नागाल्याण्ड

नागाल्याण्ड  भारतक एक उत्तर पूर्वी राज्य छी। एकर राजधानी कोहिमा अछि, आ दीमापुर एहि राज्यक सबसँ पैग नगर छी। नागाल्याण्डक सीमा पश्चिममे असम सँ, उत्तरमे अरुणाचल प्रदेश सँ, पूर्वमे बर्मा सँ आ दक्षिणमे मणिपुर सँ मिलैत अछि। भारतक सन् २०११ कें जनगणनाक अनुसार, एकर क्षेत्रफल १६,५७९ वर्ग किलोमीटर अछि, आ जनसङ्ख्या १९,८०,६०२ अछि, जे एकरा भारतक सबसँ छोट राज्यमे सँ एक अछि।Census of India 2011  Govt of India

नागाल्याण्ड राज्यमे कुल १६ जनजातिक लोकसभ बसोवास करैत अछि। प्रत्येक जनजाति अपन विशिष्ट रीति-रिवाज, भाषा आ पोशाककें कारण दोसर सँ भिन्न अछि।Nagaland – State Human Development Report  United Nations Development Programme (2005) मुदा भाषा आ धर्ममे २टा सेतु अछि, जे ई जनजातिसभकें एकआपसमे जोड़ैत अछि। ई राज्यकें आधिकारिक भाषा अङ्ग्रेजी छी। अङ्ग्रेजी भाषामे एहिठाम पढ़ाओल जाएत अछि, आ एहिठाम अधिकांश बासी अङ्ग्रेजी भाषा बोलैत अछि। ई भारतक उ तीन राज्यमे सँ एक छी जाहिठाम ईसाई धर्मक अनुयायी जनसङ्ख्याक अनुसार खुब अछि।Population by religious communities  Census of India, 2001, Govt of India. The other jurisdictions with Christian majorities are Meghalaya and Mizoram.Gordon Pruett, Christianity, history, and culture in Nagaland, Indian Sociology, January 1974, vol. 8, no. 1, pp 51-65

राज्य मे सन् १९५० कें दशकमे विद्रोह आ अन्तर-जातिक सङ्घर्ष देखने अछि। हिन्सा आ असुरक्षा नागाल्याण्डक आर्थिक विकासक सीमित कऽ देनए छल कारण एकर कानून व्यवस्था आ सुरक्षाक लेल अपन दुर्लभ संसाधनक प्रतिबद्ध करबाक छल।Charles Chasie (2005), Nagaland in Transition , India International Centre Quarterly, Vol. 32, No. 2/3, Where the Sun Rises When Shadows Fall: The North-east (MONSOON-WINTER 2005), pp. 253-264Charles Chasie, Nagaland , Institute of Developing Economies (2008) मुदा पिछला डेढ़ दशकमे ई राज्यमे हिन्सा बहुत कम भेल अछि जाहिसँ राज्यक वार्षिक आर्थिक विकास दर १०% कऽ आसपास पहुँचल अछि। ई पूर्वोत्तर क्षेत्रमे सबसँ तिब्र गतीसँ विकसित भऽ रहल राज्य बनि गेल अछि।

नागाल्याण्डक स्थापना १ दिसम्बर १९६३ मे भारतक १६हम राज्यक रूपमे भेल छल। असम घाटीक किनारमे बसल किछ क्षेत्रक छोड़िक ई राज्यक अधिकतर भूभाग पहाड़ी क्षेत्रमे अछि। ई राज्यक कुल क्षेत्रफलक मात्र ९% भाग समतल जमीन पर अछि। नागाल्याण्डमे सबसँ उँच शृङ्खला माउन्ट सरामती अछि जकर समुन्द्री सतह सँ उँचाई ३,८४० मीटर अछि। ई पहाड़ी आ एकर शृङ्खला नागाल्याण्ड आ बर्माक बीच प्राकृतिक अवरोधक निर्माण करैत अछि।C.V. Prakash (2006), Encyclopedia of Northeast India, Vol. 5, Atlantic Publishers, , pp. 2180-2181 ई राज्य वनस्पति आ जीवक समृद्ध विविधताक घर छी।

सन्दर्भ सामग्रीसभ

श्रेणी:भारत
श्रेणी:भारतक राज्य आ सङ्घीय राज्य क्षेत्रक राजधानीसभ
श्रेणी:भारतक राज्यसभ