Ballaʼ Lompoa

Ballaʼ Lompoa èngghi panèka istilah kennengngan tèngghâl (dhâlem) rato/karaeng sarta pusat kagiyâdân adat masyarakat ètnis Makassar. Sabbhân daèrah aghâdhuwân Ballaʼ Lompoa-na dibhi' akadhi è Sungguminasa, Galesong, Limbung, Maros, Binamu, Bantaeng, bân laènna. Ballaʼ Lompoa sè cokop kalonta (terkenal) èngghi panèka Ballaʼ Lompoa ri Sungguminasa, sè bâdâ teppat è tengnga Kota Sungguminasa, Kabupatèn Gowa, Provinsi Sulawesi Selatan, aadhâp ka ara lao' è Jhâlân Wahid Hasyim. Lokasi gâpanèka aropa'aghi situs budhâjâ dhalem sèttong komplèk sè lowassa sakètar tello hèktar.

Ballaʼ lompoa ri Sungguminasa èbâghun taon 1936 saampona èangka'na Rato Gowa kapèng-XXXV I Mangimangi Daeng Matutu Karaeng Bontonompoʼ sè aghâlar Sultan Muhammad Tahir Muhibuddin. Pambangunan karaton bân pusat kagiyâdân pamarènta'an panèka èlakonè minangka panolagghân dâ' sala sèttong ayât Parjanjhiyân Bungaya sè anyata'aghi jhâ' ghâbbhâra (gerbang) bân tèmbok partahanan Rato Gowa kodhu èparosak bân Rato Gowa ta' ollè maddek bangunan polè tanpa èzin kompeni. Rato Gowa ta' èyollèaghi maddek parkampongngan, bengkoy, bân samacemma kantos jâuna sa'arè parjhlânan dâri pèngghir tasè', sarta èlarang jhughân maddek bèntèng-bèntèng otabâ kubu-kubu partahanan. Sè èpartahanaghi sarèng Bâlândhâ namong Bèntèng Ujung Pandang sè saterrossa aghântè nyama dhâddhi Fort Rotterdam.

È bâgiyân budina (Jhâlân Andi Lombasang) bâdâ tèmbok bâto alam sè tebbel bân labâng kaju sè lèbâr bân koko, manabi è bâgiyân adha'na a paghâr permanèn sè cendhek bân pakarangan sè abukka'. È sampèng bârâ' bangunan Ballaʼ Lompoa bâdâ bangunan rèplika Karaton Tamalate sè okoranna jâu lebbi rajâ sè èbâghun è èra kapamimpinna Bupati Gowa Syahrul Yasin Limpo è taon 1997-1998.

Lokasi Ballaʼ Lompoa ajarak korang lebbi 10 Km dâri Karebosi pusat Kota Makassar. Arus lalu lintas ka lokasi gâpanèka cè' lancarra amarghâ bâdâ è jhalur sè èlèbadhi pete-pete (angkot). Kawasan panèka bâdâ è empa' parsimpangan jhâlân, kantos aksès ka'angghuy maso' ka lokasi gâpanèka bisa alèbhâdhi kaempa' labâng ghâbbhâra. Labâng ghâbbhâra otama bâdâ è Jhâlân KH. Wahid Hasyim, labâng ghâbbhâra kapèng duwâ' bâdâ è bâgiyân budi Ballaʼ Lompoa èngghi panèka Jhâlân Andi Mallombassang, labâng ghâbbhâra tèmor bâdâ è Jhâlân Habibu Daeng Kulle bân labâng ghâbbhâra bârâ' bâdâ è Jhâlân A. Baso Erang.

 Sombher