Teungku Chik di Tiro

Teungku Chik di Tiro Muhammaḍ Saman panèka pahlawan nasional ḍâri Peḍir.

 Rèwayat 
Teungku Muhammaḍ Saman panèka ana'na Teungku Syekh Ubaidillah. Sabatara èbhuna asmanah Siti Aisyah pottrana Teungku Syekh Abḍussalam ngoḍâh Tiro. Salèrana lahèr è tangghâl 1 Jânuwari 1836, kateppa'an sareng taon 1251 Hijriyah è Ḍayah Jrueng, kecamatan Cumbok Lam Lo, Tiro, ḍaerah Piḍie, Aceh. Teungku Muhammaḍ Saman oḍi' neng è lingkungan aghâma sè ketat.

È bâkto alampa’agi ibâḍâ ajjhih è Mekka, salèrana nambei pangataowan èlmo aghâmana. Salaèn ghâpanèka, salèrana ta' loppa atemmo sareng para pamimpin Islam sè bâḍâ è ka'ḍissa', saènggâna salèrana molaè ngaonèngih parkara perjuangan para pamimpin ka'ḍinto è ḍâlem aperrang alaban imperialisme bân kolonialisme. Sasuai sareng pangajhâran aghâma sè èkaparcajei, Muhammaḍ Saman sangghup ngorbannaghi ponapa saos, tamaso’ arta, jabatdhân otaba odi’na, demi nyonjhung aghâma tor bhângsana. Kayakinan panèka èbuktèaghi è kaoḍi'an sè nyata, sè dhâddhi lebbi èkennal mènangka Perang SabilTeungku Chik Ditiro" (PDF). Diarsipkan dari asli (PDF) tanggal 2017-06-27. Diakses tanggal 2020-04-29..

 Ngatowaè perjuangan 
È taon 1880, bâkto pasukan Bâlândhâ sè èpimpin Jènḍeral Karen van ḍer Heyḍen ampon makala wilayah Aceh rajeh, prajurit Aceh sè ngètek è soko Ghunong Seulawah akompol è Ghunong Biram, Lamtamot. Teungku Muhammaḍ Saman mèkkèr cara sè bhâkal èlakoni: kala otabâ aperrang. Hasèl ḍâri rapat panèka, rèng-orèng panèka nyo'on bhântowan kalabân ngèrèm utusan ka wilayah Piḍie.

È bâkto para utusan ḍâri Ghunong Biram ḍâpa’ ka Piḍie pas narèma pessen dâri ulama' bân uleebalang Piḍie jha’ pusat kepemimpinan ulama' Piḍie bâḍâ è Tiro. Saterrossa atemmo sareng Teungku Chik ḍi Tiro Muhammaḍ Amin ḍayah Cut, pamanna Teungku Chik ḍi Tiro Muhammaḍ Saman. Èngghi panèka para utusân ḍâri Ghunong Biram sè maḍepa' pessenna.

Sa'amponah kaḍetengan utusanna Ghunong Biram, para ulama’ Tiro mabâdâ papanggiyân ḍukale neng è Ḍayah Krueng sareng è Ḍaya Lampoh Raja. hasèl ḍâri papanggiyân rapat ka’dhinto sapakat jhâ’ para ulama Tiro kodu dhuli abhânto parjuangan è Aceh rajeh. Nangeng, utusan Ghunong Biram nyo’on pamimpin ḍari Tiro, sabab semangat alaben moso ka’dhissa’ ampon korang tor marlowaghi pamimpin se bisa ngodi’i polè semangat kaangghuy ngojuk orèng Bâlândhâ. Pamimpin panèka kodhu èntar ka meḍan perrang jhughân.Razali, Habil (16 April 2021). "Jejak Perang di Masjid Tuha: Tempat Ulama Tiro Berjihad Usir Belanda". kumparan/acehkini. Diakses tanggal 2021-08-09.

Tadâ’ sèttong dâri reng-oreng sè haḍèr neng è papanggiyan sè terro ngajuwagi abâ’ dhibi'na dhâddi pamimpin kaaghuy alabaân Bâlândhâ è Aceh rajeh. O-tao Teungku Chik ḍi Tiro Muhammaḍ Amin ḍâri Ḍayah Cut asiaraghi jhâ’ ponakanna, Teungku Chik ḍi Tiro Muhammaḍ Saman sè ghi’ buru molè dâri Mekka, la siap acaca. Salerana anyata’aghi kasokanna kaangguy mimpin perrang è Aceh rajeh.[2]

 Sombher