Adam Smith

John Adam Smith (5 Junè 1723 – 17 juli 1790). Iyâ arèya sorang filsuf sè a bhângsa Skotlandia sè dhâddhi pelopor èlmo èkonomi modern. Karjâna sè kotara iyâ arèya buku An Inquiry into the Nature and causes of the Wealth of Nations (è sèngkat The Wealth of Nations) iyâ arèya buku dâ’ adâ’ sè a ghâmbhârraghi sajhârâ odi’en industri bân dhâghâng è èropa sarta dhâsar-dhâsar abhândhrengè dhâghâng bhibhâs bân kapitalisme. Adam Smith iyâ arèya sala sèttong pangade’ Sistem èkonomi Kapitalisme. Sistem èkonomi rèya bâdâ è abad 19 è Eropa Bârâ’ bân è abad 18  molaè kotara è dissa. 

Rajjhâna Naghârâ (Wealth of Nations) bân sè lebbi kini’ pangarona Tèori Moral Sentimen, ella dhâddhi tètès awwâl ka angghuy kabbhi katahanan otabâ kritik otabâ dhâpar kapitalisme, sè palèng pentèng è dâlem tolèsan Marx bân èkonomi manossa. Polana kapitalisme laissez-faire segghut e kaè’aghi bân ka ègoisan ta’ è kontrol, bâdâ blessat anyar sè nekkan filosofi moral Smith, kalabân fokus nèser ka orèng.

Bâdâ cem-macemma Kontroversi tentang aslina Rajjhâna Naghârâ Smith beberapa orèng nyangkal hasèl lakona coma tambâ’ân biasa dâ’ lako pamèkkèr ènga’David Hume bân Baron de Mostesquieu. Bân, Bânnya’ tèori-tèori Smith coma aghâmbhârraghi trèn sajhârâ majhâu dâri merkantilisme, dâ’ dhâghâng bhibhâs, sè tella abhândreng salama brâmpan dekade, bân ella andi’ pangaro sè nyata dâlem kebijakan pamarènta. Maskè dâ’ iyâ, buku rèya nga organisasi pamèkkèran-pamèkkèran rowa kalabân lowas, bân pagghun dhâddhi sèttong buku sè palèng pangaro bân pentèng dâlem bidangnga satèya rèya.

 Kaoḍi'ân 
Adam Smith è kenal lowas kalabân tèori ekonomi “kaissez-faire”sè ngumummaghi kompolan è abad 18 Èropa. Smith Partajâ bhâdhi hak ka angghuy mangaro majuna èkonomi abâ’dhibi’ kalabân bhibhâs, tanpa è ator kompolan bân otabâ naghârâ. Tèori rèya sampè’ dâ’ proto-industrialisasi è Eropa, bân ngobâ kabânnya’an kawasan Eropa dhâddhi daèra dhâghâng bhibhâs, aghâbây mongkènna bâdâ’â dhâghâng. Arowa è kenal kèya kalabân “Bhâpa’ Èkonomi” versi bârâ’.

 Pandidighân 
È omor ka-13, Smith maso’ Universitas Glasgow, èdimma arowa ajhâr filosofi moral è bâbâ bimbinganna “sè ta’ olle loppa è” (adâ’remma Smith ngolok jarèya) iyâ arèya Francis Hutcheson. È dinna, Smith ngembangngaghi pangaterro kowatta bhâdhi Bhibhâs, akal sèhat, bân bhibhâssa tor catoran. Taon 1740 Adam Smith ollè Snell exhibition bân maso’ Kampus Balliol, Oxford, tapè ènga’ oca’en William Robert Scott “Universitas Oxford dâlem masana abârri’ sakoni’ mun bhântowan dimma’a bhâi sè abârri’ sè kodhuna iyâ arèya lako saomor odi’en,” bân Adam Smith adhina universitas arowa è taon 1746. Dâlem buku sè kapèng V dâri The Wealth of Nations, Smith ngoca’ è instruksi kualitas rendah bân kalakowan intèlèktual sè a jumla sakone’ è bhândhingngaghi ka soghiyen kampus-kampus Oxford bân Cambridge, è dimma aghâbây pamaso’an dâri Profesor ta’ adhâsar kamampo enna ka angghuy narè’ morèd, bân fakta jhâ’ rèng-orèng masèttong dhâddhi men of letters bisa nikmattè kaodi’en lebbi nyaman dâri è Church of England.

 Karèr e Edinburgh bân Glasglow 
Taon 1748 Smith mulaè ajhâr è Edinburgh è bimbing Lord Kames. Sabâgiyen dâri perkuliahanna ro-ngaro rètorika bân belles-letters,  tapè dâgghi’ arowa bhâdhi ngala’subyek dâri “kemajuan dari kesejahteraan” bân dâgghi’, è partengnga’an otabâ e akhèr abad 20, èdimma arowa dâ’adâ’en abâlâ filosifi èkonomi dâri “sistem sè jellas bân sederhana dâri kebebasan alamiah” èdimma arowa abâlâ bhârâng jarèya ka khalayak dâlâm buku karanganna The Wealth of Nations. È taon 1750 arowa atemmo filusuf David Hume, sè iyâ arèya sèniorra talèbât sapolo taon. Hubungan bân dâpadâna opini sè kenning ètemmo dâlâm detail dâri tolèsan jarèya termaso’ sejarah, politik, filosofi, ekonomi, bân aghâma anandhâaghi jhâ’ jarèya duwâ’ andi’ intelektual sè para’ padâ’â sè semma’ bân akanca è bhânding orèng laèn sè bhâdhi dhâddhi peran pentèng salama pencerahan è SkotlandiaDonald Winch, ‘Smith, Adam (bap. 1723, d. 1790)’, Oxford Dictionary of National Biography, Oxford University Press, Sept 2004, Adam Smith arutinnaghi The Poker Club dâri Edinburgh.

Taon 1751 Smith è dhudhing dhâddhi katowa dewan logika è Universitas Glasgow, è taon 1752 Adam Smith è allè ka Dewan filosofi moral Glasgow, toman ekennengngi ghuruna sè kotara, Francis Hutcheson. Kuliana tarmaso’ ètika, rètorika, jurispundens, politik ekonomi, bân “polisi bân kaontongan”. Taon 1759 arèya materbi’ Teori dâri Sentimen Moral, ma maso’ sabâgiyen kuliana è Glasgow. Karya arèya, sè a bangun rèputasi Smith bâkto jarèya, a jellassaghi dâ’remma cacana manossa a ghântong è simpati antara agèn bân penonton (jarèya, sè individual bân angghuta masyarakat sè laèn). Analisissa è èvolusi bhâsa dhâng-kadhâng superfisial, akadhi sè è tunju’ 14 taon marèna jarèya è penelitian se lebbi dâlem bhâsa primitif di Lord MonboddoCloyd, E.L.: "James Burnett, Lord Monboddo", pp 64-66. Oxford University Press, 1972.  Dâlem karyana sè a judul Asal Muasal dan Perkembangan Bahasa kapasitas Smith bhâdhi pangaro, persuasif, otawa argumen retorikal, lebbi bânnya’ dâlem bhuktèna. Jarèya adhâsar penjelasanna enje’, akadhi sè èkalako Lord Shaftesbury ka tello’ bân Hutcheson e`dâlem “kepentingan moral”. Jhughân ta’ ènga’ Humè è utilitarianisme, tapè adhâsar rassa nèser.

Smith satèya mulaè abârri’ paratèn lebbi dâ’jurisprudensi bân èkonomi è dâlem kuliana bân sakoni’ è tèorina tentang moral. Kesan sè è kaollè dâpadâ è pengembangan akalla è èkonomi politik dâri catettan kuliana dâ’ mahasiswa è taon 1763 sè dâgghi’ è bâccè’ Edwin Cannan"Lectures on Justice, Police, Revenue and Arms", 1896, bân abentu’ apa sè Scott, sè nemmo bân sè ma terbi’, sè a deskripsiaghi dhâddhi “Bâgiyân dâri Draft Wealth of Nations”, sè a tangghâl è antara 1763. Ghâbâyân Cannan angghâl dhâddhi Kuliah dâlem Keadilan, Polisi, Pajak bân Senjata. Sèttong versi lebbi lengkap è pa terbi’ dhâddhi Kuliah dâlem Jurispundensi è èdisi Glasgow taon 1976.

 Sombher