Angklung

Angklung (Bhâsa Sunda: ᮃᮀᮊᮣᮥᮀ) panèka alat musik multinada (nada duwâ') sè èkembhângaghi è antarana orèng Sunda. Alat panèka èghâbây dâri bambu bân èmaènaghi kalabân ègoyang (mowarana èghâbây dâri ghâlimpo'na pipa perrèng), sè ngasèllaghi sowara sè aghâlimpo' è dâlem urutan 2, 3, otabâ 4 not è bhân-sabbhân ukuran, bhâgus mayor bân minor. Kamus Bhâsa Sunda Jonathan Rigg, sè èterbitaghi è taon 1862 è Batavia, ngajhâri angklung mènangka alat musik sè èghâbây dâri pipa perrèng sè konco'na èpotong akadhi pipa organ, èikat è dâlem bingkai, bân saterrossa ègetar otabâ ègoyang kaangghuy ngasèlaghi sowara.

Angklung ampon ècantumaghi mènangka Mahakarya Warisan Lisan bân Tak Berwujud Kemanusiaan sareng UNESCO molaè November 2010. Bân è tanggal 16 Novèmber 2022, mesin pencari sè palèng bhâghus, Google, nampilaghi Angklung è halaman adâ' situs mènangka Google Doodle kaangghuy araya'aghi Arè Angklung Sadhunnya.

 Asal mowasal 
Tadâ' indikasi bâkto angklung pertama kalè èghunaaghi, namong ècurigai jhâ' bhângon primitifna èghunaaghi è jaman budaya Neolitik sè èkembhângaghi è Kepulauan Inḍonèsia kantos awwal kalender modern, sè dhâddhiyâghi bâgiyân dâri peninggalan pra-Hindu dâri budaya Inḍonèsia.

Cathetan angklung sè ampon kalowar molaè dâri Karajaan Sunda (abad ke-12 kantos ke-16). Asal mowasal musik perrèng, akadhi angklung, èbâdâ'aghi dâri pamangghi agraris orèng Sunda, sè ngandellaghi nase' (paré) mènangka kakanan pokok. Hal ka’dinto sè adhâddhiyagi mitos Nyai Sri Pohaci mènangka simbol Dewi Padi se apareng oḍi’ (hirup-hurip). Orèng Badui, sè èangghep rè-karèna orèng Sunda asli, aghâdhui angklung mènangka bagiyân dâri ritual kaangghuy molaè namen padih. Pertunjukan gubrag angklung è Jasinga, Bogor, panèka sala sèttong sè ampon èlanglang lebbi dâri 400 taon. Asal-usulla molaè dâri ritual nasè'. Angklung ècèptaaghi bân èmaènaghi kaangghuy ngojuk Dewi Sri kaangghuy toron ka bumè sopajâ tana paḍih orèng-orèng bisa èpabhâjheng. Macemma perrèng sè biyasana èghunaaghi ghâbây pakakas musik panèka perrèng cèlleng (awi wulung) bân perrèng ater (awi temen), sè manabi kerrèng andi' bârna konèng-potè. Bâng-sèbâng not èghâbây dâri sowara tabung perrèng, sè èbentuk akadhi bilah è bhân-sabbhân segmen perrèng, èmolaè dâri kènè' kantos ghâjheng.

Sala sèttong fungsi angklung sè èkennal sareng orèng Sunda molaè jhâman karaja'an Sunda panèka kamampowanna kaangghuy madhâddhiyâghi moral è bâkto perrang. Peran angklung è ḍâlem maènga' moral orèng terros èterrossaghi kantos jhâman kolonial, sè aghâbây pamarèntah Hindia Bâlândhâ èlarang ghâbây samantara aghâma'aghi angklung. Larangan panèka aghâbây toronna popularitasna, bân èmaènaghi namong sareng na'-kana' è bâkto jârèya. Saterrossa, lagu-lagu kurban ghâbây Dewi Sri panèka èserrèng sareng monyèna perkusi sè èghâbây dâri tongkat perrèng è ḍâlem bungkusan sèderhana, saènggâna lahèraghi alat musik perrèng sè èkennal samangkèn mènangka angklung. Saterrossa, penampilan angklung èlakoni è pâraya'an panèn bân Seren Taun. È pertunjukan angklung sè èkabâ' sareng upacara panèn paḍih, bhângon seni panèka dhâddhi pertunjukan akadhi parade, maske è pan-bârâmpan kennengngan èbârengi Rengkong, Dongdang, bân Jampana (gerbong kakanan), è antarana. Saterrossa, angklung akembhâng bân nyalambher è sabâbhân Jhâbâ, saterrossa ka Kalimantan bân Sumatera. È taon 1908, misi budâjhâ dâri Indonesia ka Thailand ècatat, ètandhâi, è antarana, kalabân èpaè' angklung, bân alat musik perrèng panèka èsebar è ḍissa'. Saongghuna, molaè taon 1966, Udjo Ngalagena, tokoh angklung sè abâdâh tèknik amaèn adhâsar timbangan pelog, salendro, bân madenda, ampon molaè ngajhâri amaèn angklung dâ' bânnya' orèng dâri pan-bârâmpan komunitas.

 Sombher