Harriet Tubman

Harriet Tubman (lahèr Araminta Ross, c. 1820–1822 – matè 1913) panèka orèng Afrika-Amerika sè abâli abolisionis, tokoh kunci è Underground Railroad, bân pramuka bân mata-mata ghâbây Uni è bâkto Perang Saudara Amerika. Lahir è dâlem perbudakan è Maryland, Tubman ngalami kekerasan sistemik secara langsung, sè abhânto aghâbây tekad saomorra kaangghuy aperrang lembaga perbudakan.

Saellana buru ka kamardika'an, èbhu ta' ambu è kennengngan sè aman. Kalabân rèsiko sè rajeh ghâbây odi'na, Tubman abali li-baliyan ka Amerika Serikat lao' kaangghuy mabimbing polowan budhu' kaangghuy èbebasaghi, èkennal mènangka "konduktor" sè palèng legendaris è jaringan perlawanan rahasia Underground Railroad. Peranna salastarèna èpabhâjheng dâ' bidang militer bân politik. Bâ'na panèka sala sèttong bhâbinè' Afrika-Amerika sè partama sè terlibat langsung dâlem operasi intelijen è bâkto perrang bân aktif è gerakan hak pilih bhâbinè' pasca-perang. polana keberanian, kepemimpinan, bân advokasi sè konsisten è bâbâna ketidakadilan ras bân gender, Harriet Tubman èkennal mènangka sala sèttong tokoh sè palèng ikonik è dâlem sejarah perlawanan Hitam è abad ke-19 Amerika Serikat.

Harriet Tubman matè è Auburn, New York, è tanggal 10 Maret 1913. Warisanna èterrossaghi è museum, situs bersejarah, bân program pendidikan sè èpèyara perjuanganna è bâbâna perbudakan bân ketidakadilan ras. Nyamana jhughân aropaaghi bâgiyân dâri memori publik Amerika, è antarana kampanye sè èterrossaghi kaangghuy èpaḍâpa'aghi è mata arghâ AS, mènangka simbol keberanian, kebebasan, bân kepemimpinan binè' è dâlem sejarah naghara.
jmpl|Harriet Tubman

 kaodi'en 
Harriet Tubman lahir è dâlem perbudakan è Dorchester County, Maryland, mènangka Araminta Ross, dâri Harriet ("Rit") Green bân Ben Ross. Orèng towana kaduwâ'na èperbudak, sanajân ramana è budhi arè olle kabebasan, è bâkto ebuna pagghun èperbudak è sabâbhân odi'na. molaè ghi' kènè', Tubman èpabhâjheng è tengnga kekerasan struktural perbudakan, è dimma pemisahan keluarga, kerrèh paksa, bân hukuman badan panèka bâgiyân dâri kaodhi'ân sabbhân arè. Bâkto ghi' ngodâ, èpon "èpalako" sareng pan-bârâmpan master bân èpaksa alako è kondisi sè kerras. Sala sèttong kadhâddhiyân sè palèng èjhârbâ'aghi è dâlem kaodhi'anna èkaolle bâkto èkaolle loka sè para' è cethagga polana èbâdâ'aghi logam sè èbuwang sareng pangawas perkebunan ka abdi laèn, sè saongghuna èkennal. Loka panèka aghâbây Tubman ngadhebbi sake' kèla' kronis, sawan, bân pemadaman è sabâbhân odi'na. Namong, pangalaman panèka jhughân madhateng visi agama sè intens, sè èarteaghi mènangka bimbingan ilahi bân bhâkal dhâddhi sumber kakowadan rohani è dâlem perjuanganna è bâbâna perbudakan.

È taon 1849, saamponna lorana matè bân ancaman sè èjhuwâl ka Lao' sè lebbi brutal, Tubman motossaghi kaangghuy lopot dâri perbudakan. Bâ'na mangkat dâri Maryland ka Philadelphia, ngalakonè parjhâlânan sè babaja, serrèng è malem arè. È dhâlem buru, èpon aghunaaghi jaringan simpatisan anti-perbudakan sè èkennal mènangka Underground Railroad, sistem rahasia bengko aman, pandhuan, bân kode komunikasi sè èsèmpen. Keberhasilan pelariannya tak membuat Tubman puas dengan kebebasan pribadi. Sabaligga, èbhu nganggep kabebasan tanpa keluargana ta' samporna. Bâ'na ngakone jhâ' sabbhân abali ka wilayah sè èperbudak, bâ'na rèsiko ètangkep, èperbudak polè, otabâ matè, tapè tekad moral bân keyakinan agamana ngalahaghi tako'an rèya.

E antarana awal taon 1850-an bân 1860, Harriet Tubman ngalakonè ra-kèra 13 misi sè bahaya abali ka naghara-naghara sè ghi' bâdâ perbudakan. È misi-misi panèka, èpon pribadi mambi ra-kèra 70 orèng sè èperbudak, tamaso' anggota keluargana dhibi', kaangghuy èbebasaghi, bân abhânto puluhan orèng laèn lèbât bimbingan bân jaringan kontakna.

Tubman aghâdhui bânnya' cara kaangghuy ta' ètangkep, akadhi kode rahasia, bengko aman sè èparcajâ, nyamar, bân ajhâlân è mosem cellep è bâkto patroli korang bânnya'. Bâ'na èkennal polana tegghâ'na bân disiplinna è dâlem misi-misina, polana kasala'an sè cè' èndâ'na bisa maancor sakabbhina kalompo'. Reputasina mènangka pandhuan sè andhâl aghâbây èpon ènyamaè "Moses" è komunitas abolisionispangakuan simbolis jhâ', menorot kesaksian kontemporer, èpon "ta' perna kaèlangan sèttong penumpang."

 Karirre 
E bâkto Perang Saudara Amerika (1861-1865), Harriet Tubman atugas è Tentara Persatuan è Carolina Selatan. Èghâbây pangalamanna è Underground Railroad bân pangataowan tentang medan, èpon abâdâh è bânnya' peran strategis mènangka perawat, koki, pramuka, bân mata-mata. Tubman alako otabâ è antarana budhu' sè ghi' bhuru èbebasaghi, abhânto rèng-orèng ghâpanèka bisa èsalamettagi sambi makompol informasi penting tentang gerakan pasukan Konfederasi. Puncak kontribusi militerna è taon 1863, bâkto èbanto rèncana bân mimpin Combahee River Raid. È dâlem operasi panèka, Tubman mambi kapal beddhil Uni lèbât ranjau darat bân saluran songay sè babaja, sè mabi pasukan sè èpadhâddhi dâri prajurit Hitam kaangghuy nyerang perkebunan Konfederasi. Serbuan panèka ngasèlaghi èbebasaghi lebbi dâri 700 orèng sè èperbudak, maancor infrastruktur ekonomi perbudakan, bân makowat posisi Uni è wilayah kasebbhut.

Keberhasilan panèka aghâbây Harriet Tubman sala sèttong bhâbinè' sè partama è dâlem sejarah Amèrika Serikat sè mimpin ekspedisi militer bersenjata, prestasi sè luar biasa è tengnga dominasi lalakè' è dunnya militer abad ke-19.

Saellana perrang, Tubman enneng è Auburn, New York, bân nerrossaghi lalakonna lèbât lalakon sosial bân aktivisme sipil. Bâ'na nolong orèng mèskèn, orèng towa, bân mantan budhu' è komunitas Afrika-Amerika, è antarana maddek panti jompo ghâbây orèng towa Hitam sè ètinggalaghi. Salaèn jârèya, Tubman aktif è dâlem gerakan hak pilih bhâbinè'an, alako è bâbâna tokoh-tokoh terkenal akadhi Susan B. Anthony bân Elizabeth Cady Stanton. È dâlem bânnya' pidato è adha'na orèng bânnya', èpon ènyataaghi jhâ' kabebasanna sè saongghuna ta' bisa èpèsah dâri kesetaraan ras bân gender.

Melalui kiprahnya dalam perang, kerja sosial, dan perjuangan hak sipil, Harriet Tubman meninggalkan warisan yang melampaui zamannya sebagai simbol keberanian, kepemimpinan perempuan, dan perlawanan terhadap penindasan struktural.

 Sombher