fanamoràna, azo jerena araky ny  fikorianan'ny ra sy ny fanoherana ny fandalovany ao amin'ny lalan-drà noho izy madity. Miankina mivantana amin'ny taha sy ny herin'ny fitempon'ny fo, sy ny antony hafa ny fitempon'ny fo.

Ny rafitry ny fandaminana:

 hozatra: fanalalahana (lalan-drà) ataon'ny "nerf vague" miaraka amin'ny fampihenana ny fitempon'ny fo;
 humoral (momba ny ranoky ny taova), izany hoe famokarana akora simika hiditra ao amin'ny vatana rehetra ary miasa an-davitra):
 adrenalina sy noradrenalina (vokarin'ny "glandes médullo-surrénales") ka mahatonga ny fitempon'ny fo haingana kokoa,ny 
 ny rafitra "rénine-angiotensine-aldostérone", ny "rénine" vokarina eo amin'ireo sela "juxtaglomérulaires", dia ahafahana manova ny angiotensinogène (vokarin'ny aty) ho angiotensine,
 "vasopressine peptide" vokarina eo amin'ny "neurohypophyse"),
 rafitra mampisokatra lalan-drà amin'ny rafi-tsela.

Manazava ny fiovaovan'ny sadan'ny tosi-drà isa-minitra eo amin'ny olona iray izany:  amin'ny ankaponey, ny ezaka ny rari-tsaina no mampiakatra ny tosi-drà, mampihena azy ny fialan-tsasatra.

Noho izany, miankina amin'ny anton-javatra maro ny fandrefesana ny tosi-drà, ka tsara raha mandry, na eo am-pialàna sasatra no hitsapana ny tosi-drà; tsy tokony hanao tsirambina ihany koa ny tahotra ho tsaboina eny anivon'ny hopitaly (effet blouse blanche) satria mahatonga ny fiakaran'ny tosi-dràn'ny marary noho ny tebiteby vokatry ny fitsapana tosi-drà. Mila hamarinina ihany koa ny toeran'ny fitaovana fitsapana tosi-drà, ilay atsofoka eo amin'ny sandry: satria raha kely loatra ilay fitaovana atsofoka eo amin'ny sandry dia mety hisy fiakarana ny tosi-drà.

Amin'ny ankapobeny dia avo kokoa ny tosi-drà amin'ny sandry mibahan-toerana (ny sandry havanana ho an'ny  olona ankavanana, ny sandry havia ho an'ny olona ankavia)  .
 Refy 

 Fitaovana 
vignette|Sphygmomanometer sy stethoscope klasika.
vignette|Fanaraha-maso tosi-drà elektronika mandeha ho azy mampiseho ny tosidra systolika sy diastolika.
vignette|Spengler Vaquez Labry karazana fitsapana tosi-drà, 1910
Amin'ny ankapobeny dia tsapaina amin'ny fitaovana atsofoka amin'ny sandry ambontsina manodidina amin'ny alalan'ny "manomètre" ny tosi-drà, izay mety ho fitaovana antsoina hoe "tensiometre" na "sphygmomanometer", na "manomètre" miendrika tioba U merkiora (tamin'ny taona 2012, mbola misy ireo fitaovana ireo any Frantsa sy any amin'ireo mpitsabo maro).

Tamin'ny taona 1828, tamin'ny fanadinana doctorat ("Fikarohana momba ny tanjaky ny fo aortika") nataon'i Poiseuille, nampiseho voalohany ny fomba fitsapana tosi-drà (amin'ny fampiasana "manomètre" merkiora nantsoiny hoe « hémodynamomètre » izy ary noho io fitaovana io no nahitana fa miakatra ny tosi-drà rehefa mamoaka rivotra ary mihena rehefa misintona rivotra .

Nofaritan'ny dokotera Scipione Riva-Rocci tamin'ny desambra 1896 tao amin'ny la Gazette médicale de Turin ny karazana fitaovana fanarahamaso  tosi-drà voalohany.

Apetraka eo amin'ny sandry ny "brassard". Misy stetoskopy apetraka eo amin'ny sandry avonkona no sady mihaino ny fitempon'ny lalan-drà "humeral". Amin'ny alalan'ny fanambontsinana ny "brassard" amin'ny tosika ambony indrindra, mitempo tsara ny lalan-drà. Ahena tsikelikely amin'izay ny tosika ao amin'ny "brassard" ka rehefa tonga eo amin'ny tosika systolika ambony indrindra ny tosika dia miseho ny isa maneho ny tosi-drà rehefa mihena tsikelikely ny rivotra ao anatin'ny "brassard" ary misokatra tsikelikely ny lalan-drà, izay heno ao anatin'ny stetoskopy ny fitempon'ny fo, antsoina hoe "feon'ny Korotkoff" ny feo heno ao anatin'izany. Mahare ny fitempon'ny fo ihany koa ny olona tsapaina tosi-drà rehera eo am-pitsapana ny tosi-dràny.

Fomba antsoina hoe "manohitra ny tosika (contrepulsion) izany:

 Ny tosiky ny rà dia hita taratra ao amin`ny "brassard", izay miovaova eo anelanelan`ny sistolika sy diastolika; rehefa vita ny fitsapana tosi-drà dia voarakitra an-tsoratra ny isa atondron'ny fanjaitra ;

Azo refesina amin’ny alalan’ny teknika mitovy ihany koa ny tosi-dra, saingy amin’ity indray mitoraka ity dia eo amin’ny hato-tanana na amin’ny rantsantanana mihitsy aza. Na izany aza, tsy tsara loatra izany.

 Tombanana tsy misy fitaovana 
Misy fomba maro toy izany  .

 Pulse palpation fomba 
Amin'ny tranga maika, ny tosidra systolika dia azo tombanana amin'ny alàlan'ny fakana ny periferika (antsoina koa hoe distal, ohatra: radial na pedal) sy afovoany (ohatra carotid na femoral), izay mety hanjavona raha misy hypotension. Na izany aza, miankina amin'ny olona, ny peripheral pulses dia mety ho hita bebe kokoa na latsaka tsara, ankoatra izany, ny fanjavonan'ny pulse dia mety ho noho ny ivelany compresses ( tourniquet effect) na anatiny famatrarana (ohatra, atherosclerosis ). Noho izany dia ilaina ny mitady radial pulses roa. Amin'ny lafiny iray, raha latsaky ny 80 ny tsindry, tsy ho tsapantsika ny pulse radial, fa ny mifanohitra amin'izany, raha tsy mahatsapa ny pulse radial isika, dia tsy voatery midika izany fa ambany ny tosidra.
systolic tosidra amin`ny olon-dehibe peripheral pulse pulse afovoany PAS ≥ 80 mm Hg hita TSINJONAO 80 mm Hg ≥ PAS ≥ 50 mm Hg tsy hita TSINJONAO 50 mm Hg ≥ PAS tsy hita tsy hita

 Fomba famenoana capillary 
Ny tosidra systolika dia azo tombanana ihany koa amin'ny fampiasana ny antsoina hoe " kapila refill ", antsoina koa hoe " fotoana recoloration hoditra ", izay ahitana fanerena amin'ny fantsika iray, lasa hatsatra izy io satria foana ny rany (izay mena) ny sela, avy eo manombana ny hafainganam-pandehan'ny lokony (reperfusion kapila).
systolic tosidra amin`ny olon-dehibe fotoana recoloration hoditra capillary reperfusion PAS ≥ 100 mm Hg fotoana <2 segondra ara-dalàna 100 mm Hg ≥ PAS ≥ 85 mm Hg fotoana > 2 segondra Misy fahatarana 85 mm Hg ≥ PAS tsy azo refesina tsy misy
Ity teknika ity dia ampiasain'ny finday sasany  saingy tsy azo antoka  . Nohatsaraina izany, mifototra amin'ny famakafakana ny tsingerina kely amin'ny fandokoana ny tarehy, miaraka amin'ny vokatra tsara kokoa  .

Ny teknika hafa dia ahitana ny famakafakana ny pulsatility amin'ny rantsantanana manindry sensor amin'ny tsindry manokana  . Ny sensor dia azo hita eo amin'ny seza fidiovana  .

 Fanasokajiana tosidra 
Fanasokajiana tosi-drà ho an'ny olon-dehibe  :
Sokajy Systole, mm Hg Diastole, mm Hg Hypotension mafy < 50 < 50 Hypotension 50-90 50-60 tandrify 90–115 60–75 ara-dalàna 116–120 76–80 Normal ambony 121–129 81–84 Pré-hypertension (ao) 130–139 85–89 hypertension malemy 140–159 90–99 hypertension antonony 160–179 100–109 Advanced hypertension ≥ 180 ≥ 110 Hypertension systolique (ao) ≥ 160 < 90
Raha ny marina, miovaova io fanasokajiana io amin'ny famoahana boky. Ny tolo-kevitra amerikana 2017, ohatra, dia mihevitra fa ny haavon'ny tosidra ambony 130/80 mmHg dia mamaritra ny fiakaran'ny tosidrà  .

 aretina 

 Raha avo loatra amin'ny fotoana maharitra ny tosi-drà, dia antsoina hoe tosi-drà ambonyhttps://fr.wikipedia.org/wiki/Hypertension_art%C3%A9rielle.
 Raha ambany loatra, dia antsoina hoe tosi-drà ambany.
 Si elle est effondrée, on parle de collapsus cardio-vasculaire, pouvant entraîner un état de choc.
 Si elle n'est augmentée qu'en présence d'un médecin, on parle d'effet « blouse blanche ».
 Si elle est normale au cabinet médical et augmentée dans les autres situations, on parle d'« hypertension masquée ».
 Si les deux chiffres (maxima et minima) sont écartés de moins de 40 mmHg, on parle de « tension pincée ».

 Fanamarihana sy tondro 

 Jereo koa 
 Ao amin'ireo tetikasa Wikimedia hafa:
Tosi-drà, ao amin'ny Wikimedia Commons

 Lahatsoratra mifandraika 

 Firongatry ny aretim-po
 Fanaraha-maso ny tosi-drà 
 Alveolar-arterial gradient
 Tosi-drà ambany

 Rohy ivelany 
Loharano momba ny fahasalamana :

 Medical Subject Headings
 Store medisinske leksikon

Fanamarihana ao amin'ny rakibolana na ny rakipahalalana ankapobeny

Grran Enciclopèdia Catalana
Sokajy:Pages avec des traductions non relues