Roma adhât Rumsram

jmpl
Rumsram panèka bengko aḍhât suku Biak è pasèsèr lao ' Papua. Roma panèka aslina ètojjhu'aghi ghâbây lakè', binè' èlarang maso' otabâ masemma'. Fungsina, akaḍhi Bengko Kariwari, panèka mènangka kennengngan ka'angghuy ngajhâri saḍhâjâna ngangoḍhâḍhân sè nyarè pangalaman oḍi'.

 Etimologi 
Rumsram asalla ḍâri ghâbhungan oca’ “rum” sè artèna bengko, ban “sram/snon/snun” sè artèna bujang.  

 Karakteristik 
Bangunan panèka èbentu' persegghi lanjhâng kalabân bubung sè èbhâlik akaḍhi para'o serrèna ḍâ' latar bhâlakang orèng Biak Numfor mènangka lako tasè'. Bahan sè èghuna'aghi panèka kolè' kaju ghâbây tèhel, perrèng aèng sè èpoka bân ècèccè' ghâbây tèmbo', bân bubunga èghâbây ḍâri ḍâun saghu sè kerrèng. Ḍhung-geḍḍhungnga èkaghâbây ḍâri ḍâunna saghu. Tèmbo'na rusmram aslina coma anḍi' pan-bârâmpan cânḍèla, sè bâḍâ è aḍâ' bân è buḍi. 

Rumsram panèka tèngghina ra-kèra 6-8 m bân èbâgi ḍâḍḍhi ḍuwâ' bâgiyân, sè èbhiḍâ'aghi ḍâri tingkat lantaina. Lantai sèttong tabukka' bân ta' anḍi' tèmbo'. Sè ètangalè coma lom-kolom geḍḍhung jareya. È ka'ḍinto, orèng lakè' èlatè è ḍâlem ngokèr, aghâbây tamèng, aghâbây parao, bân jhughân tèknik perrang. 

 Kaghuna'an 
È ḍâlem upacara tradisional sè èsebbhut Wor Kapanaknik, sè artèna nyokor obu'na na'-kana', ritual aḍhât biyasana èlakoni bâkto na'-kana' lakè' ghi' aomor 6-8 taon. Ka’ḍinto omorra na’-kana’ èyangghep ampon bisa mèkkèr tor na’-kana’ ka’dinto ampon molaè ngaollè pendidikan ḍâlem nyare pângalaman oḍi’, jhughân kaḍhiponapa cara ka'angghuy ḍhâḍḍhi orèng lakè’ se koko tor tanggung jawab mènangka kapala kâlowarga è bâkto sè bhâkal ḍâteng. Mèlana na'-kana' rowa maso' ka bengko Rumsram, ḍhâḍḍhi periode omorra panèka èkoca' ngajhâlânè pendidikan Rumsram polana kâgiaḍhân-kâgiaḍhân kasebbhut èlampa'aghi è Rumsram. 

 Sombher