Boky voalohan' ny Makabeo

Ny Boky voalohan' ny Makabeo dia boky ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny teny grika atao hoe Septoaginta na Septanta. Mitantara ny zavatra nataon' ny fianakaviana Hasmôneana nandritra ny tolona nataon' ny Jiosy ho an' ny fahaleovan-tenany teo anelanelan' ny taona 175 sy 135 tal. J.K. io boky io. Tsy hita ao amin' ny Baiboly jiosy amin' ny fiteny hebreo ny Boky voalohan' ny Makabeo. Boky deoterôkanônika izy ao amin' ny Baiboly katôlika sy ny Baiboly ôrtôdôksa fa apôkrifa kosa ho an' ny Prôtestanta.

 Fanoratana ny boky 
Asa soratry ny mpanindrahindra firenena ny Boky voalohan' ny Makabeo izay nosoratan' olon-tsy fantatra nafana fo tamin' ny fanohanana ny fianakavia-mpanjaka hasmôneana. Nifototra tamin' ny tahirin-kevitra ôfisialy ny fitantarany. Manodidina ny taona 100 tal. J.K. no nanoratana ilay boky, taorian' ny nahafatesan' i Simôna sy talohan' ny nidiran' i Pômpeio an-tsehatra tao Jerosalema tamin' ny taona 63 tal. J.K., satria miseho ho mankasitraka an' i Rôma ny mpanoratraÉdouard Will, Histoire politique du monde hellénistique, 323-30 av. J.-C., Éditions du Seuil, 2003 (1re éd. 1966-1967) (ISBN 978-2020603874), p. 326. Dikan-teny grika avy amin' ny soratra hebreo no endrik' io boky io voatahiry, angamba ny Horonan-tsoratry ny Hasmôneana izany, izay lazain' i Flavio Jôsefa fa fivakina tamin' ny vanimpotoan' ny Tempoly Faharoa.    

 Votoatin' ny boky 
Mitantara ny fikomian' ny Makabeo hatramin' ny fanombohan' izany fikomiana izany tao Jodea hanoherana ny mpanjaka seleokida ka hatramin' ny nanjakan' i Joany Hirkàno I ilay boky. Tantara niseho nandritra ny 40 taona izany.

Nandray ny lohahevitra maro hita ao amin' ny tantaran' ny Jody (na Jiosy) tany aloha ny mpanoratra, indrindra ny ao amin' ny Bokin' ny Deoterônômy (na Deoterônômia) ny amin' ny fitandremana ny Lalàna. Ny Lalàna no zava-dehibe indrindra amin' ny zavatra rehetra ka izany no nampisy ny tsy fifanarahana eo amin' ny mpitandrina ny Lalàna sy ny manohitra izany. Amin' ny mpanoratra dia voninahitra lehibe ny maty amin' ny ady mitam-piadiana entina hiarovana ny Lalàna, ary fanompoana an' Andriamanitra ny fanompoana ny tanindrazana.

 Jereo koa 
Olona

Makabeo
Hasmoneana

Boky ara-tantara prôtôkanônika

 Bokin' i Jôsoa (na Jôsoe)
 Bokin' ny Mpitsara
 Bokin' i Rota
 Boky voalohan' i Samoela
 Boky faharoan' i Samoela
 Boky voalohan' ny Mpanjaka
 Boky faharoan' ny Mpanjaka
 Boky voalohan' ny Tantara
 Boky faharoan' ny Tantara
 Bokin' i Ezra (na Esdrasa)
 Bokin' i Nehemia

Boky ara-tantara deoterôkanônika:

 Bokin' i Tôbia
 Bokin' i Jodita
 Boky voalohan' ny Makabeo
 Boky faharoan' ny Makabeo

 Loharano