Basapa

Basapa iyâ arèya upacara sè èlaksanaaghi sareng masyarakat muslim è sakobengnga Kabupatèn Padang Pariaman, Sumatera Bârâ' khusussa è kecamadhân Ulakan. Kalakowan otama è dâlem tradisi ka’dinto èngghi panèka haji ka makam Syekh Burhanuddin, tokoh sè aghunaaghi peran kunci è dâlem panyebaran aghâma Islam è Sumatera Bârâ' è bâkto pamarènta’an Karaja’an Pagaruyung. Kegiatan ka’dinto ètojjuwaghi kaangguhy maènga’ kontribusi para ulama dâ’ ka penyebaran aghâma Islam. Basapa èlaksanaaghi sabbhân bulân Safar è kalender Islam, otabâ Hijriyah.

 Etimologi 
Istilah "basapa" (bhâsa Indonesia tradisional: "bersafar") asalla dâri oca' Inḍonèsia "bersafar," gabungan dâri awalan "ber-" bân oca' "safar." Safar panèka bulân kaduwâ' è kalender hijriyah. È bâkto Safar, pan-bârâmpan orèng Islam abâdâh haji ka makam Syekh Burhanuddin è Ulakan, Pariaman, è arè Rebbu saamponna tanggal 10 Safar. Tradisi ngajhâk makam Syekh Burhanuddin è bâkto Safar èkennal kalabân nyama "bersafar," sè dâlem bhâsa Minangkabau ampon aobâ dhâddhi "basapa." Upacara basapa sè èlaksanaaghi salastarèna tanggal 10 Safar èkabâdâ'aghi kalabân tangghâl sè èparcajâ pasèdhâna Syekh Burhanuddin Ulakan, Safar 10, 1111 H (1691 M).

 Sejarana 
Sejarana kalakowan basapa panèka tantona ta’ bisa èpèsa dâri Syekh Burhanuddin è kecamadhân Ulakan, sè nyebarraghi Islam ka saantèro Minangkabau antara taon 1056 kantos 1104 H (1646 kantos 1692 M). Syekh Burhanuddin dhibi’ ngajih Islam è Aceh, khusussa è Singkel ḍu taon bân è Banda Aceh 28 taon asareng Syekh Abdurrauf. Saellana ra-kèra 30 taon ajhâr, Syekh Burhanuddin abâli ka Pariaman, khusussa è Ulakan, kaangghuy malebbâr ajhârân Islam. È dissa’ Syekh Burhanuddin jhughân maddek pusat Islam, èbhânto empa’ morèdḍa, bâng-sèbângnga ahli è bidangna bâng-sèbâng. Empa' morèd panèka Tuanku Bayang, spesialis sharaf (sharf); Tuanku Kubung Tigobaleh, spesialis tata bahasa; Tuanku Padang Ganting, spesialis fiqih Islam; bân Tuanku Batu Hampa, ahli tafsiran bân penafsiran Al-Quran.

Syekh Burhanuddin ros-terrosan makompol empa’ morèdda kaangghuy adiskusi acem-macem masala sè èḍâtengngè. Rapat kasebbhut sangaja èlaksanaaghi è tangghâl 11 Syafar, èngghi panèka bâkto bulan ampon ngobâ saènggâ malem ghâpanèka narèma sonarra bulân sè tera'. Bân kebetulan, Syekh Burhanuddin sèdhâ è tangghâl 10 Syafar è arè Arba'a otabâ Rebbu, è dimma mètorot pan-bârâmpan orèng bâdâ sè ngoca' taon sèdhâna panèka taon 1104 H, sè laèn ngoca' taon 1111 H. Saellana Syekh Burhanuddin sèdhâ, para morèdda bân para pengikut sè èsto dâri pendeta sè laènna kaangghuy abâdâh è Ukan haji. Bâkto haji ta' ètentukan, haji bisa èlaksanaaghi bila bhâi. Ponapa è bulân Safar, Rabiul Akhir, Rajab, Syawal, Zulhijah, otabâ bulan laèn.

Amarghâ jadwal sè ta’ teratur ka’dinto, è taon 1315 H, pan-saponapan tokoh aghâma tor adat è ḍaèra Pariaman mabâdâ papanggiyan kaangghuy adiskusi jadwal haji. È antarana engghi panèka Tuanku Syeikh Kapalo Koto dâri Pauhkamba sareng Tuanku Syekh Katapiang dâri Kaoperan Ampalutinggi, Kecamadhân VII Koto, Kabhupaten Padang Pariaman. Rapat panèka èmaksod kaangghuy lebbi koordinasi bâkto haji, nojjhuwaghi panyebaran ideologi Ahlussunnah wal Jamah è bâbâna Syekh Burhanuddin è wilayah Minang. Tuanku Syeikh Katapiang jhughân setuju dâ’ gagasan ka’dinto, tor Tuanku Syekh Kapalo Koto maghi onjhângan dâ’ papanggiyan sè bhâkâl dâteng. Undangan kasebbhut èbâgi dâ' para ulama, akadhi (pemimpin agama), khatib (datib), labai (pemimpin sholat), mufti (mufti), bân bilal (pemimpin sholat), sè kabânnya'an panèka pengikutta ideologi Syekh Burhanuddin.

Undangan panèka èghâli sareng para ulama bân masyarakat. Salastarèna papangghiyan, pèkkèran Tuanku Syekh Kapalo Koto èpaḍâpa’aghi. Samangkèn, haji ka makam Syekh Burhanuddin ampon ta’ teratur dâlem bâkto. Saterrossa, sadhâjâ pengikutta Syekh Burhanuddin sè parcajâ dâ’ Ahlussunnah waljamaah bhâḍi abhâreng alaksana’aghi hajji dâ’ kobhuran èpon è bulân Safar. È bâkto ka’ḍinto jhughân bâḍâ parbhidâ’ân antara penganut Ahlussunnah waljamaah sareng penganut keyakinan laèn akadhi Syi’ah, Jabariah tor Mu’tazilah. Adhâsar ka pertimbangan-pertimbangan ka’dinto, haji Basapa èpon èpondhut èlaksana’aghi è arè Rebbu sabbhân 10 Sappar otabâ arè Rebbu manabi bulan ngombâr (terrang). Samangkèn, pan-saponapan minggu sabellunna èlaksana’aghi Basapa, tokoh-tokoh otamana para pamimpin agama tor tradisional è Ulakan ampon mabâḍâ papangghiyan kaangghuy nantowaghi arèna kalakowan Basapa.

 Sombher