Mantèk

Mantèk (bhâsa Bâlândhâ: logica) otabâ mantik panèka pangajhârân tentang penalaran sè teppa'. Mantèk, menorot objèk pangajhârân, èbâgi dhâddhi ḍuwâ', yâkni mantèk formal bân mantèk informal. Mantèk informal panèka èlmo sè berkena'an kalabân panerrapan mantèk ḍâ' bhâsa rè-arè. Sabhâligghâ, mantèk formal panèka èlmo sè berkena'an kalabân panerrapan mantèk ḍâ' bhâsa formal. Mènangka instrumen mèkkèr, mantèk anḍi' peran penting ḍâ' bhân-sabbhân bidang, akadhi fèlsapat, matematika, bân bhâsa (linguistik).

Mantèk nalètè argumen (otabâ proposisi) sè tasoson ḍâri parnyata'an pendukung (otabâ premis) sè adhâsaraghi kesimpulan. Ta' kabbhi oca' bân pèkkèran nganḍung argumen.

Contona argumen panèka, "Arè Ahad panèka sakola'an notop, bân samangkèn arè Ahad. Dhâddhi, arè mangkèn notop sakola'an." Kalèmat sè kapèng sèttong panèka premis, sè adhâsaraghi è bâbâna kesimpulan "Arè mangkèn sakola'an notop" è kalèmat sè kaḍuwâ'.

Argumen bisa anḍi' sèpat maso' akal otabâ ta' maso' akal. Argumen sè maso' akal kodhu nganḍung palèng sakonè'na sèttong premis sè nojjhu ḍâ' kesimpulan. Kesala'an panèka argumen sè ta' maso' akal.

Èlmo mantèk ( bhâsa Latèn) ajhâr kamampowan mèkkèr sè loros, teppa', bân tartèb. Èlmo mantèk ampon èyajhâri molaè jhâman kona, kalabân pendekatan-pendekatan, akadhi Pendekatan Nyaya è Inḍia, Pendekatan Mohisme è Cèna, bân Pendekatan Aristoteles è Yunani Kona. Samangkèn, mantèk èbâgi dhâddhi mantèk lambâ' (otabâ mantèk standar) bân mantèk alternatif; mantèk kona panèka sè bânnya' èyajhâri. Mantèk kona aropa'aghi mantèk parnyata'an bân mantèk predikat.

 Etimologi 
jmpl|Patong Zeno sè aropa'aghi orèng kapèng sèttong sè nyata'aghi oca' mantèk.
Oca' mantèk panèka oca' serrapan ḍâri oca' logika sè lu-ghâlluna èkoca'aghi sareng Zeno ḍâri Citium sè jhughân oca' serrapan ḍâri oca' Yunani λογική (logike) sè aghâdhui artè sè akaè'  sareng pèkkèran manossa. Kalabân dhâsar ḍâri sombher laèn, oca' mantèk panèka oca' toronan ḍâri oca' logica sè aropa'aghi oca' Bâlândhâ ḍâri mantèk.

 Mantèk mènangka èlmo pangataowan 
Mantèk panèka èlmo pangataowan sè objek materialla panèka panalaran, bân objek formal mantèk panèka panalaran sè èparèksa ḍâri segi akurasi. Mènangka èlmo, mantèk èfokusaghi ḍâ' analisis bân evaluasi cara pèkkèran sè teppa' bân konsisten ḍâlem acapa'aghi kesimpulan argumentatif sè essa. Objek material mantèk panèka proses pamèkkèran dhibi', è ka'ḍimma mantèk ngèḍingaghi bân nganalisa bânnya' jennis penalaran, deduktif otabâ induktif. Mantèk marèksa penalaran ḍâlem hal akurasi, tamaso' korespondensi antara premis sè èjhârbâ'aghi bân kesimpulan sè èkala' ḍâri premis kasebbhut.

 Mantèk mènangka cabang fèlsapat 
Mantèk panèka cabang praktis ḍâri fèlsapat. Praktis è ka'ḍinto artèna mantèk bisa èpraktèkaghi ḍâlem kaoḍi'ân sabbhân arè.

Mantèk lahèr abhâreng bân kalahèranna fèlsapat è Yunani. È ḍâlem usaha ka'angghuy masang pèkkèran bân pendapat ḍâ' perspektif, para filsuf Yunani kona segghut nyoba' ta' enḍâ' ḍâ' pèkkèran laèn kalabân nojjhuwaghi kasala'an penalaran.

 Sombher