Etôlôjia

Ny etôlôjia dia sampan’ny siansa mikaroka sy mandinika ny fitondran-tenan’ny biby amin’ny fomba voajanahary, izany hoe amin’ny tontolo misy azy. Io taranja io dia manambatra fahalalana avy amin’ny biôlôjia, zôlôjia, sôsiôlôjia, ary indraindray ny psikôlôjia, mba hahazoana manazava ny antony sy ny fivoaran’ny fitondran-tenan’ny biby https://mg.globalvoices.org/2020/08/04/149131/iray.

 Tanjona sy sehatra iasany 
Ny etôlôjia dia mikendry ny:

 Mahafantatra ny antony ara-tsiansa mahatonga biby iray hanao zavatra iray (toy ny fihetsiketsehana, fifandraisana, fihinanana, fiarovan-tena, sns.)
 Mandinika ny fitondran-tena voajanahary sy ny fitondran-tena nianarana
 Mandinika ny fifandraisan’ny biby https://mg.globalvoices.org/2016/10/29/90817/amin’ny hafa ao amin’ny vondrony
 Mitady ny anjara toerana sy lanjan’ny fitondran-tena amin’ny fiveloman’ny karazana iray

 Mpikaroka malaza 
Anisan’ny mpikaroka malaza amin’ny etôlôjia ireto:

 Konrad Lorenz: iray amin’ireo rain'ny etôlôjia maoderina, nahazo loka Nobel tamin’ny 1973.
 Nikolaas Tinbergen: nanazava ny antony 4 amin’ny fitondran-tena: fiavian’ny fitondran-tena, fiasa ara-tsaina, fivoarana amin’ny fotoana, ary soa azo amin’izany (fonction adaptative).
 Jane Goodall: nandinika sy niara-niaina tamin’ny gidro chimpanzé tany Afrika.

 Fomba fandalinana 
Mampiasa fijerena mivantana amin’ny tontolo voajanahary sy fitsapana amin’ny laboratoara ny etôlôjia, ka amin’ny alalan’ny:

 Fanarahana biby https://mg.globalvoices.org/2016/06/02/83373/iray na vondrona biby
 Firaketana sy famakafakana ny fihetsika (araka ny fotoana, antony, vokatra)
 Fanadihadiana amin’ny alalan’ny sary, horonan-tsary, na fitaovana siantifika hafa

 Sampana sy fampiharana 
Ny etôlôjia dia ahitana taranja manokana toy ny:

 Etôlôjia ara-tsôsialy: fitondran-tenan’ny biby amin’ny fiaraha-monina
 Etôlôjia amin’ny fiompiana: fitondran-tenan’ny biby fiompy
 Etôlôjia amin’ny biby an-trano: famantarana ny filan’ny biby toy ny alika na saka
 Etôlôjia amin’ny olombelona (indraindray): fitondran-tenan'ny zanak'olombelona amin'ny fomba ara-biôlôjia

 Jereo koa 
 Fitondran-tenan’ny biby
 Biôlôjia
 Zôôlôjia
 Psikôlôjia
 Siansa momba ny fiainana