Upuh Ulen-ulen

jmpl|Kaos Koko sè èmodifikasi kalabân Gayo Openwork
Upuh Ulen-ulen iyâ arèya kalambhi tradisional Gayo sè biasana èyangghuy bâkto resepsi mantan, tariân tradisional, bân lalampan-lalampan budhâjâ sè la ètoronaghi kalabân toron-tamoron. Kerawang dibi' aropa’aghi hasèl kreativitas manossa sè la dhâddhi nèlaè kaèsaghân ḍâlem kalakowan kaoḍi'ân sè saterrossa dhâddhi kabudhâjâ'an. Sabatara, budhâjâ rowa dibi' aropa’aghi hasèl ènga'na manossa kalaban alam.Kompasiana.com. "Pesona Kain Kerawang Gayo". KOMPASIANA. Èakses 03-02-2026. 

 Sajhârâ Kerawang Gayo 
Manossa la perna ngalamè ḍuwâ' jhâman Paleolitik bân Neolitik. È jhâman Paleolitik bân awwâl Neolitik manossa molaè tao bân aghâbây bhârang otabâ pakakas ḍâri cellot otabâ tembikar . È bâkto jârèya, ghâlimpo'-ghâlimpo' manossana la nattep bân ngalakonè lalakon tanè otabâ hortikultura . È lowar Inḍonèsia, tembikar sè palèng towa sè ètemmoè ra-kèra taon 6500 SM (Haryono, T bân Priyanti Pakan, 1991: 216-217). È Gayo dibi' kamampowan aghâbây tembikar la èkembhângaghi ḍâlem bhângon cem-macemma bâddhâ akadhi keni (Keni), labu (macemma kendi sè okoranna lebbi kènè'), bâddhâ sè akadhi baskom (buke), kennengngan ngala' aèng bân nyempân aèng (buyung), panci, ghâli bân laènna. 

Tembikar è jhâman atanè è Inḍonèsia panèka polos otabâ èpoles. Akadhi tembikar laènna è Inḍonèsia, carana moles tembikar Gayo tamaso' cara èghâli, èceta', bân ngangghuy caèran sè èbârnaè. Motif polesân umumma geometris, kembhâng, bân kèbân. Bâddhâ-bâddhâ rowa ghi' èghâbây orèng Gayo sampe' satèya taon 40-an. Kaghâbâyân Pembuatan tembikar ros-terrosân ambu polana maso'na dhâ-bâddhâ tèknologi anyar kalabân kaghuna'an sè paḍâ. Sè ta' jellas bâkto orèng Gayo molaè ngèmbangaghi kapènterran aghâbây tembikar rowa, sè sakabbhina kaangghuy ma eppol kabutowan sabbhân arè. Rarowa kèya èyangghui ḍâlem opacara kabinan mènangka sala sèttong unsur tempah, sè akadhi mahar.

È ḍâlem hubunganna bi' bâkto lambâ'na orèng Gayo, bâḍâ sè ampon nyoba' nalèktèghi hasèl motif polèsan kerawang. Maske cara rèya ghi' ta' èajhâri lem-ḍalem, motif polèsan kerawang è Gayo èyokèr è bâgiyân-bâgiyân tartanto ḍâri roma; aropa'aghi ḍâri lambâng-lambâng bâgiyân bhâdânna kèbân, sè maènga' dâ' jhâman bâto ngoḍâ (Neolitik). Lambâng-lambâng rowa, salaèn èghâbây polèsân, kèya èkabâliaghi dâ' sistem kaparcaja'anna, seni polèsân sè sajân èkembhângaghi, kaabes ḍâ' okèran-okèran geometris sè bâḍâ ghendhung otabâ tangga roma. Salaèn jârèya, pangaro Islam ngalang rèng-orèng kaangghuy aghâbây patung, sè èyangghep atentangan kalabân norma-norma aghâmana (Harun, 1962: 8-11). 

 Sombher