Maria Magdalena

Maria Magdalena iyâ arèya rèng binè' Yahudi penyembhâ Yesus sè noro' ḍâLem bhâtek-bhâtek Yesus, bân pas teppa' arè dhâdhi saksè mata kejâdiyân penyalibhân, pengobhurân, bân odi'e Yesus. Arèya pola èkoca' "Magdalena" sebbâb asalla ḍâri Magdala, Kotta nelayan è pèngghir bârâ' Danau Galilea.

Lukas 8:2-3 nerangngaghi jhâ' Maria Magdalena iyâ arèya orèng ḍâri sebâgiyân rèng binè' sè noro' ḍâlem bhâtek-bhâtek Yesus bân a dukung bhâtek Yesus "bi' hartana jârèya". Berita rèya merri' tao jhâ' Maria Magdalena iyâ arèya rèng binè' sè soghi. nas sè padâ rèya nerrangaghi jhâ' Yesus nguser pètto' roh ta' beccè' ḍâri ḍâlem bhâdhân Maria Magdalena. Penjelasan rèya èulangaghi ḍâlem Markus 16. Sè èmaksod kak empa' Injil kanonik, Maria Magdalena iyâ arèya orèng saksè mata kejâdiyân penyalibhân Yesus, bân lebbi lanjut pas ngobhurin Yesus sè èdhâsarraghi Injil sinoptik. Ka empa' Injil kanonik nyebhuttaghi, ḍâ' sala sèttong orèng otabâ e bennya' orèng, sebâgây orèng sè ḍâ'aḍâ nemmo kobhuren Yesus sè kosong, bân sebâgây orèng sè ḍâ'aḍâ a saksè bangkitta Yesus. Hal jârèya, bennya' Gereja ḍâri bennya' na Mazhab ngehormataghi sebâgây "rasul para rasul". Maria Magdalena rèya èpadhâddhi tokoh utama ḍâlem karya-karya tolès Kristen Gnostik sè apokrif (lo' sahih), antarnya oca'na juru selamet, Pistis Sofia, Injil Tomas, Injil Filipus, bân Injil Maria. Karya-karya tolès sè è angghâp infomasi sejârâ ta' akhirat bi' para ahli rèya ngaghâmbhâr sebâgây morèd sè palèng semma' bi' Yesus, sekalèghus sebâgây orèng sè palèng paham ajârânna Yesus. Maksod ḍâri Injil-Injil Gnostik, semma'na Maria Magdalena bi' Yesus ngabangkittaghi rassa sè ta' sennneng ḍâri morèd-morèd Yesus laènna, otamana Simon Petrus.

Pas abâd pertenga'an, Maria Magdalena secara kelèro èpapade bi' Maria ḍâri Betania bân "orèng binè' dhusa" Benni nyama sè alomor sokona Yesus bi' minnya' harum (Lukas 7:36-50). Akèbatta, moncol keyekènan sè kalèro sè luas è golongan ommat Kristen jhâ' iyâ arèya orèng pelacor otabâ pezina sè a tobât. Pas bhâkto sè pade, moncol bennya' carèta è Eropa Barâ' tentang harta bân ropana sè radhhin Maria Magdalena, bân carèta tobatta ka kennengngan lao' Prancis. Angghâbhân sè nyama'aghi Maria Magdalena bi' Maria ḍâri Betania bân "orèng binè' dhusa" taḍâ' nyama aropa'aghi sala setttong kontroversi otama sè moncol pas taon-taon para' Reformasi Protestan, bân è tolak bi' sakabhina pemimpin geraghân reformasi Protestan, Gereja Katolik maka'aḍe' orèng Maria Magdalena sebâgây lambang pertobadhân.

Pas taon 1969, arè paringadhân Maria Magdalena iyâ arèya orèng sè è angghâp paḍâ ni' Maria ḍâri Betania bân "orèng binè' dhusa" taḍâ' nyama è èlangngaghi ḍâri panangghâlân Gereja Roma, tapè angghâbhân jhâ' Maria Magdalena iyâ arèya orèng mantan pelacur ta' toman èlang ḍâri pèkkèran umum. Maria Magdalena è hormadhin sebâgây orèng Kudus bi' Gereja Katolik, Gereja Ortodoks Tèmor, golongan Gereja-gereja Anglikan, bân Gereja-gereja Protestan bermazhab Lutheran. Arè paringadhân teppa' ka tangghàl 22 Juli. Gereja-gereja Protestan ḍâri Mazhab selaèn Lutheran ngahormadhin sebâgây orèng Srikandi iman. Gereja-gereja Ortodoks Tèmor rèya mabâḍâ'aghi acara pas bhân arè Minggu ḍâ orèng sè ngèbâ Mur. Penghormatan ḍâ' orèng sè ngèbâ Mur iyâ arèya kebiasaan Gereja Ortodoks sè paḍâ bi' kebiasaan penghormatan ḍâ' katello' Maria ḍâlem Gereja Barâ'. Sebâgiyân rajâ sejârâwân , spekulasi-spekulasi se è raguaghi kabetollanna.