Bhâsa Muna

Bhâsa Muna panèka bhâsa Austronesia sè èghuna'aghi è Polo Muna bân bârâ' lao' Polo Buton è Sulawesi Tèmor Lao' . Muna èḍokumentasiaghi kalabân bâccè'; karjhâ akademik tentang Muna è bhâsa Ènggris tamaso' refrènsi tata bhâsa bân kamos sareng ahlè bhâsa René van den Berg (1989, 1996). Bhâsa arèya tamaso' sala sèttong bhâsa ﬁhâsa ḍaèra sè èancem pona, kalabân bânnya'na orèng sè aghuna'aghi sabbhân taon korang.

 Pangalompoghân 
Bhâsa Muna tamaso' ḍâ' bâgiyân bhâsa Muna–Buton, sè aropa'aghi bâgiyân ḍâri kalompo' Celebic ḍâri kalowarghâ bhâsa Austronesia.  È ḍâlem kalompo' Muna–Buton, bhâsa Muna panèka angghuta sè palèng bhâghus dâri sub-bâgiyân Munic, sè jhughân tamaso' bhâsa sè lebbi keni', akadhi Pancana, Kioko, Liabuku, Kaimbulawa, bân Busoa.

 Ḍialèk 
Burhanuddin (1979) nyata'aghi bhâsa Muna bâḍâ lqma' loghât sè èbâgi dhâḍdhi pan-bârâmpan loghât.

 Vokal 
Fonem vokal ḍâlem bhâsa Muna bâḍâ lèma’: /a/, /i/, /u/, /e/, /o/.  Vokal-vokal panèka bisa akompolaghi ka'angguy abhângon rontonganna sowara kalabân ḍuwâ' otabâ tello' vokal. Rangkaian vokal kalabân ḍuwâ' sowara sè paḍâ èwujudhâghi mènangka vokal lanjhâng, contona è ḍâlem oca' tuu [tu:] 'to'ot'. È ḍâlem sèri tello’ vokal, stop glottal non-fonemik bisa èmaso’aghi salastarèna vokal sè partama, contona è ḍâlem oca’ nokoue [noko(ʔ)ue] 'orèng rowa urat'.

 Struktur Soko Oca' 
Akadhi bânnya' bhâsa Sulawesi laènna, Muna namong anḍi' soko oca' tabukka' pola CV (konsonan-vokal) bân V (vokal namong), akadhi sè bisa èkaton ḍâlem kaindea /ka.i.ⁿde.a/ 'plantation', padamalala /pa.da.ma.la.la/ 'serai', akumaudie. 'Kaulâ bhâkal nyassa [bhârang-bhârang rèya] kalabân ghâpanèka'. Oca’ sè è ènjhâm ḍâri Bhâsa Malaju/Inḍonèsia bân bhâsa laènna ﬁbhâkal èadaptasi dhâḍdhi bhângon soko oca' Muna: karadhaa /karad̪aa/ ḍâri oca’ Malaju/Inḍonèsia “karjâ”, kantori /kaⁿtori/ < “kantor” (ḍâri bhâsa Bâlândhâ kantoor ), wakutuu /wakutuu/ < “bâsa Arab waqt ).

 Tata Bhâsa 

 Verb 
Bhâsa bhâsa Muna ngalami infleksi èbâḍâ'aghi ḍâri mode gramatikal bân persona subjek bân objek. Persona ètandhâi kalabân cara nominatif-akusatif : awwâl patangdhâ orèng ètandhâi subjek ḍâri oca' lako transitif bân intransitif, è bâkto ahèrra patangdhâ orèng ètandhâi objek langsong bân ta' langsong ḍâri oca' lako. Bâḍâ tello' kellas oca' lako, sè bhân-sabbhânna anḍi' bhângon awwâlân patangdhâ pribadi sè sakoni' bhân-sabbhân. Kelas-kelas oca' lako panèka ènyamaè èbâḍâ'aghi ḍâri bhângon awwâl patandhâ orèng partama.

Oca' lako intransitif omomma ngangghuy awâlân kelas a- otabâ ao- . Omomma, oca' lako kelas a- panèka oca' lako intransitif dinamis, è bâkto oca' lako kelas ao- panèka oca' lako intransitif statif. Kajhâba è pan-bârâmpan kasos, oca' lako transitif biasana aghuna'aghi awwâlân kelas ae- manabi anḍi' objek sè ta' ètantoaghi, tapè aghuna'aghi awwâlân kelas a- manabi anḍi' objek sè ètantoaghi. 

Bâḍâ ḍuwâ' sèt ahèr ghâbây objek, sè bhân-sabbhânna nandhâ'aghi objek langsong bân ta' langsong. Kombinasi ḍuwâ' ahèra  coma bisa èlakoni antara ahèran objek ta' langsong bân ahèran objek tak langsong tongghâl orèng katello' -e.

 Sombher