Ghunong Kenya

Ghunong Kenya iyâ arèya ghunong palèng tèngghi è Kenya bân nomer duwâ' palèng tèngghi è Afrika (samarèna Ghunong Kilimanjaro). Puncak sè palèng tèngghi panèka Batian (5.199 m), Nelion (5.188 m), bân Lenana (4.985 m). Ghunong Kenya bâdâ è Kenya tengnga, è lao'na khatulistiwa, ra-kèra 100 mil è tèmor lao'na Nairobi. Gunong Kenya iyâ arèya asal dâri  nyamana Republik Kenya.

Ghunong Kenya iyâ arèya ghunong berapi kerucut sè bâdâ ra-kèra 3 juta taon saamponna èbukka'na bellâna Afrika TèmorPhilippe Nonnotte. "Étude volcano-tectonique de la zone de divergence Nord-Tanzanienne (terminaison sud du rift kenyan) – Caractérisation pétrologique et géochimique du volcanisme récent (8 Ma – Actuel) et du manteau source – Contraintes de mise en place thèse de doctorat de l'université de Bretagne occidentale, spécialité : géosciences marines, è aksès 7 Agustus 2025.. Sabellunna glasiasi, Ghunong Kenya tèngghina 7.000 m (23.000 soko), bân ètotop sareng topi es salama èbuwân taon. Arèya aghâbây lerengnga cè' èkèkès bân aghâbây bânnya' lembah sè mancar dâri pusatta. Satèya, bâdâ 11 gletser kènè'. Lereng alas arèya sumber aèng sè pentèng ghâbây sabâgiyân bânnya' Kenya. Lereng-lerengnga ngandung bioma sè bhidhâ bân acem-macem dâri dhâsar sampè’ puncakResnick, Mike (1998). Kirinyaga: a fable of Utopia. Ballantine. hlm. 293,  ISBN 0-345-41701-1. è aksès 07 Agustus 2025. Area è sekitar gunong èlindungi è dâlem Taman Nasional Ghunong Kenya.

Bâḍâ sebâgiyân jalur vegetasi ḍâri dhâsar sampè' konco'. Pèngghaniran bâbâ ètotopèn bi' maceman alas. Bânnya' macem alpine endemik è ghunong Kènya, akaḍi' lobelia raksasa bân senecio bân subspesies lokal hyrax bâto. Kennengngan seloas 715 km² è sakètar posat ghunong ètetapaghi sebâgây Taman Nasional taon 1949 bân terḍaftar sebâgây Situs Warisan dhunnya UNESCO pas taon 1997. Pakarangan rèya narèma Lebbi ḍâri 16.000 sè ḍâteng per taon.

 Pakarangan Nasional Ghunong Kènya 
Pakarangan Nasional Ghunong Kènya, dhâdhi pas taon 1949, ènaongaghi kennangngan è sakètar ghunong jarèya. Teppa' rèya, Pakarangan Nasional bâḍâ è ḍâlem cagar alas sè ngalèllèngen. Pas bulân Aprel 1978, kennengngan rèya ètetapaghi sebâgây cagar Biosfer UNESCO. Pakarangan Nasional bân cagar alas rèya, mon èpacampo, dhâdhi Situs Warisan Dhunnya UNESCO pas taon 1997.

Pamarènta Kènya anḍi' empa' alasan ghâbây abangun pakarangan Nasional è sakètar ghunong Kènya. Alasanna iyâ arèya palèng bhuto ḍâ' pariwisata sebâgây perèkonomian lokal bân nasional, perawadhân kennengngan bi' kabhâghusân alam sè lowar biasa, perawadhân kennengngan aèng è sakètarra.

Pamarènta Kènya marè ngumummaghi sebuwâ proyèk ghâbây nyekghâ kèbân atabur è tana-tana kènnè' è sakètar pakarangan Nasional bân marosak taneman. Proyèk rèya bisa ngâbây pakarangan nasional èkelèlèngèn paghâr lestrek bi' lèma' kabâ' lestrek. Rhino Ark Trust Kènya, sebuwâ sekelompo' nirlaba, marè masang paghâr è kennengngan Parlo è sakabbina neghârâ. Sampè' taon 2021, 250 kilomèter (160 mil) ḍâri rencana 450 kilomèter (280 mil) marènna è bangun nèng kennangngan ghunong Kènya. Paghâr rèya ngalowarraghi sengnga' lestrek, tapè ta' bahaya ḍâ manossa otabâ kèbân.

Ghunong Kenya panèka kennengnganna Global Atmosphere Watch, sèttong stasiun pemantauan atmosfer.

 Sombher