Dox (mpanoratra)

I Dox, izay atao hoe Jean Verdi Salomon Razakandraina amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly. Azo lazaina ho anisan'ny pôety malagasy fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

 Tantaram-piainana 
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy, fony nitana ny "Trano fitsaboana boka" tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' Antsirabe no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao Antsirabe, sekoly prôtestanta tao Ambohijatovo avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe "Dox" (mifanohitra amin'ny hoe "paradoxe" , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia "paradoxe").

Tao amin' ny gazety Fandrosoam-baovao sy Tatsinanana no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny tantara fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny teny malagasy vita pôezia. 

Nampianatra tany Antsirabe i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao Mandoto izy ireo talohan' ny nifindrany tao Antananarivo indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao Antananarivo i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe "andrandraina", araka ny filazan' i Dox azy.

 Ny mampiavaka azy 
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny fahafatesana sy ny fiononana. 

Ny fitiavana no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

 manoratra tononkalo mendrika "sonnet" 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
 mpanankato "bohemien", izany hoe mandehandeha;
 nikalo ny zava-boahary.

 Ny asa sorany 

 Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany 

 Ny Hirako (1940), 
 Izy mirahavavy (1946), 
 Hira va (1948), 
 Solemita (1949), 
 Rakimalala (1955), 
 larivo (1956), 
 Voninkazon' ny Tanteraka (1956), 
 Ny Fitiavany (1957), 
 Apokalipsy, 
 Izy mirahalahy (1958), 
 Fahatsiarovan-tena (1958), 
 Amina Batsola (1958), 
 Mavo handray fanjakana (1958), 
 Telomiova (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny "Ny hirako" nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika "Sorajavona". Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny teny frantsay dia mitondra ny anarana hoe Chants capricornien ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

 Ny tantara fampiseho ambony lampihazo 

 Solemita (1949)
 Apokalipsy (1957)
 Estera (1958)
 Ombalahibemaso
 Ombalahy savika ombalahy (1958).

 Ny dikana teatra malaza nataony 

 Le Cid - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
 Andromaque - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
 Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
 Romeo and Juliette - Shakespeare (nadika avy amin' ny teny anglisy)

 Ny zanany 
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any Frantsa, dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

 Jereo koa 

 David Jaomanoro

 Jean-Joseph Rabearivelo
 Jacques Rabemananjara
 Jean-Luc Raharimanana
 Michèle Rakotoson

 Dox
 Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa

 Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka

 Esther Nirina

 Hajasoa Vololona Picard
 Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato
 Pastora Rahajason
 Elie Rajaonarison
 Ny Avana Ramanantoanina
 Flavien Ranaivo
 Esther Razana
 Samuel Ratany

 Lisitry ny mpanoratra malagasy

 Rohy ivelany 
 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org

 DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour 

 2006, l'année Dox
Razakandraina Jean Verdi Salomon

 Sokajy hafa 

Sokajy:Poeta malagasy
Sokajy:Mpanoratra malagasy