Baileo

Baileo otabâ baileu (èsèrap dâri bhâsa Portugis baileu 'bengko') panèka bhângon sè aropa'aghi aula sè ènga' arsitektur vernakular has Kapoloan Maluku. Bhângon traḍisional panèka serrèng èjhârbâ'aghi mènangka bengko traḍisional bân bisa ètemmoè è propènsi Maluku bân Maluku Ḍâjâ.  Baileo aghâḍhui fungsi sè cè' parlona ghâbây ka'oḍi'ân masyarakat.  Bhângonan panèka aropa'aghi identitas ḍâri bhân-sabbhân ḍhisa è Maluku, bân aropa'aghi struktur wâjib salaèn masjid otabâ gereja.  Baileo afungsi mènangka kennengngan ka'angghuy nyimpen bhârang-bhârang soccè, kennengngan upacara aḍhât, bân jhughân balai komunitas.  Ciri otama baileo èngghi panèka okoranna sè ghâghâng, bân anḍi' bhângon sè bhân-sabbhân manabi èbhânḍhingaghi sareng bengko-bengko laèn è sekitarna. 

 Ghunana Baileo 
jmpl
Umumna, Baileo ghâpanèka andi' fungsi ḍuwâ', èngghi panèka mènangka kennengngan siḍang ḍèwân aḍhât nâghârâ, biyasana èkennal kalabân saniri, bân jhughân mènangka kennengngan upacara-upacara traḍisional èlaksanaaghi, tamaso' sè palèng penting, pâlantighân rato.Dieter Bartels (2017). Di Bawah Naungan Gunung Nunusaku: Muslim Kristen Hidup Berdampingan di Maluku Tengah, Jilid II: Sejarah. Kepustakaan Populer Gramedia (KPG), kaca 166. ISBN 9786024241513 Baileo èbukka' ghâbây kabbhi warga nâghârâ bân jârèya èyangghep bengko kona.

 Arsitektur bân Konstruksi 
Bhâdhân ornamen otabâ hiasan è roma aḍhât Beileo anḍi' hubungan sareng kabiyasa'an bân kaoḍi'ân sabbhân arè orèng Maluku.  Negeri-negeri è Maluku anḍi' arsitektur Baileo sè èn-laèn, namong fungsina padâ.  Baileo èghâbây dâri bahan sè kowat, bân èlengkapi ornamen has Maluku.  Baileo ta' anḍi' ḍhung-geḍḍhung, ka'ḍinto è maksoḍ sopajâ roh-erroh leluhur bisa bebas maso' bân kalowar ḍâri baileo.  Baileo panèka roma pangghung, èngghi panèka posisi lencak è attas tana.  Tèhel sè tèngghi panèka ghâḍhuwân artè jhâ’ roh-erroh bângatowana ghâḍhuwân kennengngan tor status sè tèngghi manabi èbânḍhing sareng masyarakat.  È bengko aḍhât Baileo bâdâ bânnya' ukirân bân ornamen sè aghâmbhâr ḍuwâ' ajâm sè saleng ngaḍḍhep bân èyapit sareng ḍuwâ' patè' è kacer bân kanganna.  Ukirân-ukirân panèka anḍi' artè kataremtâmman bân kama'morân.  Ukirân laènna panèka bulân, bintang, bân mata'arè è attas ghentènga sè èbârna'è mèra, konèng, bân cèlleng.  Ukirân panèka nanḍhâ'aghi kasiyapan Baileo (mènangka balai) ka'angghuy ajhâgâ integritas aḍhât bân hokom aḍhâtna. 

 Sombher