Canḍhi Bahal

Canḍhi Bahal, Biaro Bahal, otabâ Canḍhi Portibi panèka komplèks Candi Buḍdhâ Vajrayana sè bâḍâ è Dhisa Bahal, Kacamadhân Padang Bolak, Portibi, Kabhupatèn Padang Lawas ḍâjâ, Somatra ḍâjâ,Widya Lestari Ningsih. "Candi Bahal, Kompleks Percandian Terluas di Sumatera Utara".Kompas, Akses 2026-01-04. sakètar 3 jhâm naè' motor ḍâri Kotta padang Sidempuan otabâ sakètar 400 km ḍâri Kotta Medan. Canḍhi panèka èghâbây ḍâri bhâta mèra bân èyangghep èbâḍâ'aghi ḍâri sakètar abaḍ ka-11 bân èkabâ' sareng Karajhâ'ân Pannai, sala sèttong palabbhuwân è pasèsèr Selat Malaka sè ètakloaghi bân dhâddhi bagiyân ḍâri mandala Sriwijaya. Bâḍâ tello' bhângon kona, èngghi panèka Biaro Bahal I, II bân III. Bâḍâ sè salèng nyambhung bân aropa'aghi gharis loros. Biaro Bahal I panèka sè palèng bhâghus. Soko'na èhèas kalabân papan è sakalèbbhi'na sè èokèr kalabân toko yaksa sè èbâḍâ'aghi è cèthaggha keban, sè ajogèt. Ropana para patangdhâng ngangghuy topèng keban akadhi è opacara Tibet . È antarana papan sè èhèas jârèya bâḍâ okèran macan sè alèngghi. È Bahal II, ètemmoè patong Heruka, èngghi panèka patong sètan sè èwujudhâghi panteon Buddhisme Mahayana, sèkte Bajrayana otabâ Tantrayana. Heruka ngadeg è attas mayyit è posisi ajogèt; è astana sè kangan bâḍâ tongkâddhâ. Bahal III èokèr kalabân hèasan ḍâun. Canḍhi panèka ènyamaè ḍâri dhisa sè èbâdâ'aghi. Salaèn jârèya, nyamana Portibi è bhâsa Batak artèna 'dunnya' otabâ 'bhumi,' oca' ènjhâman sè asalla ḍâri oca' Sansekerta Pertiwi (Dewi Bhumi).

 Bâgiyân Canḍhi 
Canḍhi panèka aropa'aghi bâgiyân Canḍhi sè palèng ghâjheng (sè èsebbhut biaro ) è propinsi Somatra ḍâjâ, sè èbâgi ḍâ' bâgiyân Canḍhi Bahal I, Bahal II, bân Bahal III. Kabbhi bhângon è tello' Canḍhi èpadhâddhi ḍâri bhâta mèra, kajhâbhâna patong-patong, sè èghâbây ḍâri bâto kerrèng. Bâng-sèbâng komplèk Canḍhi èlèng-lèngi paghâr ra-kèra 1 m tèngghi bân tebbel, jhughân èghâbây ḍâri bhâta mèra. È bâgiyân tèmor, bâḍâ ghârbâng sè nojjhu, èapèt è kaḍuwâ' sèsèna sareng ghâḍdhung sè tèngghina ra-kèra 60 cm. È bâng-sèbâng komplèk Canḍhi bâḍâ ghâddhung otama sè bâḍâ è tengnga tanèyan kalabân labâng maso'na ngadhep ka ghârbâng. È bâbâ panèka bâḍâ ghâmbhârân ḍâri komplèk Canḍhi panèka.

 Bahal I 
Kennengan Kuil Bahal I lebbi tèngghi ḍâri permukaan tana è sakètarna. Bhâhan bhângon otama panèka bhâta. Kuil Bahal I èpadhâddhi è tanèyan sè lèbârrâ ra-kèra 3.000 m2 èlèng-lèngi paghâr sè èghâbây ḍâri bâto mèra sè tèngghina 60 cm. Ghâḍdhung paghâr cokop tebbel, ra-kèra 1 mèter. Bhângonan otama Kuil Bahal I bâḍâ è tengnga tanèyan, ngadhep ka labâng sakèdhâng. È antarana ghâḍdhung otama ban ghârbâng bâḍâ pondasi batur otaba pangghung sè aropa dhâsar persegi sè okoranna ra-kèra 7 x 7 m. Bhângonan otama Kuil Bahal I panèka sè palèng ghâghâng èbandhingaghi bhângonan otama Kuil Bahal II bân III.

 Sombher