Roma adhât Acèh

jmpl
Rumoh Aceh  èngghi panèka roma aḍhât khas suku Acèh. Bengko panèka aropa'aghi macem bengko pangghung kalabân tello' bâgiyân otama bân sèttong bâgiyân tamba'an. Tello' bâgiyân otama ḍâri bengko aḍhât Acèh panèka seuramoë keuë (teras adâ'), seuramoë teungoh (teras tengnga), bân seuramoë likôt (teras bingkèng). Samentara sala settong bagiyân tamba'an èngghi panèka rumoh dapu (roma ḍâpor). Bubunga bengko afungsi menangka kennengnganna panyempennan pusaka kâlowarga. 

Mongghu orèng Aceh, saḍhâjâna lalakon koḍhu aḍhâsar dâri kètab aḍhât. Kètab aḍhât panèka èkennal kalabân nyama Meukeuta Alam. Sala sèttong èssèna bab abâḍhi roma. È ḍâlem kètab aḍhât èsebbhut: "Sabbhân orèng sè abhângon bengko otabâ masjidḍ otabâ aula otabâ meunasah è bhân-sabbhân tongghâ' è attas koḍhu ngangghuy kaèn mèra bân potè sakone'". Kaèn mèra potè sè husus èpaḍhâḍḍhiyâghi bâkto molaè kalakowan èkalèlèt èyattas pang-pang otama sè èsebbhut tamèh raja bân tamèh putroë. Mèlana ḍâri ka’ḍinto ampon jellas jhâ’ orèng Acèh bânnè suku sè loppa ḍâ’ ponapa sè ampon ètoronaghi ḍâri bangatowana. 
jmpl|Rumoh Aceh è Lam Baro, Glumpang Tiga, Pidie
È ḍâlem kètab jhughân èjhârbhâ’aghi jhâ’; è Rumoh Aceh, bâgiyân roma ban tanèyan anḍi’na ana' binè' otabâ embu’na. Menorot aḍhât Acèh, roma bân tanèyanna ta' kèngèng è pra-é, otabâ èyobâ ḍâri hokom wariân. Lamon lakèna matè, mèla Rumoh Aceh èka'andhi’ pottrèna otabâ ka rajina mon ta’ anḍi’ ana' binè’. Kalabân sapanèka, è Bengko Aḍhât Acèh, istilah panèka èsebbhut peurumoh, otabâ manabi èyartè'è ḍâ' bhâsa Maḍhurâ artèna orèng sè anḍi' roma.

 Kaghuna'an bân Filosofi 
Roma Acèh ta' coma aghuna mènangka bengkoh. Namong, jhughân alambanganghi keyâkinan dâ Alloh. Hal ka'dinto bisa èjhelling dâri bângonan roma sè abhângon seggi empa' bân lanjheng dâri tèmor ka bârâ' abhângon ghâris imajinèr ka Ka'bah. Bâgiyân roma sè ngaddhâp bârâ' bân tèmor jhughân aghuna ghâbây nangkès ghendhing. Hal panèka polana angèn ghendhing è Acèh manabi ta' dâri bârâ', bhâkal dâri tèmor.R.N., Herman (2018). Djamari, Djamari (ed.). Arsitektur Rumah Tradisional Aceh Muhammad Rifki. Jakarta: Badan Pengembangan dan Pembinaan Bahasa. ISBN 978-602-437-503-4.

 Sombher