हिण्डन नदी

हिण्डन नदी, उत्तरी भारतमे यमुना नदीक एक सहायक नदी छी । एकर पुरातन नाम हरनदी या हरनन्दी सेहो छल ।रावण के गाँव में नहीं मनता दशहरा। वेब दुनिया। १४ अक्टूबर २००७जहां रावण ने भी शिवलिंग की पूजा की थी।  अमर उजाला एकर उद्गम सहारनपुर जिलामे निचला हिमालय क्षेत्रक ऊपरी शिवालिक पर्वतमालामे स्थित अछि । ई पूर्णत: वर्षा-आश्रित नदी छी आ एकर बेसिन क्षेत्र ७,०८३ वर्ग किमी अछि। ई गंगा आ यमुना नदिसभक बीच लगभग ४०० किमीक लम्बाईमे मुजफ्फरनगर जिला, मेरठ जिला, बागपत जिला, गाजियाबाद, नोएडा, ग्रेटर नोएडा सँ निकलैत दिल्ली सँ किछ दूरी पर यमुनामे मिल जाइत अछि । कहियो महानगरक पहचान मानल जाइवाली हिण्डन नदीक अस्तित्व खतरामे अछि । एकर पानि पिय लायक त कहियो नै रहल, आब ई नदीमे प्रदूषण एते बढि चुकल अछि कि जलीय प्राणियसभक अस्तित्व सेहो खतरामे पहुँच गेल अछि । ऐनामे हिण्डन नदी आब केवल शोध करै तक सीमित रहि गेल अछि । ई नदीमे अक्सिजनक मात्रा लगातार घटैत जा रहल अछि । वर्षा ऋतुमे सेहो ई लगभग जलविहीन रहैत अछि । नदीमे लगातार औद्योगिक अपशिष्ट आ पूजन सामग्री आदि डालल गेला कारण ओहिमे घुलित अक्सिजनक मात्रा दुई सँ तीन मिलिग्राम प्रति लीटर रहि गेल अछि । शोधकर्ता डाक्टर प्रसूम त्यागीक अनुसार प्रायः अक्सिजनक स्तर ६० लाख मिलिग्राम प्रति लीटर या ओई सँ बेसी होवाक चाही । याह कारण अछि कि नदीमे मोहन नगर आ छगारसीक पास जलीय जीवनक नाम पर केवल काइरोनास लार्वा बचल अछि, जे भारी जल प्रदूषणक संकेत छी । ई सूक्ष्म जीवक श्रेणीमे आबैत अछि ।

हिण्डन नदीमे मोहन नगर औद्योगिक क्षेत्रसँ डिस्टलरीक अपशिष्ट, वेस्ट डिस्चार्ज, धार्मिक पूजन सामग्री आ मलमूत्र मिलैत अछि । एकर बाद छगारसी ग्राममे पशुसभक नहेनाए आ खनन आदि होइत अछि, जकार कारण प्रदूषणमे बढोत्तरी होइत अछि । लगभग दस साल पहिने धरि नदीमे अनेक कशेरुकी प्राणी, माछ आ बेंग आदि मिलैत छल, जे कि वर्तमानमे मात्र सूक्ष्मजीव, काइरोनमस लार्वा, नेपिडी, ब्लास्टोनेटिडी, फाइसीडी, प्लैनेरोबिडी परिवारक सदस्य मात्र बचल अछि ।

 सहायक नदिसभ 
दून घाटी सँ निकलैवला काली नदी, १५० किमीक यात्रामे सहारनपुर, मुजफ्फरनगर, मेरठ आ गाजियाबाद होइत हिण्डन नदीमे एकर यमुनामे मिलन सँ पूर्व मिलैत अछि । काली नदी सेहो उच्च प्रदूषण ल क चलैत अछि आ पश्चिमी उत्तर प्रदेशक बहुत सन प्रदूषित जल यमुनाके पहुंचैत अछि ।

 सन्दर्भ सूची

बाह्य जडीसभ
 हिंडन नदी : जल बना जहर । इंडिया वॉटर पोर्टल

श्रेणी:भारतक नदीसभ