Ghumah Baghi

Ghumah Baghi otabâ Rumah Baghi, otabâ Ghumah Tatahan, èngghi panèka bengkoy adat tradisional è Provinsi Sumatera Selatan sè èbâghun sarèng Suku Besemah (otabâ èsebbhut jhughân Pasemah). Sacara ètimologis dhalem Bhâsa Indonesia Ghumah artèna Bengkoy, manabi Baghi (èbâca: bari) artèna towa. Salaèn èyartèaghi minangka bengkoy lami, towa otabâ kona, bisa jhughân Ghumah Baghi èsebbhut minangka "bengkoy tilaran jhaman dhimèn".

Mongghu komunitas masyarakat Suku Besemah, Ghumah Baghi benni namong kennengngan tèngghâl malolo, tapè jhughân minangka simbol strata (tingkatan sosial) kaghâbây sègghâdhuwân bengkoy bân èyangghâp sakral. Sadhâjâna Ghumah Baghi abhângon bengkoy panggung kalabân tèngghina 2 mèter dâri parmuka'an tana. Bâbâna bengkoy (kolong) biasana èpadhâddhi kennengngan nyèmpen kaju obbâr. Salaèn gâpanèka fungsina èngghi panèka dhalem rangka kaamanan sègghâdhuwân bengkoy. Sopajâ hèbân buas ta' bisa maso' sembarangan ka dhalem bengkoy. Parkara panèka èngèdhingaghi jhaman dhimèn lingkunganna seppè bân èkalèlèngè alas gung (hutan belantara).

 Geddhung 
Bangunan bengkoy tradisional panèka cè' kokona. Bhârâng dasarra èngghi panèka kaju-kaju akualitas (misalla kaju entenam) sè èkala' dâri alas è sakètarra. Benni namong minangka pondasi, namong jhughân kaghâbây dhindhing, lantè, bân kaju okèran. Kaju-kaju panèka jhughân sè aghâbây Ghumah Bhagi kalonta cè' kokona.

Salaèn koko, Ghumah Baghi jhughân tahan lindhu. Tèyang Ghumah Baghi nèmpèl è attas sèttong bâto. Dâddhi nalèka bâdâ lindhu, tèyang-tèyang gâpanèka agherra' dinamis, namong agèsèr bhâi ta' kantos marobbu bangunan. Minangka buktè kakoko'anna, bâdâ Ghumah Baghi è Dèsa Bangke sè ampon aomor 300 taon.

Ghumah Baghi (Besemah) sabâgiyân rajâ abhângon amèrip parao rajâ. Contona sè bâdâ è Kacamatan Dempo Utara, bhâkal katèngal manabi tèyang bengkoyya èbukka'. Ta' ahèran, amarghâ Suku Besemah èngghi panèka pelaut. Èpon rabu ka Besemah nèmpak parao.

Tombhu'na (atep) èghâbây dâri sabut bhungka arèn bân rangkana aghuna'aghi perrèng. Sisi adha' tombhu'na sapintas mèrip bengkoy tradisional orèng Minangkabau, lancèp akadhi tandhu'. Namong manabi ètèngghu kalabân talètè, nyatana ta' salancèp Bengkoy Adat Suku Minangkabau. Sisi adha' sè lancèp gâpanèka èghâbây dâri kaju sè ampon èbhângon sabellunna. Konsèp konstruksi Ghumah Baghi aghuna'aghi pasak sè ahubungaghi bâgiyân rangka. Unikna, bâgiyân-bâgiyân sè ahubung ta' aghuna'aghi pako. Ka'angghuy lambârân-lambârân papan dhindhing èpasang ka rangka dhindhing alèbhâdhi lobâng alur minangka pangonci sopajâ nèmpèl koko akadhi èpako.

 Sombher