Bola Ugi

Bola Ugi (ᨅᨚᨒ ᨕᨘᨁᨗ)(Bhâsa Inḍonèsia: Roma Bugis ) panèka roma traḍisional orèng Bugis è Propènsi Sulawèsi Lao', Inḍonèsia. Bola Ugi afungsi mènangka kennengngan neng-neng è bhân-sabbhân arè. Orèng Bugis sè ngennengngè roma panèka asalla ḍâri orèng biyasa otabâ orèng sè ta' bangsawan. È ḍâlem pèkkèran traḍisional Bugis, kellas sosial orèng è masyarakat nantoaghi jenès roma sè èghunaaghi mènangka kennengngan neng-neng. Bâḍâ tello' macem roma sè èklasifikasiaghi metorot golongan sosial penghunina, èngghi panèka Sao-raja (roma bangsawan), Sao-piti (roma sè sami sareng Sao-raja namong lebbi kènè'), sareng Bola (roma ghâbây orèng biasa).

Bola Ugi ngaghungè wujud sè aropa roma pagghung ḍâri kaju sè èghâbây abentu' persegi lanjhâng kalabân tiang-tiang sè tèngghi mènangka dhâddhi panopang roma. Ata'an ngaghungè bentu' akadhi pelana. Kadhâddhiyân ḍâri pan-saponapan variasi bentu' ḍâri  Bola Ugi sè dhâ-bhidhâ è bhân-sabbhân wilaya, akadhi Roma Luwu, Roma Tulang, sareng Roma Wajo. È antarana variasi-variasi panèka, bhidhâna sè palèng bisa èoladhi panèka è dâlem rincian bâgiyân-bâgiyân tertentu.

Kabâḍâ'ân Bola Ugi mènangka gheddhung kennengngan neng-neng è masyarakat Bugis ta' lopot ḍâri obâ'ân sosial-buḍâjâ sè ampon apangaro ḍâ' kabudâjâ'an lokal. Bola Ugi sacara traḍisional aropaaghi roma pagghung kalabân ruang bâbâ tana, samangkèn ampon bânnya' èobâ dhâddi roma sè èghâbây ḍâri lantai bâto, khusussa è ḍaèra kotta. Roma-roma sè anyar sè èpadhâddhi jhughân jârang sè abentu' roma panggung.

 Struktur bangunan 
Struktur tor rancangan Bola Ugi bisa èobservasi kalabân ngabâs gheddhung ḍâri perspektif vertikal tor horizontal. Sacara vertikal, roma bisa èbâgi dhâddhi tello' bâgiyân: panèka bâgiyân bâbâ (subola), bâgiyân tengnga (watang pola), sareng bâgiyân attas (rakkeang).Muh. Iqbal Aminullah. "Rumah Adat Bola Ugi simbol budaya Sulawesi Selatan". RRI. 2025-11-25. Aksès 2025-12-28. Bâng-sèbâng bâgiyân ḍâri roma ghâpanèka ngaghungè fungsi sè bhidhâ antara sèttong bân sè laèn. Subola panèka bâgiyân sè bisa èghunaaghi kaangghuy acem-macem kaparlowan, akadhi kandhâng kèbân, panyèmpenan kaju, otabâ guḍâng. Saterrossa, watang pola panèka kennengngânna angghuta kalowarga neng-neng. Samentara panèka, rakkeang èghunaaghi kaangghuy nyimpen râng-bhârâng sè èkaèmanè kaghungnah kalowarga tor persediaan dhâ'ârân/ènoman.

Sacara horizontal, struktur Bola Ugi jhughân èbâgi dâddhi tello' bâgiyân: aḍâ' (lego-lego), tengnga (laleng pola), sareng budhi (bola annasung). Katello' panèka ngaghunghè fungsi sè dhâ-bhidhâ. Lego-lego panèka kennengngan narèma tamoy sè ḍâtâng kaangghuy akompol abhâreng. Saterrossa, laleng pola eghuna’agi kaangguy narèma tamoy sè ḍâtâng ngèbâ kapentingan istimewa. Laleng pola bisa eghuna’agi menangka kamarra kalowarga otaba kamar tèḍung. Salaèn panèka, bâḍâ bâgiyân laèn è budhi sè èsebbhut annasung, panèka aropaaghi bâgiyân ḍâri roma sè afungsi mènangka kennengngan ghâbây aktivitas sè nolongè kaoḍi'ânna akadhi amassa', adhâ'âr, tor abâssè.

È inḍonèsia, roma pangghung ètemmoè è bânnya' wilaya, bânnè coma è Sulawèsi Lao' kalabân Bola Ugi-na. Namong, Bola Ugi paneka bhidhâ sareng roma pangghung ḍâri wilaya laèn, akadhi Sumatra sareng Kalimantan. Fitur khas panèka bhângon Bola Ugi sè èpalanjhâng, kalabân bâgiyân tambâ'ân è bingkèng tor aḍâ'na gheddhung. Orèng Bugis nyebbut bâgiyân-bâgiyân panèka kalabân lego-lego.

 Sombher