Epistilin' i Paoly

Ny Epistilin' i Paoly na Epistola nosoratan' i Paoly na Taratasy nosoratan' i Paoly no ilazana ny epistily (na epistola) telo ambin' ny folo ao amin' ny Testamenta Vaovao, ao amin' ny Baibolykristiana, izay lazaina fa nosoratan' i Paoly. Misy amin' izy ireo ny nosoratana ho ana fiangonana. Misy kosa ny nosoratana ho an' olona manokana, dia ireo atao hoe Epistily pastôraly. Ny epistily kanônika tsy nosoratan' i Paoly dia atao hoe Epistily katôlika.

Tsy niandry ela ny nampidirana tao amin' ny kanônan' ny Soratra Masina ireo epistily ireo. Nanomboka tamin' ny faran' ny taonjato voalohany, ny ankamaroan' ny fiangonana kristiana dia nampiasa ireo lahatsoratra ireo tamin' ny litorjiany.

 Filaharana kanônika 
Ao amin' ny Testamenta Vaovao dia voalahatra avy amin' ny lava indrindra ka hatramin' ny fohy indrindra ireo epistily ireo.   
Anarana amin' ny teny malagasyAnarana amin' ny teny grikaAnarana amin'ny teny latinaFanafohezanaLavaFohyEpistily ho an' ny RomanaΠρος ’ΡωμαίουςEpistula ad RomanosRomRmEpistily voalohany ho an' ny KorintianaΠρος Κορινθίους Α'Epistula I ad Corinthios1 Kor1 KoEpistily faharoa ho an' ny KorintianaΠρος Κορινθίους Β'Epistula II ad Corinthios2 Kor2 KoEpistily ho an' ny GalatianaΠρος ΓαλάταςEpistula ad GalatasGalGaEpistily ho an' ny EfesianaΠρος ’ΕφεσίουςEpistula ad EphesiosEfesEfEpistily ho an' ny FilipianaΠρος ΦιλιππησίουςEpistula ad PhilippensesFilFilEpistily ho an' ny KolosianaΠρος ΚολοσσαείςEpistula ad ColossensesKolKolEpistily voalohany ho an' ny TesalonianaΠρος Θεσσαλονικείς Α'Epistula I ad Thessalonicenses1 Tes1 TesEpistily faharoa ho an' ny TesalonianaΠρος Θεσσαλονικείς Β'Epistula II ad Thessalonicenses2 Tes2 TesEpistily voalohany ho an' ny TimotyΠρος Τιμόθεον Α'Epistula I ad Timotheum1 Tim1 TmEpistily faharoa ho an' ny TimotyΠρος Τιμόθεον Β'Epistula II ad Timotheum2 Tim2 TmEpistily ho an' ny TitosyΠρος ΤίτονEpistula ad TitumTitTtEpistily ho an' ny FilemonaΠρος ΦιλήμοναEpistula ad PhilemonemFilemFil

 Fanasokajiaka ny epistily nosoratan' i Paoly 
Raha araka ny olona na ny vondron' olona nanoratana no heverina dia misy karazany roa ny epistily na taratasy nosoratan' i Paoly, dia ny epistily nosoratana ho ana fiangonana voatondro sy ny epistily nosoratana ho an' olona manokana.

 Epistily nosoratana ho ana fiangonana voatondro 
vignette|Sarintany maneho ny toerana nandefasana ny epistily paoliniana: Kôlôsia (Filemôna, Kôlôsiana), Tesalônika (Tesalôniana Voalohany, Tesalôniana Faharoa), Rôma (Rômana), Kôrinto (Kôrintiana Voalohany, Kôrintiana Faharoa), Galatia (Galatiana), Efesôsy (Efesiana, Timôty Voalohany, Timôty Faharoa), Filipy (Filipiana), Kreta (Titosy).|340x340px
Ireto avy ny epistily nosoratana ho ana fiangonana: 

 ny Epistily ho an' ny Rômana,
 ny Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana,
 ny Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana,
 ny Epistily ho an' ny Galatiana,
 ny Epistily ho an' ny Efesiana,
 ny Epistily ho an' ny Filipiana,
 ny Epistily ho an' ny Kôlôsiana,
 ny Epistily voalohany ho an' ny Tesalôniana (na Tesalônisiana)
 ary ny Epistily faharoa ho an' ny Tesalôniana (na Tesalônisiana). 

Manalasala ny mpikaroka maro ny maha an' i Paoly ny fanoratana ny Epistily ho an' ny Hebreo (na Hebrio).

 Epistily nosoratana ho an' olona manokana 
Telo ny epistilin' i Paoly nosoratana ho an' olona manokana hikarakara sy hitarika ny fiangonana izay atao hoe Epistily pastôraly: 

 ny Epistily voalohany ho an' i Timôty (na Timôte)
 sy ny Epistily faharoa ho an' i Timôty (na Timôte)
 ary ny Epistily ho an' i Titosy (na Tito).

Amin' ny mpandinika Baiboly sasany ny Epistily ho an' i Filemôna dia anisan' ny Epistily pastôraly fa amin' ny hafa kosa dia tsy izany.

 Fanasokajiana araka ny lohahevitra 
Ny fanasokajiana atao eto dia mifototra amin' ny fotokevi-dehibe iompanan' ny taratasy na epistily tsirairay, ka efatra ny sokajy azo amin' izany nefa misy boky hita amin' ny sokajy ara-dohahevitra roa: ny epistily eskatôlôjika sy ny epistily ho an' ny fiainan' ny fiangonana ary ny epistily pastôraly,  

 Epistily eskatôlôjika 
Maneho ny fanantenana kristiana sy ny fiandrasana ny fiverenan' i Kristy izay nampiavaka ny Fiangonana kristiana voalohany ireo epistily ireo.
 Epistily voalohany ho an' ny Tesalôniana
 Epistily faharoa ho an' ny Tesalôniana
 Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana

 Epistily ho an' ny fiainan' ny fiangonana 
Miresaka ny amin' ny famonjena sy ny fiainan' ny Fiangonana ireto taratasin' i Paoly ireto.
 Epistily ho an' ny Rômana
 Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana
 Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana
 Epistily ho an' ny Galatiana
 Epistily ho an' ny Filipiana

 Epistily pastôraly 
Ny epistily pastôraly dia iresahan' i Paoly ny amin' ny fandaminana ny fiangonana. Izy ireo no atao hoe vavolombelon' ny fifandimbiasana apôstôlika izay nipoiran' ny fisian' ny eveka, izay heverin' ny fiangonana katôlika sy ôrtôdôksa ho mpandimby ny asan' ny apôstôly. Misy ny manohitra ny maha soratr' i Paoly ny epistily roa ho an' i  Timôty. 
 Epistily voalohany ho an' i Timôty
 Epistily faharoa ho an' i Timôty
 Epistily ho an' i Titosy.

 Fanasokajiana ara-potoana 

 Epistilin' ny fifatorana 
Ireo epistily ireo dia nosoratan' i Paoly tany am-pigadrana tao Kaisarea (na Kaisaria) sy tao Rôma. Maneho ny anjara asan' i Kristy amin' izao rehetra izao izy ireo. Misy ny olona izay mihevitra fa tsy i Paoly no nanoratra azy ireo fa mpianany nanohy ny teôlôjiany.
 Epistily ho an' ny Kôlôsiana
 Epistily ho an' ny Efesiana
 Epistily ho an' i Filemôna

 Ny epistilin' ny Paoly very 
Misy taratasy nosoratan' i Paoly izay tsy ananana intsony nefa voalaza ao amin' ny epistiliny ao amin' ny Baiboly. Very ny taratasy nosoratany voalohany indrindra ho an' ny Kristiana tao Kôrinto izay voalaza ao amin' ny Epistily voalohany ho an' ny Kôrintiana (1Kor. 5:9)"Nanoratra taminareo teo amin'ny epistily aho mba tsy hiharoharoanareo amin'izay mpijangajanga" (1Kor. 5.9). Very koa ny taratasy fahatelo nosoratany ho an' ny Kristiana tao Kôrinto izay voaresaka ao amin' ny Epistily faharoa ho an' ny Kôrintiana (2Kor. 2:4)"Fa tamin'ny haben'ny fahoriana sy ny alahelon'ny foko no nanoratako taminareo tamin'ny ranomaso be, tsy ny hampalahelovana anareo, fa ny mba hahafantaranareo ny fitiavana izay itiavako anareo indrindra." (2Kor. 2.4). Toraka izany koa ny taratasy voalohany nosoratany ho an' ny Kristiana tany Efesôsy (na Efezy) izay ampahatsiahiviny ao amin' ny Epistily ho an' ny Efesiana (Ef. 3:3-4)"(...) fa fanambarana no nampahafantarana ahy ny zava-niafina, araka ny voasoratro tamin'ny teny fohifohy teo. Ary araka izany, raha mamaky ianareo, dia ho hainareo fantarina ny fahafantarako ny zava-niafina ny amin'i Kristy." (Ef. 3.3-4).. Toy izany koa ny taratasy nosoratany ho an' ny Kristiana tany Laôdikea (na Laôdikia) izay resahiny ao amin' ny Epistily ho an' ny Kôlôsiana (Kôl. 4:16)"Ary rehefa voavaky atỳ aminareo ity epistily ity, dia asaovy hovakina ao amin'ny fiangonan*'ny Laodikiana koa; ary vakionareo kosa ilay avy amin'ny Laodikiana." (Kol. 4.16)..

Inty ny lisitr' ireo epistily very ireo:

 ny Epistily taloha ho an' ny Kôrintiana (izay tsahivina ao amin' ny 1Kôr. 5:9);
 ny Epistily fahatelo ho an' ny Kôrintiana atao hoe Epistilin-dranomaso (resahina ao amin' ny 2Kôr. 2:4 sy 2Kor. 7:8-9);
 ny Epistily taloha ho an' ny Efesiana (ampahatsiahivina ao amin' ny Efes. 3:3-4);
 ny Epistily ho an' ny Laodikeana (izay resahina ao amin' ny Kôl. 4:16);

 Jereo koa 
 Epistily katôlika
Filazantsara
Testamenta Taloha
Apôkalipsin' i Joany
Asan' ny Apôstôly
Pseodepigrafa (Testamenta Vaovao)

 Tsiahy 
Sokajy:Epistilin'i Paoly