Arkèa

Arkèa otabâ Archaea panèka domain dâri mikroorganisme sel tongghâl. Archaea panèka prokariota, kelompok mikroba sè ta' andi' inti bân organel sè èbetessè membran . Asalla, arkèa èklasifikasiaghi mènangka baktèri bân ènyamaè archaebacteria (è karajaan Archaebacteria), namong klasifikasi panèka ta' èghunaaghi polè.

Sel-sel archaeal aghâdhui sifat-sifat unik sè èpèsahaghi dâri duwâ' domain kaodhi'ân laènna, Bakteri bân Eukariota. Arkèa èbâgi dâddhi pan-bârâmpan filum. Klasifikasi panèka malarat polana sabâgiyân bânnya' arkèa ghi' ta' èisolasi è laboratorium bân namong èurut dâri sampel sè èkala' dâri lingkungan.

Archaea bân bakteri umumna padâ dâlem bhâdhân bân bângon, sanajjân bâdâ sè andi' bângon sè cè' anèna, akadhi sel-sel sè rata bân persegi lanjhâng Haloquadratum walsbyi. Namong è antarana archaea bân bakteri bâdâ sèdepâdâmorfologis, archaea andi' gen bân pan-bârâmpan jalur metabolisme sè lebbi mirip sareng eukariota, khusussa enzim sè terlibat dâlem transkripsi bân translasi. Sala sèttong aspek unik dâri biokimia archaeal panèka ketergantunganna dâ' lipid eter è membran selna. Archaea aghunaaghi bânnya' sombher energi dâri eukariota, molaè dâri senyawa organik akadhi ghulâh, amonia, ion logam, otabâ gas hidrogèn. Archaea sè tahan buje (Haloarchaea) aghâdhui sonarra mata'arè mènangka sombher ènèrgi, è bâkto spesies archaea laènna mabâli karbon ; namong, bânnè akadhi tombuwân bân cyanobacteria, tadâ' archaea sè aghuna'aghi kaduwâ' cara. Archaea abâli aseksual kalabân fisi biner, fragmentasi, otabâ tunas. Bhân-sabbhân bakteri bân eukariota, tadâ' spesies archaeal sè èkennal aghâbây endospora. Archaea sè partama èobservasi panèka extremophiles, sè odi' è lingkungan sè ekstrim, akadhi sombher aèng panas bân tasè' asin sè ta' andi' organisme laènna. Kekuatan alat dèteksi molèkuler sè ètambâi ampon bisah ètemmoè archaea è para' sadhâjâna habitat, è antarana tana, tasè', bân lahan sè becca . Jumlanah panèka bânnya' è tasè', bân plankton archaea bisaos sala sèttong kalompo' organisme sè palèng bânnya' è planèt panèka.

 Sombher