'Urf

Urf otabâ () iyâ arèya istilah Islam sè èarteaghi adhâddhi kabiyasa'an sè ètoronaghi ḍâri toronan ka toronan. 'Urf èbâgi dhâddhi oca' otabâ kalakowan. Olama' ushul fikih sepakat jhâ' urf sè sah  sè ta' sala bi' syariat.

 Artè 
Oca’ urf sacara bhâsa asalla ḍâri oca’ arafa, sè segghut eterjema’agi dhâddhi al-ma’ruf (المعروف), artèna bhârâng sè èkaonèngè. Artèna hal sè èangghep beccè' bân ètarèma bi' akal sehat. Oca’ urf segghut èpapaḍâ bi'  oca’ adhât, sè asalla ḍâri oca’ Arab ‘adat’. ; dhasar oca’na: ‘ada, ya’udu (عَادَ-يَعُوْدُ) aghânḍhu’ artè èyolang. Mèlana, bhârâng sè ghun coma èlampa’aghi sakalèyan ghi’ ta’ ekoca’ adhât. Oca’ urf ta’ aganḍhu’ artè  kadhaddhiyanna settong kalakowan se li-baliyan, namong kalakowan ghânèka ampon èkaonèngè tor èkennal sareng bânnya’ orèng.

Dhinèng oca’ Urf sacara istilah, mongghu Abdul Karim Zaidah, artèna: Bhârâng se ta’ asing polè ḍâ' sèttong kaom karana ampon dhâddhi kabiyasa’an è ḍâlem oḍi' è ḍâlem oca' otabâ kalakowan. Prof.Dr. Satria Effendi, M. Zein, MA, Ushul fiqih, Jakarta: kencana, 2005

 Ḍhâsar hokom 
'Urf panèka sala sèttong sombher hokom ḍâri ushul fikkih sè èkala' ḍâri èssèna Al-Qur'an è Sorat QS. Al-A’raf: 199. Oca’ al-’urf mongghu olama' Usul Fikkih iyâ arèya bhârâng sè bhâghus bân dhâddhi kabiyasa’an kaom. Aḍhâsar ḍâ' ayât nèka ayat mènangka parènta kaangguy ngalakonè sèttong parkara sè èangghep saè tor ampon dhâddhi tradisi ḍâlem sèttong orèng. Oca’ al-ma’ruf artèna bhârâng sè eyako bhâghus kalabân atè. Ayât è attas tantona nyata'aghi jhâ' 'urf rèya èbâḍâ'aghi ḍâri pertimbangan kabiyasa'an sè bhâghus è kaom, bân kaom saroju' jhâ' bhârâng rowa amanfaat.

Mongghu hasèl panelitian at-Tayyib Khudari al-Sayyid, profesor Usul Fiqh è Universitas Al-Azhar, Mesir, è ḍâlem karjâna fi al-ijtihad ma la nassa fih, aliran pamèkkèran sè èkennal aghunaaghi ‘Urf mènangka ḍhâsar hokom iyâ arèya aliran Hanafiyah, Malikiyyah, Hanabilah bân Syafi'iyah. at-Tayyib adhâbu è ḍâlem prinsip madzhab rajâ fikih saroju' kaangguy narèma adhât mènangka ḍhâsar hokom, sanajjân ḍâri bannya’na tor rincianna bâḍâ bhidhâna pamangghi.

Hokom Islam, molaè jhâman lambâ’, ampon nampung tor ngakomodasi bânnya’ kabiyasa’an tor tradisi salanjhângnga ta’ bhidhâ sareng Al-Qur’an tor Sunnah Nabbhi Muhammad. Ḍâtengnga Islam ta’ maèlang tradisi sè ampon dhâddhi bâgiyân oḍi' kaom. Namong, bâḍâ sè èpèlè sacara selektif, bân bâḍâ sè èkosot. Contona, kabiyasa'an sè èkennal panèka kerjasama perdagangan lèbât bagi-bagi ontong (al-mudarabah). Praktèk panèka ampon èkembângaghi è dhunnya Arab sabellunna Islam. Olama' Islam nyebbhut jhâ' adhât sè bhâghus bisa dhâddhi ḍhâsar hokom, asalkan bâḍâ pan-bârâmpan syarat.

 Cem-macemma 'urf 
Olama' ushul fikkih abâgi 'urf bâḍâ tello':

 Ḍâri objèk 
Ḍâri objèk, 'urf èbâgi dhâddhi: al-'urf al-lafzhi (kabiyasa'an sè èbâgi ḍâ' totor) bân al-'urf al-amali (kabiyasa'an sè aropa'aghi lalakon).

a. Al-'Urf al-Lafzhi iyâ arèya kabiyasa’an kaom sè ngangghuy totor tartanto è ḍâlem nyarèta’agi settong parkara.

 Sombher