Roma Pewaris

Roma Pewaris otabâ Walewangko  panèka bengko aḍhât ḍaèra Minahasa, Propènsi Sulawesi Lao'. Minahasa lambâ' èkennal mènangka Tana Malesung, ḍa rasemenanjung kennengnganna orèng Portugis bân Spanyol ambu. polana tana sè subur, orèng Portugis bân Spanyol tâtarèk ka ḍâèra panèka. Samentara jârèya, rato Manado sè partama panèka toronanna orèng Spanyol, èngghi panèka Muntu Untu. Èparcajâ jhâ' orèng Minahasa ajhâr tentang bengko traḍisional ḍâri rato sè partama panèka. È bâkto pâmarenta'an rato sè partama panèka, teknologi sèderhana molaè èkennal, contona, pan-bârâmpan bhikakasna tokang molaè maso' bân èkennal sareng masyarakat. È ḍâlem bhângon fisik bengko tradisional, ḍuwâ' pang-pang pânyangghâ ta' ollè èsambhung. Ḍhâḍḍhi, bisa èyangghep jhâ’ rèng-orèng è jhâman ghâpanèka, nalèka ngala’ kaju mènangka bahan bengko tradisional, ampon aghuna’agi bhikakasna tokang.

Roma Pewaris  jhughân èghuna'aghi mènangka kennengngan panyèmpenan panen masyarakat Minahasa. Bengkona akadi bengko pangghung. Pambhângunan bengko pangghung è jhâman kona èmaksoḍ ka'angghuy ta' èserrang moso bân kèban alas. Bengko pewaris aghâḍhui 26 pang-pang sè nopang sè èghâbây ḍâri kaju è tèhel ḍhâsar bân tèhel sèttong èghâbây ḍâri kaju bân betton.

 Lègenda Orèng Minahasa 
Menorot carèta, orèng Minahasa  asalla ḍâri ḍuwâ' orèng sè ḍâteng ka Celebes lao', èngghi panèka lakè' Toar (Mata'arè) bân binè' Lumimu'ut (tana). Lumimu'ut panèka prajurit binè', èbânto' ḍâri karang, èsoccè'e è tase', èpanasaghi sareng mata'arè bân èpasubur sareng Angen Bârâ'. Minahasa sacara etimologis asalla ḍâri oca' Mina-Esa (Mina'esa) otabâ Ma'esayang sè artena ḍhâḍḍhi sèttong otabâ pasèttong, artena pangarep ka'angghuy masèttong cem-macem sub-etnis Minahasa sè aropa'aghi Tontemboan, Tombulu, Tonsea, Tolour (Tondano), Tonsa-wang, Ponosakan, Pasan bân Bantik. Nyama “Minahasa” ḍhibi’ bhuru èghuna’aghi samarèna. “Minahasa” umumna artena “ampon ḍhâḍḍhi sèttong”. bengko traḍisional Minahasa èkennal polana bhângon arsitektur bân konstruksi sè khas. Bengko-bengko panèka ampon èkembhângaghi ḍâri bâkto ka bâkto.

 Sombher