Roma Honai

Honai panèka kennengngan tradisional orèng-orèng è Dhâtaran Tèngghi Papua bân Papua Tengnga, khusussa suku Dani.Selayang Pandang Papua. Klaten: Intan Perwira. 2018. kaca 41–42. ISBN 978-979-28-2501-5. Bengko Honai panèka roma sè sèderhana, bunter kalabân labâng kènè' bân tadâ' jendèla. è bâbâ biasana èghunaaghi kaangghuy tèdung, è bâkto è attas èghuna'aghi kaangghuy kalakowan sabbhân arè akadhi ngakan, santai, bân aghâbây karajinan. È bâbâ, è tengnga, bâdâ hipere, apoy sè èghunaaghi kaangghuy amassa' otabâ coma kaangghuy nga'-anga'.Utami, Rizky (2021). Ensiklopedia Rumah-Rumah Adat Nusantara. Bandung: CV. Angkasa. hlm. 133. ISBN 978-623-340-133-3. Bhâdhânna roma panèka padâ sareng pan-bârâmpan roma adhât è NTT, akadhi Ume Kbubu bân Sao Ata Mosa Lakitana.

Bâdâ pan-bârâmpan macem bengkona Honai è dâlem kompleks  sè èsebbhut silimo: bengkona Honai otabâ Pilamo (ghâbây orèng lakè' malolo), bengkona Ebai otabâ Ewe Ai (ghâbây bâbinè'an malolo), bengkona Wamai otabâ Wamdabu (kaangghuy kandhâng terna'), bân bengkona Hunila otabâ Lesema sè abentu' persegi lanjhâng (kaangghuy dâpor bân kennengngan toju'Salipu, M. Amir; Santoso, Imam. "APPLICATION OF SECURITY & COMFORT CONCEPTS IN THE TRADITIONAL SILIMO SETTLEMENT IN THE BALIEM VALLEY". Border: Jurnal Asitektur. 5 (2).  Èaksès tangghâl 2025-01-04. Tello' nyamana panèka asalla dâri oca' dhâsar "ai" sè artena roma, honai asalla dâri gabungan oca' "hun/hon" sè artèna lakè', ebeai asalla dâri oca' "ebe" sè artèna bâbinè', bân wamai asalla dâri oca' "wam" sè artèna bâbi."SUKU BANGSA DANI". Manfasramdi. 2023-01-08.  Èaksès tangghâl 2024-02-05.

 Sajârâ 
è jhâman lambâ', orèng Dani ta' neng-neng è bengkona, tapè èpèyara è bâbâna ka'-bhungka'an ghâjheng. Tapè, nyarè kennengngan è bâbâna ka’-bhungka’an sè rajâ aghâbây rèng-orèng jârèya cellep bilâ toron ojhân, apa polè bilâ bâdâ angèn sè cè’ rajâna. È sèttong arè, orèng Dani ngabâs mano’ se aghâbây sarangnga. Mano' makompol ca'-ranca' bân rebbhâ kerrèng dhâddhi bal-balan. dâri pangamadhân panèka, orèng Dani èilhami kaangghuy abangun Honai (bengko tradisional) kaangghuy kennengnganna. Trifena, Fangnania (2018). Rumah Bundar. Jakarta: Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa. kaca 3–5. ISBN 978-602-437-217-0.

 Fungsi bân Filsafat 
Salaèn fungsina mènangka kennengngan, bengko Honai aghâdhui pan-bârâmpan fungsi bân filosofi dhibi'. Partama, bengkona Honai abâdâ'aghi kennengngan kaangghuy nyimpen pakakas perrang bân wârisan bângâtowa. Na'-kana' lakè' jhughân èyajhâri strategi perrang è bengkona Honai. Kaduwâ', bengkona Honai abâdâ'aghi kennengngan kaangghuy nyimpen umbi bân tanemman. Bâdâ jhughân Honai sè èpadhâddhi khusus ghâbây mumi aroko' (akonipuk). Honai panèka bisa ètemmoè è Kampong Aikima è Lembah Baliem. "Rumah Honai Kekayaan Arsitektur Hijau dari Papua". indonesia.go.id.  Èaksès tangghâl 2022-06-14.

Filosofi è balik bengkona Honai panèka akadhi è bâbâ panèka:

Pertama, panèka ngajhâri nilai-nilai parsèttongan bân solidaritas antarana kalompo' etnis bân alestariyaghi wârisan budhâjâ sè ètoro'aghi dâri bângâtowana.

Kaduwâ', ngajhâri arghâ kerrèng è dâlem ngalakonè lalakon, sè ngajhâri sadhâjâna orèng kaangghuy sèttong atè, sèttong pèkkèran, bân sèttong tojjhuwân. Hal ka'dinto ècerminaghi è awwâl pambangunan bengkona Honai. Orèng sè bhâkal abangun bengko Honai bhâkal ngolok kalowarghâ kaangghuy abhânto abangun bân saterrossa ngakan abhâreng.

 Sombher