Pyotr Agung

Pyotr I (Bhâsa Ruslan: Пётр I), jhughân èkennal mènangka Pyotr Agung (Bhâsa Ruslan: Пётр Вели́кий - Pyotr Velikiy), iyâ arèya Tsar Rusia sè ḍi-buḍina (berkuasa tahun 1682–1721) bân Kaisar Rusia pertama (berkuasa tahun 1721–1724). Melalui pan-bârâmpan kamennanganna ḍâlem perrang, salèrana madhâddhi Ketsaran Rusia dhâddhi sala sèttong kakowadhân penting è Èropa. Salèrana apimpin obâ'ânna bhudhâjâ sè aghântèyaghi tatanan laju bân tradisional bân sistem politigghâ kalabân tatanan anyar sè lebbi modern, ilmiah, bân atoro' bârâ' aḍhâsar Jhâman Pencerahan.
jmpl|Èlukis moso pelukis Prancis, Paul Delaroche, 1838

 Awal kehidupan 
Pyotr Alekseyevich Romanov lahèr è tangghâl 9 Junè 1672 è Moskov ḍâ' kakobâsa'anna ramana. Nyamana èkala' ḍâri nyama Simon Petrus. Ramana iyâ arèya Aleksey, Tsar Rusia sè marènta ḍâ' taon 1645 sampè' 1676. Èbhuna iyâ arèya Permaisuri Natalya Naryshkina, binè sè nomer ḍuwâ'na Tsar Aleksey. Bâkto Aleksey adhingghâl omor è taon 1676, takhta èwarissaghi ka Fyodor III, potra Aleksey kalabân binèna sè pertama, Permaisuri Maria Miloslavskaya. Dâ' masa pamarènta'anna kaka' tirina Pyotr sè kè'-sakè'an rèya, naghârâ ètegghu' moso Artamom Matveev.

 Masa kekuasaan 
KabâDâ'ânna aobâ bâkto Fyodor adhingghâl omor è taon 1682. Asabâb Fyodor ta' anḍi' ana', dhâddhi tokarfa antara kalowarga Miloslavsky (kalowarga ḍâri Maria Miloslavskaya) bân kalowarga Naryshkin sè kodhuna awarisi takhta. Secara urutan, kodhuna Pangèran Ivan, potra Aleksis bân Maria, sè kodhuna dhâddhi Tsar, taoè jârèya anDi' panyakè' sara bân pèkkèranna ta' kellar ngaḍḍhebbhi. Ahèrra, Dewan Bhângsawan Rusia atettebbhâghi Pyotr sè bhuru aomor sapolo taon dhâddhi tsar.

Nangèng, pas bâḍâ pemberentokan sè èpimpin moso Potrè Sofha Romanova, tarètanna Ivan è April-Mèi 1682. Pemberontakan rèya madhâddhiyâghi sabâgiyân bhâlâ bân kancana Pyotr matè èpatè'è bân Pyotr anyaksè'è kadhâddhiyân kekeradan politik rèya. Sofya bân para pendukungnya jhâjâ nyoro ka'angghuy madhâddhiyâghi Pyotr bân Ivan mènangka penguasa dwitunggal kalabân Ivan sè peranna mènangka tsar senior. Sofya dhibi' aperan mènangka wâli ka'angghuy 2 tsar. È ruang takhta, lobâng èkaghâbây è buḍina 2 singgasana tsar bân dhâddhi tempat Sofya toju' bân ngaèḍingè bâkto Pyotr acaca kalabân para bhângsawan.

Ḍâ' osomma nèmor 1689, Pyotr sè aomor 17 taon anḍi' rencana ngala' kendali pamarènta'an sè sakabbhina ḍâri Sofya, otamana saellana kedudukanna ella ta' kellar polana ḍu kalè kakala'anna ḍâlem kampanye alabân Krimea. Sofya sè ngataowè rencana rowa arencana'aghi makar kalabân pasukan sè ajâgâ, tapè jârèya kabbhi justru maènga' ka Pyotra rencana kaka' tirina rowa. Pyotr buru bâkto tengnga malem bân makompollaghi kakowadhân bân jhâjâ menggulingkan Sofya. Sofya èpaksa dhâddhi biarawati bân nyerra'aghi gelar bân kedudukan istanana, sementara Pyotr bân Ivsn nerrossaghi peranna mènangka tsar.

Maskè Sofya ella ègulingkan, Pyotr ghi' ta' bisa negghu' kendali sakabbhina hal naghârâ polana porid kakowadhân ngallè ka Èbhu Suri Natalya. Saellana Natalya adhungghâl omor è taon 1694, bhuru Pyotr sè ella aomor 22 taon dhâddhi oenguasa sè ghu-ongghu adaulat. Maskè enga' rowa, tapè Ivan ghi' akobâsaè abhâreng Pyotr secara resmi, maskè saongghuna Ivan pèra' aperan mènangka simbol bhâi. Bhuru bâkto Tsar Ivan V adhingghâl omor è taon 1696, Pyotr ella bisa dhâddhi penguasa tunggal Rusia.

Pyotr pas ngalakonè reformasi ka'angghuy mamodern Rusia. Hal rowa èlakonè polana ella olle pangato ḍâri penasèhaddhâ sè ḍâri Èropa bârâ', Pyotr nata ulang angkatan bersenjatana Rusia ma' ollè anḍi' kakowadhân angkatan laut sè kowat.

 Adhingghâl omor 
Pyotra adhingghâl omor è tangghâl 8 Pèbruwari 1725 è omor 52 taon 7 bulân saellana marènta Rusia selama 42 taon. Permaisuri Yekaterina èyankat dhâddhi maharani saella kapatèyanna Pyotr, madhâddhi Yekaterina mènangka bâbinè' pertama sè secara resmi dhâddhi kapala monarki Rusia.

 Daftar pustaka