Genosida Armenia

Genosida Armenia panèka pamosna'an sistematis ḍâri idèntitas bân naghârâ Armènia è Kekaisaran Ottoman è bâkto Perang dhunnya I. Genosida sè èmolaè sareng rezim Komite Persatuan bân Kamajuwân Ottoman ènyataaghi otabâ ènyataaghi lèbât kalakoan patè massal sè èklaim nyabâ sakitar sajuta orèng Armènia è ḍâlem kamatèan Desert Desert, bân èkonversi lèbât konvèrsi Suriah ka islam moso warga laèn, otamana orèng bine’ ban na’-kana’.

Sabellunna Perrang dhunnya I, orèng Armènia aghâdhui status kellas ḍuwâ', namong èlindungi è ḍâlem masyarakat Ottoman. Pembantaian skala bhâghus orèng Armènia èlakoni è taon 1890-an bân 1909. Sarangkaian kakala'an militèr bân karogiân tèritorial sè èalami Kakaisaran Ottoman, hososda è Perrang Balkan taon 1912-1913, aghâbây para pajhâbât è Komitè Persatoan bân Kamajuwân tako' jhâ' orèng Armènia, sè ètamen è provinsi, èangghep mènangka atèna kaḍauladhân Turki, bhâkal nyarè kamardhika'an. È bâkto invasi Rusia bân Persia è taon 1914, bâgiyân unit paramilitèr Ottoman matè'è orèng Armènia lokal. Pajhâbât Ottoman ngartè'è opaya parlawanan Armènia sè tèrisolasi mènangka bhuktè patokaran è sabbhân naghârâ, sanajjân taḍâ' patokaran kasebbhut. Pangojughân massal èlaksana'aghi kalabân tojjuwân kaangghuy nolak orèng Armènia sacara tettep kasempadhân otonomi otabâ kamardhika'an.

Tanggal 24 April 1915, pamarènta Ottoman nangkep bân ngojuk ratosan sarjana bân para pamimpin masyarakat Armènia ḍâri Konstantinopèl . È attas parèntana Talat Pasha, antara 800.000 bân 1,2 juta orèng Armènia èpamarè è gurun Suriah è taon 1915 bân 1916. Èjâgâ sareng pasokan paramiliter, orèng Armènia sè èdeportasi èlang kakanan bân aèng, èsita arta, èperkosa, bân èpatè'è. È saggârâ beddhi Suriah, orèng sè salamet ḍâri pawai èpabâli ka kamp konselèntrasi . È taon 1916, gelombang pambantaian laènna, sè èparentaaghi sareng pajhâbât tèngghi, aghâbây 200.000 orèng èbuwâng ghi' oḍi' è ahèr taon jârèya. Antara 100.000 bân 200.000 bâbinè' bân na'-kana' Armènia èpaksa èoba ḍâ' Islam bân èasimilasi ḍâ' bhâ Muslim. Saellana Perang Dhunnya I, geraghân nasional Turki ngalakonè pambantaian bân pabhârsèyan ètnis ḍâri populasi Armènia sè ghi' bâḍâ è bâkto Perang Kamardhika'an Turki .

Genosida Armènia maancor lebbi ḍâri ḍuwâ' èbu taon peradabhân Armènia è Anatolia tèmor. Èbârengaghi pamatèan massal bân èusir orèng Kristen Ortodoks Suriah bân Yunani, Genosida Armenia mokka' jhâlân kaangghuy èpadhâḍdhi naghârâ bhângsa Turki. Pamarènta Turki aghâdhui pèkkèran jhâ' ḍèportasi orèng Armènia panèka lalakon sè essa bân ta' bisa èangghep genosida. è taon 2023, 34 naghârâ ampon ngakonè peristiwa-peristiwa panèka mènangka genosida, ètoro'è pamangghi sabâgiyân bânnya' para sajhârâwan.

Orèng Armènia Ottoman

Kabâḍâ'ân orèng Armenia è semenanjung Anatolia ampon èḍokumentasiaghi molaè abad ke-6 SM, ra-kèra 1.500 taon sabellunna ḍâtângnga orèng Turki è bâbâna dinasti Seljuk.

 Sombher