प्रेम दिवस

भ्यालेन्टाइन्स डे, साइन्ट भ्यालेन्टाइन्स डे वा साइन्ट भ्यालेन्टाइन्स कऽ पर्व कहल जाइत अछि,Chambers 21st Century Dictionary, Revised ed., Allied Publishers, 2005 ISBN 9780550142108 एक वार्षिक बिदा छी जे १४ फेव्रुअरीमे मनावल जाइत अछि। ई पर्व पादरी साइन्ट भ्यालेन्टाइनक बलिदानसँ सम्बन्धित अछि । तत्कालीन रोमन सम्राट् क्लाउडियस द्वितीय युवा प्रेम आ विवाहमे लगल सैनिक सेवा प्रभावित होएत कहिक एकरा प्रतिबन्ध लगौने छल मुद्दा भ्यालेन्टान सम्राट्क निर्णयक धर्मविरुद्ध कहैत छल । उनकर बुझाइ छल- अनुशासनक दायराभितर होएवाला प्रेम आ आकर्षणमे ईश्वर सेहो खुसी होएत अछि । ओही लेल ओ राजाक आज्ञा अवज्ञा करैत प्रेम आ विवाहक लेल प्रेरित मात्र नै केलक युवायुवतीक जोडीसभ तयार करि सार्वजनिक स्थलमे सामूहिक विवाह कार्यक्रम सम्पन्न केलक आ निषेधाज्ञा तोडिके आरोपमे उनका ई.पू. २७० फेब्रुअरी १४ मे मृत्युदण्ड देल गेल छल । प्रेमक लेल प्राण उत्सर्ग करिके ओ पादरीक सम्झनामे भ्यालेन्टाइन डे मनावल सुरु भेल अछि । विश्वभरि ई दिनक उत्सवक रूपमे मनावल जाइत अछि ।

भारतमे १९९२ कऽ आसपास भ्यालेन्टाइन्स डे कऽ प्रचलन प्रारम्भ भेल । विश्व बजारक प्रतिस्पर्द्धा, आर्थिक उदारीकरण आ पाश्चात्य प्रभाव कऽ कारण भारतीय समाजक युवावर्ग सेहो एकरा आत्मसात करि लेलक । आ सार्वजनिक स्थानसभ पर प्रेम-प्रदर्शन कऽ पारस्परिक प्रतिस्पर्द्धा शुरू भऽ गेल।

भारतमे जतय वीरसभ कऽ बलिदान-दिवस मनावाल जाइत छल ओतय भ्यालेन्टाइन्स डे मनावाल जाए लगल।

साइन्ट भ्यालेन्टाइन

ऐतिहासिक तथ्यसभ
भ्यालेन्टाइन्स डे, रोम कऽ एक पुजारी कऽ नाम पर मनावल जाइत अछि, जे २६९ ईस्वी संवतमे शहीद भऽ गेल छल आ जेकरा १४ फरवरी २६९ मे फ्लेमिनियामे दफनावल गेल छल।Chambers 21st Century Dictionary, Revised ed., Allied Publishers, 2005 ISBN 9780550142108 उनकर अवशेष रोम कऽ साइन्ट फ्रेक्स्ड चर्च आ डबलिन (आयरलैण्ड) कऽ स्ट्रीट कामिलैट चर्चमे रखल गेल अछि।Ansgar, 1986, Chaucer and the Cult of Saint valentine, pp. 46-58

एक अन्य विशप टर्नी कऽ सेहो प्रेम कऽ भ्यालेन्टाइन बताएल जाइत अछि जे १९७ ईस्वी संवतमे सम्राट ओरोलियन कऽ उत्पीडनसँ शहीद भऽ गेल छल। कहल जाइत अछि की उनकर शव सेहो फ्लेमिनियामे गडल अछि, मुद्दा रोम कऽ भ्यालेन्टाइन कऽ समाधिसँ अलग स्थान पर ओकरा दफनावल गेल छल।

क्याथोलिक विश्वकोश सेहो एक तेसर साइन्ट भ्यालेन्टाइन कऽ नाम बतावैत अछि जेकर नाम कऽ उल्लेख एखनो हालमे प्रकाशित शहीदनामामे १४ फरवरीमे भेल अछि। ओ अफ्रीकामे अपन एक साथी कऽ साथ शहीद भ गेल छल। मुद्दा एकरा अधिक आ किछ ओकर बारेमे ज्ञात नै अछि।

रोमन क्याथोलिक क्यालेन्डरसँ १४ फरवरीके लिस्टमे १९६९ मे संशोधन करिके सन्त कऽ नाम निकालि देल गेल। एही लेल ई बतावाल गेल अछि की ओकर नाम कऽ छोडि आ किछो नै ज्ञात अछि। एकरा छोडि कऽ की ओ फ्लेमिनियामे १४ फरवरीमे दफनावल गेल छल। केवल किछ परम्परावादी क्याथोलिक ईसाई ओ जगह पर साइन्ट कऽ अवशेष होए कऽ दावा करि रहल छल।Leigh Eric Schmidt, "The Fashioning of a Modern Holiday: St. Valentine's Day, 1840–1870" Winterthur Portfolio 28.4 (Winter 1993), pp. 209–245.

महापुरूष

लोक परम्परासभ

रोमान्टिक प्रेमक साथ कनेक्शन

ल्युपरकेलिया

चौसरक प्रेम पक्षिसभ

प्रेमक कोर्ट

भ्यालेन्टाइन्स कविता

आधुनिक समय

उत्सव आ दुनियाभरमे स्थिति

अमेरिका

ल्याटिन अमेरिका

यूनाइटेड स्टेट्स

एशिया

चीन

भारत
भारत मे, प्राचीन परम्परा कऽ दृष्टिसँ कामदेव कऽ काम कऽ देवता मानल गेल अछि। खजुराहो कऽ मूर्तिसभमे काम-क्रिया कऽ भित्ति चित्र सेहो दर्शायल गेल अछि। कामसूत्र नाम कऽ ग्रन्थ सेहो संस्कृतमे उपलब्ध अछि जेकरा आचार्य वात्स्यायन लिखने छल। एहीमे काम-कला कऽ अद्भुत वर्णन मिलैत अछि। मध्य युग कऽ आसपास कामदेव कऽ पूजा समाप्त भ गेल। रामचरितमानस मे रति कऽ पति कामदेव कऽ शिवद्वारा भस्म कएल जाए कऽ प्रसङग सेहो मिलैत अछि। १९९० के दशक धरि स्वतन्त्र भारतमे काम कऽ पूजा कऽ कोनो महत्व नै देल जाइत छल। 

१९९२ कऽ आसपास जखन रङगीन टीभी च्यानलसभक प्रचार आ प्रसार भेल आ विशेष रूपसँ एमटीभी जेहन पूर्णत: व्यवसायिक टीवी च्यानल बजारमे आएल तखनसँ भ्यालेन्टाइन डे कार्ड्स कऽ प्रचलन प्रारम्भ भेल। विश्व बजार कऽ प्रतिस्पर्द्धा आ आर्थिक उदारीकरण ई अग्निमे घी कऽ काम केलक। एही प्रकार जे परम्परा कऽ भारतीय समाज मध्य युग कऽ बाद त्याग चुकल छल ओकरा युवावर्ग पाश्चात्य प्रभाव कऽ कारण आत्मसात करि लेलक। सार्वजनिक स्थानसभ पर प्रेम-प्रदर्शन कऽ एक प्रतिस्पर्द्धा जेहन प्रारम्भ भऽ गेल।

आसाराम बापू भ्यालेन्टाइन डे कऽ मातृ-पितृ-पूजन-दिवस कऽ रूपमे मनावे जाए कऽ लेल युवकसभ कऽ प्रोत्साहित केलक जाहीसँ प्रभावित भऽ छत्तीसगढ जेहन राज्य कऽ पब्लिक स्कूलसभमे ई दिन सार्वजनिक अवकाश धरि कऽ घोषणा करि देल गेल।Now, Asaram Bapu slams 'moral degradation' of India's youth, ExpressIndia, 16 जनवरी 2013 शिव सेना आ संघ परिवार कऽ अनेकौं सङ्गठनसभ  एकरा भारतीय संस्कृति पर पश्चिमी अपसंस्कृति कऽ कुप्रभाव बतावैत अनेकौं महानगरसभमे एकर विरोधके वातावरण सेहो बनौलक। 

ई सभके बावजूद भारतमे एकर लोकप्रियता कऽ पाछा आ कि-की कारण भऽ सकैत अछि, ई भारतीय बुद्धिजीविसभ कऽ चिन्ता कऽ विषय बनि गेल अछि।

भारतीय बुद्धिजीवी भ्यालेन्टाइन डे कऽ लोकप्रियता कऽ लेल पाश्चात्य साम्राज्यवादी शक्तिसभक जिम्मेदार ठहरावैत अछि। उनकर माननाए अछि की एकर पाछा ओ शक्तिसभ कऽ मन्शा ई अछि की कोना ओ भ्यालेन्टाइन डे कऽ माध्यमसँ बजारमे अपन माल खपा सकत। मुद्दा आ अनेकौं माध्यम एकर हवा दै मे जुटि गेल अछि।

ईरान

इजरायल

जापान

लेवनान

मलेशिया

पाकिस्तान

फिलिपिन्स

साउदी अरब

सिङगापुर

दक्षिण कोरिया

ताइवान

यूरोप

यूनाइटेड किङडम

फिनल्यान्ड आ एस्टोनिया

फ्रान्स

ग्रीस

पोर्चुगल

रोमानिया

स्क्यानेडीनेविया

स्पेन

सन्दर्भ सामग्रीसभ

बाह्य जडीसभ

एहो सभ देखी

श्रेणी:दिवससभ