Trigonomètri

Trigonomètri èngghi panèka sèttong carâng matematika sè ajhâr parkara hubungân sè alipudhi lanjhâng bân sudot saghitellu' (segitiga). Bidhâng panèka moncol è masa Helenistik è abad kapèng-3 SM dâri pangghuna'an geometri ka'angghuy ajhâr astronomi.

Trigonometri ghâmpang èkaètaghi dhalem bidhâng saghitellu' sèko-sèko (kalabân hasèl jumla rajâ kaduwâ' sudot lancèp padhâ sarèng rajâ sudot sèko-sèko). Peranan kaghâbây salaèn saghitellu' sèko-sèko jhughân bâdâ. Amarghâ saghitellu' sè benni sèko-sèko bisa èbâghi dhâddhi duwâ' saghitellu' sèko-sèko, bânnya' masalah sè bisa èyatase kalabân ètongan saghitellu' sèko-sèko. Amarghâ gâpanèka, sabâgiyân rajâ pangghuna'an trigonometri ahubungân sarèng saghitellu' sèko-sèko.

Sèttong pangacubâliyan kaghâbây spherical trigonometry, èngghi panèka pangajhârân trigonometri dhalem sphere otabâ parmuka'an dâri curvature rèlatif positif dhalem elips geometri (bâgiyân sè aperran dhalem nemmo astronomi bân navigasi). Trigonometri dhalem curvature negatif aropa'aghi bâgiyân dâri geometri hiperbola. Manabi sala sèttong sudot $90^\circ$ bân sudot laènna èkaonèngè, kalabân sapanèka sudot katello bisa ètemmo, amarghâ tello' sudot saghitellu' manabi èjumlahaghi dhâddhi 180 dherâjât. Amarghâ gâpanèka duwâ' sudot (sè korang dâri 90 dherâjât) manabi èjumlahaghi dhâddhi $90^\circ$: panèka sudot komplementer.

Bâdâ bânnya' aplikasi trigonometri. Otamana èngghi panèka tèknik triangulasi sè èghuna'aghi dhalem astronomi ka'angghuy ngètong jârâ' ka bintang-bintang palèng semma', dhalem geografi ka'angghuy ngètong antara tèttèk tartanto, bân dhalem sistem navigasi satelit.

Bidhâng laènna sè aghuna'aghi trigonometri tamaso' astronomi (bân tamaso' navigasi, è tasè', udara, bân angkasa), teori musik, akustik, optik, analisis pasar finansial, èlektronik, teori probabilitas, statistika, biologi, pancitra'an mèdis (CAT scan bân ultrasound), farmasi, kimia, teori angka (bân tamaso' kriptologi), seismologi, meteorologi, oseanografi, man-gaman carâng dhalem èlmo fisika, survèi darat bân geodesi, arsitektur, fonetika, èkonomi, tèknik listrik, tèknik mekanik, tèknik sipil, grafik komputer, kartografi, kristalografi.

 Sombher