Antarktika

jmpl|ka'dinto nylèra'aghi petta topografi Antarktika sa'ampon mefilter lamènan ès jhughân lastarèna mua saghârâ ngongghâ. petta ka'dinto ngaonèngè napa lerress Antarktika mumkin katon ènga' 35 juta taon dhimin, nalika Bhumi agghi' pèndhânan anga' minangka nyaèbhi padhâparan lamènan skala ghâbbháng ès neng Antarktika.

Antarktika iyâ arèya bennua sè bintèpi Kutob lao' neng Bhumi, magghis sadhâjâna aklèta' neng longker Antarktik tor èka'èdhâr Samuddra Pasifik, Samuddra Atlantik, jhughân Samuddra Hindia. Kalabân tèghâr 14.0 juta km2 (5.4 juta sq mi), Antarktika aropa bennua sè legghâna kapèng lèma' slastarè Èurasia, Afrika, Amèrika Dâjâ, tor Amèrika Lao'. Ka'angghuy pangrèna'an, Antarktika para' du lèpet bibârâ Australia. Bitara 98% Antarktika èsapo' ès sè minimum kandhâl krèna sirkana 1,9 km, sanèskara tèngghâng aslambher nangèng panta jhrâjâh nugghâ Jazira Antarktika.

Antarktika ngaghungi kalemkem anondhâ'ân tor suhu lombrâ sè amandhâpân neng pandhalien wa-bennua, bhinarèn bennua bân angèn sè anyanta'an, bennua sè anyafsahan, tor aghâdhui èlevasi anèngghiân neng sanèrbhâ bennua sè èksis. Antarktika èsandhângi minangka gurun, kalabân nèmbhârâ sè among 200 mm (8 inci) neng salanjhâng pasèsèr, katon anyakuni'ân neng panta dâlâmanna. kennengan palèng nylessep neng bhumi panèka bidang râjâna kakemmol ès salanjhâng taon nugghâ -89 °C (-129 °F). Populasi-na palèng nyeppè jhâuh neng andhâppâ bennua laènna (kapprana èbirasah para palessè tor èlmuwan sè abâtâs sakian bâkto bisaos) ambhissa 1000 kantos 5000 aron. among organisme sè kèngèng odi' tor ngalakoni adaptasi neng celleppa suhu ka'dinto pondhuân slèsèr fungi, alga, bakteri, protista, tombuwân, samanca ya'ni hèwan sakadhi penguin, nematoda, pukmah. Vegetasi sè amumkinè ghun tundra bisaos.

Legenda sarâng spekulasi taghâut sabuwâh bennua ènyamai Terra Australis ("Tèngghângan neng jhâlâu'''") pon angelansèngan sajjhâk zeman kona, panemmowan asolongan kapprana èpèyarsaè kateddhiyân natkala 1820 tor palèng solongga landing talajhâng taon 1821. Nangèng, bhuru  katon ècha'èpon petta sè èkangghit Laksamana Piri Reis (1513) nyaèt'aghi sa bennua lao' sè èkayakin minangka pasèsèr Antarktika.

Antarktika lerressa arobâ zona bèbas, sanajjân kadhik semangkèn ghi' angghâl' sasanapa naghârâ neng dhunnya panèka sè ngajhu'aghi klaim kapangaghungan wilayah neng bennua Antarktika ghânika.

 Etimologi 

Sambhâtân Antarktika èngghi ka'dinto romanisasi okara majemu' pènangkan bhâsa Yunani ἀνταρκτική (antarktiké) otabâ ἀνταρκτικός (antarktikos) apèyarsa sè "alabânan sarâng Arktik", "alabânan sarâng Dâjâ".

Samanca ghânika nyama Antarktika jhughân ngaroju' dâ' kennengan laèn sakadhi koloni Prancis sè èprakarsa'aghi neng Brazil nalèka abad kapèng-16 èyalèn "France Antarctique" jhughân.

Pangangghuyân halè resmi tar'awwâl panyama'anna "Antarktika" minangka nyama bennua neng taon 1890 èghâut'aghi sarâng kartografer pènangkan Skotlandia, John George Bartholomew.

Dhilân taon 2017, Bhâsa Inḍonèsia ngaghâm èjâ'ân "Antarktika" minangka ishtilah resmina. dhiminna, "Bahasa Indonesia"'' mabi èjâ'ân "Antartika".
Album

Mastaka