Darius I ḍâri Pèrsia

Darius I (bhâsa Persia lambe': 𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁, translit. Dārayava(h)uš; bhâsa Pèrsia: داریوش; bhâsa Ibrani: דָּרְיָוֶשׁ, Modern Darəyaveš Tiberias Dārǝyāweš; sekitar 505 SM; – 486 SM), jhughân èkennal mènangka Darius Agung, panèka Rajhâ Ḍiraja (Kaisar) Iran sareng Firaun Mesir ḍâri ḍinasti Achaemenid, marènta molaè Sèptèmber 522 – Oktober 486 SM.Widya Lestari Ningsih dan Nibras Nada Nailufar. "Kekaisaran Persia: Sejarah, Masa Kejayaan, Keruntuhan, dan Peninggalan". Kompas. 2021-06-21. Aksès 2025-12-27. È nalèkana marènta, Kekaisaran Iran napa' ka puncak kamoljâ'ânna sareng bâgiyânna tamaso' sabâgiyân bânnya' Asia Bârâ', sabâgiyân ḍâri Kaukasus, sabâgiyân ḍâri Balkan (Trace-Makedonia, sareng Paeonia), sabâgiyân bânnya' bâgiyân pasèsèr Tase' Celleng, Asia Tengnga, kantos ka Lembah Inḍus è tèmor jhâu bân sabâgiyân ḍâri Afrika Lao' bân Tèmor Ḍâjâ' tamaso' Mesir (Murâya), Libya tèmor, sareng pasèsèr Suḍan.Dahli, Anggara. "Jadi Kerajaan Terkuat di Masanya, Ini 5 Fakta Sejarah Bangsa Persia". IDN Times. 2021-07-05. Aksès 2025-12-27.

Darius ongghâ tahta saamponna makala Barḍiya. Menangka dhâddhi kaisar sè anyar, èpon kodhu ngadhepphi bânnya' pemberontakan è sakabbhina naghâra, namong Darius berhasil mate'è pemberontakan kasebbhut. Saellana jârèya, èpon ngèrèm èkspeḍisi kaangghuy ngokom Athena sareng Eritrea polana abhânto pemberontakan Ionia. Darius malebâr karajâ’ânna kalabân makala Trakia ban Makedonia.

Darius ngator karajâ’ânna kalabân cara èbâgi dhaddhi propinsi-propinsi sarta anempataghi satrap mènangka para pangobâsa. Salèrana ngenallaghi sistem kauangan sè èpadhâddhi sèttong sareng aghâbây bhâsa Aram mènangka bhâsa resmi è karajâ'ân.Zulfikar, Fahri. "Ini Negara-negara yang Termasuk Wilayah Kekaisaran Persia, Pakistan Termasuk". Detik. 2025-03-11. Aksès 2025-12-27. Darius jhughân abhângon è Susa, Pasargadae, Parsa, Babilonia sareng Mesir. Salèrana aghâbây makoḍe hokom-hokom kaangghuy Mesir. Darius jhughân marenta'aghi pangokèran Prasasti Behistun, sè aropa'aghi jhâjhârbâ'ân oḍi'na.

 Asmana 
Dārīus sareng Dārēus panèka bhângon Latèn ḍâri bhâsa Yunani Dareîos (Δαρεῖος), sè asalla ḍâri Pèrsia Kuno Dārayauš (𐎭𐎠𐎼𐎹𐎢𐏁, d-a-r-y-uš), sè aropa'aghu nyama pènḍe' ḍâri Dārayavaʰuš (𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁, d-a-r-y-v-u-š). Bhângon sè lebbi lanjhâng jhughân èkanèla ḍâlâm bhâsa Elam Da-ri-(y)a-ma-u-iš, bahasa Babylonia Da-(a-)ri-ia-(a-)muš, bhâsa Aram drywhwš (𐡃𐡓𐡉𐡅𐡄𐡅𐡔), sareng pola bhângkn Yunani sè lebbi lanjhâng Dareiaîos (Δαρειαῖος). Asmana panèka ngaghunghè artè "salèrana sè negghu' kabhâghusân", sè bisa èoladhi ḍâri bâgiyân sè ḍâ'-aḍâ'  dāraya, sè ngaggungè artè "sè negghu'", sareng kata keterrangan vau sè ngaghungè artè "kabhâghusân".

 Sombher