Hiḍrogèn

Hiḍrogèn (Bhâsa Latin: hidrogenium; Bhâsa Inggris: hiḍrogèn), èsebbhut jhughân aèng, panèka unsur kimia sè ètandhâi H bân nomer atom 1. È suhu bân tekanan standar, hiḍrogèn panèka gas diatom sè ta' bârna, ta' andi' bâu, ta' logam, monovalen, bân cè' ghâmpangnga èobbhâr. Kalabân massa atom 1,00794 amu, hiḍrogèn panèka unsur sè palèng enteng è Bhumi.

Hidrogen jhughân unsur sè palèng bânnya', èangghep ra-kèrah 75% dâri massa unsur-unsur è alam semesta.Massa alam semesta yang dimaksud adalah massa barionik. Namun, sebagian besar massa alam semesta tidak berada dalam bentuk barion atau unsur kimia. Lihat materi gelap dan energi gelap. Kabânnya'an bintang èbentuk sareng hiḍrogèn è dâlem kabâdâ'an plasma. Senyawa hiḍrogèn jhât abek langka bân rang-rang ètemmoè sacara alami è Bhumi, bân biasana èghâbây sacara industri dâri bânnya' senyawa hidrokarbon akadhi metana. Hiḍrogèn bisa jhughân èghâbây dâri aèng lèbât elektrolisis, namong prosès panèka sacara komersial lebbi larang dâri èghâbây hiḍrogèn dâri gas alam.

Isotop hiḍrogèn sè palèng umum panèka protium, sè intina andi' sèttong proton bân ta' andi' neutron. Senyawa hiḍrogèn ionik bisa èghâdhui muatan positif (kation) otabâ bermuatan negatif (anion). Hiḍrogèn bisa abhânto senyawa kalabân sabâgiyân bânnya' unsur bân ètemmoè è dâlem aèng bân senyawa organik. Hiḍrogèn panèka parlo è dâlem reaksi asam-basa, bânnya' sè èbâgi dâ' pertukaran proton è antarana molekul sè larut. Polana hidrogen panèka sala sèttong atom netral sè persamaan Schrödinger-na bisa èpèca'aghi sacara analitis, pangajhârân tentang energi bân ikatan atom hiḍrogèn aghâdhui peran penting dâlem perkembangan mekanika kuantum.

 Sèpat kimia 
Kelarutan bân karakteristik hidrogen kalabân bânnya' logam panèka subjek sè cè' parlona è bidang metalurgi (polana kerapuhan hidrogen bisa èkaolle è sabâgiyân bânnya' logam) bân è dâlem penelitian dâ' pengembangan cara aman kaangghuy nyimpen hidrogen mènangka bahan bakar. Hidrogen cè' larutna è dâlem bhân-sabbhân senyawa sè aropa'aghi logam bumi nadir bân logam transisi bân bisa èlarutaghi dâlem logam kristal bân amorf. Kelarutan hidrogen è logam èsebbhut polana distorsi lokal otabâ kotoran è kisi kristal logam.

 Sombher