Rosa Luxemburg

Rosa Luxemburg ;Rozalia Luxenburg; 5 Maret 1871 – 15 Januari 1919)  èngghi panèka tèorètikus Marxis, filsuf, èkonom, aktivis antiperrang, bân sosialis revolusionèr sè dhâddhi orèng jèrman è omor 28 taon. saterrossa, abâ'na dhâddhi angghuya Dèmokrasi Sosial karaja'an Polandia bân Lithuania (SDKPiL), Partai Dèmokrat Sosial Jèrman (SPD), Partai Dèmokrat Sosial Indèpèndèn Jèrman (USPD), bân Partai Komunis Jèrman (KPD). 

Sa'amponna SPD nyokong katerlibâtan Jèrman è Perrang Dhunnya I è taon 1915, Luxemburg bân Karl Liebknecht areng-bhâreng maddhek Liga Spartakus (Spartakusbund) sè antiperrang, bân kamodiyân dhâddhi KPD. Salagghi'na Rèvolusi Nopèmber, èpon ngèrèng maddhek sorat kabhâr Die Rote Fahne (The Red Flag), perran otama ḍâri gerakan spartakus. Luxemburg ngangghep pemberontakan Spartakus è bulân Jânuwari 1919 mènangka kasala'an,Frederik Hetmann.Rosa Luxemburg. Ein Leben für die Freiheit, p. 308. tapè nyokong bhuwâ' panoronan pamarènta bân nola' bhuwâ' ponapa bisaos ḍâ' solusi nègosiasi. Pamarènta kabânnya'an SPD sè èpèmpèn Friedrich Ebert marosak pemberontakan kasebbhut bân Spartakusbund kalabân ngèrèm Freikorps, kalompo' paramilitèr sè èbiyayaè pamarènta bân kabânnya'an asalla ḍâri vètèran Perrang Dhunnya I. Pasukan Freikorps nangkep bân dhuli matè'è Luxemburg bân Liebknecht salagghi'na pemberontakan. Mayyitta Luxemburg èontalaghi ḍâ' saloran aèng Landwehr è Bèrlin.

Karana kritik sè tajhem ḍâ' Leninis bân alèran sosialisme dèmokrat sosial sè lebbi modèrat, Luxemburg ngaollè sambhutan sè abâk ambivalèn (ta' pastè lèbur napa bhunten) è antara sarjana bân tèorètijus politik lèmbâng kacèr.Leszek Kołakowski ([1981], 2008), Main Currents of Marxism. Vol. 2: The Golden Age, W. W. Norton & Company, Ch III: "Rosa Luxemburg and the Revolutionary Left". Maskè sapanèka, Luxemburg bä Liebknecht kalabân lowas èkalèburi mènangka martir komunis bân rèzim komunis Jèrman Tèmor.Gedenken an Rosa Luxemburg und Karl Liebknecht – ein Traditionselement des deutschen Linksextremismus. (2008). Cologne: Federal Office for the Protection of the Constitution.  Kantor Federal ghâbây pangaobhân konstitusi Jèrman nyatet jhâ' lèbur ḍâ' Luxemburg bân Liebknecht panèka kabiyasa'an pentèng èkstrèmisme kacèr jhâuna Jèrman.

 Pamikkèran 

Luxemburg abèla matèrialisme ḍialèktika bân konsèpsi sajara Karl Marx. Karl Kautsky, sosialis ètis, nola' argumèn neo-Kntian bân nyokong darwinisme sosial. Proletariat kodhu èator polè è taon 1893 bân 1910-1911 mènangka prasyarat sabellum orèng-orèng rowa bisa ngalakonè. Hal kasebbhut abentu' argumèn substantif bân Luxemburg è taon 1911, bâkto kaḍuwâna ta' cocok. Akadhi Luxemburg, Kautsky ngoladhi jhâ' ponapa sè èangghuy bân kaom raḍikal akadhi Vlamidir Lenin bân Alexander Parvus è Rusia ta' tanto bhenḍer è Jèrman. Kautsky lebbi seppo  ḍâri Luxemburg, lebbi ngastètè bân ngangghep pamoghukan reng-bhâreng mènangka sèttong patuwalangan. Nangèng, obâ'ân kualitatif radikal bâgi kellas orèng sè alako bhâkal ngèbâ Luxemburg ka jhâman rèvolusi sè mènorot abâ'na ampon ḍâpa'.Salèrana nèkat ka'angghuy nyotok kapitalisme ḍâ' bâtes-bâtessa ka'angghuy ngèmbangaghi kasaḍaran kellas.Politische Schriften, p. 48.  Ka'angghuy ngaollè organisasi bân kasaḍaran, orèng lako kodhu ambu alako ka'angghuy nyoba' katahanan ḍâ' eksploitasi, tapè panèka ta' bisa èkaollè lèbât ta'at buta ḍâ' organisasi partai.Massenstreik, Partei, und Gewerkschaften, p. 31.

 Karjâ 

The Accumulation of Capital, è allè bhâsa sareng Agnes Schwarzschild è taon 1951. Eḍisi Routledge Classics 2003. Aslina èpaterbi' kalabân asma Die Akkumulation des Kapitals è taon 1913.
The Accumulation of Capital: an Anticritique, èserrat è taon 1915.
Gesammelte Werke (Collected Works), 5 volumè, Bèrlin, 1970–1975.
Gesammelte Brief (Collected Letters), 6 volumè, Bèrlin, 1982–1997.
Politische Schriften (Political Writings), èbeccè' bân oca' pangater sareng Ossip K. Flechtheim, 3 volumè, Frankfurt am Main, 1966 ff.
The Complete Works of Rosa Luxemburg, 14 volumè, London bân New York, 2011.
The Rosa Luxemburg Reader, èbeccè' sareng Peter Hudis bân Kevin B. Anderson.

 Serradhân 
È bâbâ panèka ḍâftar pèlèyan serradhân: 
Bhul-Ombhul  Taon  Bâca'an  Bâca'anThe Industrial Development of Poland  1898  Bhâsa InggrisIn Defense of Nationality  1900  Bhâsa InggrisSocial Reform or Revolution?  1900  Bhâsa Inggris  Bhâsa InḍonèsiaThe Socialist Crisis in France  1901  Bhâsa InggrisStagnasi dan Kemajuan Marxisme  1903  Bhâsa Inggris  Bhâsa InḍonèsiaOrganizational Questions of the Russian Social Democracy  1904  Bhâsa InggrisThe Mass Strike, the Political Party and the Trade Unions  1906  Bhâsa Inggris  Bhâsa InḍonèsiaThe National Question  1909  Bhâsa InggrisTheory & Practice  1910  Bhâsa InggrisThe Idea of May Day on the March  1913  Bhâsa Inggris  Bhâsa InḍonèsiaThe Accumulation of Capital  1913  Bhâsa InggrisThe Accumulation of Capital: An Anti-Critique  1915  Bhâsa InggrisThe Junius Pamphlet  1915  Bhâsa InggrisThe Russian Revolution  1918  Bhâsa Inggris''The Russian Tragedy''  1918  Bhâsa Inggris

 Sombher