Bhâsa Hèlong

Bhâsa Hèlong panèka bhâsa Malaju-Polinesia Tengnga–Tèmor asalla ḍâri tèmor Bârâ'. Pembicara'anna è lang-selang sareng Amarasi. Bhâsa panèka èancam pona polana orèng sè abhâsa aslè akabin sareng orèng sè ta' abhâsa Helong bân kontak sareng masyarakat lowar. Orèng sè abhâsa Helong bisa ètemmoè è empa' dhisa è pasèsèr Bârâ' ḍâjâ Tèmor Bârâ', bân jhughân è Polo Semau, polo kènè' è pasèsèr Tèmor Bârâ'. Masyarakat Semau sè bânnya'na krèsten bân agâ' patriarkal alako sè palèng bhâgus ka'angghuy ngèrèm ana'na ka Bhâli (otabâ è kennengngan laèn) ka'angghuy asakola ka'angghuy nyarè pèssè ka'angghuy abâli ka bengkona.

 Pangalompoghân 
Bhâsa Helong panèka bhâsa Austronesia bân tamaso' ḍâ' cabang bhâsa Malayo-Polinesia . Proyek Bhâsa-Bhâsa Tarancam pona ampon èkalompoaghi Helong mènangka "rentan", èbâḍâ'aghi ḍâri data sè palèng anyar dâri taon 1997. Ancaman sè palèng rajâ ghâbây bhâsa Helong panèka ḍialèk Malaju sè èghuna'aghi è Kupang, sè èkennal mènangka Malaju Kupang . Mènangka orèng aslè Tèmor Bârâ', orèng sè acaca Helong rèng-sèreng ajhâlân ka Kupang bân aghuna'aghi ḍialèk panèka bâkto bâḍâ è ḍissa'.

 Sajhârâ 
Bhâsa Helong lambâ' aropa'aghi bhâsa otama sè èghuna'aghi è Kupang, namong ampon ta' èkennal bân samangkèn rang-rang èghuna'aghi è sakètar Kupang, namong bânnya' èghuna'aghi è Polo Semau è pasèsèr Kupang. È taon-taon samangkèn, orèng Kupang ampon aghâdhui ḍialèk lokal Bhâsa Malaju, saèngghâna Helong serrèng èkaloppaè sareng orèng sè serrèng èntar ka Ebhukotta. Maskè bhâsa anyar panèka ampon èlang bânnya' ḍâri jhâjhârbhâ'ân wilaya panèka, para ahlè parcajâ jhâ' orèng sè acaca Helong anḍi' bânnya' pangataowan tentang masa lambâ', hosossa è bâbâna panyâbbhârân bhudhâjâ Atoni è bâkto Bâlândhâ nyaḍiyâ'ghi sanjhâta, sè saterrossa maèlang bânnya' bhudhâjâ laèn sè bâḍâ è Tèmor Bârâ', namong èlang tradisi bân bhudhâjâ Helong sè oto.

 Sistem Tolèsan 
Helong aghuna'aghi abjaḍ latèn, paḍâ sareng sè èghuna'aghi è sabâgiyân bânnya' bhâsa è sabbhân dunnya. Manabi Helong ta' aghunaaghi 26 aksara lengkap dâri abjaḍ latèn dhâsar ISO, èkandung total 27 aksara, sè bisa èkaton è bâgiyân fonologi è bâbâ panèka. Maskè sabâgiyân bânnya' oca' è bhâsa Helong ètolès è format sè paḍâ sareng oca' Ènggris, sala sèttong parbhidhâ'ân sè rajâ panèka manabi aghuna'aghi modifier akadhi bânnya', angka distributif, bân frèkuensi, Helong aghuna'aghi tandhâ obhung otabâ hilde ka'angghuy nyambhung oca' dhâsar ka modifier. Contona neng okara " Tode-s dua~dua le halin nahi-s deken ", tode artèna orèng awâm, dhâḍdhi tode-s èmaksoḍ ḍâ' panemmowan bânnya' bhârang, polana -s noddhuwâghi bânnya'na. dua panèka angka 'ḍuwâ', dhâḍdhi dua~dua èartèaghi ḍâ' bhâsa Inḍonèsia 'pasangan'.

 Sombher