Fidel Castro

Fidel Alejandro Castro Ruz (bhâsa Spanyol: [fiˈðel ˈkastɾo]; 13 Agustus 1926 – 25 Novèmber 2016) panèka sala sèttong revolusioner bân politisi komunis Kuba. Castro ajabat mènangka Perdana Menteri Kuba dâri taon 1959 kantos 1976 bân mènangka Presiden Kuba dâri taon 1976 kantos 2008. Salèrana jhughân ajabat mènangka Sekretaris Pertama Partai Komunis Kuba dâri taon 1965 kantos 2011.

Salèrana lahèr è Birán, Oriente, dâri kalowarga tani soghi. Salèrana aghâdhui pamahaman anti-imperialis sè condong ka kacèr bâkto ajhâr hokom è Universitas Havana. Salèrana toman noro' pemberontakan è alabân pamarènta'an sayap kangan è Republik Dominika bân Kolombia, bân salastarèna panèka andi' rèncana kaangghuy makalowar Presiden Kuba Fulgencio Batista. Namong, serranganna taon 1953 ka Barak Moncada gagal.

Saellana sataon è penjara, Castro buruh ka Meksiko, è dissa' salèrana abentu' kelompok revolusioner sè èsebbhut Gerakan 26 Juli abhâreng alè'na, Raúl Castro, bân Che Guevara. Saellana abâli ka Kuba, Castro mimpin perrang gerilya è bâbâna pasukan Batista è Gunong Sierra Maestra. Saellana pamarènta'an Batista robbhu è taon 1959, Castro dhâddhi Perdana Menteri Kuba bân andi' kobâsah militer bân politik. Amèrika Serikat nolak pamarènta'an Castro, namong ta' bisa magheggher Castro, è antarana usaha pembunuhan, blokade ekonomi, bân Invasi Bay of Pigs taon 1961. Kaangghuy males ancaman ghâpanèka, Castro nyemma'è Uni Soviet bân ngèdinnaghi kaangghuy aghâbây sanjata nuklir è tana Kuba, saènggghâna kadhâddhiyân Krisis Rudal Kuba è taon 1962.

Kalabân landhâsan dâri model pembangunan Marxis-Leninis, Castro ngobâ Kuba dâddhi naghârâ sosialis sèttong partai sè èpimpin sareng Partai Komunis. Kabijakanna tamaso' perencanaan ekonomi terpusat bân pendanaan substansial ghâbây pandhidhighân bân kasehatan. Kabijakan-kabijakan panèka è èrèngih sareng kontrol pèrs sareng pamarèntah bân penindasan kritik.

È lowar naghârâ, Castro adukung pamarèntah Marxis, akadhi Salvador Allende è Chili, Junta Rekonstruksi Nasional è Nikaragua, bân Pamarèntah Revolusioner Rakyat è Grenada. Salèrana jhughân ngèrèm pasukan kaangghuy abhânto naghârè-naghârâ Arab è Perang Yom Kippur, Ethiopia è Perang Ogaden, bân MPLA è Perang Tarètan Angola. Kalakoan-kalakoan panèka, ètambâ kalabân pimpinan Castro è Gerakan Non-Aligned dâri taon 1979 kantos 1983 bân program internasionalisme medis Kuba, makowat posisi internasional Kuba.

Namong, saamponna Uni Soviet bubar è taon 1991, Kuba ngalami panoronan èkonomi, bân Castro molaè aghâdhui cita-cita pro-lingkungan bân anti-globalisasi. È taon 2000-an, Castro aghâbây aliansi sareng naghârâ-naghârâ Amerika Latin sè èkennèng "pasang surut," khusussa sareng Presiden Hugo Chávez dâri Venezuela. È ulang tahunna sè kapeng 80 è taon 2006, Castro massra'aghi kendali kakobâsa'an ka alè'na, Raúl. Raúl resmi aghântè'è mènangka presiden è taon 2008.

 Sombher