Ajâm betutu

Ajâm Betutu panèka dhâ'ârân traḍisional khas Bhâli sè èghâbây ḍâri ajâm otabâ ètèk sè èesse'è palappa, terros èpangghâng è attas areng. Ajâm Betutu panèka macâm lauk sè èghâbây ḍâri dhâghing ajâm sè ampon èbhersè'è, terros èolèsi kalabân camporan palappa Bhâli sè èkennal mènangka "base genep" è sakabbhina dhâghing ajâm sareng sabâgiyân sèlaèn èpamaso' ḍâ' ḍâlem rongga abḍomenna. Ajâm sè ampon èpalappaè pas èkellah otabâ èpangggâng kaangghuy ngasèllaghi bâu sè khas. Aroma sè kalowar èsabâbaghu polana bâḍâba pemanas sè nyabâbaghi aèng sareng lemak dhâghingbga è ḍâlem noro' ngoap. Sajân bânnya' uap sè èhasèlaghi, sajân kowat bân lebbi nyaman bâuna.

 Sajhârâ 
Ajâm Betutu panèka dhâ'ârân khas Bhâli sè asalla ḍâri Gianyar. Sajhârâ Ajâm Betutu sè partama èmolaè è taon 1976, èmassâ kalabân tanang sareng Ni Wayan Tempeh, otabâ sè èkennal jhughân mènangka Men Tempeh, ḍâri bâgiyân Abiansi kotta Gianyar. Saterrossa, abhâreng kalabân rakana, I Nyoman Suratna, sè asalla ḍâri Bangli, Ni Wayan Tempeh maddhek bârung Ajâm Betutu.

Nyama Betutu dhibi’ asalla ḍâri oca’ be sareng tunu. Be artèna dhâging, sareng tunu artena pangghâng. Dhâddhi, sacara harfiah, artèna dhâging pangghâng. Sacara traḍisional, dhâ'ârân panèka èghâdhui ajâm pangghâng sè èparèngè palappa Bhâli sè èsebbhut kalabân base genep sareng èpangghâng è attas areng. Namong, kalabân kamajuân tèknologi, Ajâm Betutu jhughân èmassa'è ngangghuy oven otabâ pakakas pangghâng/pangghângan moḍèrn laènna. Saongghuna, Ajâm Betutu panèka dhâ'ârân sè èsaḍiyaaghi è upacara-upacara kaaggâmaan sarenf traḍisional è Bhâli, akadhi otonan (oton traḍisional Bhâli), odalan (oton tradisional Bali), sareng Parlo pangantan.

Samentara panèka, betutu biasana èghâbây kalabân èbhungkos ḍâun pènang, terros ètotop kalabân sekkam areng. Saampona panèka èpamaso' ka ḍâlem tana sè kadhâddhiyân ḍâri bâto sè ampon èpanasaghi. Cara pengolahan panèka aropa'aghi wârisan jhâman Majapahit, yakni è bâkto abaḍ ke-16, bâkto Islam maso' ka Jhâbâ. Saampona panèka, bânnya' orèng ḍâri Majapahit sè aghâmana Hinḍu akhèrra kalowar ḍâri Bhâli. Bânnya' pangaro kabuḍâjâ'an ḍâri jhâman Majapahit akhèrra ngallè ka Bhâli, sala sèttonga tamaso' dhâ'ârân. Pan-bârâmpan dhâ'ârân khas Bhâli hasèl pangaro buḍâjâ Majapahit, tamaso' jhughân betutu.Erin Mentari, Alma. "Sejarah Ayam Betutu Khas Bali, Dipengaruhi Budaya Majapahit". Kompas. 2021-03-14.

Rassana manabi nyoba' ḍâ'aḍâ'ân dhâ'ârân panèka ngaghungè rassa sè manès dâri Polo Jhâbâ, amarghâ  aghâma Islam è bâkto kapanèka ampon nyebbar è Polo Jhâbâ. Akhèrra dhâdhâ’âran panèka èbhâkta ḍâ' Bhâli. Namong, saamponna èbhâkta ḍâ' Bhâli, rassana Ajâm Betutu aobâ dhâddhi dhâ'ârân peddhis sèèhasèlaghi ḍâri palappa Bhâli. Kantos samangkèn, dhâ'ârân panèka pagghun aropaaghi dhâ'ârân khas Bhâli.

 Sombher