Wangsa Mataram

Wangsa Mataram (Jhâbâ: ꦮꦁꦯꦩꦠꦫꦴꦩ꧀, translit. wangsa mataram, pangoca'an bhâsâ Jhâbâ: [wɔngˈsɔ mat̪aram], èkennal jughân kalabhân oca’ Catur Sagotra) otabâ Dinasti Mataram aropaaghi pangolokkan ḍâ’ kaluwarga ponggâbhâ sè amarènta tello’ kraton, yakni Mataram Islam, Surakarta bân Yogyakarta, tor ḍuwâ’ kaḍipatèn yakni Mangkunagaran bân Pakualaman. Samarèna perrang takhta jhâbâ katello’ kalèna sampè’ satèya, Wangsa Mataram pagghun amarènta monarki-monarki sè apèsa ḍâri Mataram Islam (Catur Sagotra).

 Sajhârâ 
Wangsa Mataram aropaaghi dinasti ḍibuḍina sè ngowasaè tana Jhâbâ. Wangsa Mataram rèya amarènta naghârâ sè anḍi’ nyama paḍâ bi’ kaluwargana, Mataram, sèttong naghârâ sè angghâl è ḍaèra lampet rontona Kraton Mataram Kuno bân sajhân lèbar sampè’ para’ ngowasaè sakabbhina tana Jhâbâ, Madhurâ bân daèra laènna sè semma’.

Mètorot sajarana, rato Mataram aropaaghi teddhâ’an ḍâri Ki Ageng Sela (Sela iyâ arèya sèttong dhisa è sedḍi’na Demak). Sala sèttong teddhâ’an Ki Ageng Sela iyâ arèya Ki Ageng Enis anḍi’ potra sè anyama Ki Ageng Pemanahan, sakkabhina aropaaghi tokoh sè mabâḍâ Wangsa Mataram abhâreng tokoh ḍâri Sela sè laèn, yakni Ki Juru Martani bân Ki Panjawi.

Para rato ḍâri wangsa Mataram biyasana nganggui ghellâr sè èkala’ ḍâri pan-brâmpan bhâsa, otamana ḍâri bhâsa Jhâbâ bân Arab. Èantarana ghellâr sè palèng bânnya’ èkaonèngè iyâ arèya sunan bân sultan.

 Daftar Para Rato 
Pèriode Mataram:

 Panembahan Senapati (Danang Sutawijaya) 1586 – 1601
 Susuhunan Anyakrawati (Radèn Mas Jolang) 1601 – 1613
 Sultan Agung Anyakrakusuma (Radèn Mas Jatmika) 1613 – 1645
 Susuhunan Amangkurat I (Radèn Mas Sayyidin) 1646 – 1677
 Susuhunan Amangkurat II (Radèn Mas Rahmat) 1677 – 1703
 Susuhunan Amangkurat III (Radèn Mas Sutikna) 1703 – 1705
 Susuhunan Pakubuwana I (Radèn Mas Darajat) 1704 – 1719
 Susuhunan Amangkurat IV (Radèn Mas Suryaputra) 1719 – 1726
 Susuhunan Pakubuwana II (Radèn Mas Prabasuyasa) 1726 – 1742 (Periode I)
 Susuhunan Amangkurat V (Radèn Mas Garendi) 1742 – 1743
 Susuhunan Pakubuwana II (Radèn Mas Prabasuyasa) 1743 – 1745 (Periode II).

Pèriode Surakarta:

 Susuhunan Pakubuwana II (Radèn Mas Prabasuyasa) 1745 – 1749 (Periode III)
 Susuhunan Pakubuwana III (Radèn Mas Suryadi) 1749 – 1788
 Susuhunan Pakubuwana IV (Radèn Mas Subadya) 1788 – 1820
 Susuhunan Pakubuwana V (Radèn Mas Sugandi) 1820 – 1823
 Susuhunan Pakubuwana VI (Radèn Mas Sapardan) 1823 – 1830
 Susuhunan Pakubuwana VII (Radèn Mas Malikis Solikin) 1830 – 1858
 Susuhunan Pakubuwana VIII (Radèn Mas Kuseini) 1858 – 1860
 Susuhunan Pakubuwana IX (Radèn Mas Duksina) 1860 – 1893
 Susuhunan Pakubuwana X (Radèn Mas Sayyidin Malikul Kusna) 1893 – 1939
 Susuhunan Pakubuwana XI (Radèn Mas Antasena) 1939 – 1945
 Susuhunan Pakubuwana XII (Radèn Mas Suryo Guritno) 1945 – 2004
 Susuhunan Pakubuwana XIII (Radèn Mas Suryo Partono) 2004 – Petahana

Pèriode Yogyakarta:

 Sultan Hamengkubuwana I (Radèn Mas Sujana) 1755 – 1792
 Sultan Hamengkubuwana II (Radèn Mas Sundara) 1792 – 1810 (Periode I)
 Sultan Hamengkubuwana III (Radèn Mas Suraja) 1810 – 1811 (Periode I)
 Sultan Hamengkubuwana II (Radèn Mas Sundara) 1811 – 1812 (Periode II)
 Sultan Hamengkubuwana III (Radèn Mas Suraja) 1812 – 1814 (Periode II)
 Sultan Hamengkubuwana IV (Radèn Mas Ibnu Jarot) 1814 – 1822
 Sultan Hamengkubuwana V (Radèn Mas Gatot Menol) 1822 – 1826 (Periode I)
 Sultan Hamengkubuwana II (Radèn Mas Sundara) 1826 – 1828 (Periode III)
 Sultan Hamengkubuwana V (Radèn Mas Gatot Menol) 1828 – 1855 (Periode II)
 Sultan Hamengkubuwana VI (Radèn Mas Mustaja) 1855 – 1877
 Sultan Hamengkubuwana VII (Radèn Mas Murteja) 1877 – 1921
 Sultan Hamengkubuwana VIII (Radèn Mas Sujadi) 1921 – 1939
 Sultan Hamengkubuwana IX (Radèn Mas Dorodjatun) 1939 – 1988
 Sultan Hamengkubuwana X (Radèn Mas Herjuno Darpito) 1989 – pertahana
Pèriode Mangkunagaran Surakarta:

 Adipati Mangkunegara I (Radèn Mas Said) 1757 – 1795
 Adipati Mangkunegara II (Radèn Mas Sulama) 1795 – 1835
 Adipati Mangkunegara III (Radèn Mas Sarengat) 1835 – 1853
 Adipati Mangkunegara IV (Radèn Mas Sudira) 1853 – 1881
 Adipati Mangkunegara V (Radèn Mas Sunita) 1881 – 1896
 Adipati Mangkunegara VI (Radèn Mas Suyitna) 1896 – 1916
 Adipati Mangkunegara VII (Radèn Mas Surya Suparta) 1916 – 1944
 Adipati Mangkunegara VIII (Radèn Mas Hamidjoyo Saroso Notosuparto) 1944 – 1987
 Adipati Mangkunegara IX (Radèn Mas Sudjiwo Kusumo) 1988 – 2021
 Adipati Mangkunegara X (GPH. Bhre Cakrahutomo Wira Sudjiwo) 2022 – Petahana

Pèriode Pakualaman Yogyakarta:

 Adipati Paku Alam I (BPH. Natakusuma) 1813 – 1829
 Adipati Paku Alam II (Radèn Tumenggung Natadiningrat) 1892 – 1858
 Adipati Paku Alam III (GPH. Sasraningrat) 1858 – 1864
 Adipati Paku Alam IV (Radèn Mas Nataningrat) 1864 – 1878
 Adipati Paku Alam V (KPH. Suryadilaga) 1878 – 1900
 Adipati Paku Alam VI (KPH. Natakusuma) 1900 – 1902
 Dewan Perwalian Pakualaman 1902 – 1906
 Adipati Paku Alam VII (Radèn Mas Arya Surarja) 1906 – 1937
 Adipati Paku Alam VIII (Radèn Mas Arya Sularsa Kunta Suratna) 1937 – 1998
 Adipati Paku Alam IX (Radèn Mas Haryo Ambarkusumo) 1999 – 2015
 Adipati Paku Alam X (Radèn Mas Wijoseno Haryo Bimo) 2016 – Petahana

 Pamakaman 
Para rato Mataram sabelumma Sultan Agung èkobhuraghi è Pasarèan Mataram. Samarèna èpajhâghâ Astana Pajimatan Himagiri è Bantul taon 1632, Sultan Agung bân para rato sènerrosaghi (Surakarta bân Yogyakarta) jughân èkobhuraghi è ḍissa’.

Dhinèng para rato Mangkunagaran èkobhuraghi è Astana ḍâjâ è Surakarta, tor Astana Mangadeg bân Astana Girilayu è Karanganyar. Samantara rato Pakualaman èkobhuraghi è Astana Giriganda è Kulon Progo.

 Pahlawan Nasional Indonèsia 

 Sultan Agung Adi Prabu Anyakrakusuma
 Susuhunan Pakubuwana VI
 Susuhunan Pakubuwana X
 Susuhunan Pakubuwana XII
 Sultan Hamengkubuwana I
 Sultan Hamengkubuwana IX
 Adipati Mangkunagara I
 Adipati Paku Alam VIII
 BPH. Diponegoro (Pangeran Diponegoro)
 Jenderal TNI (Purn.) GPH. Jatikusumo
 R.Ay. Hj. Siti Hartinah
 R.M. Suwardi Suryaningrat (Ki Hajar Dewantara)
 R.M. Suryopranoto

 Catur Sagotra 
Catur Sagotra aropaaghi panyèttongan empa’ entitas sè ghi’ anḍi’ hubungan sèttong tongghâl kakarabhâtân. Sè arujuk ḍâ’ bhâlâ kraton Wangsa Mataram. Kraton-kraton jarèya iyâ arèya Kesunanan Surakarta, Kesultanan Yogyakarta, Kaḍipatèn Mangkunagaran bân Kadipaten Pakualaman.

Kaanggui masemma’ empa’ entitas pèsa’na Mataram, pamarènta Daèra Istimèwa Yogyakarta lebhat Dinas Kebudayaan pancet mabâdhâ festival Catur Sagotra phen taon. Festival rèya ètoro’è ḍâri perwakilan empa’ wilaya pecahan Mataram. Empa’ karaton biyasana nampilaghi Mahakarya seni bân budaya sè dhâbiḍâ.

 Abâs Jughân 

 Pakubuwana
 Hamengkubuwana
 Mangkunagara
 Paku Alam

 Pranala loâr 
"Asal Usul Dinastii Mataram Islam", https://web.archive.org/. 2015-09-23. aksès 2023-01-31.

"Kisah Terpecahnya Kerajaan Mataram Islam", https://web.archive.org/. 2013-01-21. aksès 2023-01-31.

"History and Genealogy of Javanese Kings of the Mataram Dynasty". https://www.denverartmuseum.org/. aksès 2023-01-31.