Dyah Pitaloka Citraresmi

Dyah Pitaloka Citraresmi otabâ Citra Rashmi (1340–1357) èngghi panèka sorang potrè Karaja'an Sunda Galuh. Manut Pararaton, salèrana èpajodoaghi sarèng Hayam Wuruk, rato Majapahit sè cè' terrona adhadhiaghi salèrana paramèswari, namong dhalem tragèdi Perrang Bubat, potrè Rato Sunda panèka abunu diri saampona ngagali ramanèpon (Prabu Maharaja) bân sadhâjâ pangirèng rombongan sèdhâ.

Tradisi nyebbhutaghi Dyah Pitaloka minangka paraban sè cè' raddhinna. Parnikahan panèka èdhasari alâsan politik, è ka'dimma Hayam Wuruk terro adhadhiaghi potrè Citra Rashmi minangka rajina, akadhi sè èsebbhut dhalem Kètab Pararaton jhâ' Hayam Wuruk ngotos Patè Madhu dâteng ka Karaja'an Sunda ka'angghuy majodoaghi bân ngrabâ toan potrè Sunda. È sisi laèn, manut sombher akadhi Wim Van Zaten bân J Noorduyn, è bâkto gâpanèka wilayah Jhâbâ èpandeng aghâdhuwân budhâjâ bân lembaga pandidighân aghâma sè lebbi tèngghi sarèng masyarakat Sunda, saèngghâ bânnya' masyarakat Sunda ajhâr ka Jhâbâ bân ngadopsi pan-bârâmpan aspèk budhâjâ Jhâbâ. Hal panèka èyongkappaghi dhalem Carita Parahyangan sè nyebbhutaghi jhâ' potrè ta' pormon alakè è Karaja'an Sunda, saèngghâ Rato Sunda kalabân bhunga atè sarta ngatèngal pajodoan panèka minangka kasempathân ka'angghuy ngèkket parsekutuan sarèng Majapahit, aparèng pangèsto bân ngaterraghi potrèna ka Majapahit è taon 1357.

Saampona napa' è Majapahit, rombongan Karaja'an Sunda addhek pasanggrahan è Lapangan Bubat, Trowulan, ngantos jemputan bân upacara karaja'an sè pantes. Namong, pèhak Karaja'an Majapahit ngaddhâbbhi dilèma. Manut catethân Pustaka Rajyarajya dâri Cirebon, kèyaèna Hayam Wuruk èngghi panèka Radèn Wijaya aropa'aghi potra dâri Rakyan Jayadarma (potra makota Karaja'an Sunda), saèngghâ Hayam Wuruk èyangghâp ghi' aghâdhuwân hubungân kerabhât semma' sarèng calon paramèswari. Gajah Mada nyampaèyaghi jhâ' parkawinan gâpanèka ta' kèngèng èlaksana'aghi, sè anyebabaghi rombongan Sunda arasa èpamalo bân mèli aperrang dhemi ajâgâ kahormatan. Samentara gâpanèka, manut Arkèolog Agus Aris Munandar sè nafsèraghi Panji Angreni, panyebab laèn èngghi panèka ramanèpon Hayam Wuruk, Krtawarddhana, kaberrâdhân sarèng parnikahan kasebbhut amarghâ Hayam Wuruk ampon èpajodoaghi sarèng Indudèwi dâri Daha (Kediri), saèngghâ Krtawarddhana marènta Gajah Mada ka'angghuy mabhâttal parnikahan gâpanèka.

 Sombher