Mogaèlè

Mogaèlè panèka tarian tradisional sè asalla dâri Kabhupaten Nias Lao', Sumatera dâjâ, Indonesia. Tarian panèka aropa'aghi bâgiyân dâri upacara narèma tamoy sè èhormati bân serrèng èlampa'aghi è bhân-sabbhân acara tradisional bân upacara resmi mènangka bentu' hormat bân karamahan dâri orèng Nias ghâbây tamoy sè dâteng."ANALISIS MAKNA TARI MOGAELE DI DESA ORAHILI FAU KECAMATAN FANAYAMA (KAJIAN SEMIOTIKA)". Jurnal Pendidikan Bahasa dan Sastra Indonesia. 4 (2): 33–35.

 Asal-usulla bân Artèna 
Tarian Mogaèlè aghâdhui akar budhâjâ sè kowat dâlem tradisi orèng Nias, khusussa dâlem adhât narèma tamoy. Oca' Mogaèlè èmaksod dâ' kalakowan sè èhormati kalabân sopan. Tarian panèka biasana èlakonè sareng bâbinè'an sè ngangghuy kalambhi tradisional Nias bân ngangka' Bola nafo, kantong kènè' sè aèssè sèrè bân kacang areca. Korbân betel aropa'aghi hormat, bhâgus, bân semangat famili dâ' tamoy sè ètarèma.

 Gerrakan 
Tarian Mogaèlè ètandhâi kalabân gerrakan sè alos, raddhin, bân tertib. Orèng sè atari ajhâlân on-laon sambi ngayun lengngen bân bhâdhânna sè padâ, nojjhuwaghi hormat bân sopan. È akhèrra tari, para sè atari ngatorraghi sèrè ka tamoy sè èsambhât mènangka simbol kabukka'an bân ètarèma.

 Fungsi Sosial bân Budaya 
Tarian Mogaèlè aghâdhui peran penting dâlem makowat sambhungan sosial antara tuwan roma bân tamoy. Tarian panèka bhunten namong aropa'aghi seni, namong jhughân aropa'aghi diplomasi budhâjâ sè nojjhuwaghi nilai-nilai hormat, tabukka', bân sopan dâri orèng Nias. Salaèn narèma tamoy, tarian panèka serrèng èlampa'aghi è acara-acara kabudhâjâ'an akadhi Upacara Ya'ahowu bân kalakowan tradisional laènna.

 Bhândhingânna sareng Tarian Nias Laènna 
Tarian Mogaèlè ghâpanèka andi' bâbâtek dhibi' sè mabhidhâ'aghi dâri bentu' tarian tradisional laènna è Polo Nias. È bâbâ panèka bâdâ pan-bârâmpan parbhândhingan otama sareng tarian-tarian laèn sè asalla dâri wilayah Nias:

 Tarian Faluaya panèka tarian perrang khas Nias sè èlakonè sareng lakè'. Bhidhâ bân Mogaèlè sè alos bân raddhin bân èlakonè sareng bâbinè'an, tarian Faluaya aghâdhui gerrakan sè dinamis, agresif, bân andi' kakowadhân. Tarian panèka aghâmbhâraghi kabângalan tor kasossa'an sèttong prajurit kaangghuy ngadhep ka moso. Orèng sè atari ngangghuy tameng bân tombhâ' mènangka alat otama bân ngalakonè lonca'an otabâ gerrakan nyerrang sè èulang-ulang."Atraksi Faluaya (tari Perang)". sumut.jadesta.com.  Èaksès tangghâl 2025-06-18.
 Tarian Maena: Tarian Maena panèka tarian massal sè biyasana èlakonè è acara-acara bhâghus, è antarana pakabinan, narèma tamoy, otabâ sokkoran panèn. Tarian ka’dinto èlampa’aghi sareng lalakè’ sareng binè’ kalabân arombongan sambi anyanyi sanjâ' sè aèssè sen-pessen sosial otabâ sindirân sè loco. È dâlem hal panèka, Maena lebbi partisipatif bân èghâli, èbhândhingaghi sareng Tarian Mogaèlè, sè formal, tertib, bân hormat.Halawa, Hendri Setiawan (13 Mei 2024). "Tari Maena Warisan Nenek Moyang Suku Nias". rri.co.id.  Èaksès tangghâl 18 Juni 2025.
 Tarian Famaola Go Afo: Tarian panèka asalla dâri wilayah Nias Lao' bân aghâdhui fungsi sè padâ sareng Mogaèlè, èngghi panèka tarian narèma tamoy sè èhormatè. Maskè kaduwâ'na èlampa'aghi sareng bâbinè'an bân èbhârengè sareng korbân betel, gaya gerra' bân bhâdhânna orèng sè atari bisa acem-macem mètorot adhât daèrah. Famaola Go Afo aghâdhui formasi sè lebbi statis bân aghâdhui alat lokal."Atraksi Tari Fame Afo + Hoho Fanona Afo". jadesta.kemenparekraf.go.id.  Èaksès tangghâl 2025-06-18.
 Tarian Fangowai: Fangowai panèka tarian sambudhân laèn sè èlakonè sareng lakè' bân binè', biasana è dâlem narèma kalompo' sè bânnya'. èbhândhingaghi sareng Mogaèlè sè lebbi pribadi bân solemn, Fangowai panèka akelompo' bân andi' kakowadhân. È pan-bârâmpan panampilan, Fangowai èlengkabhi sareng drum bân sowarana masyarakat."ANALISIS MAKNA FANGOWAI DAN FAME'E AFO PADA PESTA PERNIKAHAN ADAT NIAS SEBAGAI BENTUK EDUKASI DI KOTA GUNUNGSITOLI". Indo-MathEdu Intellectuals Journal. 4 (3): 364–367. 2023.

Parbhândhingan panèka nojjhuwaghi jhâ' bhân-sabbhân tarian tradisional è Nias andi' fungsi, bentu', bân èksprèsi budhâjâ sè unik, sanajjân kabbhi aghâdhui nilai-nilai areng-sareng, hormat, bân batin sè bâdâ è masyarakat Nias.

 Sombher-sombher