Tari Gawi

Tarian Gawi panèka tarian tradisional orèng Lio sè asal dâri Polo Flores, khusussa wilayah Ende Lio bân Sikka è Nusa Tenggara Tèmor. Tarian panèka aghâdhui makna sosial sè kuat mènangka simbol kebersamaan bân persatuan masyarakat. Nyama Gawi asalla dhari dhuwa’ oca’: “Ga,” artena ragu otaba neng-enneng, ban “Wi,” artena masatu. Sacara filosofis, istilah panèka ngajhâri proses nyatuaghi orèng sè bhân-sabbhân dâlem ikatan kebersamaan. Mèlana, Tarian Gawi afungsi bânnè namong mènangka penampilan seni namong jhughân mènangka sarana kaangghuy makowat ikatan sosial è dâlem masyarakat Lio.

 Sejhara 
Tarian Gawi panèka abâdâh è dâlem kaodhi'ân komunal orèng Lio, khusussa dâlem tradisi todo pare, èngghi panèka èghâli nase' kalabân soko. Tradisi panèka ghi' èpraktèaghi è pan-bârâmpan dhisa, akadhi Aegomo, Roga, bân Ndona Tèmor. Èmolaè, foot-stomping èlakoni sacara alami bân ta' teratur mènangka bagiyân dâri usaha kolaboratif. Namong, dâri bâkto ka bâkto, gerak-gerik kasebbhut aoba dâddhi pola sè ritmis bân teratur sè salastarèna dhâddhi dasar Tari Gawi. Saellana abâli, tarian panèka jhughân abâdâhaghi ungkapan sokkor ghâbây keberhasilan leluhur Lio, è antarana kamennangan è dâlem abhâla wilayahna bân kelangsungan odhi'na masyarakatDepartemen Pendidikan dan Kebudayaan, Tari-Tarian Daerah Nusa Tenggara Timur (Jakarta: Depdikbud)..

È dâlem praktek tradisional, Tari Gawi afungsi mènangka ritual sè nyatuaghi bân salanjangnga bâdâ è pan-bârâmpan upacara penting, akadhi peresmian pemimpin adat (Wake Ria Renggi Beba), pambangunan bengkona tradisional, paraya'an panen, pernikahan, bân ritual kaangghuy nolak balai. Tarian panèka èlampaaghi sareng lakè' bân binè' sè abhânto lingkaran sè ghâli, sè èlambangaghi persaudaraan, persamaan, bân kebersamaan tanpa halangan sosial.

Pertunjukan Tari Gawi èpimpin sareng Eko Wawi otabâ Ata Sodha, sè abâdâhaghi puisi tradisional sè ta' kalabân iringan musik. Settong pamimpin, sè èsebbhut Ulu, ngator arah bân tatanan gerakan para penari. Gerakan-gerakan dasar rèlatif sèderhana namong bânnya' artena, akadhi peju (èghântè'è soko), rudhu (langkah ka adha'), bân ngendho (langkah ka budhi), kalabân tempo sè ètambâi dâri on-laon dâ' ghâncang. Pola lingkaran bân spiral sè èbentuk sareng para penari ècerminaghi siklus odi' bân ikatan kolektif orèng Lio. Dhari segi pangangguy, kasederhanaan panèka ciri otama. Para penari lake' ngangghuy kalambi celleng, sarong anyaman tradisional, bân bando otabâ destar. Para penari binè' ngangghuy blus tradisional Ende èpasangè kalabân sarong sè cocok. Tampilan keseluruhan panèka aghâdhui nilai-nilai harmoni, kebersamaan, bân kedekatan dâ' tradisi leluhur.

Tari Gawi asalla dhari oreng Lio e Polo Flores, Nusa Tenggara Temor. Tarian panèka asalla dâri aktivitas komunal èghâli nase' (todo pare), è dimma èpèyara sokona orèng dhisa on-laon èkembhângaghi dâddhi gerakan sè teratur bân ritmis. Dhari kalakowan sabban are paneka, Tari Gawi tombu menangka ungkapan sokkor, areng-sareng, tor kasatuwan masyarakat. Dhalem kaodhi’an tradisional, Tari Gawi afungsi menangka ritual se masatu. Tarian panèka èlampaaghi è pan-bârâmpan upacara penting akadhi peresmian para pamimpin adat, paraya'an panen, akabin, pambangunan bengko adat, bân ritual kaangghuy nolak balai. Penari lake' bân binè' atari areng-sareng è dâlem lingkaran, sè èlambangaghi kasataraan, persaudaraan, bân kakowadan kolektif.

Tarian Gawi èpimpin sareng Eko Wawi otabâ Ata Sodha, sè anyanye puisi tanpa iringan musik, è bâkto lalakon soko èlampaaghi è bâbâna tempo sè sajân ghâncang. Kesederhanaan gerakan bân pangangguy aghâdhui nilai-nilai inti tarian: kebersamaan bân harmoni.

 Sombher