Fahasalamam-bahoaka ao Madagasikara

Famaritana ny Fahasalamam-bahoaka                                                          
Ny fahasalamam-bahoakahttps://bmcpublichealth.biomedcentral.com/articles/10.1186/s12889-025-23802-0 dia sehatra mikendry ny fanatsarana sy fiarovana ny fahasalaman’ny olona rehetra amin’ny alalan’ny fisorohana aretina, fanentanana, fanarahamaso, ary fandaminana rafitra ho an'ny tombontsoan’ny daholobe. Tsy mifantoka amin’ny fitsaboana olona iray fotsiny izy fa mijery manontolo ny fiantraikan’ny tontolo iainana, ny fomba fiaina, ary ny rafitra ara-tsosialy amin’ny fahasalaman'ny mponina.

 Ny fahasalamam-bahoaka eto Madagasikara 
Ny fahasalamam-bahoaka eto Madagasikara dia sehatra lehibe iankinan'ny fampandrosoana ara-tsosialy sy ara-toekarena. Na dia misy ezaka ataon’ny fanjakana sy ny mpiara-miombon’antoka iraisam-pirenena aza dia mbola maro ny fanamby atrehina eo amin’ny lafiny fitaovana, mpiasa, ary fidirana amin’ny fikarakarana ara-pahasalamana, indrindra any amin’ny faritra ambanivohitra.

 Rafitra ara-pahasalamana 
vignette|Fizaham-pahasalamana
Mizara amin'ny ambaratonga maromaro ny rafitra ara-pahasalamana eto Madagasikarahttps://www.matin.mg/?p=574:

 CSB I sy II (Centre de Santé de Base na Foibem-pitsaboana Fototra)
 Toeram-pitsaboana tsotra tsy miankina
 Hopitaly tsy miankina
 Hopitalim-panjakana
 CHU (Centre Hospitalier Universitaire)https://www.presses.ehesp.fr/sigle/chu-ou-chru-centre-hospitalier-universitaire-ou-centre-hospitalier-regional-universitaire/
Tamin’ny taona 2019,  tobim-pitsaboana miisa 2 677Lisitry ny hopitaly eto Madagasikara no nisy tao Madagasikara ka 125 no hopitaly. Tobim-pahasalamana kely sy toeram-pitsaboana kely ny ambiny. Satria any an-tanàn-dehibe ny ankamaroan'ny hopitaly sy ny toeram-pitsaboana, mbola maro ireo tsy mahazo fidirana amin'ny fitsaboana. Ato no misy ny lisitry ny hopitaly ao Madagasikara.

Araka ny filazan'ny ny Fikambanana Manerantany misahana ny Fahasalamana na ny Organisation Mondiale de la Santé (OMS)https://fr.wikipedia.org/wiki/Organisation_mondiale_de_la_sant%C3%A9, manodidina ny 35 % n’ny mponina no mipetraka lavitra mihoatra ny 10 km amin’ny toeram-pitsaboana akaiky indrindrahttps://en.wikipedia.org/wiki/Healthcare_in_Madagascar?.

 Ireo aretina mihanaka eto Madagasikara 
vignette|Histopatôlôjian'ny endrika ivelan'ny rà mena amin'ny tazomoka ao amin'ny aty

 1. Tazomoka (Malaria)https://www.severemalaria.org/fr/systeme-de-sante-de-madagascar 
Ao anatin’ny firenena anjakan’ny tazomoka i Madagasikara. Araka izany, betsaka ny fepetra noraisina amin’ny alalan’ny:

 Fanapariahana lay misy fanafody (LLINhttps://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/essential-programme-on-immunization/integration/linking-with-other-health-interventions/long-lasting-insecticidal-nets-(llins))
 Fanafody ACThttps://newsmada.com/2024/03/19/fitsaboana-ny-aretina-tazo-tsotra-napetraka-ny-tetikasa-imprima-hanatsarana-ny-fanafody-act/
 Fanentanana amin’ny alalan’ny radio sy sekoly
Tamin'ny taona 2023, raha ny nambaran’ny minisiteran’ny Fahasalamam-bahoakahttp://www.sante.gov.mg/ministere-sante-publique/. Na­hatratra hatramin’ny 2,8 tapitrisa ny tranga tazomoka ka 400 tamin’ izy ireo no maty. Raha toa ka nano­didina ny 1,7 tapitrisa kosa ny tranga ho an’ny taona 2022 raha ny tatitry ny fikambanana iraisam-pirenena momba ny Fahasalamana. Maherin’ny 5 hetsy kosa ireo olona nararin’ ny tazomoka tamin’ny taona 2020https://newsmada.com/2024/10/23/tazomoka-aretina-mahafaty-indrindra-ny-zaza-latsaky-ny-dimy-taona-raha-tsy-voatsabo/.

Mba hisorohana ny tazomoka, misy ny fepetra toy ny fampiasana lay misy fanafody (LLIN)https://www.who.int/teams/immunization-vaccines-and-biologicals/essential-programme-on-immunization/integration/linking-with-other-health-interventions/long-lasting-insecticidal-nets-(llins), famafazana fanafody anaty trano, fanalana rano mihandrona izay mety hiterahan’ny moka. 

 2. Kolerà 
Anisan'ny aretina fahita matetika ao Madagasikara ny kolerà (fantatra ihany koa amin'ny hoe Cholera asiatica na kolera aziatika), izay otrikaretina bakteria lehibe indrindra amin'ny tsinay kely vokatry ny bakteria Vibrio cholerae.

Avy amin'ny rano fisotro na sakafo maloto no mahatonga ny aretina. Ny bakteria dia mety miteraka aretim-pivalanana mafy sy fandoavana mafy.

Ho fisorohana ny kolerà dia tandremana ny tanana tsy atao any am-bava, sasàna ny tanana alohan’ny hisakafo sy rehefa avy any amin’ny toeram-pivoahana. Saromana ny sakafo masaka mba tsy hipetrahan’ny lalitra. Tsy aparitaka eny an-dalana ihany koa ny loto toy ny diky sy amany. Ilaina ny fanamafisana ny hery fiarovana amin’ny alalan’ny fihinana voankazo sy legioma. 
vignette|Fivontosan'ny rantsan-tanana vokatry ny pesta

 3. Pesta 
Anisan'ny aretina miparitaka ao Madagasikara ny aretina pesta. Araka ny nambaran'ny sampandraharahan’ny firenena mikambana misahana ny fahasalamana, mbola ao anatin’ny «grady faharoa» i Madagasikara amin'ny kolerà, izany hoe ny sokajy faharoa no misy an’i Madagasikara amin’ity aretina pesta ityhttps://www.tiatanindrazana.mg/fahasalamana/ady-aminny-pesta-nahazo-33-5-miliara-ariary-i-madagasikara-27911.php. 

Tamin'ny taona 2017https://www.tiatanindrazana.mg/fahasalamana/ady-aminny-pesta-nahazo-33-5-miliara-ariary-i-madagasikara-27911.php, nanolotra lelavola 1,5 tapitrisa dolara ny sampandraharahan’ny firenena mikambana momba ny fahasalamana (OMS) mba hanampiana an’i Madagasikara amin’ny famongorana ny pesta. Raha atambatra tamin'ny vola azo teo aloha dia 11 tapitrisa dolara na 33,5 miliara ariary izao ny vola azon’i Madagasikara mba hiadiana amin’ny pesta.

Ady amin’ny parasy sy voalavo no fisorohana tsara indrindra amin'ny pesta. Raha tonga ara-potoana any amin’ny tobim-pahasalamana kosa raha sendra mararin'ny pesta dia azo tsaboina haingana izany. Tsy tokony ho tara mihitsy raha vao misy fambara mampiahiahy.

 4. Bilarziozy na takilodrano 
Anisan’ny firenena ahitana bilarziozy betsaka i Madagasikara. Ahitana izany aretina izany ireo disitrika miisa 107 amin’ny distrika 119https://newsmada.com/2024/10/12/aretina-bilarziozy-na-takilodrano-hatsaraina-ny-ady-atao-eto-madagasikara/. Be­tsaka kokoa ireo olona voan'io aretina bilarziozy na takilodrano io amin’ireo disitrika 46.

Ny bilarziozy, antsoina amin’ny teny vahiny hoe «bilharziosehttps://fr.wikipedia.org/wiki/Bilharziose», dia aretina katsentsitra fahita amin’ny tany mafana sy be orana tahaka an'i Madagasikara. Kankana iray antsoina hoe «Schistosoma» no katsentsitra (parasite) mahatonga ny aretina bilarziozy.

Ny fisorohana ny bilarziozy amin'ny fomba mahomby dia ny tsy fikasihana na fidirana anaty rano maloto miangona noho izy ireny mety misy zanan-kankana «Schistosoma». Fadiana ihany koa ny manao maloto eny an-kalamanjana rehetra eny, indrindra ny toerana akaiky rano mamy na rano miandronahttps://www.moov.mg/article/80316-ireo-tsara-fantatra-mikasika-ny-aretina-bilarziozy#body2.

Ireo no karazana aretina mpitranga matetika eto Madagasikara sy nanaovana hetsika ary nandraisana fepetra. Fa anisan'ny aretina misy ao Madagasikara ihany koa ny lagaly na hatina, ny tuberculose, ny aretim-pivalanana, ny Tifôida, ny VIH/SIDA sy ny maro hafa izay tsy tokony atao tsirambina ihany koa.  

 Fanamby amin’ny fahasalaman’ny reny sy ny zaza 
 Tahan'ny fahafatesan'ny reny: 440/100 000https://en.wikipedia.org/wiki/Healthcare_in_Madagascar?
 Tahan'ny fahafatesan'ny zaza latsaky ny 5 taona: 61/1 000https://www.theglobaleconomy.com/Madagascar/child_mortality?

Mbola ambany ny fanarahana ny fitsaboana mandritra ny fitondrana vohoka, indrindra any ambanivohitra.

Teboka voalohany ao amin’ny Velirano Fahadimin’ny Filohan’ny Repoblika Andry RAJOELINA ny fanatsarana ny fahasalaman’ny Reny sy ny Zaza ary anisan’ny vaindohan-draharahan’ny Fitondram-panjakana ankehitrinyhttp://www.sante.gov.mg/ministere-sante-publique/2022/04/26/%F0%9D%97%99%F0%9D%97%94%F0%9D%97%A1%F0%9D%97%94%F0%9D%97%A7%F0%9D%97%A6%F0%9D%97%94%F0%9D%97%A5%F0%9D%97%94%F0%9D%97%A1%F0%9D%97%94-%F0%9D%97%A1%F0%9D%97%AC-%F0%9D%97%99%F0%9D%97%94%F0%9D%97%9B/.

 Tahan’ny fahafatesan’ny zaza latsaky ny 5 taona eto Madagasikarahttps://www.theglobaleconomy.com/Madagascar/child_mortality 
(isaky ny 1 000 teraka velona)
AnaranaSandaTahan’ny fahafatesan’ny zaza <5 taona66Taona2022FandrefesanaMaty isaky ny 1 000 teraka velonaFahazoana angon-drakitra1968 – 2022Salan’isa nandritra ny fotoana rehetra121Ambany indrindra – Ambony indrindra66 – 178LoharanoUNICEF

 Fahantrana sy ny tsy fanjarian-tsakafo 
Tafiditra anatin’ireo firenena 28 maneran-tanyhttps://www.tiatanindrazana.mg/sosialy/fahantran-ny-malagasy-30-miaina-tsy-fanjarian-tsakafo-mitarazoka-63107.php izay ahitana taha ambony amin’ny tsy fanjarian-tsakafo i Madagasikara. Iray amin’ireo firenena manana tahan'ny tsy fanjarian-tsakafo ambony indrindra manerantany:

Misy fiantraikany goavana eo amin'ny fiainan' ny mponina ny fahantrana eto Madagasikara, ka anisan' izany ny tsy fanjarian-tsakafo, ny kalitao ratsin'ny zavatra ilain'ny mponina andavanandro sy ny habetsahana voafetra amin'izany, ny fitomboan'ny isan'ny olona marefo, ny fifidrà-monina avy any ambanivohitra mankany an-drenivohitra.

Zaza latsaky ny 5 taona efatra amin’ny 10 no tratran’ny tsy fanjarian-tsakafo mitarazoka, ho an’ny antontanisa nasionaly. Zaza enina amin’ny 100 kosa no voan’ny tsy fanjarian-tsakafo mahery vaika ary miovaova isaky ny faritra ny tarehimarikahttps://newsmada.com/2024/03/27/fanjarian-tsakafo-eny-ifotony-tombanana-ny-asa-vita-hanatsarana-ny-paikady/.

 Loza voajanahary sy fiovaovan'ny toetrandro miteraka aretina 

Ny loza voajanahary sy ny fiovaovan’ny toetrandro dia anisan’ireo antony lehibe miteraka olana ara-pahasalamana eto Madagasikara. Misy fiantraikany mivantana amin’ny fahasalaman’ny mponina ohatra ireto tranga manaraka ireto:

 Hain-tany any atsimo: miteraka krizy ara-tsakafo, izay mety hiteraka tsy fanjarian-tsakafo sy aretina mifandraika amin’izany.
 Tondra-drano any avaratra sy atsinanana: mampitombo ny fiparitahan’ny aretina avy amin’ny rano, toy ny tazo mahery vaika, aretin-kibo ary kolera.
 Setroka sy ny loton'ny rivotra: miteraka aretin'ny fitaovam-pisefoana

Mba hanamafisana ny fandraisana andraikitra amin’ny fiatrehana ireo loza sy fiovaovan’ny toetrandro ireo, dia navondrona ao anatin’ny rafitra iray ny fikambanana sy andrim-panjakana miasa amin’ny sehatry ny fahasalamana. Anisan’izany ny “Health Clusterhttps://healthcluster.who.int/” tarihin’ny OMS, izay miasa amin’ny fanohanana ny fitondram-panjakana amin’ny famaliana vonjy taitra ara-pahasalamana.

 Fanavaozana sy politikan'ny fahasalamam-bahoaka ho amin’ny ho avyhttps://www.msanp.gov.mg/index.php/article?id=55 

 Fanofanana mpiasa vaovao
 Fampidirana paikady One Health
 Fametrahana rafitra EPR (Emergency Preparedness and Response)
 Fampitomboana ny tetibola ho an’ny fahasalamana

 Hevitra fototra ao amin'ny fahasalamam-bahoaka: 

 Fisorohana no zava-dehibe (mialoha ny aretina)
 Fanaraha-maso sy famaliana haingana ny valanaretina
 Fanabeazana ara-pahasalamana sy fanentanana
 Fitondrana politika sy paikady manohana ny fahasalamana
 Fidirana mitovy amin’ny fitsaboana ho an’ny rehetra

 Ohatra amin’ny asa eo amin’ny fahasalamam-bahoaka: 

 Fanentanana amin’ny fanaovana vaksiny
 Fampanapariahana lay sy fanafody amin’ny faritra misy tazomoka
 Fanadiovana sy fanatsarana ny rano fisotro
 Fanaraha-maso sy tatitra momba ny aretina mifindra

Na dia misy aza ny ezaka eo amin’ny fanjakana sy ny mpiara-miombon’antoka, mbola zava-dehibe ny fanamafisana ny rafitra ara-pahasalamana eto Madagasikara amin'ny lafiny:

 Fitaovana
 Fampiofanana
 Fampitomboana ny mpiasan'ny fahasalamana
 Fidirana amin’ny tolotra
 Fanentanana sy fanabeazana ny vahoaka