Paulo Freire

Paulo Freire (19 Sèptember 1921 – 2 Mèi 1997) panèka filsuf Brasil, tokoh pandhidhighân bân ahli teori pandhidhighân sè anḍi' pangaro è sabbhân dunnya.

 Kaoḍi'ân 
Freire èlahèrraghi ḍâri kalowarga kelas nga-tengnga è Recife, Brasil. Namong, abâ'na ngalamih langsung kamèskènan bân kalaparan è bâkto Depresi Rajâ taon 1929, pangalaman sè abentu' kaniserran ḍâ'ka orèng mèskèn bân nuro' abângon pandangan dunnya pandhidhighân sè khas.

Freire molaè ajhâr è Universitas Recife è taon 1943 mènangka mahasiswa hokom, namong jhughân ajhâr filsafat bân psikologi bhâsa. Maskèya lulus mènangka pengacara, abâ'na ta' perna praktek è bidang jârèya. Sabaligghâ, abâ'na alako mènangka ghuru è sakola'an menengah, ngajhâri bhâsa Portugis. È taon 1944, abâ'na akabin sareng Elza Maia Costa de Oliveira, kanca sè paḍâ ghuru. Abâ'na alako abhâreng è salanjhângnga oḍi'na, samentara bininah jhughân nuro' marajâ ana'na sè lema'.

È taon 1946, Freire èangghep mènangka Direktur Departemen Pandhidhighân bân Bhudhâjâ Layanan Sosial è naghârâ bâgiyân Pernambuco (sè Recife panèka ibukotana). È bâkto jârèya, khusussa bâkto alako è antarana orèng mèskèn sè buta horop, Freire molaè narèma bhângon pangajhârân sè ta' ortodoks sè è buḍi arè èangghep teologi pembebasan (È dâlem kasus Freire, panèka camporan dâri Marxisme bân Kristen). Parloh ècatet jhâ' è Brasil è bâkto jârèya, melek huruf panèka syarat kaangghuy nuro' mèlè ḍâlem pemilu.

È taon 1961, salèrana èangghep mènangka direktur Departemen Ekstensi Bhudhâjâ è Universitas Recife, bân è taon 1962 salèrona anḍi' kasempadhân partama kaangghuy nerrapaghi teori-teorina, è bâkto salèrana ngajhâri 300 buruh tebbhu kaangghuy maos bân nolès è dâlem 45 arè. Menangka jawabhân dâri percobaan panèka, pamarèntah Brasil ampon nyatujui kaangghuy aghâbây èbuwân lingkaran bhudhâjâ è sabbhân naghârâ.

È taon 1964, kudeta militer mamarè usaha, sè aghâbây Freire èpenjara 70 arè polana tuduhan pengkhianatan. Saellana ngasingaghi abâ'na sakejjâ' è Bolivia, Freire alako è Chili lèma taon kaangghuy Gerakan Reformasi Agraris Demokratik Kristen. È taon 1967, Freire makalowar bukuna sè partama, Pandhidhighân mènangka Praktek Pembebasan.

Buku panèka ètarèma kalabân beccè', bân Freire ètawaraghhi jabadhân profesor tamoy è Harvard è taon 1969. Taon sabellunna, salèrana ampon nolès buku sè palèng kasohor, Pedagogi of the Oppressed, sè èterbitaghi ḍâ' bhâsa Spanyol bân Inggris è taon 1970. Buku panèka ta' èterbitaghi è Brasil kantos taon 1974 (marghâna konflik politik antarana panbarâmpan otoriter diktator Freire bân pamarènta sosialis Kristen Jenderal Ernesto Geisel ngala' kakobâsaan è Brasil bân amolaè proses liberalisasi.

 Sombher