Syafruddin Prawiranegara

Sjafruddin Prawiranegara ( EYD: Syafruddin Prawiranegara 28 Pèbruwari 1911 – 15 Pèbruwari 1989) iyâ arèya sala sèttong negarawan bân ahli èkonomi Inḍonèsia. Syafruddin aropa'aghi Katowa Pemerintah Darurat RI (PDRI). È jhâman Demokrasi Liberal, Syafruddin toman dhâddhi Mentri Keuangan sè partama bân Gubernur Bank Inḍonèsia. 

Syafruddin èlahèrraghi è Banten, kalabân leluhur camporan Minangkabau Sunda Banten. Maskè ta' apolitik è bâkto akuliah è Rechtshoogeschool (Law College), Syafruddin aktif è gerakan nasional Inḍonèsia saamponna lulus. Salastarèna molaè perrang kamardhika'an Inḍonèsia, Syafruddin maso' ka pamarènta'an dhâddhi Mentri Keuangan. kebijakanna aropa'aghi maddhek tor madistribusiaghi Oeang Rèpublik Inḍonèsia (ORI). È taon 1948, Syafruddin ètugasaghi sareng Wakil Presiden bân Mentri Pertahanan Mohammad Hatta ka Bukittinggi. Saellana para pamimpin Republik Inḍonèsia ètangkep Bâlândhâ è bâkto Agresi Militer Bâlândhâ kaduwâ', Syafruddin maddhek PDRI (Partai Revolusioner Nasional Inḍonèsia) è tangghâl 22 Ḍèsèmber 1948. Kampanye gerilya sè abiddhâ pèttong bulân è Somattra madhâddhiyaghi pamarènta ka'angghuy salamet ḍâri perrang, sè maksa Bâlândhâ kaangghuy nerrossaghi rundingan.

Sa'amponna abâli ḍâ’ Soekarno tangghâl 14 Juli 1949, Syafruddin ngabdhi dhâddhi Bâkkèl Perdana Menteri sabellunna èyangka' polè dhâddhi Mentri Keuangan. Syafruddin aropa'aghi tokoh partai Masyumi, sè atoro' ka ekonomi sosialis aghâmâ bân abhânto aghâbây kebijakan ekonomi Inḍonèsia è awwâl taon 1950-an, kalabân kebijakan moneter konservatif bân program sertifikat devisa. Kebijakan sè palèng kalonta, Ghuntèng Syafruddin, ètojjhuwaghi kaangghuy ngèrèng pasokan pèssè kalabân marenta'aghi motong pèssè kertas sè èterbitaghi Bâlândhâ. Syafruddin dhâddhi Gubernur Bank Inḍonèsia, namong polana adukung investasi lowar naghârâ bân nolak kabijakan Nasionalisasi, adhâddhiyaghi Syafruddin bentrok kalabân kebijakan Sukarno è akhèr jhâman Demokrasi Liberal.

Syafruddin noro' è ḍâlem Pamarènta'an  Revolusioner RI (PRRI) è taon 1958 dhâddhi Perdana Menteri. Saabiddhâ tello taon, pamarènta pusat alampa’agi operasi militer kaangguy marèksa PRRI. Syafruddin nyerah è taon 1961 namong è penjara. Saellana èbhibhsaghi sareng pamarènta Soeharto è taon 1966, Syafruddin èpaèlang ḍâri jabatan pamarènta. Syafruddin aktif è organisasi aghâmâ bân ngritik pamarènta. Syafruddin nolak aghuna'aghi Pancasila mènangka pakakas politik bi' pamarènta Orde Anyar. Syafruddin sèdhâ è taon 1989 bân è taon 2011 èparèngaghi gellar Pahlawan Nasional Inḍonèsia.

 Jhâman ngoḍâ 
Syafruddin lahèr è Anyer Kidul, Kabupatèn Serang, Keresidenan Banten è tangghâl 28 Pèbruwâri 1911. Syafruddin katoronan Banten ḍâri eppa’na ban katoronan Minangkabau ḍâri embu'na. Ramana, Raden Arsjad Prawiraatmadja, èmolaè alako mènangka jaksa è Serang, sabellunna dhâḍdhi camat è Jhâbâ Tèmor. Buyutta èbhuna, Sutan Alam Intan, toronanna Rato Pagaruyung è Sumatra Bârâ’, sè èbuwang ka Banten polana noro' Perrang Paḍri. È bâkto Syafruddin aomor sataon, eppa’ aslina bân emma’na apèsa bân Syafruddin èparâjâ bi’ embu’ tirina. Syafruddin buru èkennallagi ḍâ' embu'na è bâkto aomor pèttong taon.

Syafruddin maso' ka Sakola'an Europeesche Lagere School (akantha SD) è Serang è taon 1925, terros ka Meer Uitgebreid Lager Onderwijs (akantha SMP) è Madiun è taon 1928, bân Algemeene Middelbare School (akantha SMA) è Bandung è taon 1931, Syafruddin maso' ka sakola'an Rechtshoogeschool. (Law College) è Jakarta (satèya Fakultas Hokom, Universitas Inḍonèsia) bân aghâdhui gellar Meester in de Rechten (samangkèn setara sareng Sarjana Hokom) è taon 1939. È bâkto ajhâr, Syafruddin abhânto mabâdâ'aghi himpunan mahasiswa Unitas Studiorum Indonesiensis sè ta' apolitis, sè èdukung sareng pamarènta Hindia Bâlândhâ mènangka alternatif ḍâri Himpunan Mahasiswa Inḍonèsia, sè radikal bân pro-kamardhika'an.

Saellana lulus ḍâri Rechtshoogeschool, Syafruddin alako mènangka editor è koran Soeara Timur bân mimpin Eastern Radio Association (PPRK) antara taon 1940 bân 1941. È bâkto awwâl alako, Syafruddin molaè nojjhuwaghi sikap nasionalis, bân Syafruddin ta' saroju' kalabân tuntutan "moderat" (sè lebbi otonomi è Inḍonèsia) dâlem Petisi Soetardjo taon 1936. Syafruddin ètarèma alako è kantor pajhek è Kottha Keḍiri, mènangka asistenna inspektur pajek. Sabellunna penjajahan Jeppang, Syafruddin jughân sempat maddhek organisasi ka'angghuy nolong korban perrang.

È bâkto penjajahan, Syafruddin èyangka' dhâḍdhi kapalana kantor pajhek è Kediri sabellunna èyallè ka Bandung. È bâkto jârèya, Syafruddin molaè parcajâ jhâ' kamardhika'an Inḍonèsia kodhu lekkas, bân noro' gerakan kamardika'an sè bâkto jârèya bâdâ è bâbâ tana. Hasèlla, Syafruddin segghut ètemmoè Sutan Syahrir, bân sanajjân Syafruddin dhibi' nolak hubunganna, bânnya' sè nganggep Syafruddin bâgiyân ḍâri kalompo' perlawanan Sjahrir. Lèbât program pendidikan sè èjhâlanaghi para olama' aghâmâ è Bandung, Syafruddin sareng Mohammad Natsir jhughân ngeritik kebijakan-kebijakan pamarènta militer Jeppang.

 Karèr politik 

 Awwâl rèvolusi   
Saamponna proklamasi kamardhika'an Inḍonèsia, Syafruddin kapèlè mènangka dhâddhi sala sèttong ḍâri 15 angghuta Badan Pekerja Komite Nasional Inḍonèsia Pusar (KNIP) tangghâl 17 Oktober 1945 (sabulân sabellunna Masyumi èpaddhek). Sabellunna, Syafruddin ampon dhâddhi angghuta KNI Pariangan. È taon 1946, Syafruddin dhâddhi angghuta Masyumi, sanajjân awwâlla èpatabâr maso' ḍâ' Partai Sosialis Inḍonèsia (PSI) sareng Sjahrir bân Amir Syarifuddin. Syafruddin mèlè maso' Masyumi mènangka orèng Islam, sanajjân è bâkto ka'rowa Syafruddin ghi' ta' ngaghungè pengalaman è ḍâlem organisasi Islam. Syafruddin abhânto mamarè status monopoli partai-partai nasional kalabân makalowar Potosân Bâkkèl Prèsiḍèn Nomor X, sè ngobâ fungsi KNIP dhâddhi baḍan legislatif bân madhâddhiyaghi Inḍonèsia lebbi semma' ḍâ' sistem parlemèn.Adryamarthanino, Verelladevanka, dan Tri Indriawati. "Maklumat Wakil Presiden Nomor X". Kompas. 2022-08-15. Aksès 2025-10-05. Hal ka'ḍinto jhughân èarep kaangghuy mabâḍâaghi citra Inḍonèsia mènangka pamarènta ḍèmokratis sareng èperhitungaghi ḍâlem kebijakan lowar negeri. Karana semma'na ḍâ' Sjahrir, Syafruddin dhâddhi Mentrè Keuangan sè ngoḍâ è Kabinèt Sjahrir II antara tangghâl 12 Maret 1946 kantos 2 Oktober 1946, bân salastarèna dhâddhi Mentrè Keuangan è Kabinet Sjahrir III antara tangghâl 2 Oktober 1946 kantos 1947 Junè. Syafruddin jhughân ajabat mènangka Mentrè Kemakmuran è Kabinet Hatta I molaè 29 Jânuwari 1948. Sanyatana Sjahrir ngatorragi jabatan Mentrè Keuangan ka Syafruddin è Kabinet Sjahrir I, namong Syafruddin ta’ kasokan polana aromasa korang pengalaman. Syafruddin aparèng komèntar nalèkana ampon nèngalè cara alakona Mentrè Keuangan Panji Surachman Cokroadisuryo, abâ’na apangrasa lebbi cocok ḍâ’ jabatan ghâpanèka.

È sektor kauangan, Syafruddin aghâdhui perran sè rajâ è ḍâlem èterbitaghi Oeang Rèpublik Inḍonèsia (ORI), sala sèttongnga èngghi panèka kalabân mayakinaghi Mohammad Hatta kaangghuy makalowar mata uang dhibi' kaangghuy mabiayai perlawanan è bâbâna Bâlândhâ sareng kaangghuy nojjhuwaghi kaseriusan pamarènta Rèpublik Inḍonèsia sè ghi' ngodâ.Iqbal, Muhammad. "Mengenal Sekilas Sejarah Hari Oeang Republik Indonesia". RRI. 2024-10-30. Aksès 2025-10-05.Yasin, Acin. "Kisah Sjafrudin Prawiranegara, Pelopor Mata Uang Indonesia Lewat Kebijakan "Gunting Sjafrudin"". Tempo. 2023-03-09. Aksès 2025-10-05. È nalèkana Hatta ragu, Syafruddin mator jhâ' "manabi Hatta ètangkep Bâlândhâ, Syafruddin bhâkal èghantong bânnè mènangka orèng sè malsuaghi obâng, namong mènangka dhâddhi pemberontak". Syafruddin dhâddhi Mentrè Keuangan sè ḍâ'-aḍâ' è Inḍonèsia sè madistribusiaghi obâng Inḍonèsia è akhèr taon 1946, sanajjân è lembar ORI èbâḍâ'aghi tandhâ tangan Alexander Andries Maramis, sè ampon ngator prosès percetakanna. Syafruddin saterrossa ngèrèng konferènsi Ḍewan Èkonomi Asia sareng Tèmor (Economic Council for Asia and the Far East) è Manalia, Filipina, è taon 1947. È bâkto jârèya, Partai Masyumi akolaborasi sareng Partai Komunis Inḍonèsia (PKI) è pan-bârâmpan organisasi, saèngghâna bânnya' ḍèlègasi è Manila sè ngangghep jhâ' Syafruddin sareng kancana jhughân komunis. Takerjhet sareng angghâpphânan ka’ḍinto, Syafruddin makalowar Politik dan Revolusi Kita è taon 1948 kaangghuy nerrangngagi hubungan sè kompleks antara partai Islam sareng komunis è Inḍonèsia è bâkto ghâpanèka.

È taon pertama saamponna mardhika, Syafruddin bânnya' aparèng kritikan ḍâ' kalompo'-kalompo' ḍâd-ngoḍâdhân, sè èangghep ta' realistis è ḍâlem dâlem usahana kaangghuy maksa pamarènta. Kolomma è bulân Pèbruari 1946 è korran Berta Inḍonèsia muji Vladimir Lenin sareng Joseph Stalin mènangka "realis" sareng nolongè penḍekatan Rèalpolitik Sjahrir sè lebbi pragmatis sareng realistis. Kolom panèka ètolès mènangka jâwâbhân ḍâri piḍato Jènḍral Soedirman, sè èyangghep Syafruddin nas-manasè kalompo'-kalompo' ḍâd-ngoḍâdhân sareng ta' parḍuli ḍâ' kakorangan sanjhâtana Tentara Inḍonèsia. Syafruddin jhughân ngokom orèng sè nyoto ḍâ' kalompo'-kalompo' ḍâd-ngoḍâdhân kaangghuy èntar ka perrang.

 RI Pamarènta Darurat 
Saellana Perjhânjhiyân Renville ètanḍatangani, gencatan sanjhâta èpadhâddhi antara militèr Bâlândhâ sareng Inḍonèsia. Namong, ajhâr ḍâri pangalaman Agrèsi Militèr ḍâ'-aḍâ' sè èmolaè sareng Bâlândhâ taon sabellunna sanajjân Perjanjian Linggardjati ghi' èberlakuaghi, pamarènta Inḍonèsia molaè nyadhiyaaghi rencana darurat."21 Juli Peringatan Agresi Militer Belanda I, Simak Kembali Sejarahnya". Detik. 2024-07-21. Aksès 2025-10-05.  Ngèrèng petodhu ḍâri Lètnan Kolonèl Daan Jahja, pamarènta cadangan èsiapaghi è Sumatera Tengnga, sabâb bâgiyân Jhâbâ Tengnga èanggep talèbât kènè’ tor rammè. Bâkkèl Prèsiḍèn sareng Mentrè Pertahanan è bâkto jârèya, Mohammad Hatta, molaè ngalle para perwira sareng pejabat militèr ḍâ' Bukittinggi mènangka bibit ghâbây pamarènta dârurat molaè bulân Mèi 1948. È bulân Nopèmber 1948, Hatta sareng Syafruddin èntar ka Bukittinggi bân molaè nyadhiyaaghi ponḍasi sè parlo kaangghuy pamarènta dârurat. Namong, Hatta kodhu abâli ka Yogyakarta polana negosiasi sè èterrossaghi è ka'ḍissa', saèngghâ Syafruddin adhinaaghi Syafruddin è Bukittinggi kalabân parènta kaangghuy abhângon pamarènta dhârurat manabi Jogjakarta èghâdhui kakobâsa'an Bâlândhâ. È tengnga bulân Ḍèsèmber 1948, Hatta arencana'aghi abâli ka Bukittinggi kalabân pesawat sè èseḍiaaghi sareng Perḍana Menterè Inḍia Jawaharlal Nehru. Namong, Bâlândhâ alampa'aghi Agrèsi Militèr Kaḍuwâ'na è tangghâl 19 Ḍèsèmber 1948, è bâkto Hatta ghi' bâḍâ è Jogjakarta. Karana agresi ka'ḍinto, Sukarno sareng Hatta asarta sabâgiyân bânnya' pongghâbá pamarènta Inḍonèsia ètangkep sareng Bâlândhâ bân èbuwâng ka Polo Bangka. Syafruddin èberri' parkara katerrangan panèka è arè sareng Kolonèl Hidajat Martaatmadja, bân awwâllâ Syafruddin sempat ta' parcajâ. Syafruddin takerjhet mèrèng jhâ’ Pamarènta Inḍonèsia cè’ ceppeddhâ ètangkep, segghut polana manḍat sè èkèrèm Sukarno sareng Hatta lebât telegram ghi’ ta’ napa’ ka Bukittinggi, aba’na ta’ yakin jhâ’ aba’na ngaghungè kakobâsa’an kaangghuy abhângon pamarenta’an.

 Sombher 

Bhângsa:Orèng
Bhângsa:Serradhân Pèlèyan