Idulfitri

Idulfitri (bhâsa Arab: عيد الفطر, translit. ‘Īd al-fiṭr) otabâ Lebaran (istilah neng Inḍonèsia) iyâ arèya arè raya umat Islam sè teppa' ka tangghâl  1 Syabâl neng pananggâlân kalender Hijriah. Polana panentuân 1 syabâl èḍâsaraghi neng fase bulân, dâddhi Idulfitri teppa' neng tangghâl sè biḍâ satiap taonna èabâs ḍâri pananggâlân Masèhi. Salaèn èpon, cara nanto'aghi awwâlla bulân Hijriah jughãn acem-macem saèngghâ bisa dâddhi bâḍâ sabâgiyân Muslim sè ngaraya'aghi Idulfitri neng tangghâl Masèhi sè bidâ.

 Sejarah 
Idulfitri ècetusaghi sareng Nabi Muhammad SAW. Mènorot tradisi tartanto, festival otabâ acara rajâ rèya èmolaè neng Madinah samarèna migrasi Nabi Muhammad SAW ḍari Makkah. Anas, sahabât nabi Islam sè kasohor, ariwayataghi, è bâ'to Nabi Muhammad SAW ampon rabu neng Madinah, Nabi nemmo orèng-orèng ngaraya'aghi ḍuwe' arè tartanto è ḍimma è bâ'to jarèya menghibur diri kalabân rekreasi bân kagembirâ'en. Mèyarsanè ka'dinto, Nabi Muhammad SAW adhâbu kèngèng' Allah ampon angântè kalabân ḍuwe' arè lebbi bhâghus: Idulfitri bân Iduladha.Ahmad ibn Hanbal, Musnad, vol. 4, 141–142, (no. 13210). Aksès 2025-04-04. 

Sejarah nyatet jâ' ḍâlem jhâman jahiliyah, masyarakat Arab anḍi' sakonnè' pamahaman tentang pentingnga kabaighân bân kamaslahadhân, namong kalabân kadâtengan Islam, tradisi parayaan kasebbhut dâddhi lebbi terarah ka nilai-nilai kebajighân bân katakwaan."Kapan Idul Fitri Pertama Kali Dirayakan? Ketahui Sejarahnya". Liputan6. 10 April 2024. Aksès 2025-04-04.  

Idul Fitri partama kalèna èraya'aghi neng taon 624 M otabâ taon ka-2 Hijriyah, bertepadhân kalabân kamenangan kaum Muslimin è ḍâlem Perang Bâdâr sè kadhâddhiyân neng bulân Romadon. Maskè jumlana pasughân Muslèm lebbi sakonnè', sakabbina araih kamenangan berkat pertolongânna Allah, bân mènangka bentu' rahmatdhâ èparèngè parayaan Idul Fitri.Hikmah, U. D. N., Afnan, D., & Al Hafidzah, C. H. (2022). Stimulant langit saat Idul Fitri. Yayasan Bait Qur'any At-Tafkir. Aksès 2025-04-04. 

 Ibâḍâ bân tradisi neng Idulfitri 
Neng tangghâl 1 Syabâl, molaè ahèr sè apasa neng bulân romadon, salanjuddeh ngaraya'aghi arè Idulfitri. Lusiana, S. (2021). Pelaksanaan Takbir Keliling Dengan Iringan Musik DJ Pada Malam Hari Raya Idul Fitri Di Desa Sukodono Kecamatan Bonang Kabupaten Demak Perspektif QS. Al-Baqarah Ayat 42 (Doctoral dissertation, IAIN KUDUS). Aksès 2025-04-05. Neng awwâl ghu-lagghu èlaksanaaghi salat Idulfitri (salat Id), èsunnaaghi ngalakonè salat Id neng tana lapang otabâ jâlân raya (tarotama neng kotta rajâ). Sebelunna salat Id èlaksanaaghi, imam maènga' sapa sè ghita' majer zâkat pètra, sabâb mon la marè salat Idulfitri, ghi' majer zâkat hokomma sadeka biasa benni zâkat. Bâdâ èpon hokom ḍari salat Idulfitri rèya sunna muakad. Neng malam sabelluna bân samarèna are raya, umat muslim è sunnaaghi ngumandangaghhi takbir.

Takbir molaè èkumandangaghi samarèna bulân Syabâl èmolaè. Salaèn ngalakonè salat sunah Idulfitri, kaom muslimin jughân kodhu majer zâkat pètra sabennya' 2,5 kilogram bahan pangan pokok. Tojjhuwân ḍâri zakat pètra iyâ arèya kaangghuy merri' kabhunga'an ḍâ' ka kaom fakèr mèskèn. Salanjuddeh, khotbâ èparèngè samarèna salat Idulfitri èlakonè, bân èlanjutaghi kalabân doa. Samarèna jarèya, kaom muslimin neng Inḍonèsia anḍi tradisi salèng asapora, bân pan-bârâmpan orèng èntar ka makam kaannghuy nyalasè. 

 Doa otabâ ocapân neng Idulfitri 
Neng Inḍonèsia serrèng ngucapaghi doa Minal 'Aidin wal-Faizin, sè sabettulla jarèya iyâ arèya tradisi masyarakat Asia Tenggârâ. Mènorot sabâgiyân olama ucapan kasebbhut ta' adâsar ḍâri Nabi Muhammad saw. Pangocapân rèya molana asalla ḍari pensyair neng masa Al-Andalus, sè asmana Shafiyuddin Al-Huli, è bâ'to jarèya ngibâ syair sè acarèta tentang dendang rèng binè' neng arè raya. Dawawin Asy-Syi’ri Al-’Arabi ‘ala Marri Al-Ushur, 19:182. Aksès 2025-04-05.  

Bâdâ èpon ocapân sè èsunnah aghi iyâ arèya Taqabbalallahu minna wa minkum ("samoghâ'e Allah narèma amal kaulâ sadâjâ bân jhânnengngan") otabâ Taqabbalallahu minna waminkum wa ahalahullahu ‘alaik ("samoghâ'e Allah narèma (amalân) ḍâri kaulâ sadâjâ bân samoghâ'e Allah nyamporna'aghi") bân samisalla.Syeikh Al-Albani rahimahullah dalam kitab Tamamul Minnah (356). Aksès 2025-04-05. 

 Sombher