Panembahan Ratu I

Panembahan Ratu I (1547-1649 M) panèka sultan katello' Cirèbon sè marènta molaè taon 1570 kantos 1649. Lahèr kalabân nyama Zainul Arifin, èwârisi tahta è omorra sè 23 taon ḍâri bângatowana, èngghi panèka Sunan Gunung Jatilah sè marènta mènangka rato saabiddhâ duwâ' taon antara taon 1568 bân 1570. 

Jhâman pamarènta'an Panembahan Ratu, sè abiddhâ 79 taon, aropa'aghi periode kamajhuwân èkonomi, è ka'ḍimma' palabbhuan-palabbhuwân sè èkowasaè Cirebon èjamin panjâgâ'ânna ḍâri serrangan manca, sè adhâddhiyâghi Cirebon sala sèttong posat èkonomi penting è abad kâ-17. Karaja'an Sunda, sè sabelumma moso Cirebon è jhâman pamarenta'anna Sunan Gunung Jati, lastarè è taon 1579 sa'amponna èkala' sareng Sultan Banten, Maulana Yusuf. Banten bân Cirebon akor ka'angghuy abâgi pangaro è wilajâ sè èmolaè ḍâri karaja'an Sunda kalabân Songay Citarum mènangka bates. Cirebon toman ngalamè konflik sareng Sumedang è bâbâna Prabu Geusan Ulun ra-kèra taon 1585-1588, sabbhâb ḍâri Kadhâddhiyân Harisbaya sè lastarè kalabân paserra’an ḍaèra Singdangkasih ḍâri Sumedang ḍâ’ Cirebon. Hubungan antara Cirebon sareng Kesultanan Pajang è tèmor ampon saè, amarghâ rato Panembahan Ratu, Glampok Raras panèka pottrana Jaka Tingkir, sultan Pajang sè kapèng sèttong. Sa'amponna posat kakowasa'an è tèmor aghâli ḍâri Pajang ka Mataram è taon 1586, Cirebon on-laon molaè èlang kadaulatanna, è ka'ḍissa' pangarona Mataram maso' bân sajân kowat è abad ka-17. Pangobâsa Mataram sè lu-ghâllu, Sutawijaya, ngormatè Panembahan Ratu polana kaḍuwâna ampon aḍukung Pangèran Benawa sè è bâkto jârèya aperrang moso Arya Pangiri. Namong, sèkap sè bhidhâ ètonjhuaghi sareng Sultan Agung, pottrana Sutawijaya. Politik palèbârân sè èlaksana'aghi sareng Sultan Agung mamaksa Cirebon ka'angghuy nonḍu' mènangka naghârâ vasal Mataram è taon 1619. È taon panèka, perusahaan dhâghâng VOC otabâ Kompeni Bâlândhâ sè èpèmpèn sareng JP Coen mata'lu' kotta palabbhuwân Jayakarta sè èghâdhui Banten bân molaè maddhek Batavia. Ka'angghuy ngatasè ancaman ḍâri VOC ka jalur perdhâghângan tasè' è ḍaèra pasèsèr lao' Jâbhâ ka Polo Maluku, Sultan Agung aghâbây Cirebon mènangka pangkalan militer otama Mataram sabellumma nyerrang Batavia ḍu kalè.  Ḍuwâ' serrangan Mataram panèka ta' bisa è ḍâlem mata'lu' Batavia, è ka'ḍimma peran Batavia mènangka kotta palabbhuwân penting è Nusantara panèka sajân rajâ. Cirebon dhibi' molaè ahubungan dhâghâng sareng Batavia è taon 1632, sa'amponna pangarona Mataram è pangaèngan lao' Jhâbâ molaè lemma. Awwâl hubungan ka’ḍinto èmolaè karana Cirebon nyoba’ ngorangè pangarona Mataram sè sajân kowat. Hubungan sè semma' antarana Cirebon sareng Mataram è ahèr pamarènta'an Panembahan Ratu adhâddhiyâghi hubunganna Cirebon sareng Banten abâk renggâng amarghâ kamosowan sè tombu è antarana Banten sareng Mataram, namong Cirebon pagghun nyoba' teptep netral ḍâ' ḍuwâ' naghârâ tatangghâna. Sèkap netral panèka abhânto Panembahan Ratu kaangghuy ajâgâ kadaulatan è bâkto pamarènta'anna.

 Sombher