Krizy pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009

Ny Krizy ara-pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009 dia rotaka nampandringa an' i Madagasikara izay niseho tamin' ny antsasany farany amin' ny volana Janoary 2009 notarihin' ny ben' ny tanànan' Antananarivo, Andry Rajoelina, nanoherana ny fitondran-dRavalomanana tao an-drenivohitra"Madagascar : un conflit d’entrepreneurs ? " [tahiry], www.politique-africaine.com, mars 2009., hetsika izay niafara tamin' ny fanonganam-panjakana sy nitarika ny fametraham-pialan' ny filohan' ny Repoblika tamin' ny 17 Marsa 2009 sy fidiran' ny firenena amin' ny Tetezamita tamin' ny 21 Marsa 2009 ka i Andry Rajoelina no filohan' ny Fahefana Avon' ny Tetezamita (FAT).

 Zava-misy manodidina 
Nifanohitra ny ben' ny tanànan' Antananarivo, Andry Rajoelina, sy ny filoham-pirenena malagasy Marc Ravalomanana momba ny orinasan' i Andry Rajoelina sy ny fitantanana ny Kaominina ary ny fitantanana ny firenena.

 Fividiana fiaramanidina lafo vidy 
Nsy ny fividianan' ny filohan' ny Repoblika fiaramanidina vaovao (Boeing 737) mitentina 60 tapitrisa dôlara.

 Fampindramana tany ny Daewoo Logistics. 
Nisy koa ny fampindramana tany 1,3 tapitrisa hekitara ho an' ny orinasa Daewoo Logistics "Utilisant le mécontentement populaire, le maire d'Antananarivo défie le président Ravalomanana" [tahiry], Le Monde,‎ 22 janvier 2009.

 Fampitsaharana ny fanampiana ara-bolan' ny kaominina 
Nisy ny fampitsaharana ny fanampiana ara-tetibolan' ny kaominina avy amin' ny mpiara-miombon' antoka ara-teknika sy ara-bola.

 Fanakatona ny fahitalavitra Viva 
Nisy ny fanapahan-kevitran' ny fanjakana, tamin' ny 13 Desambra, hanakatona ny Viva, fahitalavitry ny orinasan' i Andry Rajoelina, taorian' ny fandefasana ny tafatafa nataon' ny filoha teo aloha Didier Ratsiraka"Madagascar : bras de fer entre le maire d'Antananarivo et le président", Le Monde,‎ 26 janvier 2009 ( [tahiry]). Nanameloka an' io ny Reporters sans frontières. Nanakiana izany koa tamin' ny 17 Desambra 2008 ny solontenan' ny mpanohitra sy ny fiaraha-monina sivily (Madeleine Ramaholimihaso sy Nadine Ramaroson); i Andry Rajoelina nitaky ny fisokafan' ny fahitalavitra nohidian' ny fanjakana.

 Tsy fahafahan' ny mpanohitra miditra ao amin' ny RNM sy TVM 
Nitaky ny hahafahan' ny solontenan' ny mpanohitra haneho hevitra ao amin' ny radiom-pirenena (RNM) sy ny televizionam-pirenena (TVM), ary namoaka teny fampitandremana farany, izay lany fe-potoana tamin' ny 13 Janoary 2009, nefa tsy nihetsika ny fitondrana.

 Hetsika niafara tamin' ny fanonganana 

 Fihetsiketsehana an-dalambe 
vignette|265x265px|Fihetsiketseham-panoherana notarihin' i Andry Rajoelina tamin' ny taona 2009 tao Antananarivo.
Niantso hanao filaharam-be Rajoelina tamin' ny 17 Janoary eo amin' ny Kianjan' ny 13 Mey ao Antananarivo, ary nahangona olona 50 000, nanaraka ny fihetsiketsehana manohitra ny fanjakana tamin' ny 24 Janoary, ary lasa nivadika rotaka sy fandrobana izany. May tamin' io ny tranon' ny Televiziona Malagasy, fahitalavitra malagasy.

 Fanimbana fanan' olona sy fananam-pirenena 
vignette|179x179px|Fiara nodoran' ny mpanao fihetsiketsehana
Nanafika ny fahitalavi-pirenena sy ny radiom-pirenena ary ny fananan' ny filoha Ravalomanana ny mpanohana ilay hetsika"À Antananarivo, une manifestation contre le chef de l'Etat s'accompagne de pillage" [tahiry], Le Monde,‎ 27 janvier 2009.. Orinasa maromaro ihany koa, izay tsy an’ ny filoha no voaroba sy may: Citic, Jumbo Score, Courts, Magro, Suprême Center, Mirrors of Madagascar, sns. Betsaka ny olona maty tao aty trano mirehitra (40 hatramin' ny 80)"Au moins 68 morts à Madagascar depuis lundi " [tahiry], Libération,‎ 29 janvier 2009.

 Fanafihana lapam-panjakana 
Tamin' ny 7 Febroary 2009 i Andry Rajoelina dia nanendry an' i Monja Roindefo ho praiministra teo amin' ny Kianjan' ny 13 Mey ka nanome azy ny Lapam-panjakana Ambohitsorohitra. I Monja Roindefo no mitarika ny hetsika fakana ny lapa. 

Nitoby manodidina ny lapa (izay faritra mena) ny mpitandro filaminana. Nanomboka ny fifampiresahana. Niverina nankeny amin' ny vahoaka ny delegasiôna ka nampandre azy ireo fa hitifitra ny mpiambina nefa nirohotra nankany an-dapa ny vahoaka, nitifitra ny mpiambina ka maro ny maty (miisa 135)"Thirty-four protesters hurt in Madagascar's capital" [tahiry], Reuters, 28 mars 2008 sy naratra, ary betsaka ny olon-dratsy izay nivoaka ny fonja"Pressure grows on Madagascar head" [tahiry], 17 mars 2009, BBC. Nialokaloka tao amin' ny masoivohon' i Frantsa i Andry Rajoelina, izay nenjehin' ny fitsarana, tamin' ny 6 Marsa 2009"Rajoelina réfugié à l'ambassade de France" [archive], Le Figaro, 10 Mars 2009.

Tamin' ny 16 Marsa 2009 hariva dia lasan' ny miaramila mpikomy ny lapan' Ambohitsorohitra, tamin' ny alalan' ny fiara mifono vy sy ny balafomanga.

 Fanonganam-panjakana 
Ity hetsika ity dia niafara tamin' ny fanonganam-panjakana sy nitarika ny fametraham-pialan' i Marc Ravalomanana tamin' ny 17 Marsa 2009, izay namindra fahefana tamin' ny Direktoara miaramila, notarihin’ ny jeneraly telo. Taorian' izany dia noteren' ny miaramila hamindra ny fahefana amin' i Andry Rajoelina ireto jeneraly telo ireto. Nanaiky ary nandraikitra izany famindràm-pahefana izany ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana. Izany dia noheverin' ny fianakaviambe iraisam-pirenena ho fanonganam-panjakanaRajoelina réfugié à l'ambassade de France [archive], Le Figaro, 10 Mars 2009.

Nanao ny fianianana amin' ny maha filohan' ny Tetezamita azy i Andry Rajoelina tamin' ny 21 Marsa 2009 na dia tsy nankatoavin' ny fianakaviambe iraisam-pirenena aza izany. 

 Jereo koa 

 Andry Rajoelina  
 Marc Ravalomanana
 Tantaran' i Madagasikara
 Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)
 Fahefana Avon' ny Tetezamita
 Repoblika Fahefatra (Madagasikara)
 Krizy pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2002
 Hetsi-panoherana tamin' ny 2025 teto Madagasikara

 Loharano sy fanamarihana 
Sokajy:Politika ao Madagasikara