Fiteny malaiô-pôlineziana

Ny fiteny malaiô-pôlineziana dia sampana lehibe indrindra amin' ny fianakaviam-piteny aostrôneziana, fiteny ampiasaina hatrany andrefan' ny Ranomasimbe Indiana mamakivaky an' i Azia Atsimo Atsinanana, ka hatrany atsinanan' ny Ranomasimbe Pasifika. Ny fiteny hafa ao amin' io fianakaviana aostrôneziana io dia ao amin' ny vondrom-piteny fôrmôzàna izay ahitana sampana maro.

Tamin' ny taonjato faha-19 no nampiasana ny andian-teny hoe malaiô-pôlineziana, ka nenti-nanondro ny fitambaran' ny fiteny ao amin' io fianakaviana io, nefa tsy natao anisan' izy ireo ny fitenin' ny vahoaka atao hoe Melaneziana.

Izao ny zana-bondrom-piteny malaiô-pôlineziana:

 Fiteny malaiô-pôlineziana andrefana
 Fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana
Ilay Italiana Antonio Pigafetta izay niara-dia tamin' i Magellan tamin' ny diany manodidina ny Tany tamin' ny taona 1519 hatramin' ny 1522 no nahazoana ny voambolana tranainy indrindra ao amin' ny fiteny malaiô-pôlineziana roa, dia ny fiteny maley sy ny fiteny malagasy. Nahatsikaritra ny maha iray fianakaviana ireo fiteny roa ireo i Pigafetta.

 Fafana ampitahana ny fiteny malaiô-pôlineziana samihafa 
+Fiteny malagasy*(Madagasikara)Fiteny ma'aniany
(Indônezia)Fiteny maley (Indônezia,Malezia)Fiteny javaney tranainy (Indônezie)Fiteny seboanô na visaiana (Filipina)Tagalôga
(Filipina)Fiteny fotoniana
(Oalisy-sy-Fotona)Fiteny tahitiana
(Pôlinezia Frantsay)Fiteny fototra iraisanaisa, irayisa, eraisatu -sa, tunggalusaisatasitahi*esa, *isaroaruehduarwa, roduhadalawaruarua*duhatelotelutigatelutulotatlotolu, torutoru*telu(iz)aho, -koaku, -kuaku, -kuako, -koako, -ko-akô, akinau, avau, -kuau, vau*i-akuianao, -naohanyu, -nyuengkau, -kauko, ngko, koweikaw, -kawikaw, iyoakoe, keeoe*i-kahuizy, -nyhanye, -nyeia, dia, -nyasirasiyasiya, niyao-ia, iaona*si-ialanitralangitlangitlangitlangitidemrangira'i*langitvolanawulanbulanwulanbulanbuwanmirama'āva'e*bulanmasoandromateandraumatahariariadlawarâwlamahana*ha(n)dawandroandrauharidinaadlawarawao, asoao, mahana*qalejawalina(ka)malemmalamwengigab’igabibo, poo’ulipō*bengitaonatauntahuntahuntu'igtaôntaumatahiti*taquntanytanetanahtanahyutalupakere, kelefenua*tanaq, *taneqrano, (farihy)ranu, (danaw)air, (danau)wway, (ranu)tubig, (lanaw)tubig, (ilog)wvai, (namo)vai, pape*danum, (*wai)oranauranhujanudanulanùlanuaua*quzanvatowatubatuwatubatobatôfatu'ōfa'i*batuafoapuyapiapuykalayoapôyafiahi, auahi*hapuyhazo,kakazo, -kazo, alakakaw, jumpunkayu, hutanalaslasangkahôy, gubatla’au, 'arauru ra'au*kayuh, *alasravinarawendaunrondahondahonrau, laurau'ere, rao'ere*dahunvoawuabuahwwahbungabûngafuamā'a hotu*buaqtadytaditalitalipisilubidtaula, vavataura*talihvoronawurungburungmanuklanggamibonmanumanu*manukanaranangaran(nama) ngaranjenengngalanpangalaningoai'oa*ngayanolonaulunorang, (ulun)uwongtawotaòtangatata'ata*tau(lehi)lahyupulaki-lakilananglalakilalaketanetane*laki(vehi)vavy,viavywaweybini (épouse)wadon, wedokbabayebabaefafinevahine*bahi(z)anaka, zazaiaanakanakbatabatàtamatama, tamari'i*anaklohaulu'huluhuluuloulôuru, uluupo'o*quluvolowulubulubulubuhôkbalahibo, buhokfulu, furuhuruhuru, rouru*buhekhoditrakuditkulitkulitpanitbalâtkili, kiri'iri*kulittrano, (levo), valalewubalai (pavillon)balebalaybahayfalefare*humaq,*balaytafohapauatapatepatupbùbôngato, inakitapo'i fare*qateplalanalalanjalandalandalandaânala, retuara, 'ē'a*zalan(mi)hinana, homanakumanmakanmanganmokaonkàinkai, omaki'amu, tāmā'a*kaenmisotro, (minona)ngo’otminumngombemoinuminòminuinu*inum(ma)handro / masakanandruk(me)masakmasak(mag)lutolutòhkavi'eu, tunu, 'ama*tanek,*zakan(mi)tononutung(mem)bakartunusunugonihawtungia, tututunupa'a*tunu(ma)tory, mandrymandretidurturukaturogtulogmoe, moeruamoe, ta'oto*tidu(r)velonabelumhidupuripmabuhimabuhay, buhaymouriora*ma-hudipmatymateymatimatimamataymamatay, pataymatemate, pohe*mataymamonomanuh(mem)bunuhmatenimopataypumatayjiaka mateha'amate, ha'apohe*bunuq(ma)fanamalaingpanasmapanasinit, alimuotinit, banasmafanaahuahu, ve'ave'a*ma-panasfotsymahilakputihputihbutipùtihkengo, tea'uo'uo, teatea*ma-putiqmaintymaintemhitamirengitumitimuli, uri'ere'ere*ma-qitemvaowa’ubaruanyarbag'ôbagofou'āpī*ma-baquity, iny, iryiti, iruini, ituiki, ikukini, kanaito, ètotenei, tenateie, tena, tera*i-ni, *i-na

 Zana-tsam-piteny malaiô-pôlineziana 

 Fiteny malaiô-pôlineziana andrefana 
Ny fiteny malaiô-pôlineziana andrefana dia ireo fiteny aostrôneziana rehetra tenenina eto Madagasikara, any Azia Atsimo-Atsinanana an-tanibe, any Filipina, ao amin' ny Nosy Sunda Lehibe (anisan' izany ireo nosy kely mifanila aminy), any Bali, any Lombok, any amin' ny tapany andrefan' i Sumbawa, any Palau ary ny amin' ny Nosy Mariana. Satria tsy misy endri-javatra izay mamaritra tsara ny fiteny malaiô-pôlineziana andrefana ho zana-bondrona, dia nilaozan' ny fanasokajiana vao haingana izany.

 Fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana 
Ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana dia ahitana fiteny miisa 700 mahery, izay mizara ho fiteny malaiô-pôlineziana afovoany sy fiteny malaiô-pôlineziana atsinanana.

 Fiteny malaiô-pôlineziana afovoany 
Ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany dia tenenina any amin' ny Nosy Sunda Kely sy Maluku ao amin' ny Ranomasin' i Banda, any amin' ny faritra mifanitsy amin' ny faritany indôneziana any Nusa Tenggara Atsinanana sy Maluku ary ny firenena Timôro Atsinanana (afa-tsy ny fiteny papoana ao Timôro sy ny manodidina), fa miaraka amin' ny fiteny bima miitatra hatrany amin' ny tapany atsinanan' ny Nosy Sumbawa ao amin' ny faritanin' i Nusa Tenggara Andrefana sy ny fiteny sola ao amin' ny Nosy Sula any amin' ny zoro atsimo-andrefan' ny faritanin' i Maluku Avaratra. Ny nosy lehibe indrindra amin’ io faritra io dia i Sumbawa, i Sumba, i Flores, i Timor, i Buru, ary i Seram. Ny fiteny manan-danja indrindra amin' ny isa dia ny fiteny ngahy mbojo (fiteny bimana), ny fiteny fangaray any andrefan' i Flores, ny fiteny oabo meto any Timôro Andrefana, ary ny fiteny tetoma izay fitenim-pirenen' i Timôro Atsinanana.

Ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany dia fantatra amin' ny ankapobeny ho teny mahafaoka ireo fiteny tsy malaiô-pôlineziana atsinanana ao anatin' ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany-atsinanana, izay mamorona fatorana fa tsy zana-tsampana manan-kery. Maro amin' ireo endri-toetra aroso hamaritana ny fiteny malaiô-pôlineziana afovoany no tsy hita any amin' ny faran' ny faritra ara-jeôgrafia.

 Fiteny malaiô-pôlineziana atsinanana 
Ny faritra itenenanana ny fiteny malaiô-pôlineziana atsinanana dia manomboka amin' ny morontsirak' i Halmahera mamakivaky an' i Pasifika. Mbola mampiady hevitra ity zana-bondrona ity satria mifototra amin' ny porofo ara-boambolana fotsiny, tsy misy fanavaozana ara-peon-teny iombonana. Mifanohitra amin' izany kosa ireo sampana roa, dia ny fiteny halmahera amin' ny tapany atsimon' i Ginea Vaovao Andrefana sy ny fiteny ôseanika, izay samy voafaritra tsara amin' ny fanavaozana ara-peon-teny sy ara-boambolana, ary ekena eran' izao tontolo izao ho zana-bondrona manan-kery.

 Jereo koa 

 Ny fiteny fôrmôzana
 Ny fiteny ôseanika