Safiatuddin dari Aceh

Safiatuddin panèka sultan binè' sè partama è dâlem jhâjhârbâ'ân Kesultanan Aceh, sè marenta molaè taon 1641 kantos taon 1675. Safiatuddin èlahèrraghi è taon 1612 mènangka Putri Sri Alam, pottra sè palèng towa dâri Sultan Iskandar Muda, pangobâsa legendaris Aceh sè èkennal polana suksèsna è dâlem èpabhâjheng wilayahna, makowat, bân èlaksanaaghi pertahananna sè modern reformasi hukum. Kalahiran bân statusna mènangka pottra sè sareyang aghâbây èpon akrab sareng intrik politik karaton bân urusan pamarèntah molaè ghi' kènè'.

Safiatuddin ngangkat tahta è tengnga kontroversi bân oposisi dâri pan-bârâmpan ulama Islam, sè atanya'aghi legitimasi bhâbinè' sè mimpin kesultanan sè cè' patriarkalna. Namong, èpon berhasil ngajhâri kompleksitas politik internal, ajaga otoritasna, bân ajaga stabilitas kekaisaran è bâkto-bâkto sè malarat. E bâkto marènta, Safiatuddin bânnè namong fokus ka legitimasi politik namong jhughân kaangghuy makowat ekonomi bân perdagangan Aceh, ajaga hubungan diplomatik sareng karajaan-karajaan tatangga, bân ngadhep tekanan dâri kakowadhân kolonial Eropa sè molaè maso' ka Nusantara. Kepemimpinanna ècerminaghi kamampoan bhâbinè'an kaangghuy aghâbây kapotosan strategis bân dhâddhi simbol ketahanan bân keahlian politik bhâbinè'an è dâlem sejarah Islam bân Asia Tenggara.
jmpl|Safiatuddin dari Aceh

 Biografi 
Safiatuddin, kalabân gelar Sri Ratu Tajul-’Alam Safiatuddin Syah artèna “kesucian iman, mahkota dunnya” bânnè namong pangobâsa namong jhughân simbol kakowadhân intelektual bân politik bini' è Aceh. Bâ'na lahir è taon 1612 mènangka Putri Sri Alam, pottra sè palèng towa dâri Sultan Iskandar Muda, sèttong pangobâsa Aceh sè èkennal polana èpabhâjheng wilayahna bân reformasi hukum sè èpabhâjheng. Saellana towa, èpon akabin sareng Sultan Iskandar Tsani, sè marenta Aceh saamponna ramana seda. Saellana lakena seda è taon 1641, perdebatan èmolaè è antara elit politik bân sarjana agama tentang legitimasi bhâbinè'an mènangka pangobasa. Bâdâ sarjana agama tradisional sè nolak pencalonan bhâbinè', namong sarjana terkemuka Nuruddin ar-Raniri sè abâdâhaghi konflik, kalabân argumen jhâ' kualitas moral, pangataowan, bân kaadilan aghâbây bhâbinè' panèka pantes marenta karajaan. Kalabân sokongan panèka, Safiatuddin naè' ka tahta sanajân èmolaè èbantah dâri konservatif.

Jaman pamarenta'an Safiatuddin se abidda 34 taon (1641–1675) enggi paneka sala settong periode se paleng penting e dhalem sejarah Kesultanan Aceh Darussalam. Periode ka'dinto ekennal menangka jaman keemasan perkembangan agama Islam, elmo, tor sastra Melayu e Aceh. Para ulama bân intelektual akadhi Nuruddin ar-Raniri ngasèlaghi karya-karya bhâghus, tamaso' Bustanus Salatin bân pan-bârâmpan buku agama bân sastra laènna sè dhâddhi referensi penting è Nusantara. Salaèn jârèya, kalabân sokonganna Safiatuddin, Abdul Rauf al-Singkel ngasèllaghi Mir'at al-Thullab, buku fiqh Melayu sè aropa'aghi sala sèttong karya hokom Islam sè palèng awal dâri wilayah kasebbhut. Sacara ekonomi bân budaya, Aceh terros makmor è bâbâna pimpinanna; palabbhuan-palabbhuan ramme, perdagangan èpabhâjheng, bân kottah-kottah è penggirra tase' èsambhung dâ' jaringan perdagangan regional. Safiatuddin jhughân nolongè èpadhâddhi perpustakaan, pusat pangajharan, puisi, bân hukum, bân aberri' kasempadhân ghâbây para bhâbinè'an kaangghuy noro' kegiatan pendidikan, hukum, bân sosial.

Bâdâ jhughân catatan sejarah sè nyebbuttaghi jhâ' èpon abhânto panjaga karaton binè' sè aperrang è konflik regional, akadhi Perang Malaka è taon 1639, sè nojjhuaghi keberanian bân katerampilan organisasi militer è bâbâ pimpinan binè'.

Ben Safiatuddin seda è tanggal 23 Oktober 1675, èpanènggalè Aceh makmor, stabil, bân èhormati sareng kakobâsa'an Eropa, Arab, bân India. Perkembangan intelektual, agama bân budaya sè èsokong aghâbây pamarenta'anna èsambhât mènangka sala sèttong arè kamolja'an è dâlem sejarah Islam Melayu è Asia Tèmor Lao'. Sejarawan akadhi Sher Banu al-Khan ajhârbâ'aghi jaman pamarenta'an Safiatuddin mènangka periode "ta' èbandhingaghi" dâlem perkembangan intelektual bân budaya Aceh. Salaèn ghâpanèka, pimpinanna mokka' jhâlân ghâbây sultan-sultan salastarèna akadhi Sultanah Nurul Alam Naqiatuddin Shah, sè nerrossaghi tradisi pamarenta'an bhâbinè'an è Kesultanan Aceh.

 Sombher