Protèin

Protèin èngghi panèka kompolan biomolekul sè okoranna rajâ sè èbhângon dâri sèttong rantay lanjhâng asam amino otabâ lebbi. Protein aghâdhuwân bânnya' fungsi è dhalem mahluk odhi', è antarana nyeppettaghi rèaksi-rèaksi metabolisme, areplikasi DNA, arespon rangsangan, aparèng bhângon sèl bân bhâdhân, sarta minda molekul dâri sèttong kennengngan ka kennengngan laènna. Bhidhâna otama antara sèttong protein bân protein laènna èngghi panèka ontotan asam amino-na, sè ètantowaghi sarèng ontotan nukleotida dâri gen-genna, bân biasana anyebab-aghi leppe'na (lipatan) protein dhâddhi struktur tello dimensi husus sè sosoay sarèng fungsina.

Sajumla asam amino aghâbây rantay loros sè èsebbhut polipeptida. Sèttong protein èsoson dâri palèng sakonè' sèttong polipeptida lanjhâng. Polipeptida pandâ' (sè korang dâri 20–30 asam amino) biasana ta' èangghâp minangka protein, tapè èsebbhut molekul peptida otabâ oligopeptida. Sabbhân asam amino dhalem protein akèket ka asam amino è semma'na sarèng ikatan peptida. Ontotan asam amino dhalem protein ètantowaghi sarèng ontotan gèn sè èsandi dhalem kode genetik. Sacara umum, kode genetik aghâbây 20 asam amino standar, sanajjân bârâmpan organisme aghâdhuwân asam amino tambâ'ân. Ta' abit saampona otabâ nalèkana sintesis, residu dhalem protein segghut èmodifikasi sacara kimiawi lèbat prosès modifikasi pascatranslasi sè ngobâ sèpat fisik bân kimia, leppe'na (lipatan), stabilitas, aktivitas, bân fungsi protein. Pan-bârâmpan protein aghâdhuwân gugus nonpeptida (bânnè asam amino), sè bisa èsebbhut kofaktor bân gugus prostetik. Pan-bârâmpan protein bisa jhughân alako abhâreng ka'angghuy ajhâlânnaghi fungsi tartanto, bân kompolan akadhi panèka segghut aghâbây kompleks protein sè stabil.

Saampona kabhângon, protèin namong bâdâ dhalem jangka bâkto tartanto pas èdègradasi bân èdaur ulang è dhalem sèl lèbhât prosès paghântèyan protèin. Omorra protèin èokor adhâsaraghi bâkto paruhna bân ngalèpotè rentang sè lanjhâng. Protèin bisa aomor pan-bârâmpan mennèt kantos pan-bârâmpan taon kalabân omor rata-rata 1–2 arè è dhalem sèl mamalia. Protèin sè abnormal otabâ sala leppet bhâkal tadègradasi lebbi cepghât, bâ' polana ètargettaghi ka'angghuy èancorraghi otabâ polana ta' stabil.

 Sombher