Roma adhât Banua Tada

Banua taḍa panèka roma adhât sè asalla dâri Propinsi Sulawesi Tèmor Lao'. Banua taḍa panèka kennengnganna suku Wolio, otabâ orèng Butones, è Polo Buton. Oca' "banua" è bhâsa lokal artèna "roma," è bâkto "taḍa" artena "siku," dâddhi "banua taḍa" bisa èarteaghi mènangka "roma siku." hal ka'ḍinto polana struktur rangka gheddhung panèka aropa'aghi bhâdhân sè èghâdhui siku-siku. Keunighânna roma panèka bâḍâ è ḍâlem rancangan, struktur, bân fungsina, sè anḍi' nilai-nilai filosofis.Rumah Adat Provinsi Sulawesi Tenggara (Banua Tada)". pewartanusantara. Diakses tanggal 22 Maret 2019. Keunighân laènna ḍâri romana Banua taḍa panèka strukturna akadhi pangghung, namong taḍâ' sèttong paku sè èghunaaghi è ḍâlem konstruksina.Banua Tada". situsbudaya. Diakses tanggal 09 April 2019

 Macemma 
èdhâsaragghi ḍâri status sosial sè ngennengè, struktur roma Banua taḍa èbâgi dhâddhi tello' macem: Kamali, Banua taḍa Tare Pata Pale, bân Banua taḍa Tare Talu Pale. Kamali, sè èkennal jhughân mènangka "malige," artèna "karaton," bân panèka kennengnganna rato otabâ sultan bân kalowargana. okoranna Lebbi rajeh ḍâri jenis Banua taḍa laènna, andi' empa' lantai, bân ata'na ḍuwâ' tingkat. Banua taḍa tare pata pale artena “roma sèkot empa’ pèlar” èngghi panèka roma kennengnganna pongghâbâ otaba pegawai karaton. Biasana roma adhât macem panèka andi' empa' tongghâk, andi' ata' sè tingat, bân jhughân anḍi' ḍuwâ' canḍèla è kacer bân kangan roma. salaèn ghâpanèka, banua taḍa tare talu pale otabâ èsebbhut jhughân "roma tello' pèlar" panèka roma kennengnganna orèng biyasa. Jenis roma adhât panèka bâḍâ tello' tonggak bân ata'na simetris. Bahan-bahan otama ka'angghuy aghâbây panèka papan kaju, perrèng bân rotan, kalabân bhân-sabbhân kamar anḍi' sèttong canḍèla è paddhu kacèr otabâ kanganna roma.

 Bangunan 
Bâng-sèbâng macem roma Banua taḍa aghâdhui bahan sè para' padâ''â, sami neng è bâgiyân lantai, gheddhung, tonggâk bân ata'. pèlar-pèlar kasebbhut èbangun ka'angghuy tello' macem, èngghi panèka tiang otama è tengnga, tiang penyangghâ bân tiang tambâ'ân. Kabbhi to-bâto aghâdhui kaju sè èpasang è attas ponḍasi bâto. Lantai romana Banua taḍa èkaghâbây ḍâri kaju jhâtè sè èkaghâbay ngangghuy tèknik pangunci. kaju jâriya esambhung ta’ ngangguy pako, sanaossâ jhughân dhung-gheddhungnga. Ata' èkaghâbây dâri dâun rumbia bân ata' hipa-hipa.[4]

roma Banua taḍa bâdâ empa' lantai, bhân-sabbhânna èkaghâbay ḍâri pan-bârâmpan kamar. Lantai settong bâḍâ pètto' kamar. Bâng-sèbâng kamar anḍi' kaghuna'an sè bhidhâ. Duwâ' kamar èkaghâbay kennengngan siḍang ghâbây angghuta Haḍhât Karaja'an Buton mènangka kennengngan ghâbây nemmonè tamoy. Tello’ kamar laènna ekaghâbây kamar tamoy, kamar teḍung na’-kana’ se la akabin, ban kennengan ngakan Sultan. Ḍuwâ' kamar karèna panèka kamar tèḍung ka'angghuy ana' lake' sè la towa. Lantai ḍuwâ' èbâgi dhâddhi 14 kamar. Kabbhi kamar èghunaaghi ka'angghuy kagiadhân, è antarana gudâng panyempenan, aula, kantor, bân salaènna. Lantai tello' namong bâḍâ sèttong kamar rajeh, sè èghuna'aghi ka'angghuy santai bân jhughân eghuna'aghi ka'angghuy aula. Bhâgiyân sè palèng attas è lantai empa' èghuna'aghi mènangka kennengngan pajhemmoran.[2]

 Sombher