Bhâsa Enggano

Bhâsa Enggano panèka bhâsa ḍâèra sè bânnya’ ciri-ciri unik manabi èbhândhingaghi sareng bhâsa-bhâsa laènna è Sumatera. Sanajjan tamaso' dâ' kalompo' bhâsa Austronesia, bhâsa arèya èkembhângngaghi èpèsah amarghâ jhujhurânna Polo Enggano. Hal ka'dinto aghâbây kosa kata bân lafalna cè' bhândherra dâri bhâsa Melayu otabâ Minangkabau.Sala sèttong ciri sè menarik dâri Enggano panèka sifat asosiatif dâri obâ'ân arte oca'. Artena, settong oca’ bisa aoba artena amarga padhana wujud otaba fungsi. Contona, oca’ “arkih,” sè asalla èmaksod “tellor semut,” è budhi arè èghunaaghi kaangghuy èmaksod “nasè’” polana èangghep andi’ bhângon sè padâ. Cara pèkkèran ka'dinto noddhuaghi hubungan sè semma' antara bhâsa sareng cara orèng Enggano ngartè lingkungan alam.

Dhari segi sowara, Enggano gadhuwan lafal se khas se ta’ salanjangnga gampang nero sareng penutur basa Indonesia. Bânnya' oca' sè èdhingghâlaghi panḍâ', namong artena lebar bân tagantong dâ' konteks. Struktur oca’na jhugân bhidhâ, sadhâddhiyâghi Enggano malarat kaangghuy èterjema’aghi langsong dâ’ bhâsa Indonesia.

È dâlem kaodhi'ân sabbhân arè, bhâsa panèka perna èghunaaghi kaangghuy sadhâjâna kalakoan, molaè dâri oca'-oca'an keluarga bân ritual tradisional kantos pangataowan lokal akadhi atanè bân majang. Nangeng, pangangghuyânna samangkèn ampon korang polana generasi ngodâ sajân bânnya' aghuna'aghi bhâsa Indonesia, khusussa è sakola'an bân media.

Maske bannya'na penutur basana noro' toron, Enggano pagghun daddi penanda identitas budaya polo paneka. Bhâsa ka’ḍinto bannè namong sarana komunikasi, namong jhughân èwujuddhâghi cara pèkkèran, nilai-nilai, tor sejarah orèng Enggano. Dhari ka'dinto, usaha kaangghuy abâliaghi bhâsa panèka sanget parlo kaangghuy nyegghâ èlangna pangataowan lokal.

 Dialèk 
Bhâsa Enggano aghâdhui cara abhânto arte sè cè' bhâghusna bân ghâmpang èkennal. Sala sèttong tandhana èngghi panèka aghâdhui oca' majemuk metaforis, sè akompolaghi duwâ' oca' konkrit kaangghuy nyamana bhârang otabâ konsep laènna. Contona, oca' "bakub," sè artena "mata bengko," èghunaaghi kaangghuy nojjhu dâ' candhela. Gaya nyamana panèka nojjhuaghi cara orèng Enggano ngartè dunnya lèbât hubungan visual bân fungsional, bânnè istilah abstrak.

Kèunikan ka’ḍinto madhâddhiyâghi bhâsa Enggano malarat èbandhingaghi langsong sareng bhâsa-bhâsa Sumatra laènna. Para ahli bhâsa jhughân aperdebat posisina: bâdâ sè nganggep bhâsa panèka bhâsa Austronesia sè cè' bhândherra, è bâkto sè laèn nganggep bhâsa panèka bhâsa sè èghâdhui dhibi' (sui generis) polana strukturna ta' samporna ècocokkaghi sareng pola Austronesia umum. Pèbida'an panèka sè madhâddhiyâghi Enggano cè' arghâna kaangghuy pangajharan linguistik.

È ḍâlem kaoḍi’ân sabbhân arè, bhâsa Enggano abâdâh bânnè namong mènangka sarana akompolaghi namong jhughân mènangka pangali nilai-nilai kabudâjâ’an. Bhâsa panèka abâreng sareng sistem matrilineal orèng Enggano, è dimma garis keturunan bân atoran sosial ètoronaghi lèbât sisi ebhu. Bânnya' istilah Enggano sè èkabâliaghi langsung sareng atoran adat, hubungan kekerabatan, bân tabu sosial, saènggâna èlangna bhâsa panèka bhâkal èarteaghi èlangna cara odhi'na masyarakat.

Sayangna, aghuna’aghi bhâsa Enggano terros noro’ toron, langkong-langkong è kalangan generasi ngodâ sè langkong biyasa aghuna’aghi bhâsa Indonesia. Kaangghuy nyegghâ kepunahan samporna, bânnya' usaha dokumentasi sè èlaksanaaghi, akadhi aghâbây kamus digital sè ampon ngarekam lebbi dâri 4.000 kata kosa kata, bân jhughân penelitian lapangan sareng lembaga bhâsa bân universitas. Upaya-upaya panèka aropaaghi langkah-langkah sè penting kaangghuy mastèaghi jhâ' bhâsa Enggano bhunten namong èpèyara mènangka arsip namong èkennal mènangka warisan odhi' sè ècerminaghi identitas budaya Polo Enggano.

 Sombher