Dinasti Han

Dinasti Han (206 SM – 220 M) panèka dinasti kekaisaran Cina sè cè' pangarona, landhu'na jhâjhârbâ'ân bân kabudâjâ'an Cina, èbâgi dâddhi Han Bârâ' bân Tèmor, èpadhâddhi sareng Liu Bang, ècapa'aghi puncakna è bâbâna Kaisar Wu (Wudi) kalabân èpabhâjheng wilayah, èpabhâjheng Jalan Sutra, bân èadopsi Konfusia mènangka naghara ideologi, bân jhughân dhâddhi jaman kamajuan sè rajeh è dâlem elmo, tèknologi (akadhih aghâbây kertas), bân administrasi pamarèntah, sabellunna robbhu polana konflik dâlem bân ekonomi.

Kaisar ngadeg è puncak masyarakat Han. Salerana bhunten namong marenta Dinasti Han namong jhughân abâgi kakobâsa'an sareng bangsawan Cina bân menteri-menteri sè èpilih, bânnya' dâri rèng-orèng sè èdidik. Kekaisaran Han èbâgi dâ' wilayah-wilayah sè èkendâliaghi langsung sareng pamarèntah pusat (èsebbhut komandan) bân sajumlah karajaan semi-otonom. Karajaan-karajaan panèka on-laon èlang kamardika'anna sè ghi' bâdâ, khusussa saamponna Pemberontakan Karajaan Pettong. Samentara jârèya, dâri jaman pamarenta'anna Kaisar Wu (r. 141–87 SM), pamarèntah Cina resmi ngajhâri Konfusianisme mènangka ideologi pendidikan bân politik, èkombinasiaghi kalabân kosmologi sarjana akadhi Dong Zhongshu. Kabijakan panèka èterrossaghi kantos ronto'na Dinasti Qing è taon 1911 M.

Dinasti Han ngaolle kama'moran ekonomi bân pertumbuhan ekonomi moneter sè cè' ceppètta sè èkennalaghi è bâkto dinasti Zhou (c. 1050–256 SM). Koin sè èterbitaghi sareng pamarèntah pusat è taon 119 SM pagghun aropaaghi koin standar Cina kantos dinasti Tang (c. 618–907 M). Kaangghuy mabiayai perrang bân pemukiman è wilayah perbatasan sè anyar ètaklukkan, pamarèntah Han nasionalisasi industri ghâram bân bessè è taon 117 SM, tapè monopoli pamarèntah panèka èpaèlang è bâkto dinasti Han Tèmor. Dinasti Han jhughân ngajhâri kamajuan sè signifikan è dâlem elmo bân tèknologi. Contona, aghâbây kertas, aghâdhui kemudi è kapal, aghâdhui angka negatif è matematika, bân penemuan peta relief, bola armillary sè èghâbây hidrolik kaangghuy tujuan astronomi, bân seismometer bandul terbalik, sè bisa èghunaaghi kaangghuy nemmoaghi gempa bumi èbâdâ'aghi arah mata angin.

 Sombher