Silas Papare

Silas Papare (18 Ḍèsember 1918 – 7 Maret 1978) panèka sala sèttong pejuang penyatuan Irian Jaya (Papua) dhâddhi wilayah Indonesia.https://www.merdeka.com/silas-papare/profil/ Èakses tangghâl 24 Desember 2025 Salèrana aropa’aghi pahlawan nasional Indonesia. Nyamana èabadiaghi mènangka sala sèttong Kapal Perang Corvet kelas Parchim Angkatan Laut Indonesia, KRI Silas Papare kalabân nomer lambhung 386, bân nyamana jhughân èabadiaghi mènangka nyamana Pangkalan Udara Angkatan Udara Indonesia è Sentani, Jayapura, dhâddhi Pangkalan Udara Silas Papare Jayapura. Salaèn jârèya, Tugu Silas Papare èpadhâddhi è semma'na paseser bân palabbhuwân tasè' Serui. Samentara è Jayapura, nyamana èabaḍiyâghi mènangka nyamana Fakultas Ilmu Sosial bân Politik Silas Papare (STISIPOL), sè bâdâ è Jalan Diponegoro bân Pangkalan Udara Silas Papare, Samangken è kottah Nabire, nyamana Silas Papare èkaènga'è dâlem bhângonan nyamana lorong.https://web.archive.org/web/20200613073650/http://www.bin.go.id/wawasan/detil/457/3/20/07/2018/silas-papare-tokoh-pejuang-dari-timur-indonesia Èakses tangghâl 24 Desember 2025

 Biografi 
Taon 1935 lulus dâri Sakola'an Keperawatan bân alako è RS Serui, sabellunna apinda ka RS perusahaan mènnya' NNGPM è Sorong taon 1936, è ḍissa' dhâddhi perawat kapala. Ra-kèra taon 1940, èpon èpindahaghi ka Serui polana kakorangan personel, è ḍissa' pagghun è awal taon 1942 è bâkto Jeppang nyerrang. È taon 1944, èpon èrekrut mènangka mata-mata ghâbây Amèrika Serikat bân pamarèntah Bâlândhâ, NEFIS, kaangghuy abhânto è dâlem perlawanan è Papua, khusussa è hubunganna sareng pemberontakan Koreri sè sabellunna, sè sabellunna ampon aberontak è bâbâna pamarèntah Bâlândhâ bân saterrossa è bâbâna Jepang.https://sosok.grid.id/read/411806786/silas-papare-mantan-mata-mata-amerika-asal-papua-yang-jadi-pahlawan-nasional-atas-usahanya-bawa-bumi-cendrawasih-kembali-ke-pelukan-ibu-pertiwi  Èakses tangghâl 24 Desember 2025 Bâkto Bâlândhâ ngoddhi ngajhâk polè Papua samarèna perrang dhunnya kaduwâ', Silas Papare aghâbây hubungan sareng Corinus Krey, ajudan Soegoro Atmoprasodjo, amarghâ pangalamanna è Kampung Harapan, bân jhughân sareng Marthen Indey dâri Batalyon Papua. Salèrana noro' maddhek organisasi mahasiswa, asareng Lukas Rumkorem, Yan Waranu, G. Sawari, S.D. Kawab, bân Corinus Krey. E bulan Ḍèsember 1945, Sugoro sareng kalompo'na alampa'aghi pemberontakan pertama dari Kampung Harapan abareng sareng anggota KNIL, mantan angguta Kempeitai sareng angguta Batalyon Papua kaangguy aberonta' è bulan Ḍèsember 1945. Usahan ka'dinto gagal amarghâ sala sèttong anggota Batalyon Papua alaporragi ḍa' Bâlândhâ. Saterrossa pamarènta Bâlândhâ ngèrèm pasukan KNIL dâri Kloofkamp bân jhughân Rabaul, ra-kèra 250 orèng sè ètangkep akadhi Silas Papare sè èokom sareng Bâlândhâ bân èpenjara è Jayapura.Lumintang, Onnie; Haryono, P. Suryo; Gunawan, Restu; Nurhajarini, Dwi Ratna (1997). Biografi Pahlawan Nasional Marthin Indey dan Silas Papare (PDF). Èakses tangghâl 24 Desember 2025

Orèng Bâlândhâ, sè asalla bhâkal ngèrèm Silas Papare polana èkennal anti-Indonesia, aghântè'è kalabân Frans Kaisiepo è Konferensi Malino, sanajjân Kaisiepo aghunaaghi kasempadhân kaangghuy mamajuwaghi nyamana "Irian". Papare èpindahaghi ka Serui dâri Hollandia polana pan-bârâmpan pemberontakan salanjhângnga sareng kelompok Sugoro saènggâna ta' bisa akompolaghi. È bâkto ajhâlânaghi okoman è Serui, Silas akennal kalabân Dr. Sam Ratulangi, Gubernur Sulawesi sè èbuwang orèng Bâlândhâ ka kennengngan jârèya. Kakennalan ka’dhinto sajân makowat kaparcajâ’ânna jhâ’ Papua kodhu mardhika tor agabung sareng Republik Indonesia. Akhèrra, salèrana maddek Partai Kemerdekaan Irian Indonesia (PKII) è bulân November 1946. Taon 1949, jumlana anggota PKII terros atambâ kantos 4.000 orèng, sanaos PKII ènyata'aghi haram sareng Bâlândhâ tor èjhâlânnaghi sacara ros-terrosan.Lumintang et al. 1997, hlm. 38. Èakses tangghâl 24 Desember 2025

 Sombher