I Gusti Ketut Jelantik

I Gusti Ketut Jelantik èngghi panèka pahlawan nasional Inḍonesia ḍâri Karangasem, Bhâlih. Salèrana lamba’ dhâddi perḍana menteri Karaja’an Buleleng. Salèra noro' Perang Bhâlih lughallunah, Perang Jagaraga, bân Perang Bhâlih Katello', sè èlampa'aghi è Bhalih è taon 1849. Salèrana sèḍhâ è akhir perrang, è taon 1849.Atiqoh Hasan. "I Gusti Ketut Jelantik". Diakses tanggal 26 Juli 2018.

 Carèta Oḍi' 
È Sala settong catheddan nyebbuttagi jha’ è bâkto gi’ ngoḍâ Gusti Ketut Jelantik segghut èntar ka dhisa Kalibukbuk. è ḍissa', bâḍâ sèttong karajaan kènè' sè lalakonna orèng-orèngnga panèka alako tanih.

Produktivitas taninah I Gusti Ketut Jelantik cokop tèngghi, sa'engghâ bisa maddhek candhi sè anyama Pura Bukit Sari. Taon 1828, I Gusti Ketut Jelantik èangka' dhaddhi Bupati Agung Kerajaan Buleleng Bali.Pringle, Robert, 1936- (2004). A short history of Bali : Indonesia's Hindu realm. Crows Nest, N.S.W.: Allen & Unwin. ISBN 1-86508-863-3. OCLC 54517415.

 Sejarah Perjuangan 
Gusti Ketut Jelantik dhâddi pamimpin e ḍâlem parlabânan alabân serrangan Bâlândhâ ka Bhâli. Perlabânan panèka èlampa'aghi pan-bârâmpan kalè è Bhâli lao' è taon 1846, 1848, bân 1849.

Perlabânan panèka èmolaè polana pamarènta kolonial Hinḍia Bâlândhâ terro maèlangnga tawan karang è Bali, sè aropa'aghi hak para rato sè marenta è Bhâli kaangghuy ngala' kapal-kapal sè nyèllem è tasè' bhalih tor sadhâjâ essènah kapal.

E bakto jârèya, Bâlândhâ nyoba' manipulasi pon empon Bhâli, bân lèbât parjhâlânan Hongi, kapal Bâlândhâ tasèllem è Bali lao'. Kapal jârèya langsung erebbhu’ Karaja’an Buleleng. Pernyataan sè kalonta è bâkto jârèya, "Tadha' sè bhâkal èkaolle. Sa'abidda sèngko' ghi' odhi', sèngko' ta' bhâkal ngako pamarenta'an Bâlândhâ è naghârâ rèya."

 Perrang Bhâli lughâllunah 
È taon 1841, èsapakataghi parjanjhiân antara pamarènta Hinḍia Bâlândhâ bân karajaan-karajaan lokal è Bhâli. Nangèng, parjanjiân ka’ḍinto ta’ etarèma sareng kabannya’an orèng Bhâli, tamaso’ Karaja’an Buleleng. Bhâlândhâ akhèrra nangalè kasempadhân kaangghuy nyerrang Bhâli kalabân amanfaataghi hokom aḍhât Tawan Karang, sè aberri' hak ka Bhâli kaangghuy ngontrol kapal-kapal sè ancor è pasèsèrra.

È taon 1846, perrang èmolaè antara orèng Bhâli bân Bâlândhâ, sè èkennal mènangka Perang Bhâli lughalluna. Perrang panèka èbâgi ḍâ' apolowan èbu tantara. È pihak Bâlândhâ, bâḍâ 1.280 prajurit sè èyangko' è attas 23 kapal perrang. Sabatara, è pihak Bhâli, Karaja'an Buleleng tor Karangasem agadhuwân prajurit lebbi dâri 10.000 orèng. È ḍâlem perrang ka'ḍinto, Bâlândhâ sukses makala ibu kota Singaraja, sè saterrossa ètoro'è sareng tawaran perḍamaian ḍâri Karangasem bân Buleleng.

Kadhâddhiyân panèka aropaaghi awal ḍâri serangkaian konflik antara Bâlândhâ bân karajaan-karajaan Bhâli sè èlanglang kantos ahèrra abaḍ ka-19, sè ètojjhuaghi kaangghuy mamajuaghi kakowadhân kolonial Bâlândhâ è wilayah panèka.

 Sombher