Kabayan

Kabayan (bhâsa Sonḍhâ: ᮊᮘᮚᮔ᮪) panèka tokoh imajinatif ḍâri kabhudhâjâ'ân Sonḍhâ sè jhughân ampon dhâḍḍhi tokoh sè kalonta è masyarakat Inḍonèsia. Kalakowanna èangghep locoh, polos, namong pènter. Carèta-carèta locoh tentang Kabayan ampon ètoronaghi sacara lèsan è masyarakat Sonḍhâ molaè abad ka-19. Saḍhâjâ carètana Kabayan jughân aghâmbhâraghi kaoḍi’an sabbhân arè è ḍâlem masyarakat Sonḍhâ, sè terros aobâ noro’ jhâman.

Tokoh Kabayan jhughân bisa èbhândhingaghi sareng tokoh Arab, akaḍhi Abunawas otabâ Nasruddin.

 Asal-usul 
Kabayan panèka tokoh è ḍâlem carèta rakyat Sonḍhâ sè èkembangaghi kalabân imajinatif lèbât tradisi lèsan, èwarissaghi ḍâri sèttong generasi ka generasi salastarèna sabellunna ètolès ḍâlem bujud naskah. Carèta panèka ta’ tamaso’ ḍâ’ golongan pantun otabâ wawacan sè biyasa ètemmo ḍâlem naskah-naskah bhâsa Sonḍhâ kona, sabâb carèta paneka ta’ apusat ḍa’ carètana rato otaba orèng molja, namong lebbi ngaghèm ḍâri kaoḍi’ânna orèng biyasa.

Kabayan èghâmbhâraghi mènangka tokoh rakyat Sonḍhâ kalabân kepribadian sè saderhana namong pènter. È M.O. Karyana Koesman, abâ’na èghâmbhâraghi mènangka orèng sè males, panampilan bânsarombân, bân kalabân tabu’ sè abek rajâ, tapè lakoh bisa nemmo jhâlân kalowar ḍâri samacemmah kabâḍâ’ân.

Ciri-ciri otama èngghi panèka kecerdasan praktis, ketenangan è bâkto ngadhebbhi konflik, bân kamampowan amanfaataghi momentum kaangghuy kapentinganna. Abâ'na ta' ghâmpang èprovokasi, maske dheb-aḍḍhebbhân kalabân tokoh sè nguso'an, bân segghut aḍhâḍḍhiyaghi situasi sè matakerjhât mènangka kasempaḍhân kaangghuy nojjhuwâghi katerampilanna.

Conto sè èkennal panèka carèta Moro Uncal (buru rusa). È bâktonah rèng-orèng dhisa ngèbâ sanjheta sè rajâ kaangghuy aburu, Si Kabayan ghun comah ngâbâ peḍḍang kènè’, kalabân maksod kaangguy ngolè’è mangsana. Ḍâlem ghiliranna kaḍhâḍḍiyân sè ta’ èka-sangka, bâḍâ manjhângan sè takaè' è ḍâlem sarongnga, saèngghâna akaton akantha sè la berhasil nangkep kèbân jârèya. Salèrana aghunaaghi kasempaḍhân panèka kaangghuy nojjhuwaghi kapènteran sè saderhana, kalabân jâwâbhân èntèng sè èngghi panèka cara nangkep manjhângan coma kalabân èbâlut sarong è tandu'na.

Kalabân sèpat-sèpat panèka, Si Kabayan ngabâkkèlè tokoh orèng Sonḍhâ sè semma' ḍâ' alam, oḍi' saderhana, tor aropaaghi simbol kabhuḍhâjâ'an sè terros bâḍâ bân atranformasi è masyarakat.

 Sombher