Rainilaiarivony

Rainilaiarivony dia praiminisitra tao amin' ny Fanjakan' i Madagasikara, teraka tamin' ny taona 1828 tao Antananarivo ary maty tamin' ny taona 1896 tany Alzeria. Izy no nandimby ny rahalahiny Rainivoninahitriniony izay praiminisitra talohany nandritry ny telo ambin' ny folo taona.

Amin' ny maha praiminisitra azy dia niaro an' i Madagasikara amin' ny fitsiriritana pôlitikan' ny britanika sy frantsay. Nalaminy sy nataony matihanina ny tafika, nataony tsy maintsy ianarana ny sekolim-panjakana, ary namoaka lalàna mifototra amin' ny lalàna britanika izy. Nofeheziny tsimoramora ny fanao toa ny fanandevozana, ny fakàna vady maro ary ny fandroaham-bady. Namoaka lalàna mikasika ny fivadihan' ny Fanjakana ho kristianina izy tamin' ny andro nanjakan-dRanavalona II. Izy ihany koa no nitondra ny tafika malagasy tamin' ny ady nifanaovan' ny Hova sy ny Frantsay, ary naharo ny firenena hatramin' ny taona 1895. Naesorin' ny Frantsay teo amin' ny toerany i Rainilaiarivony izay natao sesitany any Aljeria frantsay, tany izay niambohoany tamin' ny volana Aogositra 1896.

 Fazazana sy fahatanorana 

I Rainilaiarivony dia teraka tamin' ny 30 Janoary 1828 tao Ilafy. Ny rainy, Rainiharo, dia mpitondra tafika ka i Rabodomiarana izay vadin' i Rainiharo no niteraka an' i Rainilaiarivony. Dimy taona taorian' izany dia lasa praiminisitra i Rainiharo, toerana izay nosahaniny nanomboka tamin' ny taona 1833 hatramin' ny taona 1852. Nandritry ny fotoana naha praiminisitra azy dia voafidy ho vadina mpanjaka i Rainiharo, fa notazoniny ho vadiny i Rabodomiarana araka ny fomba teo an-toerana izay manaiky ny fampirafesana. I Andriantsilavo izay raiben' i Rainilaiarivony dia mpanolotsain' ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Avy amin' ny fianankaviamben' Andaviafaratra i Rainilaiarivony sy ny havany, miaraka amin' ny fianankaviamben' Andrefandrovan' Ambohimanga, izay anisan' ny fianankaviana hova tena natanjaka indrindra tao Imerina tamin' ny taonjato faha-19. Izay andraikitra ambony tsy nomena ny Andriana dia lasan' ny Hova avy amin' ireo fianankaviambe roa ireo.

Tamin' izy enin-taona dia nianatra roa taona tao amin' ny sekoly roa nosokafan' ny London Missionary Society i Rainilaiarivony, sekoly izay natokana ho an' ny andriana ao amin' ny lapa-mpanjaka ao Antananarivo. Nakaton' i Ranavalona I ireo sekoly ireo tamin' ny taona 1836, fa mbola nanohy ny fianarany niaraka tamin' ny mpianatra be taona noho izy i Rainilaiarivony. Ary rehefa 11 na 12 taona izy dia nanapa-kevitra ny havany fa efa matotra tsara izy ka afaka hanao ny fiainany eto amin' izao tontolo izao. Nanomboka nividy sy nivarotra savony izy. Rehefa feno 14 taona izy dia nasaina hihaona amin' ny mpanjakavavy Ranavalona I. Nampiaiky volana an-dRanavalona izy ka nahazo ny "Voninahitra Fahenina". Nahazo ny "Voninahitra Fahafito" izy tamin' ny izy 16 taona. Nahazo ny "Voninahitra Fahavalo" sy "Fahasivy" izy tamin' izy 19 taona. Tsy mbola nisy teo aloha ny hafaingam-piakaram-boninahitra toa izany.

 Fianakaviana 
Tamin' ny taona 1848, dia nanambady i Rainilaiarivony izay efa 20 na 21 taona. Radilifera no nalainy ho anarany, ary nanaiky nanambady an' i Rasoanalina izy. Zaza enina ambin' ny folo no nentiny tam-bohoka nandritry ny fanambadian' izy roa ireo. Miampy an' ireo zaza ireo ny zana-dRasoanalina, Ratsimatahodriaka (Randriaka) izay niteraka talohan' ny nivadiany tamin' i Rainilaiarivony. Natsangan' i Rainilaiarivony ho zanany i Ratsimatahodriaka, ary nataony ho mpandimby azy, fa voapoizina ilay tovolahy ary maty noho ny fitsambikinana tamin' ny lavarangana.

Maro ny zanak' i Rainilaiarivony nahavita namelatra ny fahafahany feno. Ny zanany iray atao hoe Rafozehana dia matin' ny delirium tremens; ny zanany hafa atao hoe Ratsimandresy sy Ralaiarivony dia maty tanaty herisetra. Nalefa tany Frantsa i Randravalahy fa niverina talohan' ny nahazoany mari-pahaizana izy ka tsy fantatra izay tena niafarany. Nianatra ho dokotera Ramangalahy fa tratry ny aretina ka maty. Lasa mpanao heloka ny zanany telo mirahalahy: Rajoelina izay nandika ny lalànan' ny fireneny amin' ny alalan' ny fivarotana volamena antsokosoko amin' orinasa anglisy; i Penoelina izay nianatra tany Angletera alohan' ny niverenany teoto Madagasikara noho ny antom-pahasalamana; ary Ramariavelo izay namorona vondron-dahalo mamaky tranon' olon-tsotra. Maty noho ny fanalan-jaza ny iray amin' ny zanaka vavin' i Rainilaiarivony, ary ny sasany dia nanambady sady tsy nalaza teo amin' ny vahoaka.

 Mpitondra tafika 
vignette|290px|
Ny fahafatesan' ny praiminisitra Rainiharo tamin' ny volana Febroary 1852 dia namela ny mpanjakavavy tsy hanam-bady, tsy manana mpanoro hevitra ary tsy manana mpitondra tafika. Araka izany dia nahazo ny Voninahitra Faharoambinifolo avy amin' ny mpanjakavavy i Rainilaiarivony ho fiomanana amin' ny andraikiny ara-pôlitika sy ara-tafika. Taorian' izany dia naneho ny fitiavany tamin' i Rainilaiarivony ny mpanjakavavy. Nandà ilay tovolahy noho ny elanelan-taona, efapolo taona antitra noho izy ny mpanjakavavy, ary noho ny tsi-fahamendrehana mety ho vokatry ny fiarahana amin' ny sakaizan-drainy taloha. Nitana ny fihetseham-pony mandritra ny androm-piainany i Ranavalona, fa tsy naneho lolom-po noho ny fandavany ny hamaly azy ireo, ka naka an' i Rainijohary – izay manam-pahefana ambony iray hafa – ho vady. Tao anatin' ny herintaona, dia nomena an' i Rainilaiarivony izay 24 taona tamin' izany fotoana izany ny andraikitra hitondra tafika, ary nasandratra ho sekreteram-panjakana sy mpiambina ny tombon-kasem-panjakana ary mpanara-mason' ny mpitam-bolam-panjakana izy.

Taona maro talohan' ny nahafatesany, ny praiminisitra taloha Rainiharo dia nitondra tafika hifehezan' Imerina ny tany any atsimon' ny Nosy. Nahatonga ny fifanaraham-pitsaharan' ady tamin' ny foko Bara any atsimo ny fanafihana. Nomena fizakan-tena izy ireo mba ho foko anelanelan' ny Sakalava any andrefana ary ny Tanala sy ny Antemoro sy ny Antefasy ary foko hafa any atsimo atsinanana. Nikomy tamin' ny Merina ireo foko tatsimo-atsinanana ireo rehefa nahalala momba ny fahafatesan' i Rainiharo. Nandefa an' i Rainivoninahitriniony sy ny tafiny i Ranavalona mba hampitsahatra izany fikomiana izany ary koa mba hanavotra ny Merina voafahirano tao atsimo.Chapus & Mondain 1953, pp. 14–16.

Miaramila miisa iray alina manam-basy aman-tsabatra no tafika baikoin' ny rahalahiny. Mpitondra entana miisa valo alina, mpahandro sakafo ary mpanompo no nanaraka ny tafika. Olona iray alina no matin' ny miaramila Merina, ary araka ny lovantsofina dia nisy koa ny navarotra ho andevo tao Imerina. Naka andevo valopolo i Rainilaiarivony, ary maherin' ny 160 no andevo nalain' ny ralahiny. Na dia izany aza, nahomby tamin' ny fanajanonana ny fikomiana fotsiny ilay fanafihana, ary kely ny gejan' ny Merina manerana ny Nosy nandritry ny taonjato faha-19.

 Fanakanam-panonganam-panjakana voalohany 
Rehefa nitombo ho olon-dehibe Radama zanaky ny mpanjakavavy, dia lasa diso fanantenana tamin' ny isan' ny maty noho ny ady entin-dreniny sy ny fomba fanaovana ny fitsarana. Kivy amin' ny fandavana ny kolontsaina eorôpeanina ihany koa izy. Nifandray tsara tamin' ny vazaha mbola navelan-dRanavalona hijanona ao amin' ny lapa ity andriana ity, anisan' izy ireo i Jean Laborde sy i Joseph-François Lambert. Nifanaraka tamin' i Lambert mikasika ny fitrandrahan-tany Radama. Mihatra izay fifanarahana izay rehefa tonga nanjaka Radama. Io fifanarahana io dia manome an' i Lambert ampahan-tany lehibe sy zo tsy manam-paharoa mamoron-dalana, mitrandraka vato, ala ary koa zavatra hafa maro eo amin' ny Nosy. Tamin' ny volana Mey 1857, rehefa sivy amby roapolo taona Rainilaiarivony, dia nasain' i Lambert ny printsy Radama sy Rainivoninahitriniony sy Rainilaiarivony ary ny mpitondra tafika hafa maro mba hanongana an-dRanavalonaChapus & Mondain 1953, p. 22

Rehefa mby hanongana i Radama dia nilaza an' i Lambert i Rainivoninahitriniony fa mety tsy ho tohanan' ny tafika izy, ka tokony hajanona ilay tetika. Ny iray amin' ny mpitondra tafika dia nino fa nisy namadika tao ka nihevitra ny hiala maina tamin' ny alalan' ny fitoriana azy ireo amin' ny mpanjaka. Ny nataon' ny mpanjaka dia nandroaka ny vazaha ary nampisotro tangena ny mpitondra tafika merina izay tao anatin' ilay tetika. Tsy nampisotro tangena an-dRadama sy an' i Rainilaiarivony ary ny rahalahiny ny mpanjaka, satria mbola natoky azy ireo ny mpanjakavavy mandra-pahafatiny.

 Fanakanam-panonganam-panjakana faharoa 
Tamin' ny fahavaratry ny taona 1861 dia 33 taona i Rainilaiarivony. Nisy ny tombantombana mikasika ny olona handimby azy. Efa nilaza matetika ny mpanjakavavy fa ny zanany Radama, izay nanohana ny eorôpeanina, no handimby azy, na dia tsy ankasitrahan' ny mpiara-monina aza izany.  

Nanohana an-kinafinafina an-dRamboasalama, izay notononin' ny mpanjaka ho mpandova fanjakana tany aloha tany, ireo mpandala ny mahazatra. Ramboasalama dia tsy mbola nanantena ny hitaky ny lova nomena azy vetivety tany alohaOliver 1886, p. 87.. 

Araka ny fomba dia vonoina avokoa ireo olon-kafa afaka mitaky ny fitondram-panjakana rehefa mametraka ny mpanjaka vaovao. Nanohitra an' izany zavatra izany Radama II ka nangataka ny rahalahiny hanohana azy ho lohan' ny fanjakana amin' ny andro hahafatesan' ny mpanjakavavy. Fotoana vitsy talohan' ny nahafatesan-dRanavalona dia nasain' i Rainilaiarivony tao amin' ny lapan' ny Praiminisitra i Radama sy i Rainivoninahitriniony ka nasaina nametraka ny satroboninahitra tamin' ny mpanjaka eo anoloan' ny miaramila, ohatra ireny hoe efa maty ny mpanjakavavy. Nentina tao amin' ny lapa Ramboasalama ary noterena haneho mari-panohanana ampahibemaso an-dRadama.Chapus & Mondain 1953, p. 24.

I Rainilaiarivony no tompon' andraikitry ny tribonaly nitsarana ny mpanohana an-dRamboasalama. Voaheloka ho mpamadika izy ireo ary nomelohina amin' ny fandroahana miampy sazy hafa. Nasaina nonina tany Ambohimirimo miaraka amin-dramatoa Rasoaray vadiny – rahavavin' i Rainilaiarivony – i Ramboasalama, ary tany no nahafatesany tamin' ny volana Avrily 1862. Nofoanana ny sata maha praiminisitra an' i Rainijohary izay natao sesintany ka manela ny minisitra lefitra Rainivoninahitriniony ho praiminisitra tokana. Miaraka amin' izay koa dia nataon-dRadama II ho sefon-tafika i Rainilaiarivony.Oliver 1886, p. 88.

  Famoronana tany entina mpanjaka voafehy 
Tamin' ny naha sefon-tafika an' i Rainilaiarivony dia tsy dia nanao pôlitika firy izy nandritra ny taona nanjakan' ny mpanjaka vaovao, Radama II, satria nikarakara ny miaramila beba kokoa. Mandritra izany, ny tsi-fifanarahan' i Rainivoninahitriniony sy Radama dia lasa nitranga matetika noho ny fitondran' ilay mpanjaka fiovana be dia be izay tsy tena ankasitrahan' ny Andriana. Tonga tamin' ny faratampony izany tsi-fifanarahana izany rehefa te hamela ny adin' olon-droa ny mpanjaka Radama II. Ny mpanohitra izany adin' olon-droa izany dia nilaza fa ho lasa tany tsy misy fanjakana raha izany no mitranga. Nampisambotra ny menamaso (mpanoro hevitry ny mpanjaka) ny praiminisitra. Nasain' i Rainilaiarivony hitandro ny fandriampahalemana ao an-drenivohitra ny rahalahiny. Nefa kosa dia niharatsy ny fandehan-javatra, ka maty tamin' ny marain' ny 12 Mey ny manjaka Radama II izay voalaza fa nampanakendain' ny praiminisitra.

Tsy nilona tao amin' ilay fanonganam-panjakana i Rainilaiarivony, ka nanoro ny rahalahiny sy ny mpiara-monina tamin' ny mpanjaka sisa tavela izay nifampitolona noho ny haratsian' ny zavatra natao. Ny soso-keviny dia ny tsi-fananan' ny mpanjaka ho avy ny fahefana feno, fa tsy maintsy ankatoavan' ny Andriana. Neken' ny andriana hampiharina amin-dRasoherina izay vadin-dRadama II ny karazana rijan-teny naroson' i Rainilaiarivony. Tamin' ny fanjakana vaovaon' i Rainilaiarivona dia tsy maintsy nila fankatoavana avy amin' ny andriana ny mpanjaka vao afaka manameloka ho faty na mamoaka lalàna vaovao, ary noraràna ny fandravana ny tafika. Nohamafisina tamin' ny fanambadiana ara-pôlitikan' ny mpanjakavavy sy ny praiminisitra ny fizaram-pahefana vaovao.

Noho ny fifehezam-pahefana napetrak' i Rainilaiarivony mihatra amin' ny mpanjaka merina ho avy, dia zavatra lehibe kokoa noho ny fanonganam-panjakana ny fampanakendana an-dRadama II: ny fahafatesany no fiantombohan' ny fanjakana entin-kova manan-karena sy ny fihenan' ny fahefan' ny andriana izay nandova ny fahefany avy amin' ny raiamandreny ary ny hasin' ny sokajin' andriana manjaka.

 Praiminisitra 

 Fahatongavana teo amin' ny fahefana 

Kely fotsiny ny fotoana naha praiminisitra an' i Rainivoninahitriniony. Nahatonga ny andriana hanohitra azy ny herisetrany miaraka amin' ny fidarodarohana an-dRasoherina. Amin' ny naha mpitondra tafika an' i Rainilaiarivony dia nanandrana nanoro hevitra an-dralahiny izy, sady niezaka nandamina ny Sakalava nikorontana sy ny foko hafa izy, izay nahita mari-piraviravian' ny Fanjakana Merina tamin' ilay fanonganana. Novalian' ny praiminisitra tamin' ny fampijaliana manam-boninaihitra ambony sy tamin' ny fandrahonana an' i Rainilaiarivony tamin' ny sabany ireo ezaka ireo.Chapus & Mondain 1953, pp. 48–54.

Nanery an' i Rainilaiarivony haka ny toeran' ny rahalahiny praiminisitra ny havany mba hampitsahatra ny henatra entin' i Rainivoninahitrininony amin' ny fianankaviany. Rehefa nandanjalanja ilay hevitra i Rainilaiarivony dia nanatona an-dRasoherina miaraka amin' ilay soso-kevitra. Nanaiky ny mpanjakavavy ary nanampy azy tamin' ny fahazoana ny fanohanan' ny andriana tao amin' ny lapa. Tamin' ny 14 Jolay 1864 na herintaona kely taorian' ilay fanonganana dia noroahina i  Rainivoninahitrininony sady nisara-bady taminy i Rasoherina ary nanao sesitany azy tamin' ny taona nanaraka. Voatendry ho praiminisitra i Rainilaiarivony. Raikitra ny fifanarahana ary naka an-dRasoherina ho vadiny i Rainilaiarivony ary nanetry ny vadiny Rasoanalina ho vady faharoa. Nambarany tamin' ny namany – rehefa mby ho faty izy – fa tiany toa ny vadiny voalohany i Rasoherina. Tsy niteraka taminy ny mpanjakavavy nifandimy teo am-pahefana izay samy nalainy ho vady.Heseltine 1971, p. 120.

 Politika sy fiovana 

 Fifandraisana amin' ny any ivelany 

 Fionganana sy sesintany 
Sesin-tanin'ny Praiminisitra Rainilaiarivony any Alzeria (l'Illustration)|275px|thumb

Nahatonga ny Frantsay hampiantomboka ny Ady Hova-Frantsay faharoa ny fitsaharan' ny fifandraisana ara-diplômasia tamin' i Frantsa. Niafara tamin' ny Septambra 1895 ny Ady Hova-FrantsayThompson & Adloff 1965, p. 11. rehefa tonga tao Antananarivo ny miaramila frantsay ka nanomboka nitifitra ny lapan' ny mpanjaka amin' ny tafondro sy fitaovam-piadiana mavesatra izay nahagoaka ny tafon' ny Lapa ary nahafaty tandapa maro dia maro. Nandefa olona i Rainilaiarivony mba hitondra saina fotsy amin' ny mpitondra tafika frantsay ary hangataka ny fifonana. Dimy amby efapolo minitra taorian' izay izy dia nanampy azy ny zanany lahimatoa Radilifera, hangataka ny fepe-pileferana. Nekena avy hatrany izy ireo. Nanasonia fifanarahana manaiky ny sata maha-prôtektôraty frantsay an' i Madagasikara ny Mpanjakavavy Ranavalona III. Navela hijanona ao an-dapa ary hitantana an' i Madagasikara araka ny baikon' ny Frantsay ny mpanjaka sy ny tandapa.Chapus & Mondain 1953, p. 377

Rehefa voasonian' ny mpanjaka tokoa ny fifanarahana tamin' ny frantsay dia nesorina tamin' ny toerany i Rainilaiarivony. Ny minisitry ny raharaham-bahiny Rainitsimbazafy no voatendry ho mpandimby azy. Natao sesitany tany Alzeria i Rainilaiarivony na dia mbola nijanona volana maromaro tao Antananarivo aza izy. Tamin' ny 15 Oktobra 1895 dia gadra an-trano ny praiminisitra taloha, ary nambenan' ny miaramila soanagaly ny tranony tao Amboditsiry. Tamin' ny 6 Febroary 1896 dia niakatra tanaty sambo nankany Alger izy ary niala tamin' ny nosin-drazany. Niaraka tamin-dRatelifera zafikeliny sy mpandika teny iray ary mpanompo efatra izy. Tamin' ny 17 Marsa 1896 dia tonga tao amin' ny seranan' i Alger ny sambony ary ao no hipetrahany mandritra ny volana vitsivitsy mialoha ny fahafatesany.Chapus & Mondain 1953, p. 377.

Nametraka an' i Rainilaiarivony tao amin' ny faritanànan' i Geryville ny Frantsay, anisan' ny faritra simbasimba eo amin' ny tanàna. Voatendry ho mpanampiny ny mpiambina frantsay ataohoe Joseph Vassé, iray niandraikitra tamin' ny antsipiriany ny asan' i Rainilaiarivony nandritra ny sesi-taniny tao Alzeria.

Ny haranitan-tsainy sy ny fahaizany mandanjalanja ary ny fahaizany mitarika dia nahazoany fankasitrahana avy amin' ny olona maro nahafantatra azy, hatramin' i Le Myre des Vilers izay mahita azy ho sady fahavalo no namana. Rehefa nahare ny toe-piainany tao Alger i Le Myre des Vilers dia nandresy lahatra ny governemanta frantsay mba hitady trano fitoerana tsara kokoa. Araka izany dia nahita trano vaovao tao amin' ny Villa des Fleurs tao amin' ny faritanànan' i Mustapha Supérieur i Vassé, izay akaikin' ny trano onenan' ny mpanjakan' i Annam natao sesitany.

Nahafaly an' i Rainilaiarivony tamin' ny fiainany vaovao tao Alger ny hatsaran-tarehin' ny Villa des Fleurs ary ny fandraisan' olona azy tao Alzeria. Tsara laza tokoa izy tamin' ny olona ambony sata, izay nahalala azy ho olona tsara fanahy, nanan-tsaina, nalala-tanana ary nahafatifaty. Rehefa nisy fikomiana nanohitra ny Frantsay taty Madagasikara dia nanoratra taratasy tamin' ny gazety malagasin' ny 5 Jolay 1896 i Rainilaiarivony izay nanameloka ny mpandray anjara tamin' ilay fikomiana izay noheveriny fa tsy nahay nankasitraka ny tombon-tsoa azo avy amin' ny Frantsay tonga tao amin' ny Nosy. Nivoaka farany tamin' ny 14 Jolay 1896 i Rainilaiarivony hijery ny afomangan' ny fetim-pirenena frantsay. Rehefa teny amin' ny arabe handeha hijery afomanga tokoa izy dia noarahabaina sy notehafin' ny mpandeha sy mpijery hoe "Vive le Ministre" ("Ho ela velona anie ny Minisitra")Chapus & Mondain, 1953 ; p. 377

 Fahafatesana 
Nahareraka ny praiminisitra ny hafanana be tany ivelany tamin' ny andro fetim-pirenena frantsay tamin' ny 14 Jolay. Nafana hoditra ny praiminisitra ny hariva. Tsy natory firy izy ary nokorontanin' ny nofy nahitany ny mpanjakavavy Rasoherina nipetraka teo anilany ary nilaza hoe "Miomana ianao, amin' ny anaran' ny rahalahinao Rainivoninahitriniony". Nolazain' ny mpanompo azy any amin' i Vassé ny nofiny, izay nilaza fa ho avy tsy ho ela ny fahafatesan' i Rainilaiarivony. Nijanona tao am-pandriana ny praiminisitra nandritry ny andro nanaraka ary nahery hatrany ny hafanan-kodiny ka narary an-doha izy. Teo anilany avokoa ny olon-tiany sy ny namany akaiky. Natory tsy nifoha i Rainilaiarivony tamin' ny 17 Jolay 1896.

Nalevina tao Alger ny fatin' i Rainilaiarivony. Tamin' ny taona 1900 dia nentina ho aty Madagasikara ny fatiny ary nalevina tao amin' ny fasam-pianakaviana naorin' i Jean Laborde tao Isotry. Samy nandray fitenenana ny Jeneraly Gallieni sy ny zafikelin' i Rainilaiarivony tamin' ny fandevenana izay natrehan' olona avo sata malagasy sy frantsay. Hoy i Gallieni: "Mendrika ny nitondra anareo i Rainilaiarivony. Hisy tsangam-bato ho fahatsiarovana azy ve amin' ny taona ho avy? Tokony ho adidin' ny Malagasy ny fahafahana manao izany. Efa naka an' i Madagasikara i Frantsa, ka na inona na inona ny zava-mitranga dia efa tapaka ny hevitra. Izany dia fankasitrahana an-dRainilaiarivony tamin' ny fiarovany [an' i Madagasikara] tamin' ny fomba nataony."Randrianja 2001, p. 116 Taorian' ny fandevenana dia nisy takelaka fahatsiarovana napetraka teo amin' ny fasan' i Rainilaiarivony, izay nahitana soratra hoe "Rainilaiarivony ex Premier Ministre et Commandant en chef de Madagascar, Commandeur de la Légion d'honneur".

 Voninahitra 
Voninahi-pirenena
 50px Lakraonina lehibe Voromahery Lehibe.Royal Ark
 50px Laharana Radama II.Royal Ark
 50px Laharam-pahamendrehana.Royal Ark
 50px Laharan' i Ranavalona.Royal Ark

Voninahi-pirenena vahiny
 50px Commandeur de la Légion d'Honneur (18/01/1887).Royal Ark

 Jereo koa 
 Madagasikara
 Praiminisitra malagasy
 Registers of Rainilaiarinony (1864-1895) (British Library - Endangered Archives Programme) 
 Tsiahy 






















 Tsiahy 

Sokajy:Praiminisitra malagasy