Barong Bhâli

Barong Bhâli panèka sala sèttong dâri bânnya' bhângon seni pertunjukan Bhâli. Èngghi panèka tarian tradisional Bhâli sè ètandhâi kalabân topeng bân kostum bhâdhân sè bisa èangghuy sareng sèttong otabâ duwâ' orèng. Neng Bhâli panèka bâdâ pan-saponapan macem barong: Barong Ket, Barong Bangkal, Barong Landung, Barong Macan, Barong Gajah, Barong Asu, Barong Brutuk, Barong Lembu, Barong Kedingkling, Barong Kambing, sareng Barong Gagombrangan.

 Sejaranah 
Barong Bhâli ka’dinto asalla aropa’aghi parkembangan dâri Barong Ponorogo otabâ Reog, sè èbakta Ratoh Airlangga è bâkto buruh ka Bhâli kaangguy nyalamettaghi oḍi’na. Salaèn dâri Barong Ponorogo, Airlangga jughân abâktah wujud seni sastra, aksara Jhâbâ, tor ritual aghâma. Pangarona Barong Bhâli ka’ḍinto bisa èkaonèngè dâri Barong Ponorogo nalèka kalowar ta’ kalabân mahkota merak (Kucingan) tor dâlem topeng Rangda sè èpangaro topeng Bujang Ganong. Salaèn jârèya, kalompo'an orèng sè ajhâr kakobâsa'an supranatural dâri orèng towa èpangaro ghâlimpo' warok ngodâ bân warok towa sè kobâsa, sè ghi' èpèyara è Ponorogo, sanajjân kalakoan-kagiatan panèka samangkèn ètotop ghâbây kalompo'-kalompo' tertentu. Hal ka’dinto madhâddhi cem-macemma jennis Barong Bali kalabân cèthagghâ kèbân akadhi bâbi, ghâjâ, ajâm, sareng mano’, sè dhâddhi kebanggaan sabbân-sabbân kottha è Bali. Salaèn jârèya, tarian topeng Barong, èbârengngè tarian Sanghyang, èangghep mènangka tarian Bali asli, sè ella èpangaro Hindu. Orèng asli Indonesia dâri warisan Austronesia serrèng andi' tarian topeng sè paḍâ sè ngajhâri roh leluhur otabâ alam; contona, Dayak kalabân tarian Hudoq otabâ praktâk ibâdâ "beruang" sè padâ. Istilah "barong" èyangghep asalla dâri istilah lokal "bahruang," sè samangkèn ècocokkaghi kalabân oca' Inḍonèsia kaangghuy "beruang." Èngghi panèka roh sè beccè', sè aghâdhui wujud kèbân mènangka panjâgâna alas.

È dâlem mitologi Bhâli, roh sè beccè' panèka èkennal mènangka Banas Pati Raja. Banas Pati Raja panèka "tarètan" otabâ anak roh sè kapèng empa' sè abârengngè ana' è sabâbhân oḍi'na, konsep sè padâ sareng malaikat penjaga. Banas Pati Raja èngghi panèka arwah se menghidupkan Barong. Roh sè alindhungi, èpon serrèng ègambaraghi akadhi macan. Barong segghut ègambarraghi èbârengngè ḍuwa’ monyet. Barong ègambaraghi akadhi macan sè cèthagghâ mèra, ètotop buluna cèlleng tebbel, bân ngangghuy perhiasan sè èlapis emmas sè èhias kalabân potongan-potongan cermin. Bentuk macan Barong abek mirip patè' Peking. Asal mowasalah Barong ghi' jhâu bân ta' jellas. Asal mowasalah bisa èmolaè dâri ibâdâ animisme, sabellunna èbâdâna aghâma Hindu, è bâkto orèng dhisa ghi' parcajâ dâ' kakowadhân kèbân sè èlindungi supranatural.

Dâlem istilana aghâmâ, Barong èmaksod kalabân ḍuwâ’ oca’: bar/bor ban ong. Bor èsebbhut poros, è bâkto ong èsebbhut Gustè Allah sè Sèttong. È dâlem konteks panèka, Ida Sang Hyang Widhi ènyataaghi dâlem wujud Bhatara Wisnu, Panjâgâ Maha Aghung sè ajâgâh kaodi'ân è attas bân è bâbâ langngè'.

 Carèta 
Orèng Bhâli parcajâ jhâ' roh panèka aropa'aghi kancana Ratu Gede Macaling, pangobâsa alam supranatural è Samudra Lao'na Bali, sè karatonna bâdâ è Pura Dalem Ped, Nusa Penida. È bakto jârèya, sèttong imam sè kobâsa aberri' saran ghâbây masyarakat kaangghuy aghâbây patung sè akadhi Ratu Gede Macaling (tokoh sè tèngghi, item, bân aghâdhui taring) bân èbâdâ'aghi è sakalèbbhi'na dhisa. Ropana, trik panèka mandhih. Roh-erroh sè tako' polana tèruwanna lorana, buru. Sampè' satèya, è bânnya' dhisa, masyarakat rèng-sèreng abâdâ'aghi parade Barong Landung kaangghuy nolak bhâlâih.

 Sombher