Bhâsa Gayo

Bhâsa Gayo panèka bhâsa Austronesia sè èghuna'aghi sareng orèng Gayo è propinsi Acèh, sè èkompolaghi è kabupatèn Acèh Tengnga, Bener Meriah, bân Gayo Lues. Tello' ḍaèra panèka aropaa'ghi ḍaèra inti ḍâri orèng Gayo . Bhâsa Gayo panèka sala sèttong bhâsa ﬁ è kapulauan Inḍonèsia . Bhâḍâna sè lambâ' akadhi orèng Gayo (Urang Gayo) dhibi'' è Inḍonèsia. Orèng Gayo (Urang Gayo) panèka masyarakat pribumi Acèh. Rèng-orèng ghânèka ghâdhuwân bhâsa tor kabiyasa’an dhibi’ sè mabhidhâ'aghi rèng-orèng ghânèka ḍâri soko-soko laèn è Inḍonèsia. ḍaèra asal èpon ènyamaè Tanoh Gayo (Tana Gayo), lokasi è posat propinsi Acèh .

 Sajhârâ 
Bhâsa-bhâsa ﬁsana Kapulauan Inḍonèsia tamaso’ ḍâ’ kalompo’ Austronesia (Merrit Ruhlen in The Charm of Indonesian Languages ﬁapproaching the 21st Century). Samântara ghâpanèka, bhâsa Gayo tamaso' ḍâlem kalompo' bhâsa Malaju-Polinesia, akadhi sè ènyata'aghi sareng Domenyk Eades è bukuna , A Grammar of Gayo: A Language of Aceh, Sumatra : "Bhâsa Gayo tamaso' ḍâ' cabang Malajo-Polinesia ḍâri kalowarghâ bhâsa Austronesia. Bhâsa Malaju-Polinesia  èkoca'aghi è Taiwan, Filipina, dhârâdhân Asia Tenggârâ, Inḍonèsia bârâ'

 Pan-bârâmpan ḍialèk 
Sala sèttong ḍâmpa' ḍâri panyebbhârân panèka èngghi panèka kaloarra pan-bârâmpan ḍialèk è ḍâlem bhâsa Gayo. Namong, parbhidhâ'ân panèka ta' èpangghi'i cara orèng Gayo akompolaghi sèttong bân laènna. Pangaro ḍâri lowar, akadhi bhâsa-bhâsa laèn salaèn Gayo, jhughân aghâdhui pangaro ḍâ' pan-bârâmpan macem ḍialèk panèka. Bhâdhân kaulâ bhunten namong èpangaro fonologi namong jhughân kosa kata. Namong, sè èka'ḍimma ta' nojjhuwâghi ḍampa' sè signifikan. Contona, bhâsa Gayo sè èghuna'aghi è Lokop sakoni' bhân-sabbhân bhâsa Gayo sè èghuna'aghi è Gayo Kalul, Gayo Lut, Linge, bân Gayo Lues . Arèya polana pangaro Acèh, sè lebbi èkennal è Aceh Tèmor. Sapanèka jhughân Gayo Kalul è Acèh Tamiang .

ḍâru segi ḍialèk è Soko Gayo, MJ Melalatoa èbâgi ḍialèk Gayo Lut dhâḍdhi sub-ḍialèk Gayo Lut bân Deret;manabi Bukit sareng Cik panèka sub-sub dialèk. Sapanèka jhughân ḍialèk Gayo Lues sè kadhâḍdhiyân ḍâri sub-ḍialèk Gayo Lues sareng Serbejadi. Sub-ḍialèk Serbejadi dhibi’ tamaso’ sub-ḍialèk Serbejadi sareng Lukup. Samentara jârèya, Baihaqi Ak., et al. nyebbhuttaghi bânnya'na logat Gayo menorot pabâgiyân soko Gayo (Gayo Lut, Deret, Gayo Lues, Lokop/Serbejadi bân Kalul). Nangèng, loghât Gayo Lues, Gayo Lut, Gayo Lukup/Serbejadi sareng Gayo Deret bisa ekoca’aghi paḍâ otaba cè' semma’na. È Gayo Lut dhibi' bâḍâ ḍuwâ' ḍialèk sè èsebbhut ḍialèk Bukit bân Cik.

È ḍâlem bhâsa Gayo, kaulâ jhughân ngakonè tèngkatan sopan santun sè ètojjhuâghi kalabân bhâsana orèng kalabân istila sè bhân-sabbhân. panèka noddhuwâghi sopan santun, hormat, aprèsiasi, bân kasennengngan. Contona, orèng towa bhâkal aghâdhui istila sè bhân-sabbhân ḍâri na'-kana'. Ompamana aghuna'aghi oca’ “ko” sareng “kam” kaḍuwâ’na aghândhu’ artè “sampèyan”. Istila "ko" biasana èghuna'aghi sareng orèng towa bân/otabâ orèng towa ghâbây orèng ngoḍâ. Sabhâligghâ, arassa canggung otabâ ta' sopan mon orèng ngoḍâ aghâdhui istila panèka ghâbây orèng towa. Oca’ “kam” ghânèka ḍibi’ lebbi sopan ḍâri “ko.” Saterrossa, “kam” nandhâ'agi artè bânnya' tor istila intim antara lakè’ binè’. Salaèn jârèya, bhâsa Gayo Lut èangghep langkong sopan bân alos èbhândhingaghi bhâsa Gayo laènna.

 Sombher