Jeôgrafian' i Madagasikara

vignette
Ny jeôgrafian' i Madagasikara dia fandalinana ny nosy lehibe ao amin' ny tapany andrefana amin' ny Ranomasimbe Indianina. Aty amin' ny ila-bolan-tany atsimo no misy an' i Madagasikara, fahefatra amin' ny nosy ngeza indrindra eto an-tany ny nosin' i Madagasikara, ao aorian' i Groenland, Ginea Vao ary Borneo. Ny lakandranon' i Mozambika no manasaraka azy amin' i Afrika. 400 km ny elanelan' i Mozambika sy Madagasikara. 1 580 km ny halavan' i Madagasikara avy any atsimo ka hatrany avaratra ary 580 km ny sakany avy any atsinanana ka hatrany andrefana.

Misy tangorom-bohitra mizara ny nosy makany avaratra hatrany atsimo. Ny salasalan-kalavan' ireo tendrombohitra ireo dia misy 1200-1500 m eo ho eo. Any amin' ny farirta avaratr' i Madagasikara no misy ny tendrombohirta Tsaratanana (na Maromokotro) izay manana haambo 2 876 m. Misy farihy maro ny eto Madaasikara ka ny farihy ngeza indrindra dia ny Farihin' Alaotra, manana velarana 182 km2.

 Vohon' ny tany sy ny rano 

 Ny vohon' ny tany 
Any atsinanana dia misy lemaka tery kely haavo misy ny lakandranon' ny Pangalana manana toetany be orana any avaratra hatrany atsimo. Ny havoana dia maka 60 % n' ny velaran' i Madagasikara. Ny toerana avo indrindra eto Madagasikara dia i Tsaratanana any amin' ny faritanin' Antsiranana, izay manana haavo 2 876 m.

Ireto ny tendrombohitra avo eto Madagasikara:

 Maromokotro
 Ankaratra
 Andringitra

 Ny rano 

 Farihy eto Madagasikara 
Ny farihin' Alaotra no farihy lehibe indrindra ao Madagasikara. Ny halalin' ny toerana lalina indrindra amin' io farihy io dia 1,5 m monja. Ny lanjan' ny ranon' ny farihin' Alaotra dia eo amin'ny 930 tapitrisa taonina eo ho eo (0,93 km3). Noho ny fikaohan' ny tendrombohitra manodidina dia nihafeno fasika ilay farihy, ka izany no anisan' ny antony tsy mahalalina io farihy io.
FarihyVelarany HaDistrikaAlaotra22 000AmbatondrazakaKinkony8 500MitsinjoItasy4 200SoavinandrianaAntsohary3 950MitsinjoBemamba3 825AntsalovaIhotry3 475MorombeRéserve de Tsiazompaniry3 200AmbatolampyBendrony3 050MaevatanànaAndranomena3 025Belo amoron'i TsiribihinaAmparihibe2 625MaevatanànaHima2 650Belo amoron'i TsiribihinaTsimanampetsotsa.2 300BetiokyTsibirahy2 200BesalampyAmpahana2 175Antalaha (L)Masama2 075AntsalovaRéserve de Mantasoa2 050ManjakandrianaNosy-Ve2 010ToamasinaAnalampotsy2 000Nosy-VarikaAnony2 000TaolanaroFitambarany77 310

 Ny ony sy ny renirano 
Ireto ny renirano sy ny ony lehibe sasany eto Madagasikara:

 Ambalona, Ambato, Andranotsimisiamalona, Androranga, Anjobony, Antainambalana,
 Bemarivo, Besokatra, Betsiboka, Bombetoka,
 Fanambana, Faraony, Fiherenana
 Ikopa, Ihosy, Ifasy, Imaloto, Irodo, Ivoloina, Ivondro
 Jabo
 Linta, Lokoho, Loky
 Maevarano, Mahajamba, Mahajilo, Mahavavy, Mahavavy Atsimo, Manajeba, Mananjary, Manambaho, Manambato, Manambolo, Manambovo, Manampatrana, Mananara, Mananara Atsimo, Mandrare, Mangarahara, Mania, Mangoky, Mangoro, Maningory, Maningoza, Marimbona, Matitanana, Matsiatra, Menarandra., Morondava,
 Namorona, Nosivolo,
 Onibe, Onilahy, Onive,
 Rianila,Ramena,
 Saharenana, Sahatavy, Sakaleona, Sakanila, Sahamaitso, Sahatandra, Sakay, Sakeny, Sambirano, Sandrananta, Sandrangato, Sandratsio, Simianona, Sisaony, Sofia
 Tandra, Tsiribihina, Tsaratanana,
 Zomandao

 Zavamaniry sy biby 
I Madagasikara, izay nisaraka tamin' i Afrika nandritra ny 100 tapitrisa taona mahery, dia lasa nonenana biby sy zavamaniry tsy hita any amin' ny toeran-kafa: eo amin' ny 85 % amin' ny karazan-javamaniry sy 90 % amin' ny karazam-biby eto izany.

 Zavamaniry 
vignette|Zaha
Ny 21,9 % amin' ny velaran' i Madagasikara (13 tapitrisa ha) fotsiny no misy ala. Ankoatry ny faritra rakotra ala any avaratra, dia efa ala naniry taty aoriana no sisa.

Ny morontsiraka andrefana dia ahitana ala honko, izay hita koa tsindraindray any amin' ny morontsiraka avaratra-atsinanana sy atsimo-atsinanana. Ny hivoka no manjaka any amin' ny faritra andrefana ary ny zavamaniry misy tsilo an-tany efitra no mandrakotra ny faitra atsimo-andrefana.

Isan-karazany ny zavamaniry malagasy, izay misy karazana miisa 8 500 hatramin' ny 12 000 arakaraka ny tombana, ka hita indrindra ny karazana ôrkidea maherin' ny 1 000, ary 6 amin' ny karazana zaha (na reniala) miisa 8 maneran-tany. Hita sy avy eto Madagasikara ny ravinala (Ravenala madagascariensis) sy ny elamboronala na monongo (Delonix regia), izay ambolena manerana ny faritra mafana amin' izao tontolo izao.

 Biby 
vignette|Hira (biby)
Tombanana ho 100 000 mahery ny karazana biby tsy misy hazon-damosina eto Madagasikara. Ny bibikely dia fantatra fa misy karazana 850 mahery, izay saika tsy fahita firy ivelan' ny Nosy.
vignette|Trozona
Amin' ny karazana trondro maro, ny sasany dia misy poizina, toy ny trondro atao hoe Synanceia verrucosa sy Pterois volitans, izay mampiavaka ny ranomasina ao amin' ny Ranomasimbe Indiana sy Pasifika. Misy maro ny antsantsa, indrindra fa ny Carcharias taurus, ny Stegostoma fasciatum, ny Carcharhinus perezii ary ny Rhinobatidae.
vignette|185x185px|Dona
Maherin' ny 250 ny karazana biby mandady sy mikisaka eto Madagasikara, izay tsy misy any ivelany ny 95 % aminy. Ireo biby ireo dia ahitana karazana bibilava 60 eo ho eo, ny katsatsaka (Gekkota) karazany 60 sy karazana tana (Chamaeleonidae). Ny voay hany hita eto amin' ny Nosy dia ny voay Crocodylus niloticus izay be mpihaza ka lasa tsy fahita firy. Ny sahona sy saobakaka dia misy karazana 180 eo ho eo, ka 98 % dia tsy misy afa-tsy eto Madagasikara.

Karazana vorona 260 eo ho eo no fantatra fa misy eto Madagasikara, anisan' izany ny Phaethon rubricauda.
vignette|186x186px|Fosa
Misy karazana sy zana-karazana 150 eo ho eo ny biby misy nono. Ny karazam-barika misy eto dia samy atahorana ho lany tamingana: ny haihay (Daubentonia madagascariensis), ny babakoto na endrina (Indri indri), ny maky isan-karazany (Lemuridae), ny tsidiala (Allocebus trichotis), ny tsidika (Cheirogaleus milii), ny tsitsihy (Cheirogaleus major), ny matavirambo (Cheirogaleus medius) ary ny tsidy isan-karazany (Microcebus). Ny fosa, izay biby mpivoaka alina, dia isan' ireo biby tsy fahita afa-tsy eto amin' ny Nosy.

 Harena an_kibon'ny tany 
Nikela,grafita,vatosoa(safira sy robina),volamena,sans...

 Toekarena 

 Nosy sy morontsirak' i Madagasikara 

 Nosy 
Ireto ny nosy sasany eto Madagasikara:
 Nosy Be
 Nosy Barren
 Nosy Boraha
 Nosy Antsoha
 Nosy Hara
 Nosy Mangabe
 Nosy Tanikely
 Nosy Ve
 Nosy Mitsio
 Nosy Vao
 Nosy Iranja
 Nosy Mangiho
 Nosy Manitse

 Nosy Juan de Nova (na Nosy Kely)
 Bassas da India (na Nosy Bedimaky)
 Nosy Europa (na Nosy Ampela)
 Nosy Glorieuses (na Nosy Sambatra)

 Saikanosy 
Ireto ny saikanosy sasany eto Madagsikara:
 Saikinosy Ambato
 Saikinosy Ankify
 Saikinosy Masoala
 Cap Diego

 Helodrano 
Ireto ny helodrano sasany eto Madagasikara:
 Helodranon' Ambaro
 Helodranon' Ampasindava
 Helodranon' i Antongila
 Helodranon' i Baly
 Helodranon' i Bombetoka
 Helodranon' i Courrier
 Helodranon' i Diego Suarez
 Helodranon' Ivondro
 Helodranon' i Mahajamba
 Helodranon' i Narinda
 Helodranon' i St. Augustine
 Helodranon' i Tintingue

 Tanjona 
Ireto ny tanjona sasany eto Madagasikara:
 Tanjona Bobaomby
 Tanjona Belao
 Tanjona Masoala
 Tanjona Vilanandro
 Tanjona Vohimena

 Toetany 
vignette|Toetanin' i Madagasikara ankehitriny
Trôpikaly ny toetany amin' ny morontsiraka, toetanim-pehibe izy any atsinanana, trôpikaly maina izy any amin' ny morontsiraka andrefana sy atsimo, ary trôpikaly mangatsiaka izy any ampovoany. Ny tohi-drivodoza ny Ranomasimbe Indianina no mampisy ny alizay atsimo atsinanana, mihisaka araky ny fizaran-taona io alizay io.Ny toetany eo amin' ny faritra afovoany dia mangatsiaka amin' ny andro ririnina ary matimaty na mafana rehefa andro fahavaratra amin' ny volana Desambra; ny rotsak' orana eo amin' ny faritra afovoany dia antonontonony. Ny faritra andrefana dia manana toetany maina sady mafana mandavan-taona.

 Toetr'andro 
Manana fizaran-taona roa i Madagasikara: misy ririnina (maina) amin' ny volana Mey hatramin' ny volana Ôktôbra, sy fahavaratra (mando) amin' ny volana Nôvambra hatramin' ny volana Avrily. Miovaova arakaraky ny haabon-toerana ny toetrandro sy ny rivotra manjaka. Mandalo amin' ny morontsiraka atsinanana izao ohatra ny alizay, Noho izany dia manorana matetika ny any satria mbola misy an' Andringitra mitazona ny ankabeazan' ny hamandoana. Any amin' ny morontsiraka atsinanana izao no tena be orana indrindra aty Madagasikara (3 500 mm isan-taona).

Mandalo matetika amin' ny fahavaratra ny rivodoza avy any amin' ny nosin' ny Maskarena. Maimaina sy mangatsiatsiaka ny tany any andrefan' Andringitra amin' ilay alizay tsy tonga any. Mahatratra 1 400 mm ny orana latsaka any Antananarivo amin' ny ririnina, mety mangatsiaka be ny alina any fa tsy dia mivaingana matetika. Fa mety mivaingana ny rano rehefa miakatra any an-tampon-tendrombohitra. Amin' ny andro ririnina, ny lanitry ny renivohitra dia anisan' ny tena mazava (amin' ny tantera-kazavana) indrindra eto an-tany. Mbola maina noho ny ampovoany ny toetrandro any andrefana satria efa nilatsaka daholo ny hamandoan' ny alizay. 300 mm fotsiny ny tontalin' ny orana latsaka any Toliara mandritry ny taona

 Fizaràn-tany ara-panjakana 

 Faritany eto Madagasikara 
Lahatsoratra antsipirihany: Faritany eto Madagasikara.

Nizara ho faritany enina i Madagasikara hatramin' izay: Antsiranana, Antananarivo, Fianarantsoa, Mahajanga, Toamasina ary Toliara. Araka ny fiovana nisy anefa, nanomboka ny taona 2004, dia nozaraina ho faritra 23 i Madagasikara.

 Faritra ao amin' ny Faritanin' Antsiranana 
Misy faritra roa ny ao amin' ny Faritanin' Antsiranana, ka ireto avy izy ireo:

 Faritra Diana (misy distrika miisa 5)
 Faritra Sava (misy distrika miisa 4)

 Faritra ao amin' ny Faritanin' i Mahajanga 
Misy faritra efatra ny ao amin' ny Faritanin' i Mahajanga:

 Faritra Boeny (misy distrika miisa 6)
 Faritra Betsiboka (misy distrika miisa 4)
 Faritra Melaky (misy distrika miisa 5)
 Faritra Sofia (misy distrika miisa 7)

 Faritra ao amin' ny Faritanin' Antananarivo 
Misy faritra efatra ny ao amin' ny Faritanin' Antananarivo:

 Faritra Itasy (misy distrika miisa 3)
 Faritra Analamanga (misy distrika miisa 8)
 Faritra Bongolava (misy distrika miisa 2)
 Faritra Vakinankaratra (misy distrika miisa 7)

 Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toamasina 
Misy faritra telo ny ao amin' ny Faritanin' i Toamasina:

 Faritra Alaotra-Mangoro (misy distrika miisa 5)
 Faritra Analanjirofo (misy distrika miisa 6)
 Faritra Atsinanana (misy distrika miisa 7)

 Faritra ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa 
Misy faritra dimy ny ao amin' ny Faritanin' i Fianarantsoa:

 Faritra Atsimo-Atsinanana (misy distrika miisa 5)
 Faritra Amoron'i Mania (misy distrika miisa 4)
 Faritra Ihorombe (misy distrika miisa 3)
 Faritra Matsiatra Ambony (misy distrika miisa 7)
 Faritra Vatovavy (misy distrika miisa 3)
 Faritra Fitovinany (misy distrika miisa 3)

 Faritra ao amin' ny Faritanin' i Toliara 
Misy faritra efatra ny ao amin' ny Faritanin' i Toliara:

 Faritra Atsimo-Andrefana (misy distrika miisa 9)
 Faritra Anosy (misy distrika miisa 3)
 Faritra Androy (misy distrika miisa 4)
 Faritra Menabe (misy distrika miisa 5)

 Kaominina eto Madagasikara 
Tamin' ny taona 2015 dia niisa 1 693 ny kaominina eto Madagasikara.

 Ny mponina 

 Ny isan' ny mponina isam-paritra 
+Ireo faritra 22, miaraka amin' ny isan' ny mponina (tamin' ny 2004)Lah,AnaranaReniv,MponinaVelarana(km²)Hab, Mponina1DianaAntsiranana I485 80019 26625,22SavaSambava805 30025 51831,63ItasyMiarinarivo643 0006 99391,94AnalamangaAntananarivo-Renivohitra2 811 50016 911166,35VakinankaratraAntsirabe I1 589 80016 59995,86BongolavaTsiroanomandidy326 60016 68819,67SofiaAntsohihy940 80050 10018,88BoenyMahajanga I543 20031 04617,59BetsibokaMaevatanana236 50030 0257,910MelakyMaintirano175 50038 8524,511Alaotra-MangoroAmbatondrazaka877 70031 94827,512AtsinananaToamasina I1 117 10021 93450,913AnalanjirofoFenoarivo Atsinanana860 80021 93039,314Amoron'i ManiaAmbositra693 20016 14142,915Matsiatra AmbonyFianarantsoa I1 128 90021 08053,516Vatovavy-FitovinanyManakara1 097 70019 60556,017Atsimo-AtsinananaFarafangana621 20018 86332,918IhorombeIhosy189 20026 3917,219MenabeMorondava390 80046 1218,520Atsimo-AndrefanaToliara I1 018 50066 23615,421AndroyAmbovombe476 60019 31724,722AnosyTaolagnaro544 20025 73121,1

 Jereo koa 
 Tantaran' i Madagasikara
 Tananan' i Madagasikara
 Kolontsaina malagasy
 Fivavahana eto Madagasikara
 Fiteny eto Madgasikara
 Faritra eto Madagasikara
 Foko eto Madagasikara

 Bibliographie 
Institut National de la Statistique (INSTAT). (2023). Annuaire statistique de Madagascar. https://www.instat.mginstitut Nasional de la statistique (INSTAT),(2023). Annuaire statistique de Madagascar.https://www.instat.mg

Rajemison,H.(2015).Géographie de Madagascar.Antananarivo: Édition Ambozontany

Rajemison, H. (2015). Géographie de Madagascar. Antananarivo : Éditions Ambozontany.

Ministère de l’Aménagement du Territoire et des Services Fonciers. (2018). Atlas géographique de Madagascar. Antananarivo : MATSF.

UNESCO. (2021). Profil environnemental de Madagascar. Organisation des Nations Unies pour l’éducation, la science et la culture. https://www.unesco.org

Central Intelligence Agency. (2024). The World Factbook: Madagascar. https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/madagascar

Rakotondrazafy, M. (2020). Introduction à la géographie physique de Madagascar (Mémoire de licence, Université d’Antananarivo).
Sokajy:Jeografian'i Madagasikara