Roma Osing

Roma Osing panèka bengkona suku Osing sè bâdâ è Dhisa Kemiren, Banyuwangi. Daèrah panèka jughân ampon ètattepaghi mènangka situs warisan bhudhâjâ. Roma Osing ta’ ollè èpaddhek ngadhep ka gunong bân koḍu ngadhep ka lorong. Taḍa’ ritual khusus ka'angguy maddhek Roma Osing. Namong, samarèna Roma Osing ampon lastarè, biyasana rèng-orèng Banyuwangi mabaḍa’agi acara sokkoran otabena salametan. Ara sè èadhebbi Roma Osing bilâ èpaddhek ètantowagi kalabân arè matèna orèng towana. Orièntasi ka ḍaja ghâbây arè Kemmis, Tèmor ghâbây Salasa, Lao' ghâbây Rebbu, bân Bârâ' ghâbây Senin otabâ Minggu. Sèttong bengko coma bisa èkennengngè sèttong kalowarga sè lengkap. Kamarra na'-kana' bhâkal èpasang è adâ'na (palèng semma') ḍâ' jhâlân otama, bân kamarra orèng towa èpadhâddhi è budina ḍâri jhâlân otama.

 Konsep Tata Ruang 
Roma Osing ta' andi' jendèla, ḍhâddhi sirkulasi hâwa bân panerangan korang.  Pola roang ḍâlem sajhâjhâr, molaè ḍâri labâng maso' adâ' sè bâdâ è tengnga bân magi sisi-sisi bengkona kabân simètris. Bâgiân ḍâlemma roma  kadhâddhiyân dâri bale, jrumah, bân pawon. È bâgiyân Bale, ghi' bisa èangghuy sareng tamoy lowar bân cokop tera'. È jrumah otabâ inti roma coma bisa è aksès sareng sè anḍi' tor bhâlâ karna pribadi. Penerangan è kamar panèka petteng. È pawon otabâ arèa ḍâpor, tèra’ bisa maso’ lebat labâng buḍi saèngghâ cokop tèra’. Salaèn amassa’, ḍâpor jughân gadhuwan fungsi nyadhiya’agi paraya’an warga. È jâman lambâ’, orèng Osing segghut nyèmpen gudhâng padi è adhâ’na roma amarghâ serrèng èkèco’, è jhâman modèrn gudhâng padi ampon èallè ka pawon. Bagiyân lowar roma  aropa’agi tanèyan aḍa’, ampèr, ampok bân tanèyan pènggir. Ampèr otabâ ampèran afungsi ka'angghuy narèma tamoy otabâ biyasana èsebbhut tèras roma. Ampok aropa’agi kamar tambâ'ân è sèḍḍi’na tèrassa roma, sè afungsi mènangka kennengngan transisi antara lowar bân ḍâlem roma.

 Ata' 
Ata' bengko ka'angghuy masyarakat suku Osing alambangaghi kasta. Ata’na sèttong bengko Osing èbâgi dâddhi ata’ tikel balung, baresan, bân cerocogan. Ata' tikel balung aghâdhuwi ata' empa' ghâlimpo', sè èlambangaghi jhâ' orèng sè ngennengngè ampon mapan.  Ata' cerocogan aghâdhuwi ḍuwâ' ata', sè èlambangaghi jhâ' orèng sè ngennengngè panèka kalowarga ngodâ (orèng ngodâ sè ghi' buru akabin) otabâ kalowarga sè èkonomina rèlatif rèndhâ.  Ata' baresan bâdâ tello' ata' sè èlambangaghi jhâ' sè nga'andi' ampon mapan, sacara matèri è bâbâna roma tikel balung. 

 Bângon Ḍhâsar 
Ḍhâsar otama Roma Osing panèka rangka dâri empa' to-bato kaju.  Struktur panèka èghâbây ta' kalabân pako, namong ngangghuy paju (pasa' rata). Kaju èkaollè langsong ḍari alas sakobengnga Ḍhisa Kemiren. Macemma kaju sè èguna’agi `engghi panèka kaju bendo, kaju tanjang risip, sareng kaju cempaka. Ata’na ètotobi gentèng, bân dhâsarra gi’ tana. Dhung-geddhung pèngghir bân budi Roma Osing èkagâbây ḍâri angghi'ân perèng (gedheg). Nèng roma Osing asli, aḍa’na ngangguy gebyog sè èkagâbây ḍâri papan kaju sè èlengkappè roji kaghâbây vèntilasi bân tèra’, dinèng geddhungnga ngangguy gedheg pipil bân ta’ andhi’ jândèla sakalè. Dhung-geddhung bân sekat roma sè ampon ngalakonè obâ'ân ngangghuy gedheg langkap ta' andi' jandèla, sanajân adâ'na ampon èkagâbây ḍâri kaca. Ornamèn sè serrèng èghuna'aghi è ḍâlem hiasan roma Osing èngghi panèka motif kembhang (pèci-ringan, anggrek, ukel kangkung, anggrek ukel, bân pakis ukel) bân gèomètris (slimpet bân kawung). Ornamèn panèka èpasang è attas doplag, ampig-ampig, gebyog (bale bân jrumah) bân roji.

 Kilas Sejarah 
Suku Osing katoronan dâri rato-rato Blambangan sè marènta ḍâri abad ka-18 kantos abad ke-20. Sejârâhna akadhi è bâbâ panèka: 

 Rato Wiraraja (Majapahit) aropa'aghi sè maddhek Karajaan Blambangan. Karajaan Blambangan lambâ' aropa'agi karaja'an sè èperjuangaghi antara Bâli, Pasuruan, bân Karaja'an Mataram Islam.
 È taon 1965 bânnya’ orèng è Banyuwangi dâḍḍi korban serrangan Partai Komunis Indonesia (PKI). Tembhang Genjer-Genjer aropa’agi parèngèddân ḍâ’ kadâddiyan-kadâddiyan jâman gapanèka.

È taon 1998, gosip ilmu celleng nyebar, bân warga sè andi' kakowadhân supranatural dhâddhi korban. Sejarah mengabadikan hal ka’dinto è kampong Kemiren, sè ciri khas èpon kaju durian mèra.

 Referensi