Canḍhi Kidal

Canḍhi Kiḍal panèka sala sèttong Canḍhi wârisân karaja'an Singasari. Canḍhi panèka èkaghâbay ka'angghuy ngormatè jasa rajâna Anusapati, rato kaḍuwâ' Singhasari, sè marènta 20 taon (1227-1248). Mènorot Pararaton, Anusapati èpatè'è bân Panji Tohjaya karana 0bâgiyân ḍâri perjuangan kakobâsa'an neng è Singhasari, bân jhughân èkaparcajâ dhâddhi bâgiyân ḍâri bhâstona Mpu Gandring.

Sacara arsitektur, Canḍhi Kiḍal, sè kentel ḍâlem kabhuḍdhâjâ'an Jhâbâ Tèmor, èpabeccè' è taon 1990. Canḍhi Kiḍal Jhughân nyarèta'aghi Garuḍeya, carèta mitologis Hinḍu, sè aèssè pessen moral kamardhika'an ḍâri perbuḍaghân. Sampe' satèya, Canḍhi pagghun èpèyara bân karabhât.

Samangkèn Canḍhi Kiḍal bâḍâ è bâbâna pangalola'an Museum bân wârisân Bhudhâjâ Kementerian Kabhudhâjâ'ân RI.

 Sejarah 
Salaèn asalla ḍâri nyamana dhisa, nyamana Canḍhi Kiḍal jhughân polana kennengnganna è tengnga tanèyanna Canḍhi. Canḍhi Kiḍal panèka èka'anḍi' aghâma Hinḍu. Kamar Canḍhi (garbhagrha) sabellunna bâḍâ patong Siwa Mahaḍeva, sè samangkèn bâḍâ è Royal Tropical Institute è Amsterḍam. Èngghi panèka patong-patong sè ngajhâri rato kaḍuwâ' ḍâri Karaja'an Singhasari bân Rato Anusapati.[2]

 Anusapati - Sang Garuḍa sè abhâktè 
Pengghâlân pupuh ḍâri kètab è Negarakretagama, puisi sè bânnya' informasi tentang karaja'an Majhâpaèt bân Singhasari, nyarèta'aghi peristiwa-peristiwa sè bâḍâ hubunganna sareng rato Singhasari kaḍuwâ', Anusapati, bân kennengan pandhârma'anna è Canḍhi Kiḍal.

Batara Anusapati dhâddhi rato.

E bakto pamarenta’anna, Jhâbâ ampon koko.

E taon Caka Persiya Ghunong Sambu (1170 M - 1248 M), salèrana abâli ka Siwabuḍaloka.

Cahayana èwujuḍaghi è patong Siwa sè èghâli è Canḍhi Kiḍal.

(Nagarakretagama: pupuh 41 / bait 1, Slamet Mulyono)

 Kennengngan 
Canḍhi panèka bâdâ è lembâ è lereng bârâ'na Ghunong Tengger è tèngghina 520 meter ḍâri permukaan tase', è ḍâlem wilayah aḍministrasi dhesa Kiḍal, Kecamatdhân Tumpang, ra-kèra 20 km è tèmor Kabupaten Malang, Jhâbâ Tèmor. Bâḍâ jhughân bangunan Canḍhi, Pura Bhuvana Kertha, sè bâḍâ 25 km ḍâjâ Canḍhi. Canḍhi Kiḍal èkaghâbây è taon 1248 M, è bâkto ahèrra serangkaian upacara pamakaman sè èsebbhut sradha (taon ka-12 sa'amponna sèdhâ) ka'angghuy ngormatè Rato Anusapati sè ampon sèdhâ. Saellana èpèyara polè è taon 1990-an, Canḍhi panèka samangkèn ngadhek tèngghi bân koko, nojjhu ḍâ' ka'asreyanna. Jhâlan sè nojjhu ka Canḍhi Kiḍal bâḍâ è konḍisi sè beccè' saellana pan-bârâmpan taon rosak sara. Canḍhi panèka èkalènglèngè ka'-bhungka'an sè ghâghâng bân rindang, kebbhun-kebbhun Canḍhi èpèyara kalabân beccè', bân suasana padhisa'an nambai suasana sè tennang è bâkto parjhâlanan nojju ka Canḍhi.

 Sombher