Tambâ'ân

Tambâ'ân segghut ètandhâi kalabân tandhâ plus "+", èngghi panèka sala sèttong dâri empa' operasi aritmetika dhasar. Panamba'an aropa'aghi atambâna sakompolan bilangan otabâ lebbi dhâddhi sèttong bilangan sè èsebbhut jumlana. Misalla è ghâmbhâr è sampèng, bâdâ tello' apel è sisi kèba bân duwâ' apel è sisi kanan, aghâbây jumla lèma' apel. Dhalem simbol matematika, panèka èlambângaghi "3 + 2 = 5", èsebbhut "3 ètambâ 2 padhâ sarèng 5".

Salaèn ka'angghuy ngètong jumlana bhârâng, panamba'an bisa èdefinisiaghi bân èghuna'aghi ka'angghuy ngètong objèk abstrak aropa bilangan, è antarana bilangan bulat, bilangan real, bân bilangan komplèks. Dhalem carâng matematika laènna sè èsebbhut aljabar, panamba'an bisa èghuna'aghi kaghâbây objèk-objèk abstrak laènna akadhi vèktor bân matriks.

Panamba'an aghâdhuwân pan-bârâmpan sèfat penting. Panamba'an asèfat komutatif, sè artèna orodan bilangan sè ètambâ'aghi ta' ngarowe (ta' apengaruh), bân asèfat asosiatif, sè artèna manabi bâdâ pan-bârâmpan operasi panamba'an maka orodan panamba'an sè èlakonè sabellunna ta' ngarowe. Nambâ 0 ta' ngobâ bilangan sè ètambâ. Panamba'an jhughân aghâdhuwân aturan-aturan sè akait sarèng operasi pangorangngan bân parkaliyan.

 Kamampoan Ghibâ'ân 
Studi parkembangan matematika sè èmolaè sakètar taon 1980-an ampon amanfaattaghi fènomèna pambiyasa'an: baji' anèngghu lebbi lami dâ' kabâdâ'ân sè ta' èsangka. Parcoba'an gâpanèka èmolaè sarèng Karen Wynn è taon 1992 sè alibâttaghi bonéka Mickey Mouse sè èmaènaghi è budina lajâr anonjhu'aghi jhâ' baji' sè aomor lèma' bulan 'ngarep' 1 + 1 dhâddhi 2, bân baji'-baji' gâpanèka raddhin takèjhung nalèka kabâdâ'ân fisik katèngal asirat jhâ' 1 + 1 anillaè 1 otabâ 3. Panemmoan panèka ampon èkoko'aghi sarèng man-gaman laboratorium kalabân aghuna'aghi mètodologi sè bèdâ. Èkspèrimèn taon 1992 laènna sarèng na'-kana' (balita) sè lebbi towa, antara 18 bân 35 bulan, amanfaattaghi parkembangan kontrol motorik na'-kana' gâpanèka kalabân mamongkèn (mabisa) ngala' bal ping-pong dâri koṭak; sè palèng ngodâ arèspon kalabân saè kaghâbây jumla kènnè', manabi subjèk sè lebbi towa mampo ngètong jumla kantos 5.

Malah pan-bârâmpan hèbân benni manossa anonjhu'aghi kamampoan tabâtes ka'angghuy nambâ, otamana primata. Dhalem parcoba'an taon 1995 sè nèro hasèl Wynn taon 1992 (namong aghuna'aghi terrot/terong minangka panggântèna bonéka), monyèt rhesus bân tamarin acèthak kapas aghâdhuwân kalakoan sè mèrip sarèng baji' manossa. Lebbi dramatis, saampona èajhâri artè dâri angka Arab 0 kantos 4, sèttong simpanse bisa ngètong jumla duwâ' angka tanpa latèyan lebbi lanjut. Anyar-anyar panèka, Ghâjhâ Asia ampon andèmonstrasiaghi kamampoan alakonè aritmetika dhasar.

 Sombher