Fanjakan' i Onilahy

Ny Fanjakan' i Onilahy dia fanjakana tao amin' ny tapany atsimo-andrefan' i Madagasikara, indrindra ny manodidina ny ony Onilahy. Foibem-pahefana lehibe izy io talohan' ny fanjanahan' ny Frantsay, indrindra fa teo ambany fahefan' ny mpanjaka antandroy sy mahafaly. Anisan' ny fanjakana efatra lehibe tao amin' ny faritra nisy ny Mahafaly tamin' ny taonjato faha-18, niaraka tamin' ny Fanjakan' i Sakatovo sy ny Fanjakan' i Menarandra ary ny Fanjakan' i Linta. I Beroy na Manera no renivohitry ny Fanjakan' i Onilahy. Niroborobo io fanjakana io tamin’ ny alalan' ny varotra, indrindra fa ny andevo sy ny omby ary ny vokatra hafa teo an-toerana. Nisy fiantraikany taminy koa ny fifandraisana tamin' ny Eorôpeana, ny Arabo ary ny mponina amorontsiraka hafa.

 Fiavian' ny anarany 
Nahazo io anarany io avy amin' ny anaran' ny ony atao hoe Onilahy izay mamakivaky ny faritra nisy an' io fanjakana io ny Fanjakan' i Onilahy. Ony lehibe eto Madagasikara i Onilahy, ary azo inoana fa nomena io anarana io ity fanjakana ity noho ny maha zava-dehibe ilay ony ao amin' ilay faritra na amin' ny olona nonina tao.

 Tantara 
Fanjakana natanjaka tany atsimo-andrefan' i Madagasikara, manodidina ny ony Onilahy, ny Fanjakan' i Onilahy. Nisongadina teo amin' ny tantarany ny fitaoman' ny vahoaka Mahafaly sy Tandroy sy Vezo ary Masikoro, ary koa ny varotra tamin' ny Eorôpeana sy ny Arabo. Naorin' ny mpifindra monina avy any Afrika Atsinanana tamin' ny taonjato faha-16 io fanjakana io.

ivoatra manodidina ny ony mitovy anarana aminy, izay nanan-danja tamn' ny lafiny toekarena sy stratejika, ny Fanjakan' i Onilahy. Nonina tao ny Mahafaly sy ny Tandroy ary ny Vezo, izay nanangana rafitra pôlitika tsikelikely manana foibem-pitondrana. Nalaza tamin' ny fanoherana ny fitaomana avy any ivelany sy tamin' ny fandaminany ara-piarahamonina mifototra amin' ny foko sy ny mpitarika nentim-paharazana ireo vahoaka ireo. Niitatra ny Fanjakan' i Onilahy tamin' ny taonjato faha-16 na faha-17 rehefa tonga ny foko Masikoro. 

Niroborobo io fanjakana io tamin' ny alalan' ny varotra sy ny fambolena ary ny fiompiana. Nanana ny anjara toerany lehibe teo amin' io faritra io izy, indrindra tamin' ny fanaraha-maso ny lalam-barotra sy ny harena voajanahary. Nalamina ho sarangnam-poko ny fiarahamonina, misy andriana, mpitondra fivavahana, mpanao asa tanana ary mpamboly.

Tamin' ny faratampon' ny heriny dia ivon' ny varotra lehibe tany atsimo-andrefan' i Madagasikara ny Fanjakan' i Onilahy. Nitazona ny fifanakalozana tamin' ny mpivarotra sy mpiantsambo arabo sy pôrtogey ary frantsay izy. Niroborobo ny fivarotana biby fiompy (omby sns) sy sira ary andevo, ka nahatonga ity faritra ity ho anisan' ny von' ny fifanakalozana ara-toekarena taty amin' ny Ranomasimbe Indiana.

Niatrika ady anatiny sy ivelany ilay fanjakana. Nanohitra ny fanitarana izay nokasain' ny Fanjakan' ny Merina hatao tamin' ny taonjato faha-19 izy. Na izany aza, toy ny fanjakana malagasy hafa, dia niharatsy ny toe-draharaha noho ny fifandrafiana teo an-toerana sy ny nafitsoky ny mpanjanaka frantsay.

Nihena tsikelikely ny herin' ny Fanjakan' i Onilahy nanomboka tamin’ ny taonjato faha-19, tamin' ny fahatongavan' ny Eorôpeana sy ny fanjanahan' i Frantsa an' i Madagasikara. Tamin’ ny faran' ny taonjato faha-19 dia nanamafy ny fifehezany an' i Madagasikara ny Frantsay. Taorian' ny faharesen' ny Nosy tamin' ny taona 1895 dia nampidirina tao anatin' ny fitondran' ny mpanjanaka frantsay ny Fanjakan' i Onilahy, ka izany no fiafaran' ny fahaleovantenany ara-pôlitika.

Indreto ny mpanjaka nifandimby"Madagasikara fahagola sy faha mpanjaka", vetso.serasera.org:

 Herontany (1810 - 1850)
 Refiafy (1851 - 1889)
 Lahitafika (1889 - 1890)
 Refotaka (1990 - 1922)

 Toekarena 
Ny fambolena no fototry ny toekaren' ny Fanjakan' i Onilahy. Zava-dehibe koa ny fambolena vary, indrindra tany amin' ny faritra akaikin' i Onilahy. Nambolena hatao sakafo ny mangahazo sy ny ovy. Nambolena koa ny voamadinika (katsaka sy ny hafa). Nanana anjara toerana lehibe teo amin’ ny toekaren' ilay fanjakana ny fiompiana, indrindra fa ny omby sy ondry. Tsy natao ho fivelomana fotsiny ny biby fiompy, fa koa ho karazana vola ifanakalozana amin' ny varotra sy hanatanterahana fombafomba nentim-paharazana. Nanjono koa ny mponina, indrindra fa ireo monina amin' ny faritra akaikin' ny morontsiraka. Nameno ny sakafo sy ny toekarena ny fanjonoana.

Nandray anjara amin' ny varotra andevo ilay fanjakana, andevo izay natakalo entana eorôpeina na arabo. Natakalo koa ny sira, ny tantely, ny lamba ary ny biby fiompy. Ny mpivarotra eorôpeana sy arabo dia nitondra entana toy ny fitaovam-piadiana, ny lamba ary zava-manitra, ho takalon' ny vokatra eto an-toerana..

Nanao asa tanana koa ny mponina. Nisy ny fanamboarana akanjo nentim-paharazana amin' ny fanenomana sy amin' ny hoditra; tao koa ny famokarana zavatra vita amin' ny hazo, anisan' izany ny sary sokitra.

 Kolontsaina 
Manan-karena sy samihafa ny kolontsaina tao amin' ny Fanjakan' i Onilahy. Singa fototra amin' ny fiainana andavanandro ny zavakanto, ny mozika, ny dihy ary ny fombafomba ara-pivavahana.

Ny mpanjaka no niandraikitra ny fandaminana ara-tsôsialy sy ny fitantanana ny tany ary ny fiarovana ny vahoaka. Ny ambaratongam-pahefana dia nahitana ny fifandraisan' ny fianakaviana sy ny fokom-pianakaviana, ary ny fianakavian' ny mpanjaka dia nanana anjara toerana lehibe tamin' ny fitandroana ny filaminana sy ny fombafomba ara-tsôsialy.

Nitana toerana ambony teo amin' ny fiainan' ny mponina tao amin' ny Fanjakan’ i Onilahy ny fivavahana nentim-paharazana. Ny finoana dia animista, ary nanaja ny razana ny mponina. Nahitana sorona biby sy dihy matetika ny fombafomba izay natao mba hampitony ny fanahin'ny razana sy ny an' ny zavanoary, sy mba hiantohana ny firoboroboan' ny fanjakana. Nanana anjara toerana lehibe koa ny tromba.

Nisy fiantraikany tao amin' ny faritra tao amin' ilay fanbjakana ny fomban-drazana masikoro sy ny fifandraisana tamin' ny foko maro hafa eto Madagasikara sy tao amin' ny Ranomasimbe Indiana.

 Lova navelany 
Na dia efa rava amin' ny maha fanjakana azy aza ny Fanjakan' i Onilahy dia mbola hita any amin' ny faritr' i Onilahy ny lova ara-kolontsaina sy ara-tantara navelany. Ny lovantsofina sy ny fomba amam-panao ary ny finoana avy amin' ity fanjakana ity dia nolovain' ny taranaka mifandimby, ary mbola misy fiantraikany amin' ny fiainana andavanandron' ny mponina ao amin' ilay faritra izany.

Mbola velona amin' izao fotoana izao ny tantaran' ny Fanjakan' i Onilahy amin' ny alalan' ny kolontsaina sy ny fomban-drazan' ny mponina any amin' ny ilany atsimo-andrefan' i Madagasikara, indrindra ny an' ny Mahafaly sy Tandroy. Ny fanoheran' izy ireo ny fanjakazakana avy any ivelany sy ny firaiketam-pony amin' ny fomba amam-panaon' ny razambeny dia manaporofo ny nisian' ity fanjakana ity eo amin' ny tantaran' i Madagasikara.

 Jereo koa 

 Mahafaly
 Masikoro
 Fanjakan' i Linta
 Fanjakan' i Sakatovo
 Fanjakan' i Menarandra
 Fanjakan' i Falonaombe

 Loharano sy fanamarihana