ລັດທິເສລີນິຍົມ

ລັດທິເສລີນິຍົມ () ແມ່ນ ອຸດົມການທາງການເມືອງ ແລະ ປັດຊະຍາທາງສິນທຳ ທີ່ວາງຢູ່ບົນພື້ນຖານຂອງ ເສລີພາບ, ຄວາມຍິນຍອມຂອງຜູ້ຖືກປົກຄອງ ແລະ ຄວາມສະເໝີພາບຕໍ່ໜ້າກົດໝາຍ. ນັກເສລີນິຍົມເຊື່ອວ່າ ມະນຸດທຸກຄົນມີສິດທິຂັ້ນພື້ນຖານມາແຕ່ກຳເນີດ ສິດທິທຳມະຊາດ ແລະ ໜ້າທີ່ຫຼັກຂອງລັດຖະບານຄືການປົກປ້ອງສິດທິເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນການຄວບຄຸມຊີວິດຂອງປະຊາຊົນ.

ລັດທິເສລີນິຍົມ ໄດ້ກາຍເປັນແຮງຂັບເຄື່ອນສຳຄັນໃນການປ່ຽນແປງໂລກສະໄໝໃໝ່ ໂດຍສະເພາະໃນຊ່ວງ ຍຸກແຫ່ງຄວາມຮູ້ແຈ້ງ ເພື່ອຕໍ່ຕ້ານລະບອບສົມບູລະນາຍາສິດທິລາດ ແລະ ສິດທິພິເສດຂອງຊົນຊັ້ນສັກດີນາ.

 ຫຼັກການພື້ນຖານ 
ເຖິງແມ່ນວ່າລັດທິເສລີນິຍົມຈະມີຫຼາຍຮູບແບບ ແຕ່ທັງໝົດລ້ວນຢຶດຖືຫຼັກການຮ່ວມກັນດັ່ງນີ້:
 ສິດທິສ່ວນບຸກຄົນ : ເຊື່ອວ່າບຸກຄົນມີສິດໃນຊີວິດ, ເສລີພາບ ແລະ ຊັບສິນ ເຊິ່ງລັດຈະລ່ວງລະເມີດບໍ່ໄດ້.
 ເສລີພາບ : ສະໜັບສະໜຸນເສລີພາບໃນການປາກເວົ້າ, ການພິມຈຳໜ່າຍ, ການນັບຖືສາສະໜາ ແລະ ການໂຮມຊຸມນຸມ.
 ຄວາມສະເໝີພາບ : ພົນລະເມືອງທຸກຄົນຕ້ອງເທົ່າທຽມກັນພາຍໃຕ້ກົດໝາຍ  ໂດຍບໍ່ຈຳແນກຊາດກຳເນີດ.
 ການຍິນຍອມຂອງປະຊາຊົນ : ຄວາມຊອບທຳຂອງລັດຖະບານ ຕ້ອງມາຈາກການຍອມຮັບຂອງປະຊາຊົນ ຜ່ານລະບົບ ປະຊາທິປະໄຕ ແລະ ການເລືອກຕັ້ງ.
 ເສດຖະກິດຕະຫຼາດ : ສະໜັບສະໜຸນການຄ້າເສລີ, ກຳມະສິດສ່ວນບຸກຄົນ ແລະ ການແຂ່ງຂັນທີ່ເປັນທຳ.

 ປະເພດຂອງເສລີນິຍົມ 
ລັດທິເສລີນິຍົມໄດ້ມີວິວັດທະນາການມາຕາມຍຸກສະໄໝ ໂດຍແບ່ງອອກເປັນ 2 ສາຍຫຼັກ:

 1. ເສລີນິຍົມຄລາສສິກ  
ເກີດຂຶ້ນໃນສະຕະວັດທີ 18-19 (ນຳໂດຍ ອາດາມ ສະມິດ ແລະ ຈອນ ລັອກ).
 ຈຸດເນັ້ນ: ເນັ້ນ "ເສລີພາບທາງລົບ"  ຄືການປາສະຈາກການແຊກແຊງຈາກລັດ.
 ເສດຖະກິດ: ເຊື່ອໃນລະບົບຕະຫຼາດເສລີສຸດຂີດ  ລັດຖະບານມີໜ້າທີ່ພຽງແຕ່ປ້ອງກັນປະເທດ ແລະ ຮັກສາກົດໝາຍ, ບໍ່ຄວນແຊກແຊງເສດຖະກິດ.

 2. ເສລີນິຍົມສັງຄົມ  
ເກີດຂຶ້ນໃນທ້າຍສະຕະວັດທີ 19 ເຖິງປັດຈຸບັນ.
 ຈຸດເນັ້ນ: ເນັ້ນ "ເສລີພາບທາງບວກ"  ຄືການທີ່ບຸກຄົນຈະມີເສລີພາບແທ້ຈິງໄດ້ ຕ້ອງມີປັດໃຈພື້ນຖານໃນການດຳລົງຊີວິດ.
 ບົດບາດລັດ: ເຫັນດີໃຫ້ລັດເຂົ້າມາມີບົດບາດໃນການສ້າງ ລັດສະຫວັດດີການ , ການສຶກສາ, ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ການເກັບພາສີຄົນຮັ່ງມີ ເພື່ອຫຼຸດຜ່ອນຄວາມບໍ່ສະເໝີພາບໃນສັງຄົມ.

 ບໍລິບົດໃນ ສປປ ລາວ 
ເຖິງແມ່ນວ່າ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ຈະປົກຄອງດ້ວຍລະບອບປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ ພາຍໃຕ້ການນຳພາຂອງ ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ (ເຊິ່ງຢຶດຖືລັດທິມາກ-ເລນິນ), ແຕ່ກໍໄດ້ມີການປັບໃຊ້ "ເສລີນິຍົມທາງເສດຖະກິດ" ບາງສ່ວນ ນັບຕັ້ງແຕ່ປີ 1986 ເປັນຕົ້ນມາ:
 ຈິນຕະນາການໃໝ່: ນະໂຍບາຍນີ້ໄດ້ປ່ຽນຈາກລະບົບເສດຖະກິດວາງແຜນລວມສູນ ມາເປັນ ກົນໄກເສດຖະກິດຕະຫຼາດ ທີ່ມີການຄຸ້ມຄອງຂອງລັດ.
 ການເປີດກວ້າງ: ອະນຸຍາດໃຫ້ເອກະຊົນມີກຳມະສິດໃນການດຳເນີນທຸລະກິດ, ສົ່ງເສີມການລົງທຶນຈາກຕ່າງປະເທດ ແລະ ເຂົ້າຮ່ວມ ອົງການການຄ້າໂລກ (WTO).
 ຂໍ້ສັງເກດ: ລາວຮັບເອົາກົນໄກຕະຫຼາດ  ຂອງເສລີນິຍົມ ແຕ່ຍັງຄົງຮັກສາໂຄງສ້າງທາງການເມືອງແບບສັງຄົມນິຍົມໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ.

 ອ້າງອີງ 

ໝວດ:ອຸດົມການທາງການເມືອງ
ໝວດ:ປັດຊະຍາ
ໝວດ:ລັດຖະສາດ