Bhâsa Ngaju

Bhâsa Bugis panèka bhâsa dâri kalowarga bhâsa Austronesia sè èghunaaghi sareng orèng Bugis . Orèng sè abhâsa Bugis umumna odhi' è Sulawesi Lao' bân Sulawesi Bârâ' . Daèra sè èghâdhui bhâsa panèka otamana è bâgiyân dâri Kabupaten Maros, bâgiyân Kabupatèn Pangkajene bân Kepulauan, Kabhupatèn Barru, Kabhupatèn Majene, Kabhupatèn Sidenreng Rappang, Kabhupatèn Soppeng, Kabhupatèn Wajo, Kabhupatèn Tulang, Kabhupatèn Sinjai, bâgiyân dâri Kabhupatèn Buluku, Kabhupatèn Pinrange, bân Kabhupatèn Parpare .

Sejarah

Dhalem bhâsa Bugis, bhâsa panèka èsebbhut Basa Ugi bân suku Bugis dhibi' èsebbhut To Ugi . Menorot pan-bârâmpan mitos suku Bugis, istilah Ugi èkala' dâri nyamana La Sattumpugi, èngghi panèka rato Cina sè partama sè dhibi'na aropaaghi karajaan kona è tana Bugis. èkabâ' To Ugi dhibi'na bisa èarteaghi "pengikut La Sattumpugi". [1] Sakone' sè èkataoè tentang sejarah awal bhâsa panèka polana korang catatan tolesan. Catatan tolesan sè palèng awal tentang bhâsa panèka Sureq Galigo, carèta epik tentang penciptaan orèng Bugis. Sumber tolesan laèn dâri bhâsa Bugis panèka Lontara, istilah sè èmaksod dâ' naskah tradisional bân catatan sejarah. Catatan sejarah Lontara sè palèng awal èmolaè dâri sekitar abad ke-17. Catatan Lontara ampon èjhârbâ'aghi sareng sejarawan Indonesia mènangka "faktual" manabi èbhândhingaghi sareng naskah-naskah sè padhâ dâri bâgiyân laènna è Asia Tenggara Maritim, akadhi babad Jawa. Catatan-catatan panèka biasana ètolès kalabân nada sè nyata kalabân sakone' unsur mitos, bân para pangarang biasana bhâkal aberri' disclaimer sabellunna nyataaghi ponapa bisaos sè ta' bisa èverifikasi.   

Dialèk

Bhâsa Bugis èpadhâddhi pan-bârâmpan dialèk. Èngghi panèka logat Pinrang sè padâ sareng logat Sidrap; dialek Bone (sè bhân-sabbhânna antara Bone lao' bân Bone lao'); dialèk Soppeng; dialek Wajo (sè jhughân bhân-sabbhân Wajo lao' bân lao', bân jhughân Wajo tèmor bân bara'); dialèk Barru; dialèk Sinjai ; bân salaènna. Bâdâ pan-bârâmpan kosa kata sè bhân-sabbhân salaèn dialek. Contona, dialèk Pinrang bân Sidrap aghunaaghi oca' "loka" ghâbây pèssè. Manabi dialek Bugis laènna ngangghuy "otti" otabâ "utti." Dialek sè sakoni' bhân-sabbhân panèka Kabupaten Sinjai, è dimma bhân-sabbhân dialèk Bugis aghuna'aghi huruf "W" èghântè'è sareng huruf "H." Contona, diawa egante’e diaha. Huruf "C" è bhâsa Bugis laènna èobâ dhâddhi "SY" è bhâsa Sinjai. Ompamana, “cappa” (ujung) daddi “syappa.” Karya sastra se paleng raja e dunnya, I Lagaligo, ngangguy basa Bugis se tenggi se anyama Torilangi. Bugis umum aghunaaghi oca' Menre' otabâ Manai kaangghuy "ka attas/naèk." Torilangi ngangguy oca’ “Manerru.” ghâbây istana karajaan, bhâsa Bugis jhughân andi' atoran khusus. Kaangghuy matèna orèng biasa, èghunaaghi oca’ “Lele ri Pammasena” otabâ “mate”. Kaangguy sedana rato otaba la-balana, eguna’agi oca’ “Mallinrung”.