Bokin' ny Eksôdôsy

Ny Bokin' ny Eksôdôsy na Bokin' ny Eksaody dia boky faharoa ao amin' ny Tôran' ny Baiboly jiosy sy ao amin' ny Testamenta Talohan' ny Baiboly izay mitantara ny fanafahana ny Hebreo (na Hebrio) avy any Ejipta sy ny fivezivezeny tany an-tany efitr' i Sinay na Sinaia hatrany amin' ny tendrombohitra Sinay na Sinaia).  Hafohezina amin' ny hoe Eksôdôsy na Eksaody ny anaran' io boky io.

Maneho ny fisian' ilay Andriamanitra mpanafaka io boky io. Anisan' ny mandrafitra ny Pentateoka (boky dimy voalohany ao amin' ny Baiboly) ny Eksôdôsy.

 Ny fanoratana ny boky 

 Ny mpanoratra 
Tsy misy soratra na iray aza ao amin' ny Bokin' ny Eksôdôsy izay milaza ny olona nanoratra azy. Na dia izany aza dia milaza ny lovantsofina jiosy fa i Mosesy (na Môizy) izany mpanoratra izany, izay lazaina koa fa nanoratra ny boky efatra hafa (Genesisy na Jenezy, Levitikosy na Levitika, Nomery na Fanisana, Deoterônômia na Deoterônômy), ka iantsoana ny fitambaran' ireo boky ireo hoe "Boky dimin' i Mosesy" na "Boky dimin' i Môizy". Tsy manaiky izany ny mpikaroka maro ankehitriny. Noho izany dia nipoitra ny petra-kevitra momba ny fanoratana ny Pentateoka manontolo, ka ny fantatra indrindra amin' izany dia ny petra-kevitra ara-tahirin-kevitra.

 Ny fotoana nanoratana 
Ny mpanao heviteny sy ny mpikaroka tantara dia mihevitra fa nampandrina an-tsoratra tamin' ny taonjato faha-7 tal. J.K. na taty aoriana kokoa aza ilay boky, na dia mety marina fa nifototra tamin' ny loharano tranainy kokoa ny mpanoratra. Hatramin' ny faramparan' ny taompolo 1990 sy nandritra ny taompolo 2000 dia naroson' ny mpikaroka ny fiheverana fa azo antoka fa nangonina tamin' ny vanim-potoana persiana ny vontoatin' ny lahatsoratry ny Pentateoka, izany hoe teo anelanelan' ny taonjato faha-5 sy faha-4 tal. J.K.Christophe Nihan et Thomas Römer, Introduction à l'AT, p. 179, 182 na raha aloha indrindra dia teo anelanelan' ny taonjato faha-7 sy faha-6 tal. J.K."La filature d’un théologien suisse pour connaître l’origine de Dieu", entretien Thomas Römer, letemps.ch, 27 mars 2014.

 Anarana sy fanasokajiana ilay boky 

 Anaran' ny boky 
Ny teny hoe Eksôdôsy na Eksaody dia fanagasiana ny teny latina hoe Exodus sy ny teny grika hoe Ἔξοδος / Eksodos, izay azo adika hoe "fivoahana", izany hoe fivoahana miala amin' ny tanàna iray. Mitantara ny fivoahan' ny  Zanak' i Israely avy any Ejipta tokoa io boky io. Ao amin' ny Tanakh (Baiboly hebreo) anefa dia atao hoe שְׁמוֹת ספר / Sefer Shemot  ("Bokin' ny Anarana") ny fiantsoana azy noho izy manomboka amin' ny andian-teny hoe Welleh Shemot, izay midika hoe "Indreto ny anarana", izany hoe ny anaran' ny zanak' i Israely nivoaka avy any Ejipta.

 Fanasokajiana ny boky 
Ao amin' ny Tanakh (Baiboly hebreo) dia boky faharoa ao amin' ny sokajy voalohany atao hoe Tôrah ny Sefer Shemot, fa ao amin' ny Baiboly kristiana kosa dia anisan' ny Pentateoka ny Bokin' ny Eksôdôsy na Eksaody. vignette|201x201px|Fiampitana ny Ranomasina Mena, sary nataon' i Nicolas Poussin, 1634

 Firafitry ny boky 
Misy fizaràna telo lehibe ny Bokin' ny Eksôdosy:

 Fiomanana amin' ny fivoahana an' i Ejipta 
Ny fizaràna voalohany dia mitantara ny fanandevozana nahazo ny Zanak' i Israely, ny fiantsoana sy fanendren' Andriamanitra an' i Mosesy (na Môizy), ny loza folo tao Ejipta, ary ny fihinanana ny zanak' ondry tsy misy kilema tamin' ny Paska.

 Fivoahana avy ao Ejipta sy ny fizorana mankany Sinay 
Ny fizaràna faharoa dia ahitana ny fiaingana avy tao Ejipta, ny fiampitana ny Ranomasina Mena, ny hira fiderana nataon' i Mosesy, ary ny dian' ny Zanak' i Israely tao amin' ny tany efitra.
vignette|253x253px|I Mosesy mihazona ny vatofisaky misy ny Didy Folo, sary nataon' i Guido Reni, 1624

 Fanekem-pihavanana natao tao Sinay 
Ny fizaràna fahatelo dia mitantara ny fisehoan' ny fanatrehan' Andriamanitra tamin' i Mosesy na Môizy (Teôfania) sy ny nahazoana ny Didy Folo, ary ny lalànan' ny Fanekem-pihavanana. Mirakitra ny toromarika momba ny fanamboarana ny fitoerana masina (tabernakely na tabernakla), ny fitafiana masina sy ny fanokanana ny mpisorona koa izy. Ny Eksôdôsy dia mitantara ny fahotana nataon' ny Zanak' i Israely, ny fivavahana tamin' ny omby volamena, ny nanjeràn' i Mosesy ny vato fisaka misy ny Didy Folo sy ny fanomezan' Andriamanitra azy indray, ary ny fanavaozana ilay Fanekem-pihavanana.
 Jereo koa 

 Boky ao amin' ny Pentateoka:
 Bokin' ny Genesisy
 Bokin' ny Eksôdôsy
 Bokin' ny Levitikosy
 Bokin' ny Nomery
 Bokin' ny Deoterônômia
 Petra-kevitra momba ny fanoratana ny Pentateoka
 Petra-kevitra ara-tahirin-kevitra
 Petra-kevitry ny sombin-dahatsoratra
 Petra-kevitry ny fameno

 Fizaràna hafa ao amin' ny Testamenta Taloha:
 Bokin' ny Mpaminany
 Boky ara-tantara
 Bokim-pahendrena

 Testamenta Taloha
 Testamenta Vaovao

 Loharano sy fanamarihana 
sokajy:Bokin'ny Testamenta Taloha