Ziva

Ny ziva dia anisan' ny endrika isehoanan' ny fihavanana malagasy nataon' ny razambe taloha, izay mampifandray ny foko samy foko. Mazàna dia ziva avokoa no niavian' ny fihavanan' ny foko malagasy. Lasa mpifankatia noho ny velirano natao ny olona samy hafa foko ka toy ny mpihavana akaiky, nefa mifanompa na mifanozona ho mari-pisakaizana. Ny ompa ifanaovan' ny mpiziva dia sangy anehoany ny fifankatiavany ary ny foko mpiziva dia tsy maintsy mifanampy.

Mbola betsaka ny Malagasy mitazona ny fizivana ankehitriny. Tany am-boalohany dia endrika fihavanana vita amin' ny fianianana izany, ka voafatotra amin' izany ny foko nanao azy sy ny taranany. Ny tena vontoatin' ity fomba ity dia ny tsy hisian' ny ady eo amin' ny samy foko. Amin' ny lafiny ara-piarahamonina, ny ziva dia mametraka fifandraisana akaiky eo amin' ny mpikambana ao amin' ny foko roa mpiziva, izany dia  miteraka voka-tsoa.

 Ny voambokana ampiasaina hilazana ny hoe ziva 
Maro ny teny ilazana ny hoe "ziva" amin' ny teny malagasy arakaraka ny faritra aleha eto Madagasikara, ka anisan' izany ireto tanisaina manaraka ireto: 
Ziva sy lohateny, hoy ny Njoaty Antakarana
Ziva-lohateny fanjivana – zaka vala, hoy ny Tsimihety
Ziva, hoy ry zareo avy ao Ambongo Morondava
Ziva hoy ny Sakalava
Tsy maty manota - lohateny (fifanekem-pokonolona ), hoy ny Merina
Fañompa - soman-draza, hoy ny Tesaka
Olo-miray fañompa, hoy ny Antemoro

 Fihavanana isam-poko tamin' ny alalan' ny ziva 
Indro kosa ny isam-poko manana fihavanana amin' ny alalan' ny ziva, fa izany no hahafataran' ny maro azy amin' ny ankapobeny.

 Foko mpiziva any avaratra 
Ny Vazimba dia mpiziva amin' ny Beosy sy ny Makoa;
Ny foko Antañandrano na Tanandrano dia mpiziva amin’ ny Beosy sy ny Betsileo
Ny Kanjemby, izay Vezo avy amin’ ny tapany avaratra amin' i Tambohorano, faritanin' i Mahajanga, dia mpiziva amin' ny Sandrangoasty avy ao Kinkony.
Ny Kanjemby avy ao Besalampy dia mpiziva amin' ny foko Maromena avy ao Besalampy ihany sy ny Beosy
Ny Kanjemby amin’ ny faritra amorontsiraka dia mpiziva amin' ny Antalaotra sy Kômôriana (Ajojo)
Mbola ao Besalampy ihany, ny Kanjemby dia mpiziva amin' ny taranaky ny Tsianova
Ny Maromena ao Besalampy dia mpiziva amin' ny taranaky ny Manonga
Ny taranaky ny Manonga dia mpiziva amin' ny taranaky ny Marolahy
Ny taranaky ny Andrafanga dia mpiziva amin' ny taranaky ny Kinfotso
 Ny taranaky ny Tsimanondriky dia mpiziva amin' ny Vezo sy ny taranaky ny Andrafanga
Ny Sandrangoasty avy ao Mintsijo dia mpiziva amin' ny Kanjemby avy ao amin’ ny helondranon’ i Maroambitsy, ny Matihazo, sy ny Tambondro Avaratra ary ny Jongoa;
 Ny Matihazo dia mpiziva amin' ny Antemamaliky ao Mintsinjo;
 Ny Antirengy dia mpiziva amin' ny Mandravà avy ao Soalala.
 Ny Manañadabo, ankilany ary ny Betsiboka, andaniny, dia mpiziva amin' ny Marolaka
 Ny Marotokiky dia mpiziva amin' ny Tsiaronjy na Tsaronjy
 Ny Sambarivo dia mpiziva amin' ny Tongoa

 Ziva avy amin' ny foko tsimihety 
Ny Antevongo tambohitsy dia mpiziva amin' ny Antevinañy tompon’ny vinàñy
Ny Zafindrano (taranaky ny rano) dia mpiziva amin' ny Zafindravoay (taranaky ny Voay)
Ny Zafindramahavita dia mpiziva amin' ny Jongoa (Sakalava)
Ny Antotolàny (tokotelo) dia mpiziva amin' ny Antelampy (avy amin’ ny Vato) sy ny Makoa
Ny Antakarana dia mpiziva amin' ny Anjoaty sy ny Zafitsimeto
Ny Betsimisaraka dia mpiziva amin' ny Betsileo
Ny Sihanaka dia mpiziva amin' ny Betsileo sy ny Makoa
Ny Marofotsy, avy ao amin’ ny foko Sihanaka dia mpiziva amin' ny Sakalava Manañadabo
Ny Betsileo dia mpiziva amin' ny Antesaka, indrindra fa ny Tesaka Rabehavana, izay zivan' ny Makoa sy ny Betsimisaraka
Ny Betsileo Antañandro dia mpiziva amin' ny Beosy

 Tsy dia mampiasa ny atao hoe ziva ny foko merina 
Ny foko merina dia tsy nahalala, na niniana tsy mampahalalaina ny atao hoe ziva (mety anisan’ ny tetik’ ady mahery hanokana-monina azy ireo izany). Nefa ara-tantara dia mpiziva amin' ny Vazimba sy Makoa izy ireo. Eo koa ny Antehiroka taranaka Vazimba dia mpiziva mpiziva amin' ny zanak’ Andriana, ary lohateny amin’ ny Ajojo. Ny Merina ihany koa dia mpiziva amin' ny Sakalava Boeny. Ny manamarina izany, ka voasoritra tsy hay fafana, dia ny fiteny ao Imerina, raha sendra misy olona maty, ka ataony hoe "Sakalava robaka". Raha tsy mpiziva ry zareo fahiny dia tsy ho nitoetra mihitsy io fombam-pitenenana io. Io ilay fañompa ifamatoran' ny mpiziva.

 Foko mpiziva any atsimo 
Ny Antemoro dia ziva na lohateny (na fañompa) amin’ ny Makoa,
Ny Anakara dia fañompa amin’ ny Antevandrìka
Ny Antevandrìka dia fañompa amin’ ny Zafiraminia
Ny Antesaka dia fañompa amin’ ny Betsileo sy ny Mahafaly
Ny Sahafero dia ziva amin’ ny Rabehava
Ny Tiara dia ziva amin’ireo Bara Tevohobe
Ny Bara dia ziva amin’ ny Manendry, izay taranaka Vazimba
Ny Tanôsy dia mpiziva amin' ny Tandroy,  sy ny Tandramanàka
Ny Telamaro dia mpiziva amin' ny Tandramanàka
Ny Temananteny dia zivan' ny Betsileo
Ny Tandroy dia zivan' ny Tanôsy
Ny Ivondrobe dia zivan' ny Karimbola
Ny Masikoro dia mpiziva amin' ny Tokobeitelo
Ny Mahafaly dia ziva amin’ ny Tanôsy sy ny Tesaka
Ny Sianamavo dia mpiziva amin' ny Tetsiraraka
Ny Tevohitse dia mpiziva amin' ny Tameantsoa
Ny Temaromainty dia mpiziva amin' ny Tambohitse
Ny Temitongoa dia mpiziva amin' ny Renelime
 Ny Makoa dia mpiziva amin' ny Temoro, ny Betsileo, ny Merina ary koa ny Antimahôry (izay tonga avy any Mayotte any amin' ny Vondro-nosy Kômôro).
Ny Zaramanaga dia ziva amin’ireo Tesaka sy Temoro.

Amin' ity Nosy ity dia fihavanana nataon' ny razambe miray taloha ny ziva, ka nahatonga azy ireo ho mpifanompa miray teny, lohateny, ziva, somandraza, zakalava, sy ny sisa tsy voalaza, fa ireo rehetra ireo dia fantatra amin' ny teny hoe ziva avokoa ka nahatonga ny fihavanan' ny razan' ny Malagasy teo aloha tsy rava.

 Ohabolana 

 Ziva tsara toetra ka mihoatra ny iray tampo.

 Jereo koa 

 Fatidra
 Dina
 Velirano
 Kabary
 Tsitsika

 Fihavanana
 Foko valo ambin' ny folo

 Rohy ivelany 

 Lahatsoratra amin'ny teny frantsay: Ny ziva
 Jobily Rakotoson, "Ziva", airelle-r-communication.blogspot.com
 Jobily Rakotoson, "Ziva", tanikomadagascar.com

 Loharano sy fanamarihana 

 Ny ampahany amin' ity lahatsoratra ity dia niainga avy amin' ny lahatsoratra nataon' i Jobily Rakotoson mitondra ny lohateny hoe "Ziva"

Sokajy:Kolontsaina malagasy