Nuku Muhammad Amiruddin

Muhammad Amiruddin otabâ lebbi èkennal mènangka Soltan Nuku panèka soltan Kasoltanan Tidore sè èmahkotai è tanggal 13 April 1779, kalabân anyama "Sri Paduka Maha Tuan Sultan Saidul Jehad el Ma'bus Amiruddin Syah Kaicil Paparangan ". È bâkto perrang sareng VOC, Nuku jhughân èsebbhut Jou Barakati, artèna Pangèran sè Mahabherkat. Mènangka aprèsiasi ḍâ' jasana, Pamarènta Rèpublik Inḍonèsia aparèng Soltan Nuku gelar " Pahlawan Nasional Inḍonèsia " èbâḍâ'aghi ḍâri Kapotosan Presiḍèn Nomor 071/TK/1995, tangghâl 7 Agustus 1995.

 Parjhâlânan Oḍi' 
Soltan Nuku Muhamad Amiruddin panèka pottra kaḍuwâ'na Soltan Jamaluddin (1757–1779) ḍâri Kasoltanan Tidore. Rèmbi' è taon 1738, nyamana è bâkto ghi' kènè' Kaicil Syaifuddin. È bâkto pamarenta'an Nuku (1797-1805), Kasoltanan Tidore èbâgi ḍâ' wilaya sè jhâu èbâghi ḍâ' Polo Tidore, Halmahera Tengnga, pasèsèr bârâ' bân bâgiyân lao' Irian Bârâ', bân Seram Tèmor. Sajhârâ nyatet jhâ' para' 25 taon, Nuku aperrang kaangghuy abhâla tana asalla bân ajâgâ kaberrâ'an. ḍâri sèttong wilaya, Nuku apinda ka wilayah laènna, diâri sèttong jhâlân aèng ka wilaya laènna, abâḍâ'aghi diplomasi sareng Bâlândhâ bân Inggris, aghâbây strategi bân taktik, bân abâḍâ'aghi perrang. Kabbhi panèka èlampa'aghi namong kalabân tekaḍ bân tojjuwân kaangghuy mabhibhâs orèng ḍâri cengkraman pamarènta'an kolonial bân oḍi' kalabân taremtem è dhunnya sè bhibhâs bân mandiri. Tojjhuwânna kaangghuy mabhibhâs sakabbhina Nusantara Maluku, hosossa Maluku Lao' (Maloko Kie Raha), dâiri kakobâsa'an kolonial manca.

Nuku Muhamad Amirudin, akadhi è sakabbhina kolonina è Inḍonèsia, Bâlândhâ ros-terrosan campor tangan kaangghuy nantoaghi sapa sè bhâkal marènta Nusantara. Toko kooperatif biasana èangghep pangobâsa, bân sapa bhâi sè èangghep bâbâja, sanajjân ahli waris sè teppa', èpaèlang. Hal ka’dinto jhughân ka’dinto neng e Kasoltanan Tidore sè ka’ḍinto soltan Jamaluddin sè dhâḍdhi panguasa. Èangghep mènangka ancaman ghâbây kakobâsa'an Bâlândhâ, Soltan Jamaluddin ètangkep bân èbuwâng ka Batavia è taon 1779. Mènorot tradisi karajaan Tidore, pangangkatan rato anyar kodhu èbâḍâ'aghi ḍâri silsilah (ghâris katoronan). Nuku panèka Soltan Tidore sè essa è bâkto jârèya, agantè ramana, Soltan Jamaluddin. Nangèng, orèng Bâlândhâ ta’ terro Nuku ongghâ tahta. Parlawanan Nuku Muhammad Amiruddin èmolaè è bâkto salèrana bân alè'na sè ghi' ngodâ'an Kamaluddin alabân ka pangangkatan Bâlândhâ Kaicil Gay Jira mènangka Soltan Tidore. Bhâlândhâ jhârna' nginjâ' tradisi Kasoltanan Tidore, hosossa saamponna mabâli Soltan Kaisil Gay Jira bân ngangkat pottrana Kaisil, Patra Alam, mènangka Soltan anyar Tidore. Mènangka wujud parlawanan, Nuku Muhammad Amiruddin makompol pasughân kaangguy merrangè Kompeni Bhâlândhâ Hindia Tèmor. Salèrana maḍdhek armada Kora-kora è ḍaèra è sakobengnga Polo Seram bân Irian Jaya, maḍdhek pangkalan partahanan è Seram Tèmor e taon 1781. Rèng-orèng jârèya maḍdhek bèntèng è salanjhângnga pasèsèr, masang ranjau e tasè’, bân masang meriam perrang.

 Sombher