Lolo vokatra

Ny lolo vokatra na lolovokatra dia olona nifoha ka velona indray aorian' ny fahafatesany, indrindra aorian' ny nandevenana azyRajemisa-Raolison Régis, "Lolovokatra", Rakibolana malagasy,   Ambozontany. 1985., nefa tsy raisin' ny havany intsony, araka ny lovantsofina sy ny finoana nentim-paharazana malagasy. Tsy mitovy amin' ny angatra na matoatoa izy ireo ary manana toerana manokana eo amin' ny fiheverana malagasy momba ny fahafatesana sy ny tsy fanajana ny fady ary ny lamina eo amin' ny fiarahamoninaDominique Somda, "Étrangers, esclaves, morts-vivants : des rumeurs et des secrets au Sud de Madagascar", journals.openedition.org, 2014. Matetika roahin' ny havany handeha lavitra ny lolovokatra.
Ampitahorin' ny lolovokatra  eny an-dalana ny olona raha mody alina. Tia mitaingin-tsarety hono ny lolo vokatra. Matetika no miady amin' izay sendra azy izy. Menatra hono izy raha  mahafantatra azy ilay olona sakanany. Tsy sahy mody izy ireny ka lasa olon-dia.

 Famaritana 
Eto Madagasikara, indrindra any amin' ny faritra atsimo sy atsimo atsinanana, ny teny hoe "lolo vokatsy" dia manondro fatin' olona nipoitra avy any anaty tany sy manana vatana azo tsapain-tanana sady mahay maneho fihetsika amin' ny velona. Faheno indrindra amin' ny fitantarana sy ny angona lovantsofina ankehitriny ny teny hoe "tanalasosa", izay indraindray ampiasaina amin' ny hevitra mitovy amin' ny hoe "lolovokatra"Randriamialy, "Légendes de Madagascar : les monstres", randriamialy.mondoblog.org, 2014 . Manantitrantitra ny loharanom-baovao etnôlôjika fa tsy fanahy mirenireny ny lolovokatra fa vatana sy fanahy, tsy toy ny angatra na ny matoatoa izay fanahy ao amin' ny tontolo tsy azo tsapain-tanana. Miovaova arakaraka ny fitantarana ny fanoritsoritana ny lolovokatra: misy ny milaza fa faty efa lo no mitsangana, ny sasany kosa milaza fa mitovitovy endrika amin' ny olona ihany izy ireo nefa misy famantarana mampanahy ny eny aminy. Izany rehetra izany dia maneho ny fahasamihafan' ny lovantsofina arakaraka ny toerana.

 Ny maty eo amin' ny finoana malagasy 
Aaraka ny finoana eo amin' ny fiarahamonina malagasy maro dia tsy tapaka avy hatrany noho ny fahafatesana ny fifandraisan' ny maty amin' ny velona fa mifindra tsikelikely mankany amin' ny satan' ny razana, ka izany tetezamita izany dia miankina amin' ny fanajana ny fombafombam-pandevenana sy ny fadyRaymond Decary, "La mort et les coutumes funéraires à Madagascar", www.persee.fr, 1964. Mety hisakana ny fidiran' ny maty ao amin' ny tontolon' ny razana ny tsy fisiana na ny tsy fahampiana na ny tsy fahombiazan' ny fombafomba tokony hatao amin' ny fandevenana ka hampiverena ny maty ho any amin' ny tontolon' ny velona indray tsy araka ny tokony ho izy. Maneho zavatra tsy ara-dalàna manerana ny tany aman-danitra eo anelanelan' ny fiainana sy ny fahafatesana ny lolovokatra, ary maneho ny fikorontanan' ny lamina ara-môraly sy ara-pombafomba.

 Faritra ara-jeôgrafia voakasika 
Ny fanadihadiana ataon' ny antrôpôlôga dia ahitana fitaterana fitantarana lolovokatra any amin' ny faritra atsimo sy atsimo-atsinanana amin' i Madagasikara, indrindra any Anosy sy Androy, fitantarana misy miovaova arakaraka ny toerana amin' ny faritra manodidina. 
Ahenoana fitantarana lolovokatra ihany koa ny faritra afovoany (Antananarivo sy ny manodidina) sy ny faritra atsinanana (Toamasina sy ny manodidina) ary ny faritra avaratra-andrefana (Mahajanga sy ny manodidina).
Hamafisin' ny mpikaroka fa tsy mitovy ny finoana momba ny lolovokatra eto Madagasikara izay tsy ranoray no tsy iraisan' ny Malagasy rehetra koa: misy foko na vondrom-piarahamonina manasongadina bebe kokoa ny fisian' ny maty mifoha miaraka amin' ny vatany, ny hafa kosa manantitra ny fisian' ny fanahy mirenireny.

 Antony mahatonga ny maty hifoha 
Ny antony tena voaresaka matetika mahatonga ny maty hifoha dia ny tsy fanajana ny fady ara-piarahamonina sy ara-pivavahana mandritra ny androm-piainana, izay manakana ny fahafatesana tsy ho feno tanteraka ara-pombafomba. Heverina ihany koa ho antony lehibe amin' ny fitsanganan' ny maty ny tsy fanarahana na ny tsy fahafenoan' ny fombafomba fandevenana azy, araka ny fitantarana voangon' ny etnôlôga.

 Fomba famantarana sy fombafomba 
Tsy ahitana firesahana momba fomba enti-mamantatra ny olona tsy mbola nandalo fahafatesana izay mety hanjary lolovokatra ny lahatsoratra akademika.

 Fizotran' ny fivokarana 

Ao amin' ny fitantarana nangonin' ny etnôlôga sy ny misiônera tamin' ny taonjato faha-19 sy tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-20 dia mivoaka avy ao am-pasana amin' ny alalan' ny fanosehana ny tany hiakatra ny lolovokatra. Matetika misy ny filazalazana fa miala hoazy ny tany, toa misy hery tsy hita maso manampy ny maty hivoaka nefa tsy misy ezaka manokana mifandanja amin' izany ataony. Lazaina indraindray fa voatosika na mitresaka ny vato na ny vatam-paty (raha misy) amin' ny fotoana fitsanganana amin' ny matyAstuti, Rita, Death, Ancestors and the Living Dead, Cambridge University Press, 2011, p. 45‑48.Piveteau, Jean, Les croyances funéraires à Madagascar, Journal de la Société des Africanistes, 1937..

 Fitsapana an' ilay olona niverina ho velona 
Ny fitantarana eny amin' ny fiarahamonina dia miresaka momba ny fitsapana toy ny fanolorana hena manta na masaka ho an' ilay atao hoe lolovokatra ny havany mba hahafantarana raha mbola manakaiky ny toetran' ny olombelona izy na tsia. Tsy voamarin' ny etnôgrafia anefa izany. Miombon-kevitra ny loharanom-baovao fa tsy raisin' ny fianakaviana ho voninahitra velively ny fiverenan' ny maty amin' ny endrika lolovokatra, fa henatra na loza mitaky fombafomba hampanjavonana azy na hampanalavirana azy.

 Fiafarana 
Ny lovantsofina sasany dia miresaka ny amin' ny tsingerim-piainan' ny lolovokatra izay velona imbetsaka (indraindray miisa fito: maty impito) alohan' ny hanjavonany amin' ny farany; izany dia adikan' ny mpikaroka ho angano fa tsy zava-misy tsikaritra.

 Fiheverana ankehitriny 

 Fiheverana ao amin' ny fitaovan-tserasera 

Ankehitriny dia litombonhatrany anjara toerana sahanin' ny fitaovan-tsarasera toy ny Facebook sy ny WhatsApp, ary ny sehatra fifampizaràna isan-karazany, amin' ny fanaparitahana fiheverana momba ny lolovokatra. Na dia tsy loharanom-pahalalana akademika aza ireo sehatra ireo dia mandray anjara amin' ny fanaparitahana sy ny fanovana ary ny fandrakofam-baovao momba ny fitantarana sy ny finoana ny fisian' ny lolovokatra. Ny fijoroana vavolombelona sy ny fanehoan-kevitra ary ny fifanakalozan-kevitra eo amin' ny tambajotran-tserasera dia maneho ny fahaveloman' ny finoam-bahoaka momba ny maty sy ny matoatoa ary ny lolovokatra, na dia tsy porofo mivaingana aza ireo.

 Fiheveran' ny antrôpôlôga 
Mampiseho ny fanadihadiana maro, anisan' izany ny an' i Raymond Decary, fa indraindray dia mifandray amin' ny taranjam-pirazanana nandevozina na amin' ny vondrona natao an-jorom-bala teo aloha ny tantaran' ny olona lazaina fa mifoha avy maty. Izany dia maneho ny fisian' ny ambaratonga tsy mitovy eo amin' ny fiarahamonina izay mbola maharitra ao amin' ny fisainan' ny Malagasy maro.
I Dominique Somda koa dia mandika ireo fitantarana ireo ho fanoharana mahakasika ny fiarahamonina, fanehoana ny disadisa mifandray amin' ny tantaran' ny fanandevozana sy ny fanilikilihana ary ny fahasarotan' ny fampidirana  ny vondrona sasany ho anisan' ny fiarahamonina.

Mihevitra ny antrôpôlôga fa ny fitantarana lolovokatra dia fitaovana natao hifehezana ny fitondran-tena sy hampahatsiahy ny vokatry ny fandikana ny fady ary hanamafy ny maha zava-dehibe ny fanajana ny fitsipi-piarahamonina. Manampy amin' ny fanehoana ety ivelany ny disadisa eo amin' ny samy vondrona koa ireo fitantarana ireo, sady natao hanazava ny anton' ny loza mitranga eo amin' ny fiarahamonina, ary manondro an' ohatra ny tompon' andraikitra amin' izany, nefa tsy mampiasa herisetra mivantana.

 Jereo koa 

 Angatra
 Fanahy
 Zômby
 Kinaoly
 Matoatoa
 Famadihana
 Fanahin' ny vatana
 Fivavahana amin' ny razana
 Fitsanganan-ko velona na fitsanganana amin' ny maty

 Rohy ivelany 

 "Les « lolo vokatra », les « walking dead » de Madagascar", generationvoyage.fr
 "Étrangers, esclaves, morts-vivants : des rumeurs et des secrets au Sud de Madagascar", journals.openedition.org
 "The Walking Dead: Madagascar’s Zombies", www.madamagazine.com
 "Découvrez les “lolo vokatra”, les zombies de Magagascar", www.septcollines.com
 "Légende: Tanalasosa", agir-avec-madagascar.over-blog.com
 "Atlantide", randriamialy.unblog.fr
 "Lolo vokatra", forum.serasera.org
 "Croyances sakalava", tanikomadagascar.com
 "Ranoro", razafimahazo.free.fr
 "Lolo vokatra ! efa nisy nahita ve?", forum.serasera.org

 Boky azo anovozan-kavitra 
 Raymond Decary, La mort et les coutumes funéraires à Madagascar, G.-P. Maisonneuve et Larose, 1962.
 Pierre‑Loïc Pacaud, Un culte d'exhumation des morts à Madagascar: le Famadihana, Collection : Espaces théoriques, 2003.
 Rita Astuti (dir.), Death, Ancestors, and the Living Dead: Learning without Teaching in Madagascar, Cambridge University Press, 2011.
 Dominique Somda, "Odeur des morts et esprit de famille (Anôsy, Madagascar)", journals.openedition.org
 Hélène Giguère, Des morts, des vivants et des choses: ethnographie d’un village de pêcheurs au nord de Madagascar, 2006.

 Loharano 
Sokajy:Finoanoampoana