Roma Bolaang Mongondow

Roma Bolaang mongonḍow panèka romana suku Bolaang mongonḍow sè èkennal jhughân suku Bolmong. Nyama kennengngan asalla padâ sareng sukuna’: Kabupaten Bolaang mongonḍow, sè baḍa è bagiyan bara’ propinsi Sulawesi Lao’. akadhi Roma Pewaris, Roma mongonḍow Bolaang jhughân aghâdhui Roma pangghung, sè èbângun ḍâri kaju jhâtè. Roma Bolaang mongonḍow panèka Roma panggung kalabân ata' sè lanjhâng ka buḍi, èkaghâbây ḍâri ijuk, bân bâḍâ tangghâ è aḍa'na. Roma Bolmong umumma tèngghina sâkitar sèttong satengnga kantos ḍuwâ' meter, kalabân teras aḍâ' sè èkennal mènangka Dungkolon.Arsitektur Tradisional Daerah Sulawesi Utara. Jakarta: Direktorat Jenderal Kebudayaan. 1991. hlm. 97. ḍari taon 1957 kantos 1959, bânnya' Roma Bolaang mongonḍow sè èobbhâr polana sala paham è sekitar Perjuangan Universal, otabâ èkennal è jhâman lamba' mènangka Permesta.

 Asal-usul Suku mongonḍow Bolaang 
Wilayah Bolmong sè èkennal mènangka Tana Totabuan, artèna "Kennengngan nyarèh kaoḍi'ân," bâdâna ra-kèra 3,5 jhâm ḍâri ibukota propinsi Sulawesi Lao', Manaḍo. Nyama Bolaang dhibi’ asalla ḍâri oca’ Bolango otabâ Balangon, artèna “Tase’”. Oca' panèka bisa jhughân asalla ḍâri oca' Golaang, artèna "terrang otabâ tabukka' bân ta' petteng." salaèn ghâpanèka, oca' mongonḍow asalla ḍâri oca' Momondow, sè artèna "acerrèng sèrrona kamennangan."Daerah Bolaang Mongondow (Tanah Totabuan) Di Sulawesi Utara | nraymondf.1 | Indonesiana". INDONESIANA.TEMPO.CO (dalam bahasa American English). Diakses tanggal 2019-03-22.

bângatowah suku Bolmung èkaparcajâ asalla ḍâri gâlombang kaḍuwâ' Ḍeutro Melayu sè hijrah è bâkto ḍinasti Kublai Khan robbhu è abaâ ka-12. E antarana orèng Mongol panèka, bâḍâ ḍuwâ' pasangan lakè' bân binè' sè èkaparcajâ mènangka bangatowana suku Bolmung:

 GUMALANGIT otabâ BUḌU LANGIT (orèng lake' sè toron ḍâri langngè') abinè TENḌEḌUATA otabâ SANGO-SANGONḌO (orèng binè' sè raddin, akadhi Ḍewi). Sè kaḍuwâ jâriya lajhu anḍi’ ana’ bine’ ḍuwâ, iyâ arèya ḌUMONḌOM otaba ḌININḌONG ban SAMALATITI.
 TUMOTOI BOKOL (orèng lake’ sè ajhâlân è attas ombâ’) akabin bi’ TUMOTOI BOKAT (oreng bine’ se ajhalan e attas ombâ’) ban anḍi’ ana’ lalake’ se anyama SUGEHA.
 SUGEHA bân ḌUMONDOM akabin saellana la towa.

Tello' Roma panèka lajhu ngasèllaghi toronan sè bhâkal dhâddhi bângaseppo suku Bolaang mongonḍow.

Bâng-sèbâng kalompo' kalowarga è suku Bolaang mongonḍow biasana èpimpin sareng Bogani, sanaossâ lakè' otabâ binè', sè èpèlè ḍâri angghuta kalowarga kalabân kualifikasi è bâbâ panèka: rassa tanggung jawab sè kuat ka'angghuy ka'amananna kalompo' ḍâri serrangan moso bân ka'angghuy kasejahteraan, kecerḍasan, kabengalan, hèkmat, bân kamampowan fisik sè kowatSejarah | Pemerintah Kabupaten Bolaang Mongondow". Diakses tanggal 2019-03-22.

Ḍâri lamba’, orèng Bolaang mongonḍow ampon ngaonèngè tello’ nilai ﻿salèng areng-sareng sè ghi’ ejaga kantos samangkèn: Pogogutat (potolu aḍi’), Tonggolipu’, tor Posaḍ (mokiḍulu).

 Sombher