Canḍhi Jawi

Canḍhi Jawi (nyama asli: Jajawa / ꦗꦗꦮ) èngghi panèka canḍhi sè èbhângon sakitar abaḍ ka-13 tor tamaso' bhârâng sè èdhingghâlaghi sè ngaghungè sajhârâ Hinḍu-Buddhâ Karaja'an Singhasari sè bâḍâ è sokona Ghunong Wlirang, teppa' è Dhusun Canḍhi Wates, Prigen, Pasuruan, Jhâbâ Tèmor, sakitar 3 kilo ḍâri pusat kotta Pandaan.Ahmad Apriyono. "Candi Jawi dan Kemegahan Nusantara di Masa Lalu". Liputan 6. 2015-07-12. Aksès 2026-01-04.Anugerah Ayu Sendari. "5 Candi di Pasuruan Bersejarah, Indah di Kaki Gunung". Liputan 6. 2020-12-26. Aksès 2026-01-04.Widya Lestari Ningsih. "Candi Jawi, Makam Raja Kertanegara di Pasuruan". Kompas. 2023-02-07. Aksès 2025-01-04.  

Canḍhi panèka bâḍâ è pertengnga'an jhâlân rajâ antara Kacamatan Pandaan - Kacamaan Prigen sareng Pringebukan. Candhi Jawi bânynya' èsengghu kennengngan pamujâ'ân otâbâ kennengngan ibâḍâna orèng Buddhâ, namong saongghuna tamaso' kennengngan pendharmaan otabâ penyèmpennan abu ḍâri raja sè ḍi-buḍi Singhasari, Kertanegara. Sabâgiyân ḍâri abu kasebbhut èsèmpen è Canḍhi Singhasari. Kaḍuwâ' candhi panèka bâḍâ hubunganna kalabân Canḍhi Jago sè tamaso' kennengngan ibâḍâna Raja Kertanegara.

 Latar belakang 
Ḍâlem Negarakertagama pupuh 58 èsebbhut jhâ' Canḍhi Jawi èbhângon atas parèntana raja sè ḍi-buḍi Keraja'an Singasari, Kertanegara, kaangghuy kennengngan ibâḍâna ummat sè aghâma Siwa-Buddhâ.Anugerah Ayu Sendari. "6 Wisata Candi di Jawa Timur, Tawarkan Pesona Masa Lampau". Liputan 6. 2019-08-07. Aksès 2026-01-04. Raja Kartanegara èngghi panèka sorang sè nganut ajhârân sinkretisme Siwa-Buddhâ. Alasan Kertanegara abhângon canḍhi Jawi jhâu dâri pusat keraja'an pola karana è kennengngan panèka sè noro' ajhârân Siwa-Buddhâ sanget kowat. Rakyat è ḍaèra panèka sanget setia. Maskè Kertanegara èkennal mènangka raja sè masyhur, salèrana jhughân ngaghungè bânynya' moso è ḍâlem negeri. Kidung Panji Wijayakrama, akadhi, nyebbhutaghi kadhâddhiyân pemberontak Kelana Bayangkara. Negarakertagama nyatet bâḍâna pemverontak Cayaraja.

Bâḍâ dugaan jhâ' kawasan Canḍhi Jawi èpadhâddhi basis kaangghuy sè noro' Kertanegara. Ḍuga'an panèka nimbulaghi ḍâri carèta sajhârâ jhâ' è bâkto Dyah Wijaya, manto Kertanegara, buruh saamponna Kertanegara èkuḍèta raja èbâbâna, Jayakatwang ḍâri Gelang-gelang (ḍaèra Kediri), salèrana sempet ngitek è ḍaèra panèka, sabelluna akhèrra ngallè ka Madhurâ.

 Sombher