Bantayo Poboide

Nyamana Bantayo Poboide kadhâddhiyân ḍâri oca’ “bantayo” sè artèna bhângsal, aula; tor "poboide" sè artena adhâbu. Bantayo Poboide bisa èarteaghi bhângonan, roma, gheddhung otabâ aula kaangghuy akompol tor parembhaghân.Dini Daniswari. "2 Rumah Adat Gorontalo, Dulohupa dan Bantayo Poboide". Kompas. 2023-01-12. Aksès 2025-12-29.  Namong, è sèsè laèn, Bantayo Poboide bisa èmaksoḍaghi organisasi pamarènta sè aropa ḍèwan sè serrèng èsebbhut jhughân ḍèwan karaja'an. Dhâddi Bantayo Poboide èngghi panèka bhângsal otabâ balai kaangghuy adiskusiaghi cem-macem parkara parkara è sèttong naghara sè terorganisir, jabatanna è attas Maharaja, nganghungè kakowatan hokom, jhâghâ dhibi' , ta' nyambhung kalabân politik, alako namong kaangghuy kabhâgusan naghâra, tor abhângon akhlak para pamimpin sareng orèng naghâra mètorot adhât sareng syari'at (hokom sè bâḍâ è attas ajhârân aghâma Islam).

 Sistem Pernata 
È ḍâlem sistem pamarènta'an Gorontalo jhâman lambe', èkennal bâḍâ ḍuwâ' macem Bantayo Poboide. Sè kapèng sèttong, Bantayo Poboide lo Lipu otaba Ḍèwan Rakyat Karajâ'ân sè bâḍâ è pusat pernatakabhupatèn/kotta. Sè kapèng ḍuwa’, Bantayo Poboide lo Linula otabâ Ḍèwan Rakyat Kecamathân sè bâḍâ è pusat pernata kecamathân. Dhâsar hokom ghâbây maddhek Bantayo Poboide ta' bisa ètemmoè ḍâlem unḍang-unḍang akadhi sè èoladhi ḍâlem sistem pernata nasional samangkèn, namong kodhu èoladhi ḍâri perspektif sajhâra pembentukan Linula otabâ Lipu. Bantayo Poboide èbentu' kalabân adhasar ka kesepakatan abhereng (iloheluma), lèbât runḍingan antara 17 orèng rato è Padengo Bo'idu (lapangan sè èpadhâddhi kennengngânna abu-dhâbu) è ḍaèra tapa kalabân para tokoh adhât, para tokoh marghârsarè sareng para pongghâbâ syarak. Runḍingan kasebbhut ngasèllaghi 3 kapotosan palaksanaan Pamarènta'an se aropaaghi: (a) Kelompo' Wombu sareng Dile sè ngatowaè pernata, (b) Kalompo' Tiyombu sè kadhâddhiyân ḍâri Baate sè eparèngè manḍat mènangka sè negghu' kakowasa'an adhât sareng hokom adhât, sareng (c) Kalompo' Tilo Tiyamo sè dhâddhi bâkkèl rakyat. Tello’ kakowasa’an è ḍâlem pamarènta’an panèka èangka’ ḍâri filsafat kakowâsa’an kalabân slogan Datahu lo Huntu Hu’idu, sè artèna kakobasa’anna Maharaja asombher ḍâri ra’yatta tor artèna kaaghunganna Maharaja bâḍâ è ḍâlem sokonganna ra’yatta. Para angghuta Bantayo Poboide èfungsiaghi mènangka Ulil Amri Minkum.

E bâkto pernataRato Eyato, salèrana ngajhâri Bantayo Poboide mènangka orèng sè ta' ngaghungè pangaterro – ta' parlo pa-ponapa, ta' ngaghungè ambisi, aghâbây atoran namong kaangghuy kaparlowanna orèng bânnya'. Utas Bantayo èkennal mènangka sèpat pangèran 'Kalam muta kalimum,' artèna bèbas abu-dhâbu tor ta' bisa èlang-lang. Mèlana ka’angghuy ngontrol pernata, maka lokasi Bantayo Poboide èbhângon ngadhep kalabân Karaton Maharaja. Sacara fisik, Bantayo Poboide aropaaghi bhângonan sè kadhâddhiyân ḍâri pan-saponapan komponèn sè ngaghungè artè, tor ngaghungè fungsi, è antarana pilar, dhâk-ondhâk, tor kamar. Tiang panèka dhâddhi dhasarra tor panyokongnga gheddhung panèka.

 Pangghung 
Bantayo Poboidepanèka bhângon sè abentu' pangghung. Rowangan è bâbâna pangghung otabâ sè esebbhut kolong roma panèka ḍâlem bhâsa Gorontalo ènyamaè tahuwa, ca’epon è jhâman lambâ’ tahuwa eghuna’aghi menangka kennengngan anyaman sarong, tor nyèmpèn pakakas tanèna marghâsare. Bhângonan panggung ngaghunghè kennengngan oḍi' sè bâḍâ pan-saponapan mèter è attas tana, è katèngghiân panèka ghâlimpo'na angèn lebbi ghâncang ḍâri ghâlimpo'na angèn è semma'na tana. Gerrakan angèn è attas tana lebbi laon polana geseran antara angèn sareng permukaan tana tor tombuwân sè panḍâ' è attas tana. Kalabân ghâlimpo'na angèn sè ghâncang sè maso' ka gheddhung pangghung, sirkulasi sareng poropan uḍara bhâkal lebbi saè. Hawa panas ghâncang èghântè'è hawa cellep ḍâri lowar gheddhung. Bhângonan pangghung ngaghungè kennengngan sè legghâ è bâbâna lantai pangghung sè ta' ègheddhung, polana ta' ègheddhung, gerrakan angèn è kennengngan panèka lebbi bèbas. Angèn bisa ḍâteng tor ondhur ḍâri man-kamman. Kennengngan panèka jhughân terros è naongè è sabbhân arè, sè aghâbây suhu è bâbâ lantai segghut cellep. Hawa sè cellep è bâbâna tana bisa ongghâ ka kennengngan è attas. Hawa sè ongghâ lebât celah-celah è sosonan papan sè tamaso' bahan ḍâri lantai pangghung. Lantai è roma pagghung aghâdhui bânnya' kaontongan, è antarana nambâè gerrakan Uḍara maso' tor kalowar ḍâri gheddhung.

 Sombher