Emmas

Emmas èngghi panèka unsur kimia kalabân tândhâ Au (dâri bhâsa Latin aurum, artèna "emmas") bân nomer atom 79. È dâlem bhento' sè moron emmas aghâdhui warna konèng orèn sè tera' bân aghâdhui sèpat-sèpat  atos, alos, lentor, bân olet. Ḍâri olo (persepèktif) kimia, emmas tamaso' dâ' golongan logam transisi, khusussa golongan 11, bân èklasifikasiaghi mènangka logam moljâ. Emmas panèka sala sèttong unsur kimia sè palèng ta' rèaktif, bâdâ èpangkat kaduwâ' palèng bâbâ è ḍâlem dhèrèt rèaktivitas, bân pagghun atos è bâbâna ḍâlem kabâdhâ’ân standar.

Emmas umumma ètemmoè dḍâlem bhângon unsur bhibâs, serrèng ḍâlem bhângon ghempalan otabâ bhighi è dâlem bato, jâlen, bân enḍapan aluvial. Emmas abhânto rèntengngan larotan atos kalabân unsur pèrak, sacara alami acampor sareng logam laèn akadhi tembhâgâ bân paladium, bân ètemmoè ḍâlem inklusi minèral akadhi pirit. Langkong rangrang polè, emmas ètemmoè è minèral mènangka senyawa, biasana kalabân telurium, sè èkennal mènangka emmas telurida. 

Emmas kowat dâ' sabâgiyân bânnya' asam, sanajjân loto è aèng rajhâ aqua regia (camporan asam nitrat bân klorida), sè abhânto anion tetrakloroaurat sè loro. Coma Asam nitrat malolo sè ta' bisa maloro emmas, namong bisa aloro pèrak bân logam dhâsar, saèngghâ sèpat panèka ampon abit èghunaaghi ka'angghuy maberse emmas bân amastèaghi bâdhâna è dâlem zat logam, sè sampè' bâdâ oca' 'uji asam'. Emmas loro è dâlem loroan alkali sianida, sè èghunaaghi è ghâlliyan bân palapisan. Emmas jhughân loro è ḍâlem merkuri, sè abhânto paduan amalgam, bân polana emmas coma abâdâhaghi zat sè ampon loro, panèka bhunten rèaksi kimia.

Unsur sè rèlatif langka,  Emmas panèka logam sè larang sè ampon èghunaaghi ka'angghuy aghâbây koin, perrriasan, bân seni laènna è sabâbbhân  sajhârâ sè ècatat. 

Referensi