ເຈນ ກູດດອລ໌

ເດມ ວາເລຣີ ເຈນ ໂມຣີສ ກູດດອລ໌ (Dame Valerie Jane Morris Goodall) ( née Morris-Goodall ; 3 ເດືອນເມສາ 1934  1 ເດືອນ​ຕຸ​ລາ 2025​) ເປັນນັກຄົ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບລິງ ຊາວອັງກິດ ແລະ ​ນັກມາ​ນຸດວິທະຍາ​Holloway, M. (1997) Profile: Jane Goodall – Gombe's Famous Primate, Scientific American 277(4), 42–44. ​.  ຖືວ່າເປັນຜູ້ບຸກເບີກທາງດ້ານພຶດຕິກຳວິທະຍາຂອງໄພຣເມດ, ແລະຖືກພັນລະນາໂດຍສື່ຕີພິມວ່າເປັນ "ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານ ຊິມປາຊີ ທີ່ມີຊື່ສຽງຂອງໂລກ", ນາງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກດີທີ່ສຸດເປັນເວລາຫຼາຍກວ່າຫົກທົດສະວັດກ່ຽວກັບ ການຄົ້ນຄວ້າ ພາກສະໜາມກ່ຽວກັບຊີວິດສັງຄົມ ແລະຄອບຄົວຂອງລິງຊິມປານຊີ ໃນ ຊຸມຊົນ Kasakela chimpanzee ທີ່ ອຸທະຍານແຫ່ງຊາດ Gombe Stream ໃນປະເທດ Tanzania.  Greenfield, Patrick; Weston, Phoebe; Horton, Helena (2 October 2025). "'A remarkable ability to inspire': global tributes pour in for Jane Goodall". The Guardian. ISSN 0261-3077. Retrieved 2 October 2025. Dalton, Jane (2 October 2025). "Jane Goodall, pioneering chimpanzee expert, dies aged 91". The Independent. Retrieved 2 October 2025. ເລີ່ມຕົ້ນໃນປີ 1960, ພາຍໃຕ້ການຊີ້ນໍາຂອງນັກຊ່ຽວຊານດ້ານສັດຕະວະແພດ Louis Leakey, ການຄົ້ນຄວ້າຂອງ ນາງກູດດອລ໌ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າລິງຊິມປາຊີມີຄຸນລັກສະນະຫລາກໆຫຼາຍຢ່າງກັບມະນຸດ, ເຊັ່ນ ການໃຊ້ເຄື່ອງມື, ມີອາລົມທີ່ສັບສົນ, ສ້າງ ຄວາມຜູກພັນທາງສັງຄົມ ທີ່ຍືນຍົງ, ມີສ່ວນຮ່ວມໃນສົງຄາມແບບດຈັດຕັ້ງ, ແລະການຖ່າຍທອດຄວາມຮູ້ຈາກຮຸ່ນສູ່ຮຸ່ນ ເຊິ່ງໄດ້ນິຍາທັດສະນະດັ້ງເດີມຄືນກ່ຽວກັບວ່າມະນຸດແຕກຕ່າງຈາກສັດປະເພດອື່ນໆ. 

ໃນປີ 1965 Goodall ໄດ້ຮັບປະລິນຍາເອກດ້ານສຶກສາກ່ຽວກັບພຶດຕິກຳຂອງສັດຈາກ ມະຫາວິທະຍາໄລ Cambridge . ໃນຊຸມປີ 1960 Goodall ໄດ້ຕີພິມຫລາຍບົດຄວາມກ່ຽວກັບການຄົ້ນຄວ້າຂອງນາງຢູ່ໃນປະເທດ Tanzania, ລວມທັງຊຸດຂອງບົດຄວາມໃນວາລະສານ National Geographic. ປຶ້ມຫົວທໍາອິດຂອງນາງ ການສຶກສາທີ່ຍາວນານ, In Shadow of Man (1971), ຕໍ່ມາໄດ້ຖືກແປເປັນ 48 ພາສາ. ນາງໄດ້ສ້າງຕັ້ງ ສະຖາບັນ Jane Goodall ໃນ 1977 ເພື່ອສົ່ງເສີມ ການອະນຸລັກສັດປ່າ, ຕາມດ້ວຍໂປຣແກຣມຊາວຫນຸ່ມ Roots &amp; Shoots ໃນປີ 1991, ເຊິ່ງໄດ້ເຕີບໃຫຍ່ເປັນເຄືອຂ່າຍທົ່ວໂລກ. Goodall ຍັງ​ໄດ້​ສ້າງ​ຕັ້ງ ​ເຂດ​ປ່າ​ສະຫງວນ​ສັດປ່າ ​ແລະ ​ໂຄງການ ​ປູກ​ປ່າ​ຄືນ​ໃໝ່ ​ໃນ​ອາ​ຟຣິກາ ​ແລະ ​ໄດ້​ເຄມເປນສຳລັບ ​ການ​ປະຕິບັດຕໍ່ສັດ​ທີ່ມີ​ຈັນຍາ​ບັນ ​ໃນ ​ການ​ທົດ​ລອງ​ສັດ, ການ​ລ້ຽງ​ສັດ ​ແລະ ການ​ຈັບ​ສັດ. Goodall ໄດ້​ຮັບ​ການ​ແຕ່ງ​ຕັ້ງ​ເປັນ ​ຜູ້​ສົ່ງ​ສານ​ສັນ​ຕິ​ພາບ​ຂອງ​ສະ​ຫະ​ປະ​ຊາ​ຊາດ ​ໃນ​ປີ 2002, ແລະ​ໄດ້​ແນະ​ນໍາ​ອົງ​ການ​ຕ່າງໆ​ເຊັ່ນ Save the Chimps ແລະ ​ສະ​ມາ​ຄົມ​ສໍາ​ລັບ​ການ​ປົກ​ປັກ​ຮັກ​ສາ​ເຄືອ​ຂ່າຍ​ໃຕ້​ດິນ .

ຕະຫຼອດອາຊີບຂອງນາງ Goodall ຂຽນປື້ມ 32 ເຫຼັ້ມ, ໃນນັ້ນ 15 ເຫຼັ້ມແມ່ນສໍາລັບເດັກນ້ອຍ, ແລະເປັນຫົວຂໍ້ຂອງຮູບເງົາຫຼາຍກວ່າ 40 ເລື່ອງ. ນາງຍັງຄົງເປັນຄູສອນຢ່າງຫ້າວຫັນ, ເດີນທາງຢ່າງກວ້າງຂວາງເພື່ອສົ່ງເສີມການອະນຸລັກ ແລະ ການປະຕິບັດດ້ານສະພາບອາກາດ . Goodall ເປັນ​ສະ​ມາ​ຊິກ​ກຽດ​ຕິ​ຍົດ​ຂອງ ​ສະ​ພາ​ອະ​ນາ​ຄົດ​ໂລກ. ພ້ອມກັບກຽດສັກສີອື່ນໆ, ນາງເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບ ຫຼຽນ Hubbard ຂອງ ສະມາຄົມ National Geographic Society, ລາງວັນ Kyoto, ລາງວັນ Templeton ແລະ ຫຼຽນປະທານາທິບໍດີ ສະຫະລັດ. ໃນ​ປີ 2003 ນາງ​ໄດ້​ຖືກ​ແຕ່ງ​ຕັ້ງ​ໃຫ້​ເປັນ ​ຜູ້​ບັນ​ຊາ​ການ​ອົງ​ການ​ຈັດ​ຕັ້ງ​ຂອງ​ຈັກ​ກະ​ພັດ​ອັງ​ກິດ ​ໂດຍ Queen Elizabeth II . ນາງ Goodall ໄດ້ຮັບໃຊ້ຢູ່ໃນຄະນະບໍລິຫານງານຂອງ Nonhuman Rights Project ຕັ້ງແຕ່ປີ 2022 ຈົນເຖິງເວລານາງເສຍຊີວິດ. Cohen, Rebecca; Mullen, Austin; Bush, Evan; Madani, Doha (1 October 2025). "Jane Goodall, renowned chimpanzee researcher and animal advocate, dies at 91". NBC News. Retrieved 1 October 2025. "Jane Goodall, Board Member". Nonhuman Rights Project. Retrieved 13 November 2022.
ໝວດ:ບຸກຄົນທີ່ເກີດໃນປີ ພ.ສ. 2477