Bhâsa Gorontalo

Bhâsa Gorontalo iyâ arèya sala sèttong bhâsa ḍaèra è Inḍonèsia sè èkoca'aghi sareng orèng Gorontalo . Bhâsa Gorontalo èsebbhut è Sabbhân Jazirah Sulawesi Lao', hosossa è Propinsi Gorontalo, bân jhughân è Propinsi Sulawesi Lao' bân Sulawesi Tengnga . Jumla panotor bhâsa Gorontalo èkèra'aghi lebbi ḍâri 1.000.000 orèng è taon 2015. Èbâḍâ'aghi ḍâri data panèka soko Gorontalo bân bhâsa Gorontalo panèka soko sè palèng bânnya' pandhudhu'na bân panotor bhâsa ḍaèra ﻿è Semenanjung Sulawesi Lao' bân Teluk Tomini . È polo Sulawesi dhibi', bhâsa Gorontalo (soko Gorontalo) panèka bhâsa ḍaèra kalabân populasi bân bânnya'na orèng sè aghuna'aghi nomer tello' salastarèna bhâsa Bugis ( Soko Bugis ) bân bhâsa Makassar ( Soko Makassar ).

 Pangalompoghân 
Bhâsa Gorontalo tamaso' ḍâlem kalompo' bhâsa Gorontalo, sè tamaso' ḍâ' bâgiyân bhâsa Gorontalo-Mongondow, cabang ḍâri bâgiyân bhâsa Malaju-Polinesia, cabang ḍâri golongan bhâsa Austronesia. Bhâsa-bhâsa sè èkabâḍâ sareng bhâsa Gorontalo èngghi panèka bhâsa Suwawa, bhâsa Bolango, bhâsa Buol, bhâsa Bintauna, bhâsa Kaidipang, bân bhâsa Lolak .

 Bâbâtek 
Bhâsa Gorontalo anḍi' cèrè sè unik bân akaton ghâmpang èajhâri. Ḍuwâ' karakteristik poko' ḍâri bhâsa ḍaèra panèka èngghi panèka kamaceman ḍialèk bân horop ahèr sè khas ḍâri bhân-sabbhân oca'.

 Ḍialèk 
Bhâsa Gorontalo èbâgi dhâḍdhi pan-bârâmpan ḍialèk, adhâsar lokasi geografisna

 Ḍialèk Gorontalo Tèmor,
 Ḍialèk Kotta Gorontalo,
 Ḍialèk Limboto,
 Ḍialèk Tilamuta,
 Ḍialèk Suwawa, bân
 Ḍialèk Gorontalo Bârâ'.

 Pangaro Pangoca'an Bhâsa Inḍonèsia 
Saterrossa pangarona bhâsa Gorontalo cè' kowatta èrassa’aghi è ḍâlem sebbut bhân-sabbhân oca’ ḍâlem bhâsa Inḍonèsia. Pan-bârâmpan oca' bhâsa Inḍonèsia sè aghuna'aghi aksara "E" otomatis aoba dhâḍdhi aksara "O," contona, Bolajar (ka'angguy ajhâr), Posawat (ka'angguy kapal), Moncuci (ka'angguy nyassa), bân Mongapa (ka'angguy aponapa). Pangaro sebbhudhân è bhâsa Inḍonèsia ka’dinto ampon kalonta menangka bâgiyân ḍâri cèrè-cèrè bhâsa Malaju Gorontalo.

 Karjâ sastra 
Orèng Gorontalo la semma' kalabân cem-macemma karjâ sastra, hosossa sastra lèsan, sè ampon èpabânnya'aghi ḍâri toron ka toron. Pan-saponapan karjâ sastra lèsan sè ghi’ bisa èpangghi’i è ḍâlem kaoḍi’ân sabbhân arè Gorontalo èngghi panèka:

 Tanggomo (Poisi narasi tor ta’ ètalè'è bhâris-bhâris sè aèssè informasi parkara kadhâḍdhiyân nyata otaba carèta rakyat se saongghuna kadhâḍdhiyân)
 Tuja’i (Poisi sè asajhâ' sè aghandhu’ pojiyân, nasèhat aghâma bân pangajhârân aḍâ’)
 Leningo (Poisi se aghândhu’ parebhâsân, ca’-oca’ bijaksana otabâ ongkapan sè bisa èpadhâḍdhi pandhuman ka'angguy kaoḍi’ân)
 Lumadu (poisi sè èkadhâddhiyân 1 otabâ 2 okara sè aghânḍhu' prinsip-prinsip kaoḍi'ân bân akhlak Soko Gorontalo)
 Taleningo (Poisi sè aghânḍhu' nasèhat parkara patè, karèmbi'ân, bân parsiapan ghâbây kaoḍi'ân ahèrat)
 Tinilo ( Gorontalo panton se aèssè pojhiyân, hiburan, ḍu’a, sajhârâ, tor serroan kabhâghusân)

Tantangan sè palèng bhâghus sè èadhebbi bânnya' macem sastra lèsan è Gorontalo panèka aberri' kakowadhân ghâbây generasi ngoḍâ ka'angghuy ajâgâ warisan sastra bân bhudhâjâ loor, sè samangkèn èrosak sareng parkembhângan modern. Sala sèttong tantangan sè palèng bhâghus ḍâlem ajâgâ sastra lèsan Gorontalo sè acem-macem panèka kapasitas aktivis sastra lèsan Gorontalo sè tabâtes, sè karjâ-karjâna namong èatoraghi bân èapal sareng praktisi, toko, bân para seppo lokal. Hal ka'dinto ampon ngasèlaghi naska-naska tolèsan sastra lèsan Gorontalo sè langka.

 Sombher