Fonètik

Fonètik otabâ fonètika èngghi panèka èlmo sè ngajhâri ngennal sowara sè aperran mènangka sarana otabâ dhâddhi mèḍia bhâsa manossa."Lafal Adalah: Pengertian, Aspek, dan Pentingnya dalam Komunikasi". Liputan 6. 2024-12-24. Aksès 2025-12-28. Ruang lingkup èlmo fonètik tamaso' bhângonan sowara sareng sè aghâbây sowara kantos artèna pessan ḍâri sowara sareng orèng sè ngèdingaghi sowara. Fonètik tamaso' ḍâ' èlmo bhâsa sè ajhâr tentang sowara bhâsa. Èlmo fonètik nelètè sowara ḍâri perspektif oca' otabâ ujaran (parole), ta' kalabân ngabâs perran sowara ka'rowa mènangka sè abhidhâi artè ḍâri perspektif bhâsa (langue) sacara sakabbhina. Fonètik panèka bâgiyân ḍâri fonologi, èngghi panèka èlmo pembenḍaharaan nyè-munyè (fonèm) bhâsa sareng panyebbâranna. È ḍâlem èlmo bhâsa, unit sè palèng kènè' è ḍâlem bhâsa panèka fon otabâ munyina bhâsa, manabi fonem panèka bhângon abstrak ḍâri nyè-munyèna bhâsa.

Khusussa, fonètik ajhâr ghâlimpo'na monyèna bhâsa. Salaèn panèka, fonetik panèka tamaso' sala sèttong biḍang pangajhârân ilmiah sè marèksa cara manossa ngasèllaghi sowara oca', gelombang sowara sè èpakalowar, sareng cara dekkamma   manossa bisa mèreng tor narèma sowara-sowara panèka kangghuy èanalisis sareng otak manossa.

Asosiasi Fonètik Internasional ampon ngoladhi lebbi ḍâri 100 sowara manossa sè dhâ-bhidhâ sè bisa èpangghi è ḍâlem bhâsa alamè tor ètranskripsiaghi kalabân Alfabèt Fonètik Internasional.

 Sajhârâ 
Èlmo fonètik pertama kalè èajhâri ra-kèra abaḍ ka-5 SM è Inḍia Kuno sareng Pānini, orèng bijaksana sè ajhâr bhâsa Sansekerta. Sadhâjâ aksara sè èdhâsaraghi ḍâri aksara Bhâsa Inḍia sampè' samangkèn pagghun ngangghuy klasifikasi Panini panèka, tamaso' pan-saponapan aksara Nusantara. Tolèsan Yunani Kuno èangghep mènangka dhâddhi dhâsar sè partama kangghuy tolèsan alfabet. Fonètik moḍèrn èmolaè sareng Alexander Melville Bell è ḍâlem bukuna Visible Speech (1867), sè ngennalaghi sistem kangghuy nolès monyèna bhâsa kalabân cara sè teppa' tor tertib.

Èlmo fonètik saterrossa èkembângaghi sanget ceppèt è akhèr abaḍ ka-19 polana nemmo fonograf, sè abhânto ngarekkam monyèna bhâsa. Karana alat kasebbhut, ahli fonètisi bisa ajhâr monyèna bhâsa sè lebbi beccè', lebbi ghâmpang, tor lebbi teppa' ḍâri sabellunna polana alat kasebbhut bisa lang-ngolang oca' sè èrekkam kantos fonètisi bisa nganalisa kalabân teppa'. Kalabân aghunaaghi fonograf Èḍison, Ludimar Hermann nyeliḍiki pat-sèpat spektral ḍâlem munyèna vokoid sarebf kontoid. È ḍâlem karjâ ilmiahna, istilah forman èkennalaghi. Hermann jhughân mater-moter monyèna vokoiḍ ngangghuy fonograf Èḍison è bhân-sabbhân keceppatan kaangghuy ngoji tèori Robert Willis sareng Charles Wheatstone tentang proḍuksi monyè vokoiḍ.

 Câm-macâmma fonètik 

 Aksèn nontirus
 Aksèn nontirus ganḍa
 Aksèn tirus
 Aksèn tirus ganḍa
 Fonètik akustik
 Fonètik artikulatoris
 Fonètik auḍitoris
 Cedlḍilla
 Ḍot
 Ligatur
 Sirkumfleks
 Tandhâ gelombang
 Tirus
 Tirus lanjhâng
 Umlaut/Ḍwititik/Trema

 Sombher