John Amos Comenius

John Amos Comenius (Bhâsa Cèko: Jan Ámos Komenský; Slovakia: Ján Amos Komenský; Jerman: Johann mos Comenius; Polandia: Jan Amos Komeński; Latin: Iohannes Amos Comenius; 28 Maret 1592 – 15 Nopèmber 1670) panèka ghuru, èlmowan pandhidhighân, bân sastrawan Cèko. Kontribusi Comenius cè' signifikanna saèngghâna kantos abâ'na narèma gelâr kahormadhân Rama Pandhhidhighân Modern.

Menangka ghuru, John Comenius cè' taona ḍâ' kalemma'ânna sistem sakola'an abad ka-17 sè abâ'na bâḍâ è ḍâlemma. Maskè tadâ' sistem pandhidhighân sè samporna, sistem sakola'an Eropa abad ka-17 sanget jhubâ'.

Katèmbhâng toju' bân ngadu bân salang nuḍḍhu', Comenius motossaghi kaangghuy ngalakonè sèttong hal. Apa sè èlakoni, bân arapa ma’ ngalakonè jârèya? Salaèn jârèya, ponapa hal sè bisa èajhâri ḍâri orèng sè èsebbhut ramana Pandhhidhighân Modern?

 Latar belakang 
John Amos Comenius (Jan Ámos Komenský, nyamana ḍâlem bhâsa Cèko aslina) lahèr è tangghâl 28 Maret 1592, è Moravia, wilayah sè samangkèn èkennal mènangka Republik Cèko. Salèrana ana' bungso dâri lèma' satarètanan, tong-sèttongah pottra ḍâri pasangan sè rèlatif soghi ḍâri rèng-orèng biasa.

Orèng towana panèka angghuta Union of Brethren (saterrossa èkennal mènangka Bohèmian Brethren otabâ Gereja Moravia), kelompok aghâma sè asalla dâri tengnga abad ka-15 è bâbâbna pangaro Waldenses bân reformator laènna akadhi Peter Chelčhický. Saellana lastarè asakola è Jèrman, Comenius abâli ka tana asalla. Saellana jârèya, è omor 24 taon, abâ'na èlantik dhâddhi pastor Persatuan Bruder.

 Comenius è pangasèngan 
È taon 1618, Comenius ngawasèn sèttong paroki kènè' è Fulnek, sè bâḍâ ra-kèra 240 kilometer è tèmor Praha. È bâkto jârèya, Reformasi Kontra Katolik è bâbâna Reformasi Protèstan èjhâlânaghi è Eropa. Ketegangan antarana omat Katolik bân Protestan terros ètambâi kantos, akhèrra, Perang Tello Polo Taon (1618-1648) èmolaè.

Saellana sapolo taon parjuangan, Katolik ènyataaghi mènangka tong-sèttongah aghâma sè essa è Moravia. Comenius bân orèng-orèng è attas èberri'i pèlèyan—narèma Katolik otabâ kalowar dâri naghâra. Polana Comenius ta' andi' maksod kaangghuy ngallè aghâma, abâ'na ngibâ kalowargana ka lowar naghârâ ka kottah kènè' Leszno, pusat Persaudaraan Bluder sè kasohor ḍâri Polandia. Arèya nandhâi awwal ḍâri pangasèngan sè bhâkal abit pa' polo duwâ' taon. Abâ'na ta’ toman molè ka naghâra asalla.

 "Rumah jâgâl pèkkèran" 
Comenius nemmo lalakon mènangka ghuru Latin è Leszno Gymnasium—sèttong sakola'an persiapan ghâbây mahasiswa. Namong, ta' abit abâ'na ta' puas kalabân cara pangajhârân sè ta' cokop—bân panèka jhât bâḍâ alasanna.

Sistem sakola'an è jhâman Comenius kabâḍâ'ânna sanget niser. Contona, namong lakè' sè èangghep pantes ngaollè pandhidhighân, kajhâbâna sè ḍâri kalowarga mèskèn.

 Sombher