Marie Curie

Maria Salomea Skłodowska-Curie (17 Nopèmber 1868 — 4 Juli 1934)  èngghi panèka perintis ḍâlem biḍâng radiologi bân pamenang Haḍiah Nobel ḍukalè, yâkni Fisika è taon 1903 bân Kimia è taon 1911. Beliau maddhek Curie Institute. Asareng bân rakana, Pierre Curie, sè mangghi'i unsur radium.

Curie èngghi panèka orèng binè' lu-ghâllu sè ngaollè duwâ' Haḍiah Nobel bân lu-ghâllu sè mennang ḍuwâ' Haḍiah Nobel ḍâlem ḍuwâ' biḍâng sè bhidhâ. Curie panèka sala sèttong peneliti palèng pentèng ḍâlem biḍâng radiasi bân efekka mènangka perintis radiologi. Catetan sè èka'aghungè aèssè tentang radioaktif, sampè' sala sèttong kompoy binè'na mendekontaminasi è ahèr-ahèr bâkto panèka.

Marie Curie ḍâri ghi' kènè' neptep è Polandia asareng kaluargana sè aprofesi ghuru. Sabâb krisis è Polandia, Marie dhâddhi orèng miskèn bân kodhu oḍi' èmèt. Sè lebbi seddhi, Marie kodhu tek-ngitek kaangghuy ajhâr èlmuna. È taon 1891 Marie nerris'aghi sakolaanna tentang Fisika bân Matematik è Universitas Sorbonne. Salastarèna beliau mangkat ḍâ' Paris ka'angghuy sakola è Universitas Sorbonne mèla lebbi bhibâs ka'angghuy alakonè risèt sampè' ahèrra ḍâri sangona ka'dinto beliau bisa mengisolasi radium ḍâri laboratorium biasa sè ampon seppo; ḍâri ghâpanèka awwâl kapopulèranna.

Jhâman ngoḍâ
Bhâla
Marie Curie bhâbhâr è Warsawa, Polandia è tangghâl 7 Nopèmber 1867. Ramana, Wladyslaw, èngghi panèka ghuru matematika bân fisika. Èbhuna, Bronisława, jughân dhâddhi ghuru, sè sèdhâ sabâb tuberkolosis nalèkana Curie omor 10 taon. Marie Curie panèka pottrè bungso ḍâri lèma' tarètanna. Kaempa' tarètanna èngghi panèka Zosia, Josef, Bronya, bân Hela. Nalèkana ghi' kènè' Marie Curie dhâddhi pottrè sè cerḍâs kalabân rassa terro onèng sè tèngghi bân cemerlang è sakolaan.

Penḍiḍikan

Marie Curie èngen nerrosaghi pendidikan tèngghi è Universitas Warsawa sè coma narèma murèd lakè'. Marie nerros'aghi sakolana è "universitas terapung" Warsawa sè aropaaghi kellas informal bâbâ tana sè èlaksana'aghi kalabân rahasia.

Marie Curie bân tarètan binè'na, Bronya, ghâduwân mimpè nerros'aghi sakolana è luar naghârâ kâ'angghuy ngaollè gelar secara resmi. Anangèng  karana kakorangan biaya, ahèrra  milè ka'angghuy sakola secara ghântèyan. Marie alako ka'angghuy dukung tarètana sè asakola, bân tarètanna jughân adukung Marie salastarèna lulus. Maka ḍâri ka'dinto selama lèma tao, Marie alako dhâddhi tutor bân mulang na'-kana' è ḍhâlemma. Marie aghuna'aghi bâkto laggânga ka'angghuy ajhâr tentang fisika, kimia, bân matematika.

 Nobel 
jmpl|Karikatur Marie bân Pierre Curie sè bhul-ombhulla "Radium" bâḍâ è majalah Vanity Fair London, Ḍèsèmber 1904.

Sombher