Fandringanana tao Ambiky

Ny fandringanana tao Ambiky dia fandringanan' ny tafika frantsay ny mponina tany amin' ny faritry ny Fanjakan' i Menabe, tao Ambiky, tamin' ny taona 1897 ka nahafatesan' ny mpanjaka sakalava Toera sy ny mpitari-tafika ary andriana maro, nandritra ny diabe fampandrian-tany nataon' ny tafika frantsay teto Madagasikara"Kabeson'ny Ampanjaka Toera : Ho tonga eto Madagasikara ny 14 aprily 2025", new.moov.mg"Madagascar : la prise d’Ambiky", secondeguerremondialeclairegrube.wordpress.com"Andriamilafikarivo (Toera) - Le dernier roi symbole de la lutte anticoloniale à Madagascar", laverite.mg"Kabeson’i Mpanjaka Toera Hody eto Madagasikara rehefa naty azon’ny frantsay nandritra 128 taona", lgdi-madagascar.com. Nandritra ny fandringanana dia maro ny mpitondra sakalava, anisan' izany ny mpanjaka Toera, izay efa nanambara ny fikasany tsy hiady fa hametraka ny fitaovam-piadiana, no novonoin' ny miaramila frantsay"King Toera: The Malagasy King Who Was Beheaded for Resisting French Rule in 1897", talkafricana.com. Namarana tanteraka ny Fanjakan' i Menabe io vonoana olona nataon' ny maramila mpanjanaka io"Le pays des Menabe", www.madagascar-island.com. Taorian' ny fandringanana anefa dia nisy fikomiana faobe nanerana an' i Menabe izay tsy nitsahatra raha tsy tamin' ny taona 1902.

 Fizotran' ilay fandringanana 
Tamin' ny alin' ny 29 hifoha 30 Aogositra 1897 no nitrangan' ny fandringanana nandritra ny diabe fampandrian-tany nataon' ny tafika frantsay teto Madagasikara teo ambany fibaikoan' ny jeneraly Gallieni"A Madagascar, le retour du crâne présumé d’un roi décapité ravive les blessures enfouies de la colonisation", www.lemonde.fr"Le massacre d’Ambiky, Madagascar, 1897, par Paul Vigné d’Octon",premc.org. Nanome baiko ny hanafihana tampoka ny tanànan' Ambiky, renivohitr' ilay fanjakana, i Augustin Gérard, komandin' ny tafika frantsay, na dia efa nanambara ny fikasany tsy hiady sy hanao fifampiraharahana ny mpanjaka Toera. Tamin' izany no namonana ilay mpanjaka sakalava sy nanapahana ny lohany ary nahafaty koa ny mpitari-tafika niaraka aminy (anisan' izany i Vongovongo)"Madagascar, 1896–1899: The Method on a Large Scale", academic.oup.com"Entre la France et Madagascar, la restitution des crânes sakalaves", www.lepoint.fr"30 Aogositra 1897: vohoan' olon mahatsiravina natao tamy ny mpanjaka Toera sy ny vahoakany tao Ambiky (Sakalavan' i Menabe)", web.facebook.com.

Ny loharanom-baovao avy amin' ny parlemantera (Paul Vigné d'Octon) tao amin' ny Chambre des Députés tamin' ny taona 1900, izay nanameloka ilay vono olona, dia miresaka momba ny fahafatesan' olona 2 500 ka hatramin' ny 5 000"Le Massacre d’Ambiky en 1897, par Paul Vigné d’Octon.", dormirajamais.org"Expédition de Madagascar. Lettre autographe sigée du maréchal Joseph Galliéni, gouverneur général de Madagascar après la déposition de la reine Ranavalona III, À Monsieur Tribe, 13 avril 1897.", www.bertrand-malvaux.com, izay manasongadina ny herisetra mihoa-pampan' ilay hetsika miaramila, sady nanondro an' i Augustin Gérard, komandin' ilay tafika, ho tompon' andraikitra amin' izany. Ny tatitr' i Géardkosa dia nilaza fa miisa 97 ny maty tao an-toerana ary farafahakeliny 150 no naratra tavela tao anaty ala akaikin' Ambiky, ary ankoatr' izany dia voafonja 450 (ny roa ampahatelo amin' izany dia  ankizy sy vehivavy) no mbola teny am-pelantanany.

 Taorian' ilay fandringanana 
Taorian' izany vonoana olona izany dia nikomy i Menabe, fikomiana notarihin' i Ingereza, rahalahy sady mpandimby an' i Toera. Nanohitra ny tafika frantsay ny Sakalava tamin' ny taona 1897 ka hatramin' ny 1902"Fitampoha: Exploring the Dynastic Relics of King Toera", secondeguerremondialeclairegrube.wordpress.com.

 Fahatsiarovana 
Nalain' ny Frantsay ny karandohan' ny mpanjaka Toera  (na Andriamilafikarivo) ary nalefa tany amin' ny Muséum d'histoire naturelle, izay nitehirizana azy nanomboka tamin' ny taona 1899. Efa ela no nangatahin' ny taranany ny hamerenana izany karandoha (na kabeso) izany aty Madagasikara. Tamin' ny taona 2025 vao tafaverina an-tanindrazana ilay karandoha.

 Jereo koa 

 Sakalava

 Fanjakana sakalava
 Fanjakan' i Menabe
 Toera
 Fitampoha

 Loharano sy fanamarihana