ລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ

ລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ () ຫຼື ປໍລະມິດຖາຢາສິດທິລາດ ແມ່ນຮູບແບບການປົກຄອງທີ່ ພະມະຫາກະສັດ (ເຊັ່ນ: ກະສັດ, ລາຊິນີ, ຫຼື ຈັກກະພັດ) ຊົງດຳລົງຕຳແໜ່ງເປັນ ປະມຸກແຫ່ງລັດ ແຕ່ໃຊ້ອຳນາດພາຍໃຕ້ຂອບເຂດທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນ ລັດຖະທຳມະນູນ (ບໍ່ວ່າຈະເປັນລາຍລັກອັກສອນ ຫຼື ບໍ່ກໍຕາມ).

ລະບອບນີ້ມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກ ສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ (Absolute Monarchy) ທີ່ພະມະຫາກະສັດມີອຳນາດເດັດຂາດພຽງຜູ້ດຽວ. ໃນລະບອບລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ, ພະມະຫາກະສັດມັກຈະມີອຳນາດທາງການເມືອງທີ່ຈຳກັດ ຫຼື ເປັນພຽງສັນຍະລັກຂອງຊາດ ໂດຍມີຄຳກ່າວວ່າ "ພະມະຫາກະສັດຊົງປົກເກົ້າ ແຕ່ບໍ່ປົກຄອງ" (The King reigns but does not rule).

 ລັກສະນະສຳຄັນ 
 ປະມຸກແຫ່ງລັດ: ພະມະຫາກະສັດເປັນສູນລວມຈິດໃຈຂອງຊາດ ແລະ ປະຕິບັດພະະລາຊະກໍລະນີຍະກິດທາງພິທີການ.
 ປະມຸກຝ່າຍບໍລິຫານ: ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ ເປັນຫົວໜ້າລັດຖະບານ ແລະ ມີອຳນາດໃນການບໍລິຫານປະເທດຕົວຈິງ.
 ອຳນາດອະທິປະໄຕ: ເປັນຂອງປະຊາຊົນ ໂດຍໃຊ້ອຳນາດຜ່ານທາງ ລັດຖະສະພາ ທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ.

 ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ 
ລະບອບນີ້ເລີ່ມຕົ້ນພັດທະນາຢ່າງຊັດເຈນໃນ ສະຫະລາຊະອານາຈັກ ຫຼັງຈາກການ ປະຕິວັດອັນຮຸ່ງໂລດ (Glorious Revolution) ໃນປີ ຄ.ສ. 1688 ເຊິ່ງນຳໄປສູ່ການອອກກົດໝາຍວ່າດ້ວຍສິດທິ (Bill of Rights 1689) ທີ່ຈຳກັດອຳນາດຂອງກະສັດ ແລະ ເພີ່ມອຳນາດໃຫ້ແກ່ລັດຖະສະພາ. ແນວຄິດນີ້ໄດ້ແຜ່ຂະຫຍາຍໄປທົ່ວເອີຣົບ ແລະ ອາຊີ ໃນເວລາຕໍ່ມາ.

 ຕົວຢ່າງໃນຕ່າງປະເທດ 
ປັດຈຸບັນມີຫຼາຍປະເທດທົ່ວໂລກທີ່ໃຊ້ລະບອບນີ້ ເຊັ່ນ:
 ເອີຣົບ: ສະຫະລາຊະອານາຈັກ, ແອດສະປາຍ, ນອກແວ, ຊູແອັດ, ດານມາກ, ໂຮນລັງ, ແບນຊິກ.
 ອາຊີ: ຍີ່ປຸ່ນ, ໄທ, ກຳປູເຈຍ, ມາເລເຊຍ.

 ລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນໃນລາວ 
ປະເທດລາວເຄີຍໃຊ້ລະບອບການປົກຄອງແບບລາຊາທິປະໄຕພາຍໃຕ້ລັດຖະທຳມະນູນ ໃນຊ່ວງ ພະລາຊະອານາຈັກລາວ ລະຫວ່າງປີ ຄ.ສ. 1947 ເຖິງ 1975.
 ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນ: ພາຍຫຼັງການປະກາດໃຊ້ ລັດຖະທຳມະນູນ ແຫ່ງ ພະລາຊະອານາຈັກລາວ 1947 ໃນວັນທີ 11 ພຶດສະພາ 1947.
 ໂຄງສ້າງ: ພະເຈົ້າສີສະຫວ່າງວົງ (ແລະ ຕໍ່ມາແມ່ນ ພະເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ) ຊົງເປັນປະມຸກແຫ່ງລັດ, ມີສະພາແຫ່ງຊາດທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ ແລະ ມີລັດຖະບານບໍລິຫານປະເທດ.
 ຈຸດສິ້ນສຸດ: ລະບອບນີ້ສິ້ນສຸດລົງເມື່ອ ຂະບວນການປະເທດລາວ ໄດ້ປະກາດລົບລ້າງສະຖາບັນພະມະຫາກະສັດ ແລະ ສ້າງຕັ້ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໃນວັນທີ 2 ທັນວາ 1975.

 ອ້າງອີງ 

ໝວດ:ຮູບແບບການປົກຄອງ
ໝວດ:ລະບອບລາຊາທິປະໄຕ
ໝວດ:ລັດຖະທຳມະນູນ