Famolahana biby ho fiompy

Ny famolahana biby ho fiompy dia fifandraisan' ny biby sy ny olombelona izay misy fiantraikany amin' ny fikarakarana azy sy ny fananahany.

Fantatr' i Charles Darwin ny toetra vitsivitsy izay nahatonga ny biby nofolahina ho fiompy ho lasa hafa noho ny razambeny. Izy ihany koa no voalohany nahafantatra ny fahasamihafana misy eo amin' ny fiompiana misy fantenana an-tsitrapo (izany hoe, fifantenana ataon' olombelona) izay isafidianan' ny olombelona mivantana ny toetra irina, sy ny fifantenana tsy an-tsitrapo izay mahatonga ny toetra sasany hivoatra ho zana-bokatry ny fifantenana voajanahary na fifantenana amin' ny toetra hafa. Misy fahasamihafana ara-pototarazo eo amin' ny biby nofolahina ho lasa fiompy sy any amin' ny natiora (biby dia).

Misy ihany koa ny fahasamihafana ara-pototarazo eo amin' ny toetra azo tamin' ny alalan' ny famolahana, izay heverin' ny mpikaroka fa tena ilaina tamin' ny dingana voalohany amin' ny famolahana biby ho fiompy, sy ny toetra fanatsarana izay nipoitra nanomboka tamin' ny fisarahana teo amin' ny biby dia biby nofolahina ho fiompy. Ny toetra azo avy amin' ny famolahana ho fiompy, amin' ny ankapobeny, dia raikitra amin' ny biby fiompy ary nofantenana nandritra ny ampaham-potoana voalohany tamin' ny famolahana ho fiompy an' io biby na zavamaniry io, fa ny toetra fanatsarana dia tsy hita afa-tsy amin' ny ampahany amin' ny biby fiompy, na dia mety ho niraikitra amin' ny zana-karazana manokana na amin' ny biby amin'ny faritra sasany.

Tsy tokony afangaro amin' ny fitaizana biby dia an-trano ny famolahana biby ho fiompy. Ny fitaizana bibidia an-trano dia fiovan' ny fomba amam-pihetsiky ny biby teraka tany amin' ny natiora rehefa mihena ny fandosirany ny olombelona ary manaiky ny fisian' ny olona manakaiky azy izy, fa ny famolahana biby ho fiompy dia ny fanovana fototarazo maharitra ao amin' ny taranjam-pirazanana izay ompiana ka mitarika ho amin' ny fandovana toetra mitodika mankany amin' ny olombelona.

Ny karazam-biby sasany, sy ny biby sasany ao anatin' ireo karazana ireo, dia tsara kokoa ho an' ny famolahana ho fiompy noho ny hafa satria mampiseho toetra sasany:

 ny haben' ny fiarahamoniny sy ny rafi-pandaminana misy ao;
 ny fisian' ny fahafahana mifantina izay hita eo amin' ny fisafidiany ny ho vadiny;
 ny hamorana sy ny hafaingan' ny fifamatoran' ny ray aman-dreny amin' ny zanany, ary ny fahamaotiana sy ny fahafaha-mivezivezen' ny zanany vao teraka;
 ny fahafahany mihinana karazan-javatra samihafa sy ny tsy maha sarotiny azy raha ny amin' ny toeram-ponenany;
 ny fihetsiny manoloana ny fihetsiky ny  olombelona sy manoloana ny tontolo iainana vaovao, anisan' izany ny fandosirna sy ny setrin' ny fanairana ivelany.

Misy lalana telo lehibe narahan' ny ankamaroan' ny biby fiompy tamin' ny famolahana azy ho fiompy:

 ireo izay mitady sakafo amn' ny olombelona, izay zatra toerana misy olombelona (ohatra, ny alika, ny saka, ny akoho amam-borona, ny kisoa koa indraindray);
 ny biby tadiavina hatao sakafo sy hahazoana vokatra hafa (ohatra: ny ondry, ny osy, ny omby, ny ombin-drano, ny iàka, ny kisoa, ny serfa, ny lamà, ny alpaga ary ny vorontsiloza);
 ny biby kendrena hahazoana hery fisintonana sy tsy hohanina toy ny biby fanao sorona (ohatra ny soavaly, ny boriky, ny rameva).

Ny alika no biby voafolaka ho fiompy voalohany, ary hita nanerana an' i Eorazia talohan' ny faran' ny Pleistôsena Ambony, taloha lavitry ny fambolena sy talohan' ny fiompiana biby hafa. Tsy sahala amin' ny karazam-biby fiompy izay nofantenana indrindra noho ny fananana toatra mifandraika amin' ny famokarana, ny alika dia nofantenana indrindra noho ny fihetsiny. Ny angona arkeôlôjika sy ara-pototarazo dia manondro fa mahazatra ny fifanakalozana ara-pototarazo maharitra eo amin' ny biby dia sy ny biby fiompy — anisan' izany ny ampondra, ny soavaly, ny rameva (any amin' ny Tontolo Vaovao sy ny Tontolo Tranainy), ny osy, ny ondry, ary ny kisoa. Ny fandinihana iray dia nanatsoaka hevitra fa ny fifantenan' ny olombelona ny toetra maha fiompy dia mety nanohitra ny fiantraika haha ranoray ny fifanakalozana fototarazo avy amin' ny lambodia mankany amin' ny kisoa ary namorona "nosim-pamolahana ho fiompy" ao amin' ny zenôma. Toy izany koa no azo nitranga tamin' ny biby fiompy hafa. Ny saka sy ny alika no biby fiompy fahita matetika.

 Jereo koa 

 Fiompiana
 Fambolena
 Famolahana zavamaniry ho famboly
 Toekarena
 Biby