Asam ribonukleat

Asam ribonukleat (bhâsa Inggris, èrèngkes RNA) panèka molekul polimer sè anḍi' peran ḍâlem bânnya' biologis ḍâlem mengkode, dekode, regulasi, bân ekspresi gen. RNA bân DNA panèka asam nukleat, bân abhâreng kalabân protein bân karbohidrat, panèka aropa'aghi empa' makromolekul otama sè parlo ḍâ' kabbhi bhângon kaoḍi'ân sè èkataowè. akadhi DNA, RNA èrakit mènangka rantai nukleotida, namong bânnè akadhi DNA, RNA lebbi segghut ètemmoè è alam mènangka sèttong untai sè atampè ka abâ' dhibi'na, bânnè untai ganda sè sang-pasangan. Organisme seluler aghuna'aghi RNA Duta (bhâsa Inggris) ka'angghuy maḍâpa' informasi genetik (aghuna'aghi horop G, U, A, bân C ka'angghuy noddhuwâghi basa nitrogen guanin, uracil, adenine, bân sitosin (bhâsa Inggris: cytosine)) sè ngara'aghi sintesis protein tatanto. Bânnya' virus sè mengkode informasi genetikka ngangghuy genom RNA.

Pan-bârâmpan molekul RNA sè abâgiyâghi peran aktif è ḍâlem sel kalabân cara katalisis reaksi biologis, ngontrol ekspresi gen, otabâ ngarassa'aghi bân akomunikasiaghi tangghebbhân ḍâ' sinyal seluler. Sala sèttong proses aktif panèka sintesis protein, fungsi universal è ka'ḍimma molekul mRNA ngator perakètan protein ḍâ'ribosom. Proses panèka aghuna'aghi molekul RNA transfer (bhâsa Inggris: transfer RNA, tRNA) ka'angghuy abherri' asam amino ka ribosom, è ka'ḍimma RNA ribosomal (bhâsa Inggris: ribosomal RNA, rRNA) saterrossa nyambhungaghi asam amino ka'angghuy abhângon protein.

 Sosonan 
Struktur dhâsar RNA akadhi DNA. RNA panèka polimer sè èpadhâddhi ḍâri sajumla nukleotida. Bâng-sèbâng nukleotida anḍi' sèttong gugus fosfat, sèttong gugus pentosa, bân sèttong gugus basa nitrogen (basa N). Polimer panèka asoson ḍâri kaè'an sè alang-selling antarana gugus fodfat ḍâri sèttong nukleotida kalabân gugus pentosa ḍâri nukleotida laènna.

 Jennis 
RNA sè ngèbâ pessan (messenger RNA/mRNA) panèka jennis RNA sè nerrossaghi informasi genetik ḍâri DNA ka ribosom, è ka'ḍimma sintesis protein (tarjemma'an) kadhḍdhiyân è sitoplasma sel. Orotan pengkodean mRNA nantowaghi orotan spesifik asam amino è ḍâlem protein sè èhasèllaghi. Namong, sabâgiyân bânnya' RNA, ra-kèra 97% è eukariota, ta' akode protein.

RNA sè ta' akode protein (RNA non-kode otabâ ncRNA) panèka bisa asalla ḍâri gen sè bhidhâ (gen RNA) otabâ ḍâri intron mRNA. RNA non-kode sè palèng kalonta panèka RNA transfer (tRNA) bân RNA ribosom (rRNA), sè kaḍuwâna aghâdhui peran penting ḍâlem proses tarjemma'an. Salaèn ghânèka, bânnya' ncRNA sè terlibat ḍâlem pangatoran gen, pangola'an RNA, bân fungsi seluler laènna. Bâḍâ RNA, sè èkennal mènangka ribozim, bisa makatalisasi reaksi kimia, akadhi mamotong bân agâbung molekul RNA laènna otabâ afasilitasè pambhângonan peptida ḍâlem ribosom.

 Sombher