Entada chrysostachys

Ny Entada chrysostachys dia karazan-javamaniry mamony sy roa ravin-tsimoka, ao amin' ny fianakaviana Fabaceae, izay atao amin' ny teny malagasy hoe fany, nefa tsy io ihany no zavamaniry antsoina amin' io anarana io. I George Bentham no nanao ny famariparitana azy voalohany.

 Fanehoana ankapobeny 
Karazana zavamaniry ao amin' ny fianakaviana Fabaceae, ao amin' ny vondron-karazana Entada ny Entada chrysostachys. Hita eto Madagasikara izy io, sady hita koa any amin' ny firenena maromaro any amin' ny faritra Afrika Atsinanana sy any amin' ny faritra Afrika Atsimo (Tanzania, Mozambika, Malaoy, Zambia, Zimbaboe, Kômôro). Toerana tiany aniriana ny biôme trôpikaly manaraka fizaràn-taona, ny ala amoron-drenirano, ny bozaka aman-kirihitra, ny ala mazava, ary ny tany fasehana na ny tany mena.

 Endrikendriny 

 Vatany 
Mety ho hazobotry na hazo madinika mahatratra haavo 10 m (raha maniry eny amin' ny toerana malalaka), na vahy mahatratra halava 12 m eo ho eo (raha misy zavamaniry hafa azony atao tohana hianihana) ny Entada chrysostachys. Mety hahatratra 20 sm eo ho eo ny savaivony.  

 Ravina 
Fitambarana zana-pelana sady ahitana fizaràna misy ambaratonga roa ny raviny: ahitana zana-draviny 2, 3 na 5 (indraindray hatramin' ny 8) ny ravina tsirairay; manana halava mirefy 13 hatramin' ny 19 mm (indraindray hatramin' ny 29 mm) sy sakany 3–5 (hatramin' ny 10) mm ny zana-pelana tsirairay dia misy zafim-pelana 10 hatramin' ny 17 (indraindray hatramin' ny 21) mivalona. Matetika ny zana-pelana. 

 Vony sy voa 
Sampaho mipoitra eo am-pototry ny ravina ny vondrom-bony, 4 hatramin' ny 13,5 sm any hoany ny halavany. Kely, fotsy na mavo, ary somary mamerovero ny voniny. Pepa fisaka ny voany, manana halavany 20-45 sm sy sakany 5-10 sm. Amin' ny fahamatoiny dia mizara ho efitrefitra, samy misy voa miendrika salavalava (14–17,7 × 10,5–12.8 × 3,3–4 mm) ny pepeny tsirairay. 

 Toeram-paniriana voajanahary 
Hita any anaty ala sy kirihitra manana toetany misy fiovan' ny toetrandro arakaraka ny fizaràn-taona ny Entada chrysostachys, matetika eny amoron-drano, eny amin' ny ala manamorona renirano na eny amin' ny hivoka anirian-kazo. Any amin' ny faritra simba sasany na aorian' ny fanakorontanana dia afaka mitana anjara toeran' ny zavamaniry mpisava lalana na zavamaniry miverina manjanaka indray ny Entada chrysostachys — ka mahatonga azy io ho azo ampiasaina amin' ny fambolen-kazo na tetikasa famerenana amin' ny laoniny ny tontolo iainana (tany fasehana na tany mena). Azo ampiasaina amin' ny famerenana amin' ny laoniny sy fanarenana ny tany simba ny Entada chrysostachys, noho ny fahaizany mifanaraka amin' ny tany tsy dia misy tsirony, ary noho ny anjara asany amin' ny fanombohana mampisy zavamaniry indray ny toerana aniriany.

 Kolontsaina 
Ao amin' ny kolontsaina malagasy, ny anarana hoe "sikidy" indraindray dia ilazana ny voa avy amin' ny Entada chrysostachys — ampiasaina ho ody izay inoana fa manala ny mosavy. Mety miovaova arakaraka ny faritra ny fampiasana nentim-paharazana azy io: ny raviny, ny hodiny, ny taho, na ny fakany dia azo ampiasaina amin' ny fitsaboana nentim-paharazana — na dia voafetra aza ny angona siantifika matanjaka momba ny toetrany ara-pitsaboana.

 Jereo koa 
 Entada
 Fany