Paska jiosy

Ny Paska jiosy na Paka jody izay atao hoe Pesa'h amin' ny teny hebreo dia fety lehibe amin' ny Jiosy izay ankalazana sy ahatsiarovana ny fialan' ny Zanak' i Isiraely avy tao Ejipta sy ny niampitan' izy ireo ny Ranomasina Mena teo ambany fitarihan' i Mosesy (na Môizy); izany dia voatantara ao amin'ny Bokin' ny Eksôdôsy ao amin' ny Baiboly. Ankalazaina isan-taona anatin' ny fito na valo andro manomboka amin' ny faha-14n' ny volana Nisana amin' ny filentehan' ny masoandro ny Paska jiosy na Pesa'h. Tsy afangaro ny Pesa'h sy ny Paska kristiana.

 Anaran' ilay fety 
Avy amin' ny teny latina hoe pascha izay avy amin' ny teny hebreo hoe פֶּסַח / pesa'h na pesa'kh, izay midika hoe "fandalovana eo ambony" ny teny nogasina hoe paska na paka. Izany dia mampahatsiahy ny nandalovan' ny fahafatesana teo ambonin' ny tranon' ireo Hebreo ka tsy namely afa-tsy ny voalohan-teraky ny Ejipsiana nandritra ny fisehoan' ny loza folo tao EjiptaPhilippe Haddaddate - mars 2013, « Le Seder de Pessah »  [archive], sur Akadem..

 Ny Pasaka jiosy araka ny Baiboly 

 Ny Pasaka jiosy araka ny Testamenta Taloha 
vignette|305x305px|Miainga avy ao Ejipta ny Israelita, nataon'i David Roberts, taona 1828.
Fitambarana fankalazana roa samy voalaza ao amin' ny Testamenta Taloha ny paska jiosy.

Ny voalohany dia ny fanaovana fanatitra amin' ny andron' ny Pesa'h (hebreo: kornban pesa'h) anaovana sorona ondrilahy kely iray taona tsy misy kilema izay tanterahin' ny loham-pianakaviana amin' ny harivan' ny faha-14n' ny volana Aviva (na Abiba na Nisana). Talohan' ny namelezan' ny loza fahafolo an'i Ejipta no nandidian' Andriamanitra ny hanatanterahana izany mba hiarovana izay manatanteraka izany. Natsatsika ny henan' ilay ondrilahy kely ary tsy misy masirasira (na lalivay) ny mofo hanina miaraka aminy (hebreo: matzot) sady nafangaro anana mangidy. Natao eo amin' ny tolam-baravarana ny ran' ilay zanak' ondry mba ho famantarana satria hoy Andriamanitra tamin' izay: "ho fantaro izany ra izany ary izaho handalo eo amboninareo (hebreo: וּפָסַחְתִּי עֲלֵכֶם / ufasa'hti alekhem); ny loza dia tsy hahazo anareo"Jereo Eksodosy 12.1-13; 13.4 sy Deoteronomia 16.1..

Ny faharoa dia fankalazana ny mofo tsy misy masirasira (hebreo: hag haatzot) izay ahatsiarovana ny fivoahana avy ao Ejipta. Maharitra herinandro ny fankalazana sady tsy azo ihinanana mofo misy masirasira. Tsy tokony hitahiry masirasira (na lalivay) (hebreo: hametz) ao an-tokantranony ny Hebreo na Jiosy tsirairay raha tsy te-hesorina tsy ho isan' ny vahoakan' Andriamanitra. Atao ho fivoriana masina ny andro voalohany sy fahafito Jereo: Eksodosy 12.14-20.. Tsy zavatra mifangaro sady tsy mitovy hevitra ny fetin' ny fandalovana sy ny fetin' ny mofo tsy misy masirasira Jereo: Eksodosy 12.14-20. na dia niara-notanterahina taorian' ny fivoahana avy any EjiptaEksodosy 12.11 sy Deoteronomia 16.3.. Tanterahina amin' ny harivan' ny faha-14n'ny volana voalohany ny paska jiosy, mba hankalazana ny fanafahana avy ao Ejipta. Ilay fety faharoa kosa dia ankalazaina mandritra ny fito andro manomboka amin' ny andro faha-15, sady mifandray amin' ny fitsimohan' ny ôrza sy ny fitsingerenan' ny fanombohan' ny fotoam-pambolena isan-taona; miaraka amin' io koa ny fanaovana fanatitra ny omera izay alaina amin' ny voaloham-bokatry ny fiotazana sy ny fijinjana voalohany ary isaina manomboka amin' io ny fito herinandro hanaovana izany fanatitra izany ka rehefa tapitra ireo herinandro ireo dia ankalazaina ny Fetin' ny Fijinjana (na Fetin' ny Loha-vokatra)Jereo : Eksodosy 23.15-16 ; Levitikosy 23.10-16 ; Nomery 9.1-12; 28.26..

Ny Paska jiosy dia notanterahina raha avy nandresy ny fahavalony i Jôsoa tao GilgalaJereo: Josoa 5.10; tsy misy resaka momba izany ao amin' ny Tanakh hatramin' izay ka hatramin' ny nanjakan' i Hezekia (Ezekiasa) sy Jôsia (Jôsiasa), na dia nankalazaina izany tamin' ny andron' i Samoela sy i Salômôna, araka ny Bokin' ny Tantara; izany elanelam-potoana izany dia mety ho vokatry ny fisarahan' ny firenena tamin' ny andron' ireo Mpitsara sy noho ny fanompoan-tsampy tafiditra tamin' ny andron' i Jerôbôama2Mpanjaka 23.21-23; 2Tantara 8.12-13; 30.1-27; 35:1-19.. Nisy fankalazàna hafa koa tamin' ny fiverenana tao Ziôna taorian' ny Fahababoana araka ny voalazan' ny Lalàna sy mba ho mariky ny firavoravoanaEzra 6.19-22.. 

 Ny Paska jiosy araka ny Testamenta Vaovao 
vignette|326x326px|Ilay Sakafo hariva farany, nataon'i Juan de Juanes, taona 1562.
Ny Filazantsara telo voalohany dia manambara fa ny teny hoe Pesa'h dia manondro, ho an' ny Apôstôly sy ho an' ny Fariseo, ny Paska jiosy sy ny fetin' ny mofo tsy misy masirasira ary ny fanatitra atao amin' ny andro paskaEncyclopedia Judaica 2008, Passover, The Gale Group, 2008 (vakio an-tranokala [tahiry]).. Araka ny Filazantsara sinoptika, dia nohomboana tamin' ny faha-15n' ny volana Nisana i Jesosy, tamin' ny andro voalohan' ny fety, ary ny Fiaraha-misakafo farany dia tamin' ny faha-14n'io volana io. Manan-danja amin' ny fivavahana kristiana io andro io fa nihinanan' i Jesosy sy ny mpianany ny paska sady nanaovan' i Jesosy lahateny fanazavana ny fahafatesany ho zavatra ilaina hahazoam-panavotanaMarka 14.22 sy 24.. Ny Evanjelin' i Joany anefa dia milaza fa nohomboana tamin' ny faha-14n' ny volana Nisàna i Jesosy, tamin' ny ora voatondro hanatanterahana ny fanatitry ny PaskaJoany 19.14 ; jereo koa18.28. ary ny fiaraha-misakafo farany dia tamin' ny faha-13n' io volana io. Tsy araka ny tena fanisana andro izany fahasamihafana izany fa araka ny hevitra teôlôjika tian' ilay evanjelistra havoitra, satria tiany haseho ho ilay zanak' ondrin' ny Paska i JesosyJoany 1.29 sy 19.36. voatsiahy ao amin'ny Encyclopedia Judaica 2008..

 Ny hevitr' ny mpanao fitsikerana ara-tantara 
Araka ny fomba fijerin' ireo mpanao fitsikerana ny Baiboly, lahatsora-dalàna avy amin' ny lovantsofin' ny mpisorona ny Paska jiosy izay natomboka tao Ejipta. Nampiditra ny fombafomba tranainy ny mpandrafitra ny Tanakh sady namadika izany ho ara-tantara sady nanisika azy ao amin' ny fitantarana ny fivoahana avy ao EjiptaJohn Van Seters, The Life of Moses: The Yahwist as Historian in Exodus-Numbers, Westminsters-Koks, 1994, p. 118..

 Jereo koa 
 Hebreo (mponina)
 Paska kristiana
Tetiandro hebreo

 Fetim-pivavahana jiosy: Rosh ha-Shana ("fiantombohan' ny taona"); Yom Kippur ("andron' ny famelan-keloka"); Sukkot ("fetin' ny trano lay" na "fetin' ny tabernakely"); Shemini Atseret ("valo andro fivoriana"); Simkhat Torah ("hafaliana ny amin' ny Lalàna"); Khanukka ("fetin' ny fanorenana"); Tu bi-Shevat ("dimy ambin' ny folo andron' ny Shevat"); Purim; Pesakh (Paska jiosy); Shavuot ("herinandro").

 Tsiahy: