Bakaua

Bakaua otabâ berkaur panèka traḍisi sè ahubungana kalabân tanè sè ètemmoè è pan-saponapan bâgiyân Minangkabau. Traḍisi panèka aropaaghi macem ritual kaangghuy nola' bhâlâè sè èlakonè sabellunna otabâ è bâkto molaè namen ka sabâ. Bakaua èlakonè kalabân aḍu'a areng-sareng ḍâ' Gustè Allah sambi ajhâlân ngalèng-lèngè dhisa tor ngobbhâr mènyan. Maghârsarè parcajâ jhâ' Gustè Allah bhâkal alinḍungi ḍâri sadhâjâ bhâlâè sareng bencana.Novia Harlina. "'Bakaua', Ritual Penangkal Bencana Masyarakat Minangkabau Zaman Dulu". Detik. 2020-03-20. Aksès 2025-12-28.

Samangkèn, traḍisi bakau on-laon èlang ḍâri Maghârsarè. Coma pan-saponapan ḍaèra sè ghi' ngalakonè kabiyasa'an bakaua panèka è antarana Solok, Sijunjung, sareng Tanah Datar.

 Macâm 
Secara ghâris rajâna, bakaua èbâgi dhâddhi ḍuwâ' bâgiyân èngghi panèka bakaua ketek sareng bakaua gadang. Dhâsarra, bâgiyân panèka èghântongaghi dâ' rajâ kènè'èn parlo sè èlaksanaaghi. Bakaua ketek panèka èlaksanaaghi kalabân upacara saḍerhana sè ta' bhuto ongkos sè bânnya', manabi bakaua gadang èngghi panèka èlaksanaaghi kalabân nyambelli sapè (manggoroh) mènangka ghâbây jamuan. Bakaua ketek coma èḍâtengè angghuta kalowarga, dhinèng bakaua gadang bisa èḍâtengngè tong-sèttongnga orèng sè bâḍâ è kampong. Ḍâri ka’ḍinto, ta’ kasambu' manabi bakaua gadang panèka matakerjhât orèng sè bânnya’.

 Sè nyelenggaraghi 
È ḍâlem bakau, sadhâjâ orèng tanè toron ka sabâ arâng-bhârâbg. Sabelluna, sakabbhina orèng tanè bhâkal adiskusiaghi tentang bâkto ngalkasanaaghina. Sobung okoman  kangghuy orèng tanè sè ta' noro' bakua. Sabâb orèng tanè sè alako è sabâ, è lowar arè sè ètentukan, napa polè ngaḍâ'è otabâ nyosol, orèng ka'rowa bhâkal rogi dhibi' polana paḍi sè tombu lebbi awwâl otabâ lebbi abit bhâkal dhâddhi kakanan hama akadhi mano', tèkos, sareng pianggang.

Acara bakaua biasana èpimpin sareng "orèng Siak," otabâ pamimpin aghâma sè bâḍâ è dhisa. Orèng Siak sè èpèlè kalabân kasapakatan abhâreng. Peranna èngghi panèka mimpin masyarakat kaangghuy aḍu'a ḍâ' Gustè Allah. Kabbhi aḍu'a kaangghuy hasèl paḍi sè tombu tor kaangghuy masyarakat kaangghuy bisa oḍi' kalabân rokom tor ḍamai, èlinḍungè ḍâri musibâ.

Angghuyân sè èangghuy para peserta èpassra'aghi kalabân lokasi acara. È acara Bakaua Ketek, sè èlaksanaaghi è lokasi kegiatan, maka angghuyânna rèng-orèng lakè' sè noro' acara Bakaua ngangghuy kalambhi lako ènga' biasana, manabi orèng Siak paggun ngangghuy kalambhi kaaghâmaanna, saè è acara Bakaua Ketek otabâ Bakaua Gadang. Samantara ka'rowa, è acara Bakaua Gadang, kalambhi kaangghuy orèng lakè' èpassra'aghi kalabân status sosialla è masyarakat. Manabi èpon penghulu, maka pangangghuyyâ kodhu kalambi penghulu. Mongghu orèng binè’, otamana ipa bisan, pagghun ngangghuy kalambhi basiba sè abârna celleng.

 Kabâḍâ'ân Samangkèn 
È ḍâlem parjhâlânna traḍisi Bakaua Gadang sajân langka è temmoè, karana bânnya’ faktor se dhâddi sabâbbhâ èloppaè sareng rèng-orèng, tamaso’ massa toron ka sabâ sè ta’ èangghuy kalaban cara sè saragam. Namong, traḍisi Bakaua Ketek pagghun èpraktèkaghi sareng masyarakat mènangka bagiyân kaangghuy nola' bhâlâè.

 Sombher