Hokom Jinayât neng Aceh

Propinsi Aceh aropa'aghi propinsi è Inḍonèsia sè alaksana'aghi hokom syarèat sè adhâsar ḍâ' hokom pidana Islam, sè èkennal jhughân kalabân hokom jinayat. Paratoran ḍaèra (perda) sè alaksana'aghi èsebbhut Qanun Aceh No 6 Taon 2014 tentang Hokom Jinayat. Maskè sabâgiyân hokom sèkulèr Inḍonèsia pagghun èberlakuaghi è Aceh, pamarènta propinsi bisa alaksana'aghi pan-bârâmpan paratoran tambâ'ân sè asombher ḍâri hokom pidana Islam. Pamarènta  Inḍonèsia kalabân resmi ngèdhinnaghi bhân-sabbhân propinsi ka'angghuy alaksana'aghi paratoran ḍaèra, namong Acèh ngaollè otonomi khusus kalabân tambâ'ân èdhin kaangghuy alaksana'aghi hokom-hokom sè dhâsarra ḍâri syarèat Islam mènangka hokom formal. Bâḍâ pan-bârâmpan pelanggaran sè èyator sareng hokom pidana Islam è antarana produksi, distribusi, bân konsumsi ènoman sè nganḍung alkohol, judi, zina, bân seks ḍâ-paḍâ jennis. Pasèra bhâi sè ngalakonè pelanggaran sè ètindak menorot hokom panèka èghânjhâr (ètokol) kalabân cambuk, dhendhâ, otabâ penjara. Hokom rajam ta' èberlakuaghi neng Aceh, bân usaha kaangghuy makennalaghi okoman kasebbhut taon 2009 burung polana ta' èsetujui Gubernur Irwandi Yusuf.

Pendukung hokom jinayât ngalem keabsahanna kalabân dhâsar otonomi khusus sè èbherri'aghi ḍâ' Aceh. Panentanga tamaso' Amnesty International, nolak okoman cambuk bân pemidanaan seks è lowar nikah, sabâtara aktivis hak-hak bâbinè'an arassa jhâ' hokom-hokom panèka ta' bisa alindungi orèng binè', khusussa korban pamarkosaan, sè èyangghep lebbi berrâ' pabhuktèennah ètèmbhâng tersangka, sè bisa èbhibhâssaghi kalabân lèma' sompa.

 Latar Belakang 
jmpl|Gerakan Aceh Merdeka (ta' èkataowè tangghâllâ, fotona èterbitaghi taon 1999). Pemberontakan neng Aceh èahèrè kalabân parjhânjhiyân perdamaian bân otonomi khusus ḍâ' Aceh.

 Otonomi Khusus Aceh 
Sa'amponna Presiden Soèharto toron ḍâri jabatanna,  Inḍonèsia abherri' otoritas lebbi bânnya' ḍâ' ka pamarènta ḍaèra.Cammack, Mark E.; Feener, R. Michael (2012). "The Islamic Legal System in Indonesia" (PDF). Pacific Rim Law & Policy Journal. 21 (1): 13–42. Desentralisasi èyator sareng undang-undang sè èpakalowar neng taon 1999 bân 2004.Cammack & Feener 2012, kaca 36. Kaḍuwâ' undang-undang panèka ngèdhinnaghi pamarènta ḍaèra ka'angghuy makalowar paratoran ḍaèra (perda) asalkan ta' atentangan kalabân undang-undang sè lebbi tèngghi. Perda Aceh èkennal kalabân sebbhudhân qanun.Dasar Hukum Pelaksanaan Pemerintahan di Aceh". Hukumonline. 2015-11-06.

Salaèn ka'ḍissa', Aceh èbherri' otonomi khusus sa'amponna pemberontakan è propinsi panèka è taon 2005."Indonesia's Aceh province: Laying down God's law". The Economist. 2014-02-15. Undang-undang No. 18 taon 2001 parkara Otonomi Khusus propinsi ḍaèra istimewa Aceh abherri' cem-macemma wewenang ḍâ' propinsi panèka, tamaso' wewennang kaangghuy aberlakuwaghi hokom syarèat.Cammack & Feener 2012, kaca 38.] Undang-undang No. 11 taon 2006 parkara Penyelenggaraan Keistimewaan Propinsi Ḍaèra Istimewa Aceh bahkan dhâddhi panerrapan hokom Islam mènangka kawâjibhân pamarènta Aceh.

 Status Hokom Islam neng Inḍonèsia 
È tingkat nasional, bâḍâ tello' macem hokom sè èberlakuaghi è  Inḍonèsia, èngghi panèka hokom perdata, pidana, bân dhâghâng. è lowar Aceh, pangarona hokom Islam èbâtesi ḍâ' hokom sipil, akadhi parkara sè akaè' sareng parkawinan, wârisân bân wâkaf. Salaèn ghânika, hokom Islam jhughân aghâdhui pangaro ḍâ' hokom komersial è bidang perbankan Islam. Sombher-sombher hokom perdata bân komersial laènna panèka Kode Perdata bân hokom adhât.  KUHP sè ngator hokom pidana è  Inḍonèsia èdhâsaraghi ḍâri kode pidana ḍâri jhâman Hindia Bâlândhâ, kalabân pan-bârâmpan obâ'ân sè ètantowaghi sareng pamarènta samarèna mardhika.  Aceh panèka sala sèttong propinsi è Inḍonèsia sè alaksana'aghi hokom pidana adhâsar syarèat otabâ hokom Islam.  

Qanun è Aceh tondu' ḍâ' Undang-Undang Dasar 1945 bân hokom nasional, bân bisa jhughân èparèksa sareng Mahkamah Agung otabâ Mahkamah Konstitusi.  Artèna kodhu taḍâ’ qanun otabâ hokom syarè'at Islam è Aceh sè èlanggâr hokom nasional. "Wapres: Syariat Islam di Aceh tidak boleh bertentangan dengan hukum nasional". bbc.com (ḍâlem bhâsa Indonesia). BBC News Indonesia. Mèlana, ta' kabbhi hokom Islam èberlakuaghi è Aceh, tapè unsur-unsur tatanto sè ampon èberlakuaghi.B, Associated Press in; Aceh, a (2018-03-14). "Indonesian province considers beheading as murder punishment". the Guardian (ḍâlem bhâsa Inggris). Salaèn jârèya, tanggung jawab kaangghuy aghâbây qanun bâḍâ è DPRA bân gubernur, bânnè ulama.https://www.thejakartapost.com/news/2018/03/16/aceh-cannot-introduce-beheading-as-punishment-under-bylaw-official-says.html

 Sombher