मधेश प्रदेश

मधेश प्रदेश नेपालक दक्षिणपूर्वी क्षेत्रमे अवस्थित एक प्रदेश छी । नेपालक संविधान २०७२ लागू भेलाक बाद ई प्रदेशक स्थापना कएल गेल छल । ई नेपालक दोसर सभ सँ बेसी जनसङ्ख्या भेल आ क्षेत्रफलक आधारमे सभ सँ छोट प्रदेश छी । ई प्रदेशक पूर्व दिशामे कोशी प्रदेश, उत्तर दिशामे कोशी प्रदेश आ बागमती प्रदेश, पश्चिम दिशामे बागमती प्रदेश आ दक्षिणमे भारतक अन्तर्राष्ट्रिय सीमा अछि । ई प्रदेशक क्षेत्रफल  अछि । सन् २०११क जनगणना अनुसार ई प्रदेशक जनसङ्ख्या ५४,०४,१४५ रहल अछि जे एकरा नेपालक सभ सँ बेसी मानव जनघनत्व भेल प्रदेश बनौने अछि ।

पूर्वमे सप्तरी जिला सँ लऽ पश्चिममे पर्सा जिला धरि फैलल ई प्रदेशमे कूल ८ जिला अछि । ई प्रदेशक अधिकांश लोक मैथिली, भोजपुरी आ नेपाली बजैत अछि ।धार्मिक आ सांस्कृतिक धरोहरक केन्द्रक रूपमे रहल उपमहानगर जनकपुर, जनकपुरधामक रूपमे सेहो जानल जाएत अछि ।Burghart, R. (1978). The disappearance and reappearance of Janakpur. Kailash: A Journal of Himalayan Studies 6 (4): 257–284.Rastriya Samachar Samiti (2004). "More Indian tourists visit Janakpurdham". Himalayan Times, 17 January 2004. प्राचीन किम्बदन्ती अनुसार ई विश्वास कएल जाएत अछि जे ई क्षेत्र विदेह वंशक राजधानी छल जे प्राचीन मिथिला पर राज्य केनए छल ।

नेपालक पहिल टाउन प्लानिङ करि बैसाएल गेल शहर राजविराज नेपालक चारिम आ तराई क्षेत्रक सभ सँ पुरान नगरपालिका छी । ई शहरक नाम प्राचीन राजदेवी मन्दिरक नाम पर राखल गेल विश्वास कएल जाएत अछि जकर स्थापना सन् १७०० मे भेल छल । ई प्रदेशक एक मात्र महानगरपालिका वीरगञ्ज व्यापारिक आ आर्थिक रूप सँ महत्वपूर्ण अछि । ई शहरकें नेपालक प्रवेशद्वार सेहो कहल जाएत अछि ।

सन् २०१८ जनवरी १७ मे भेल नेपालक मन्त्रीपरिषदक बैठकक निर्णयानुसार ई प्रदेशमे अवस्थित जनकपुरकें अन्तरिम राजधानी घोषित कएल गेल अछि ।मधेश प्रदेश प्रदेशसभा निर्वाचन, परिणामस्वरूप जनमत पार्टीक संसदीय नेता सतिश कुमार सिंह प्रदेशक तेसर आ वर्तमानमे मुख्यमन्त्री छी । ई प्रदेशक नाम मधेश या मिथिला या भोजपुरा रखवाक प्रस्ताव कएल गेल छल मुदा अखन सहमति भऽ एकर नाम मधेश प्रेदेश छी।

भूगोल
ई प्रदेश निम्नलिखित क्षेत्र सँ घेरल अछि:

 पूर्वमे सुनसरी जिला, कोशी प्रदेश
 पश्चिममे चितवन जिला, बागमती प्रदेश
 उत्तरमे मकवानपुर जिला, सिन्धुली जिला, बागमती प्रदेश आ उदयपुर जिला, कोशी प्रदेश
 दक्षिणमे भारतक अन्तर्राष्ट्रिय सीमा ।

नेपालक केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागक अनुसार ई प्रदेश नेपालक कूल क्षेत्रफल मे सँ  भाग ओकटने अछि । ई प्रदेशक जनसङ्ख्या ५४,०४,१४५ रहल अछि जे एकरा नेपालक दोसर सभ सँ बेसी जनसङ्ख्या भेल प्रदेश बनौने अछि ।

मधेश प्रदेश कऽ सम्पूर्ण क्षेत्रफल समथर जमीन अछि आ जकरा तराई कहल जाएत अछि । ई प्रदेशक उत्तरी भागमे रहल नेपालक भित्री उपत्यका या शिवालिक पहाड़ एकर प्राकृतिक सीमारेखा छी । दक्षिणी भागमे ई भारतीय राज्य बिहार सँ जुड़ल अछि । पूर्वी भागमे अवस्थित कोशी नदी एकर कोशी प्रदेश सँ प्राकृतिक सीमाक काज करैत अछि । सामानान्तर रूप सँ मधेश प्रदेश मे आठ जिलासभ अवस्थित अछि । ई प्रदेशक मुख्य नदीसभ बागमती नदी, कमला नदी, लाखनदेई नदी, विष्णुमति नदी छी ।

मौसम
+मधेश प्रदेश कऽ किछ शहरक औसत मौसमस्थानअगस्त
(°फे)अगस्त
(°से)जनवरी
(°फे)जनवरी
(°से)वार्षिक
वर्षा (मिमी/इन्च)गौर९१/७७.९२३/९.१७३.४/४८.४३२.८/२५.५१५९०.२/६२.६सिराहा८९.६/७६.३३२/२४.६७२.१/४७.३२२.३/८.५१२९३.१/५०.९वीरगञ्ज८४.७२९.३६०.८१६१८६२.२/७३.३जलेश्वर८४.४२९.१६१.२१६.२१४९२.९/५८.८मलङ्वा८४.४२९.१६०.८१६१८१७.७/७१.६जनकपुर८४.२२९६०.८१६१५१६.५/५९.७राजविराज८३.३२८.५६०.४१५.८१२२३.३/४८.२लाहान८३.३२८.५६०.३१५.७१२३१.४/४८.५

सरकार आ प्रशासन

प्रादेशिक सरकारक प्रमुखक रूपमे मुख्यमन्त्री आ प्रदेशक मुख्यक रूपमे राज्यपाल काज करैत अछि । न्यायलयक मुख्य व्यक्तिक रूपमे जनकपुर उच्च अदालतक मुख्य न्यायधिश रहैत अछि । मधेश प्रदेश कऽ वर्तमान राज्यपाल, मुख्यमन्त्री आ मुख्य न्यायधिश क्रमश: रत्नेश्वर लाल कायस्थ, मोहम्मद लालबाबु राउत आ उदय प्रकाश चापागाईं छथि । ई प्रदेशमे १०७ प्रदेश सभा निर्वाचन क्षेत्र आ ३२ प्रतिनिधि सभा निर्वाचन क्षेत्र अछि ।

नेपालक अन्य प्रदेश जका मधेश प्रदेश मे सेहो एकसदनीय विधान सभा अछि । प्रदेश सभाक कार्यकाल ५ वर्ष कायम कएल गेल अछि । मधेश प्रदेश कऽ विधान सभा अखन अस्थायी रूप सँ जनकपुरक जिला शिक्षा कार्यलयमे राखल गेल अछि ।

प्रशासनिक उपविभाग

मधेश प्रदेश कें आठ जिलामे विभाजित कएल गेल अछि । एक जिलाकें जिला समन्वय समितिक मुख्य आ जिला प्रशासनिक अधिकारीद्वारा शासित कएल जाएत अछि । सम्पर्ण जिलाकें दुई स्थानीय तह नगरपालिका आ गाउँपालिकामे विभाजित कएल गेल अछि । ई प्रदेशमे कूल १ महानगरपालिका, ३ उपमहानगरपालिका, ७३ नगरपालिका आ ५९ गाउँपालिका अछि ।

जिलासभक सूची
#जिलाक नामअङ्ग्रेजीमुख्यालयजनसङ्ख्या (२०११)क्षेत्रफलवेबसाइट१सप्तरी जिलाSaptari Districtराजविराज६,३९,२८४१,३६३ किमी२२पर्सा जिलाParsa Districtवीरगञ्ज६,०१,०१७१,३५३ किमी२ ३सर्लाही जिलाSarlahi Districtमलङ्वा७,६९,७२९१,२५९ किमी२ ४बारा जिलाBara Districtकलैया६,८७,७०८१,१९० किमी२ ५सिराहा जिलाSiraha Districtसिराहा६,३७,३२८१,१८८ किमी२  ६धनुषा जिलाDhanusha Districtजनकपुर७,५४,७७७१,१८० किमी२  ७रौतहट जिलाRautahat Districtगौर६,८६,७२२१,१२६ किमी२ ८महोत्तरी जिलाMahottari Districtजलेश्वर६,२७,५८०१,००२ किमी२

मुख्य शहरसभ

भाषा आ धर्म

यातायात

सन्दर्भ सामग्रीसभ

बाह्य जडीसभ

एहो सभ देखी

श्रेणी:नेपालक प्रदेशसभ