Mosaik-mosaik Delos

Mosaik-mosaik Delos èngghi panèka kompolna karya rajâ seni mosaik Yunani Kuno sè ètemmo è polo Delos, kapoloan Kiklades, naghâra Yunani. Sabâgiyân mosaik sè ghi' èkennal è Polo Delos èghâbây è abaḍ ka-2 SM yor è awwâl abaḍ ka-1 SM otabâ è jhâman Helenistik tor molaèna è jhâman penjajahan Romawi è Yunani. Mosaik-mosaik Helenistik ampon ta' èghâbây salastarèna taon 69 Sm karana bâḍâna perrang alabân karajaan Pontos sè nyâbbâbaghi Polo Delos ngalamè jen sakonnè' orèng sacara ceppet tor ampon ta' tamaso' mènangka sala sèttong pusat dhâghâbg sè otama. È antara situs-situs arkèologi Yunani ḍâri jhâman Helenistik, Polo Delos tamsi' situs kalabân sala sèttong kompolan karjâ seni mosaik sè palèng bânnya' sè ghi' bâḍâ kantos samangkèn. Ra-kèra satengnga ḍâri sakabbhina mosaik ghâbâyna Yunani ḍâri jhâman Helenistik sè ghi' èkennal èngghi panèka mosaik sè ètemmo è Polo Delos.

Bâḍâ pan-saponapan macem jennis perkerasan è Polo Delos, molaè ḍâri perkerasan kalabân labisa bâto kènè' otabâ bâto pecca sampè' kalabân perkerasan kalabân lapisan mosaik sè kadhâddhiyân ḍâri keping-keping tesera. Sabâgiyân rajâ corak hias abentu' sosonan pola gèomètris sè seḍerhana, tor coma sekunnè' mosaik sè èkaghâbây kalabân tèknik opus tassellatum sarebg opus vermiculatum kaangghuy ngasèlaghi bhâr-ghâmbhâr latar otabâ bhârâng sè nyata tor jellas èkennal, alami, tor ana-bârna. Mosaik-mosaik Dekos ètemmo è kennengngânna èbâḍâ, bhângonan publik, otâbâ ma-romana orèng. Roma kennengngânna orèng neng-neng biasana ngaghungè ḍennah sè ta' rapi manabi ta' ngaghungè pelataran tengnga sè aperistilium.

Maskè bâḍâ sakonnè' lampet pangarona Punik-Fenisia tor Romawi-Italia, maosaik-mosaik Delos umumma sèttong jhâlân kalabân trèn-trèn otama è ḍâlem seni rupa Helenistik. Bâgiyân orèng sè ngaggungè bânnya' arta sè aparèng ḍana kaangghuy aghâbây karjâ seni lukis tor seni pahat è Polo Delos pola comakarana ampon maḍâteng seniman-seniman mosaik ḍâri lowar polo. Mosaik-mosaik Delos nampa'aghi ciri-ciri sè para' paḍâ'â kalabân maosaik-mosaik è negeri-negeri sè ngangghuy buḍâjâ Yunani laènna, akadhi maosaik-mosaik Makedonia è kotta Pela. Mosaik-mosaik Delos nampa'aghi jhughân sabâgiyân unsur ḍâri traḍisi-traḍisi seni lukis Yunani Kuno tor kerrep ngaghuy tèknik latar celleng sè jhughân èghunaaghi ḍâlem aghâbây tembikar sosok-mèra è jhâman Klasik. Sabâgiyân langgam tor tèknik sè ampon èoladhi è mosaik-mosaik Delos ampon jellas ka mosaik-mosaik tor karjâ seni Romawi, maskè maosaik-mosaik ghâbâyna Romawi ḍâri jhâman sè sami, akadhi maosaik-mosaik Pompee, aparèng perbhidhâ'ân sè sanget paddhâng antara bâgiyân bârâ' tor bâgiyân tèmor Mediterania ḍâri segi ghâbâyân tor ḍèsain.

 Ra-kèra bâkto aghâbây 
È bâkto ngalèna arkèologi è Polo Delos sè èlakonè sareng Perghuruân Prancis è Athena èmolaè è taon 1872 tor ngasèlaghi penjellasan tentang mosaik-mosaik Delos è ḍâlem loporan arkèolog Prancis, Jacques Albert Lebègue, sè èsiyaraghi è taon 1876. Bâḍâ 354 mosaik Delos sè ghi' èkennal tor ampon èteliti arkèolog Prancis, Philippe Bruneau. Sabâgiyân ḍâri maosaik-mosaik kasebbhut, èparkiraaghi asalla ḍâri penghujung jhâman Helenistik, sèttong massa kalabân penghujung jhâman Rèpublik Romawi, yakni paro kaḍuwâ' abaḍ ka-2 SM tor awwâl abaḍ ka-1 SM. Sabâgiyân mosaik èperkira'aghi asalla ḍâri jhâman Klasik, tor sala sèttong è antara èperkira'aghi asalla ḍâri jhâman Kekaisaran Romawi. Philippe Bruneau yakin jhâ' maosaik-mosaik sè ghi' ta' ngaollè bâkto ra-kèrana bâktona aghâbây, èoladhi ḍâri langgam senina, èghâbây è jhâman sè sami kalabân sabâgiyân mosaik sè laèn, yakni antara taon 133 kantos taon 88 SM.

Saamponna mennang ḍâri Perrang Makedonia III è taon 167 otabâ 166 SM, Rèpublik Romawi maghi Polo Delos ḍâ' naghârâ-kotta Athèna. Oreng Athèna pas ngojuk sabâgiyân orèng asli Polo Delos. Bhângsa Romawi ngancoraghi Korintus è taon 146 SM saèngghâ status Polo Delos sabâgiyân pusat dhâghâng otama è Yunani ampon bârâs kalabân sakonnè'. Kamakmuran ḍâri dhâghâng, kegiatan abhângon, tor jumlana orèng è Polo Delos toron kalabân sanget saamponna èserrang bâlâ tentara Mktridates VI, Rato Pontos, è taon 88 tor è taon 69 SM, è ḍâlem perrang antara Karajâ'ân Pontos sareng Rèpublik Romawi. Manabi ta' èserrang Pentos pun, Polo Delos pagghun bhâkal èdhina'aghi orèng sacara on-laon saamponna Rèpublik Romawi bisa adhâghâng sacara langsung kalabân Dhunnya è bâgiyân Tèmor. Hubungan langsung Rèpublik Romawi sareng Dhunnya bâgiyân Tèmor mènangka sala sèttong kennengngan neng-neng sakejjhik sè otama è jalur dhâghâng sè abentang jhâu sampè' ka Tiongkok.

 Sombher