Lènggèr

Lènggèr otabâ sè èsebbhut jhughân kalabân ronggèng èngghi panèka kesenian asli Banyumas sè aropa'aghi tari traḍisional sè èmaènaghi sareng 2 sampè' 4 orèng lakè' nyaropanè orèng binè' sè èdhândhânè kalabân angghuyân sè khusus. Kesenian lènggèr Bayumasan panèka èèrèngè kalabân musik caleng, gamelang sè èghâbây ḍâri perrèng. Nyama tarian panèka pernah èsebbhut è ḍâlem novèl trilogi Ronggèng dukuh Paruk karjâna sastrawan Ahmad Tohari.

Lènggèr, asalla kadhâddhiyân ḍâri oca' eling ngger. Bâḍâ jhughân sè nyebbhut "lènggèr" sè ngaghungè artè "le" ḍâri "thole" (orèng lakè') tor "ngger" (orèng binè') olokan kaangghuy na'kana' binè'. È Banyumas oca' "lènggèr" segghut dhâddhi istilah umum saèngghâna orèng segghut adhâbu : "Lènggèr Lanang" (Lènggèr lakè') tor "Lènggèr Wadhon" (Lènggèr binè'). Istilah panèka akhèrra dhâddi sala kapra.

Tarian panèka aparèng nasèhat tor pessen ḍâ' ka bhân-sabbhân orèng kaangghuy bisa asikap ngajhek otabâ abèla kabhânḍârrân tor mowang kajhubâ'ân.Hadi Subroto. "Tari Lengger: Sejarah, Ciri Khas, Gerakan, dan Pementasan". Kompas. 2022-12-26. Aksès 2025-12-30. Tarian panèka èbhângon è Ḍusun Giyanti sareng tokoh kesenian ḍâri dhisa Kecis, kacamatan Selomerto, Kabhupatèn Wonosobo. Èngghi panèka Bapak Gondowinangun antara taon 190. Saterrossa antara tahon 1960-an, tarian panèka èkembângaghi sareng Ki Hadi Soewarno.

 Ciri khassâ 
Kaangghuy dhândhânan obu' èghâbây kalabân moḍèl koḍe sè èhias kalabân kembhâng melatè tor kanthil sareng pan-saponapan hiasan sè abârna pèra' otabâ emmaa è konco' attassa sè bhâkal noro' aghuli è bâkto atari Lènggèr. Bhâdhânna orèng sè atari èangghuyaghi kalabân kemben sè èkaghâbây ḍâri jarit (kaèn bhâtèk) tor stagen è bâgiyân tèng-tèngna sarta èpaghânna' sareng sampur (selènḍang sè èangghuy lènggèr kaangghuy atari). Sampur biasana èghuna'aghi orèng sè atari lènggèr kaangghuy narèk sala sèttong orèng sè nèngghu. Orèng sè nèngghu sè ngaollè kalongan sampur panèka bhâkal ngaollè kasempadhân kaangghuy ataru asareng orèng sè nari lènggèr. Ghuliyân tari lènggèr kabânnya'an ngangghuy ghulinah pinggul saèngghâ abâsna lèbur noro'è irama khas Banyumasan sè lènca tor abâ-obâ.Ulvia Nur Azizah. "Kesenian Lengger Banyumasan: Asal-Usul, Mitos, Tradisi, dan Perkembangannya". Detik. 2023-12-05. Aksès 2025-12-30.

Kesenian lènggèr Banyumasan panèka èèrèngè kalabân musik gamelan traḍisional sè esebbhut kalabân calung. Pakakas musik sè otama panèka gamelan calung sè èkaghâbây ḍâri perrèng wulung (bungu bek celleng), kening, gambang, gong, kedang tor pan-saponapan pakakas musik traḍisional laènna. Samentara sinḍèn sè atugas kaangghuy anyanyè panèka anyanyè laghu kalabân nyaman ḍâri sisi èka'ḍimma gamelan èsabâ'. Samangkèn pertunjukkan lènggèr Banyumasan ampon ta' toman èoladhi. Sampè' pan-saponapan bâgiyân orèng sè awisata aghâbây trip tèma buḍâjâ nyarè lampetta lènggèr sè terakhèr. Kangghuy bâkto sè khusus lokawisata Baturraden ghi' mabâḍâ panampilan tarian lènggèr panèka.

Tari topèng Lènggèr ètampilaghi sareng ḍuwâ' orèng, lakè' sarenf binè', sè lakè' ngangghuy topèng tor sè binè' ngangghuy kalambhi traḍisional. Orèng kasebbhut atari antara 10 mennit è bhân-sabbhân babak. Èèrèngè kalabân monyèna  musik gambang, saron, kendang, gong, tor salaènna. Orèng binè' sè atari èdhândhânè akanta pottrè kraton jhâbâ è jhâman lambe' kalabân ngangghuy kemben tor salènḍang. Orèng lakè' sè atari tampil ngangghuy topèng.

 Sombher