Iduladha

Iduladha (bhâsa Arab: عيد الأضحى) otabâ sè èsebbhut tellasân qurban iyâ arèya sèttong arè rajhâ sè èmoljhâaghi ḍâlem aghâma Islam. Arè arèya kaangghuy maènga' è bhâkto Nabbhi Ibrahim nyangghubhi kaangghuy akurban pottrana sè asmana Ismail kaangghuy èsambhelli mènangka dhâddhi tandhâ jhâ' atoro' bân iman dâ' sadhâjâna parèntana Allah. Sabelluna Nabbhi Ibrahim nyambhelli pottrana, Allah Ta'ala aghâte'è Ismail kalabân embi' dhumbâ. Kaangghuy nga'-ngènga'è arè ka'dissa, lajhu bâḍâ hèwân obuwân (ènga' sapè, onta, èmbi') sè èsambhelli dhâddhi kurban sabbhân taonna.

Iduladha iyâ arèya teppa' è tangghâl 10 bulân Zulhijjah otabâ 70 arè saampona tellasân Idulfitri. È arè tellasan Iduladha bân arè tassyrik èharamaghi kaangghuy apasa ḍâ' sadhâjâna orèng Islam. È arè Iduladhma, ommat Islam akompol bhâkto ghu-lagghu pas asholat areng-sareng è tanèan sè legghâ otabâ è Masjid. Saampona asholat, pas nyambhelli kèbân kurban. Sèttong pertello' dhâging kurban è dhâ'âr kalowargâna orèng sè akurban, mènangka karèna è gi-bâgi ḍâ' orèng laèn. Torkadâng Iduladha jughân èsebbhut Idulkurban otabâ tellasân Hajji.

 Sajârâna 
Sala sèttong cobâ sè palèng otama ḍâlem odi'na Nabbhi Ibrahim èngghi panèka narèma pakona Allah kaangghuy nyambhelli potra sè palèng èkabellâsè. Pakonan ghâpanèka ètarèma Ibrahim lèbât mèmpè sè terros li-bâli. Nabbhi Ibrahim oning jhâ' mèmpè ka'dissa pakonan ḍâri Allah bân Nabbhi Ibrahim lajhu ngabâlâ ḍâ' potrana, akadhi sè èsebbhut ḍâlem Al-Qur'an.Ènalèkana na'-kana' ka'dissa dâpa' (ḍâ' omor) bisa osaha asareng, (Ibrahim) adhâbu, "Hei potra sèngko'! Saongghuna sèngko' amèmpè jhâ' sèngko' nyambhelli bâ'na. Lajhu pas pèkkèr kadhiponapa ca'na abâ'na!" Ismail pas ajâwâb, "Hei aba kaulâ! lajhu pas lakonè ponapa sè èparènta (Allah) ḍâ' ajunan; insyaAllah ajunan bhâkal ngaollè jhâ' kaulâ panèka orèng sè sabbhâr.Al-Qur'an Surah As-Saffat (37): 102. Salanjhânga ayap-sèyap, sètan aghudhâ Nabbhi Ibrahim bân kalowargâna kalabân alang-lang ḍâri alakonè parèntana Allah. Nabbhi Ibrahim lajhu ngoddhâk sètan kalabân cara ngancan ngangghuy bâlikèr (bâto kènnè'). Kaangghuy nga'-ngèngâ' parkara ghâpanèka, to-bâto sè èancan ḍâlem ngancan jumroh (lontar jumroh) è ḍâlem èbâdâ hajji.Romdlon, Nur. September 2015. Sejarah melempar jumroh, perlawanan keluarga Ibrahim terhadap setan. Brilio. È aksès tangghâl 2023-07-14.

È nalèkana para' nyabhalliâ, todi'na Nabbhi Ibrahim ta' bisa alokaè Nabbhi Ismail. Allah Swt. lajhu aghâtè'è Nabbhi Ismail kalabân sèttong kèbân sè bisa èsambhelli.Nuri, Elok. Juni 2023. Sejarah Idul Adha dan Qurban: Teladan Nabi Ibrahim dan Ismail. Narasi. È aksès tangghâl 2023-07-14.Pas ènalèkana kaduwâna ampon pasra bân Nabbhi Ibrahim lajhu matèdung potrana kalabân tèdung mèrèng (kaangghuy alakonè parèntana Allah). Kaulâ (Allah) lajhu ngolok. "Hei Ibrahim! Bâ'na ongghu-ongghu ampon  mabhânder (alakonè) mèmpè ka'dissa". Ongghu, kaulâ (Allah) pagghun abhârri' bâlâsân ḍâ' rèng-orèng sè alako kabhâghusân. Saongghuna ka'dinto ongghu-ongghu sèttong cobâ sè paddhâng. Bân kaulâ (Allah) aghântè'è na'-kana' ka'dissa kalabân sèttong kèbân bhelliân sè rajâ.Al-Qur'an Surah As-Saffat (37): 103-107.

 Arè sè è tep-tepaghi 
Iduladha èlaksana'aghi nalèkana èbâdâ hajji. Koncina (intinya) èbâdâ hajji èngghi panèka wukuf è Arafah, namong arè bhâkto alako wukuf è kennal mènangka Arè Arafah sè èmolaè tangghâl 9 Zulhijjah sampè' ngombhârrâ pajjhâr è tangghâl 10 Zulhijjah.Syaiful, Anri. Juni 2023. Sejarah Penamaan Hari Tarwiyah dan Arafah Serta Maknanya Jelang Idul Adha 1442 H. Liputan6. È aksès tangghâl 2023-07-14.

Ḍâlem hadist sè katotor ḍâri Husain bin al-Harits al-Jadali, amir (pongghâbâ otabâ pamarènta) è kotta Mekka adhâbu ḍâlem khotbâ:Rasulullah Saw. ampon apessân ḍâ' kaulâ sadhâjâ sopajâ alaksana'aghi èbâdâ hajji adhâsar ḍâ' bitongan Hisab bân rukyât (hilal bulân Zulhijjâh). Lamon kaulâ sadhâjâ ta' bisa alakonè, kalabân duwâ' saksè sè addhil sè nyaksè'è, kaulâ sadhâjâ kodhu alakonè manasik adhâsar kasaksè'ânna duwâ' orèng ka'dissa.

— HR Abu Dawud, al-Baihaqi, bân ad-Daruquthni. Ad-Daruquthni adhâbu jhâ', “Hadis panèka sanad èpon asambhung bân sohih.”Hadis panèka anerrangaghi jhâ', nomor sèttong, alaksana'aghi èbâd6a hajji panèka kodhu adhâsar ḍâ' hasèl rukyât hilal 1 Zulhijjâh saèngghâ bhâktona wukuf bân Iduladha bisa ètep-tepaghi. Nomèr duwâ', pessân Nabbhi ḍâ' amir kotta Mekka, mènangka pongghâbâ otabâ pamarènta sèttong kennengan, kennengan èka'dimma èbâdâ hajji èlakonè kaangghuy alaksana'aghi rukyât, manabi ta' ollè hasèl, lajhu rukyât orèng laèn sè ngabâlâ kasaksè'ânna ḍâ' amir Mekka.

 Iduladha ḍâlem panangghâlân Masèhi 
Ḍâlem panangghâlân Hijriyâh, bitongan arè Iduladha pagghun paḍâ sabbhân taonna, namong bhidhâ ḍâlem panangghâlân Masèhi sè segghut abâ-obâ sabbhân taon. Ḍâlem panangghâlân Hijriyâh arè tellasân Iduladha è tep-tepaghi adhâsar ḍâ' bhâktona (fase) bulân (panangghâlân candra), anapon panangghâlân Masèhi adhâsar bhâktona (fase) bhumè sè ngalè-lèngè mata'arè (panangghâlân surya). Hal ka'dinto sè aḍhâddhiaghi arè tellasân Iduladha abâ-obâ sabbân taonna ḍâlem panangghâlân Masèhi, èngghi panèka aobâ 11 arè lebbi awwâl sabbhân taon.

È bâbâ panèka ḍaftar arè Iduladha ḍâlem panangghâl6an Masèhi ḍâri taon 1971 sampè' taon 2045:
Taon HijriyâhArè Iduladha ḍâlem taon Masèhi13906 Fèbruwari 1971139127 Januwari 1972139215 Januwari 197313934 Januwari 1974139424 Dèsèmber 1974139513 Dèsèmber 197513962 Dèsèmber 1976139721 Nopèmber 1977139811 Nopèmber 1978139931 Oktober 1979140019 Oktober 198014018 Oktober 1981140228 Sèptèmber 1982140317 Sèptèmber 198314046 Sèptèmber 1984140527 Agustus 1985140616 Agustus 198614075 Agustus 1987140824 Juli 1988140913 Juli 198914103 Juli 1990141123 Junè 1991141211 Junè 199214131 Junè 1993141421 Mèi 1994141510 Mèi 1995141628 April 1996141718 April 199714187 April 1998141928 Maret 1999142016 Maret 200014215 Maret 2001142223 Fèbruwari 2002142312 Fèbruwari 200314241 Fèbruwari 2004142521 Januwari 2005142610 Januwari 2006142731 Dèsèmber 2006142820 Dèsèmber 200714298 Dèsèmber 2008143027 Nopèmbe 2009143116 Nopèmbe 201014326 Nopèmber 2011143326 Oktober 2012143415 Oktober 201314355 Oktober 2014143624 Sèptèmber 2015143712 Sèptèmber 201614381 Sèptèmber 2017143922 Agustus 2018144011 Agustus 2019144131 Juli 2020144220 Juli 2021144310 Juli 2022144429 Junè 2023144517 Junè 202414466 Junè 2025144727 Mèi 2026144816 Mèi 202714495 Mèi 2028145024 April 2029145113 April 203014522 April 2031145322 Maret 2032145411 Maret 203314551 Maret 2034145619 Fèbruwari 203514578 Fèbruwari 2036145827 Januwari 2037145916 Januwari 203814605 Januwari 2039146126 Dèsèmber 2039146215 Dèsèmber 204014634 Dèsèmber 2041146423 Nopèmber 2042146512 Nopèmber 2043146631 Oktober 2044146721 Oktober 2045

 Sombher 

Bhângsa:Iduladha
Bhângsa:Ibrahim
Bhângsa:Arè rajâ ḍâlem Islam
Bhângsa:Idulkurban