Bakar Batu

Tradisi Bakar Batu (Mad: Obbâr Bâto) èngghi panèka sala sèttong tradisi penting è Papua Tengnga bân Papua Pegunungan sè aropa ritual amassa' abhâreng warga sakampong sè atujhuwân ka'angghuy asokkor, kalulusan, asilaturahmi (ngompolaghi trètan bân karabhât, nyambhut kabunga'an akadhi kalahèran, parkawinan adat, panobatan kapala suku), otabâ ka'angghuy ngompolaghi prajurit kaghâbây aperrang. Tradisi Obbâr Bâto umumma èlakonè sarèng suku padalaman/pegunungan, akadhi è Lembah Baliem, Lanny Jaya, Nduga, Pegunungan Tengah, Pegunungan Bintang, Jayawijaya, Tolikara, Yahukimo, bân laènna.

Èsebbhut Obbâr Bâto amarghâ onggu-onggu bâto èobbâr kantos panas mambârâ, pas ètompuk è attas kakanan sè èmassa'a. Namong è man-gaman kennengngan/suku, èsebbhut kalabân macem-macem nyama, misalla Barapen (Biak), Lago Lakwi (Lani, Tolikara) otabâ Logo Lakwi (Dani, Puncak), Mogo Gapil (Paniai), Kit Oba Isogoa (Wamena, Jayawijaya), Kelayogotago (Damal), Kerep Kan (Nduga), bân Hupon (Pegunungan Bintang).

 Ritual èpon akadhi ka'dinto 

 Bâto ètompuk è attas pangobbhârân bân èobbâr kantos kaju obbhâr abhil bân bâto dhâddhi panas (kadhang kantos mèra mambârâ).
 Abhâreng sarèng ghâpanèka, warga laèn ngale lobâng sè cokop dâlem.
 Bâto panas ghellâ' èmaso'aghi ka dâsar lobâng sè ampon èparèngè alas dâun gheddhâng bân alang-alang.
 È attas bâto panas ghâpanèka ètompuk dâun gheddhâng, bân è attassa èsâbâ' dhâging bâbi sè ampon èkerrat-kerrat.
 È attas dhâging bâbi ètotop dâun gheddhâng, pas è attassa èsâbâ' bâto panas polè bân ètotop dâun.
 È attas dâun, èsâbâ' tellâ (batatas), ghisèng (hipere), bân sayoran laènna pas ètotop dâun polè.
 È attas dâun palèng attas ètompuk polè bâto panas bân tarahèr ètotop dâun gheddhâng bân alang-alang.

Bâbi sè èmassa'a ta' terros èghulu (disembelih), tapè èpana sabellunna. Manabi bâbi terros matè, maka partandhâ acara bhâkal sukses, tapè manabi ta' terros matè, maka partandhâ acara ta' bhâkal sukses. Saampona mateng, biasana saampona èmassa' salama 1 ejjhâm, sadhâjâna anggota suku akompol bân maghi kakanan ka'angghuy èdhâ'âr abhâreng è lapangan tengnga kampong, sopajâ bisa ngangka' solidaritas bân kabârengngan ra'yat Papua.

 Sombher