Muammar Khadafi

Muammar Muhammad Abu Minyar Khaddafi otabâ Gaddafi (bhâsa Arab: معمر القذافي‎, translit. Muʿammar al-Qaḏḏāfī) panèka sala sèttong revolusioner bân politisi Libya. Gaddafi marènta Libya mènangka Kepala Revolusioner Republik Arab Libya ḍâri taon 1969 kantos 1977, bân saterrossa mènangka "Pamèmpèn bân Pandhuan Revolusi" ḍâri Jamahiriya Arab Libya ḍâri taon 1977 kantos 2011. Gaddafi ḍâ'-aḍâ'na juara nasionalisme bân sosialisme Arab, namong saterrossa noro' ideologina dhibi' sè èsebbhut Theory Internasional Katello'.

Lahèr è Surt è bâkto pendudukan Italia ḍâri keluarga Badui sè mèskèn, Gaddafi narèma nasionalisme Arab bâkto ghi' ajhâr è Sebha, bân saterrossa maso' ka Akademi Militer Karajaan è Benghazi. Bâkto atugas è militer, Gaddafi maddhek kalompo' revolusioner sè makalowar Rato Idris è bâkto kudeta Libya taon 1969. Saellana marènta, Gaddafi ngobâ Libya dhâddhi republik sè èator sareng Dewan Komando Revolusi. Gaddafi marènta kalabân dekrit, ngojuk orèng Italia, bân notop pangkalan militer Barat. Salèrana jhughân makowat hubunganna sareng pamarènta nasionalis Arab, khusussa pamarènta Gamal Abdel Nasser è Mesir. Gaddafi jhughân nganjuraghi penyatuan Arab, namong usaha panèka ta' ahasèl. Gaddafi jhughân modernis Islam sè aghâdhui hokom syariah bân nolongè "sosialisme Islam." Gaddafi nasionalisasi industri mènnya' bân aghunaaghi ontongnga kaangghuy makowat militer, abiayaè kelompok-kelompok revolusioner è lowar naghârâ, bân alaksanaaghi program sosial sè ètekankan è perumahan, kasèhadhân, bân pendidighân. È taon 1973, èpon molaè "Revolusi Rakyat" kalabân abhânto Kongres Dasar Rakyat, sè ngajhâri dhibi'na mènangka demokrasi langsung, namong pagghun ngator proses pangambilan kapotosan poko'. è taon sè paḍâ, èpon molaè aghâbây Teori Internasional Katello', sè èterbitaghi è Buku Hijau.

 Kaoḍiân awwâl 

 Masa kènè': 1942/1943–1950 
Muammar Gaddafi lahèr è tènḍâ è semma'na Qasr Abu Hadi, sèttong kennengngan è lowar kotta Surt è wilayah gurun Tripolitania, Libya bârâ'. Kalowargana tamaso' ḍâ' kalompo' suku sè cè' ènḍâ'na sè èsebbhut Qadhadhfa, sè panèka orèng Berber kalabân budaya Arab. Èbhuna anyama Aisyah (sèdhâ taon 1978), bân ramana, Muhammad Abdul Salam bin Hamed bin Mohammad, èkennal mènangka Abu Meniar (sèdhâ taon 1985) bân ollè panghasèlan sè sakonè' mènangka pangowan embi' bân onta. Orèng Badawi sè oḍi' nomaden ta' bisa maca bân ta' nyèmpen akte kalahèran. Saèngghâ, tangghâl lahèr Gaddafi sè teppa' ta' èkataoè, kalabân sumber-sumber sè èkutip taon 1942 otabâ musim semi 1943, sanajjân para pangarang biografi Gaddafi David Blundy bân Andrew Lycett nyaranaghhi jhâ' Gaddafi lahèr sabellunna taon 1940. Gaddafi panèka ana' lalakè' sè ghi' oḍi' è ḍâlem kalowargana, bân anḍi' tello' alè' binè' sè lebbi towa. Latar bhâsa budaya Badui panèka bhâkal mapangaro ḍâ' gaya oḍi'na Gaddafi è salanjangnga oḍi'na; orèng jârèya lebbi senneng ka saghârâ beddhi ètèmbhâng kottha bân bâkal èntar ka jâḍiyâ kaangguy aḍua'.