Haroa

Haroa panèka tradisi nyambut Ramadan è antarana orèng Buton bân Muna Sulawesi Tèmor Lao' . Oca ’ “haroa” enggi paneka sesaji (kakanan) se esadhiya’agi kaangguy nyambut bulan Ramadan. È bhâsa Muna, "haroa" asalla dâri oca' "haro," sè artena "sapu" otabâ "berse."

È dâlem tradisi Haroa, kakanan bhâkal èsajiaghi dâlem bhângon piring nase' èminnya'aghi sè ètotop tellor è tengnga talang bân kue tradisional dâlem bhângon onde-onde, wajik (waje), ubi goreng (ngkaowi-owi), cucur (cucuru), kue nase' ( baruasa ), banana goreng (), cake pasang ( pasang epuepue- cake bân Manu nasu wolio (ajam sè èmasak kalabân gaya Wolio) sè èsajiaghi è dâlem cangker.  Sajian bhâkal èpamaso' è dâlem bhâdhân sè èsebbhut Tala (talang sè bâdâ sokona)

Presentasi panèka bhâkal bhân-sabbhân, è antarana tata letak/peralatan sajian bân bhân-sabbhân jumlah nikmat kuliner èbâdâ'aghi dâri status sosial. È pan-bârâmpan wilayah bâdâ tata cara sè bhân-sabbhân ghâbây ngisi talang, contona masyarakat Wajo -Lamangga, Melai, Wameo bân Kadolo. Bâḍâ jhughâ bhân-sabbhân bhân-sabbhân kakanan sè bhâkal èsajiaghi, èngghi panèka sèttong piring ghâbây sèttong macem kakanan bân nomer ganjil manabi Haroa ghâbây bulân sè beccè', è bâkto ghâbây Haroa orèng sè ampon matè bânnya'na dhadha'aran bhâkal dhâddhi nomer genap. 

Salaèn aropaaghi upacara sokkor, tradisi Haroa jhughân bisa afungsi mènangka media kaangghuy ngatase konflik bân nyatuaghi masyarakat dâri bhân-sabbhân suku, polana acara panèka ngajak kenalan sè ta' èbâtesi dâ' suku-suku tertentu.

 Sajara 
Monggu orèng Muna, tradisi Haroa otabâ Baca-Baca ampon èkennalaghi molaè lamba', è bâkto Karajaan Wuna èpimpin sareng Rato Muna La Ode Abdul Rahman (Sangia Latugho). Sabatara, è masyarakat Buton, Haroa Qunut ampon èpraktèkaghi sajjhek generasi-generasi sajjhek abad ke-16 bâkto Islam dhâtâng è Kesultanan Buton. 

È taon 1990-an, persiapan sè sibuk ghâbây Haroa ampon èkaton saminggu sabellunna acara. Bhâbinè'an è Raha bhâkal molaè abelanja è pasar, ngeba bhârang-bhârang akadhi benang bontu – tale sè èghâbây dâri kulit kembang sepatu sè èkerrèng è bâbâna mataarè bân èghunaaghi kaangghuy èikat lapa-lapa . Salaèn jârèya, bahan-bahan sè ta' ghâmpang layu otabâ busuk èpasra'aghi sabellunna, akadhi ajam bebas, gula celleng, kalapa, beras ketan, beras mera, bân tellor ajam. Arèya polana masakan tradisional Muna èkennal kalabân santan, gula mèra, bân tèllor, sè èsebbhut rempah-rempah kauwei otabâ gulai . 

Gun aggi’ saare dhuare dhari lebaran sabellunna reng-oreng ganeka melle dhaun kalapa, pisang ban bahan-bahan laen se gampang layu otaba bucco’. E antarana, reng-oreng jareya molae anyaman batok kaangguy bungkus lapa-lapa dhari dhaunna kalapa ban nyaring nase’. Sambi mamare menu Haroa se ngabutowagi lapa-lapa, kari ajam, berlian, cucur, kue srikaya, pisang ban tellor rebus.

E malem lebaran, lalakonna tamaso' ngocol nase' ghâbây adonan kue cucur bân aghâbây saos kari. Kalagguwanna, dhapor repot pole kalaban amassa’ lapa-lapa e dhalem perapian ngangguy kompor ban kaju pangobbaran. Serrèng kompor panèka èbanto sareng obor sopajâ apoyna pagghun èghâli.