ອຳນາດອະທິປະໄຕ

ອຳນາດອະທິປະໄຕ () ແມ່ນອຳນາດສູງສຸດ ແລະ ເດັດຂາດໃນການປົກຄອງ ລັດ ໂດຍບໍ່ຂຶ້ນກັບອຳນາດຂອງລັດອື່ນ ຫຼື ອົງການຈັດຕັ້ງພາຍນອກ. ມັນແມ່ນອົງປະກອບທີ່ສຳຄັນທີ່ສຸດຂອງຄວາມເປັນລັດເອກະລາດ ເຊິ່ງກວມເອົາສິດທິອັນຊອບທຳໃນການຕັດສິນບັນຫາພາຍໃນ, ການອອກກົດໝາຍ, ການຮັກສາຄວາມສະຫງົບ ແລະ ການດຳເນີນຄວາມສຳພັນກັບຕ່າງປະເທດ.

ໃນທາງລັດຖະສາດ ແລະ ກົດໝາຍສາກົນ, ອຳນາດອະທິປະໄຕແມ່ນຫົວໃຈຫຼັກຂອງ ລະບົບລັດສຟາເລຍ  ທີ່ຢຶດຖືຫຼັກການທີ່ວ່າ ແຕ່ລະລັດມີສິດອຳນາດພຽງຜູ້ດຽວເໜືອດິນແດນຂອງຕົນ.

 ປະຫວັດຄວາມເປັນມາ 
ແນວຄິດກ່ຽວກັບອຳນາດອະທິປະໄຕ ມີວິວັດທະນາການມາແຕ່ສະໄໝບູຮານ ແຕ່ເລີ່ມມີຄວາມຊັດເຈນຂຶ້ນໃນ ຍຸກແຫ່ງຄວາມຮູ້ແຈ້ງ (Age of Enlightenment):
 ສົນທິສັນຍາວෙສຟາເລຍ (1648): ຖືເປັນຈຸດເລີ່ມຕົ້ນຂອງແນວຄິດອະທິປະໄຕສະໄໝໃໝ່ ເຊິ່ງກຳນົດວ່າລັດຕ່າງໆ ບໍ່ຄວນແຊກແຊງກິດຈະການພາຍໃນຂອງກັນ ແລະ ກັນ.
 ຊອງ ໂບແດງ (Jean Bodin): ນັກປັດຊະຍາຝຣັ່ງ ໄດ້ນິຍາມວ່າ ອຳນາດອະທິປະໄຕຄື "ອຳນາດສູງສຸດ, ເດັດຂາດ ແລະ ຖາວອນ" ຂອງລັດ.
 ໂທມັສ ຮອບສ໌ (Thomas Hobbes): ສະເໜີວ່າ ປະຊາຊົນຕ້ອງມອບອຳນາດໃຫ້ຜູ້ປົກຄອງ (ລັດ) ເພື່ອຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍ.

 ປະເພດ ແລະ ມິຕິຂອງອຳນາດອະທິປະໄຕ 
ອຳນາດອະທິປະໄຕ ສາມາດຈຳແນກອອກເປັນຫຼາຍມິຕິ ດັ່ງນີ້:

 1. ອະທິປະໄຕພາຍໃນ (Internal Sovereignty) 
ໝາຍເຖິງ ອຳນາດສູງສຸດຂອງລັດໃນການຄວບຄຸມ ແລະ ບໍລິຫານກິດຈະການພາຍໃນເຂດແດນຂອງຕົນ ປະກອບດ້ວຍ:
 ອຳນາດນິຕິບັນຍັດ: ການອອກກົດໝາຍບັງຄັບໃຊ້.
 ອຳນາດບໍລິຫານ: ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດນະໂຍບາຍສາທາລະນະ.
 ອຳນາດຕຸລາການ: ການຕັດສິນຄະດີຄວາມຕ່າງໆ.
 ການຜູກຂາດການໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ: ລັດເປັນຜູ້ດຽວທີ່ມີສິດໃຊ້ກຳລັງ (ຕຳຫຼວດ, ທະຫານ) ຢ່າງຖືກກົດໝາຍ.

 2. ອະທິປະໄຕພາຍນອກ (External Sovereignty) 
ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນເອກະລາດຈາກການຄວບຄຸມຂອງລັດອື່ນ ແລະ ການໄດ້ຮັບການຮັບຮອງຈາກປະຊາຄົມໂລກ. ລັດທີ່ມີອະທິປະໄຕພາຍນອກ ມີສິດໃນການ:
 ເຮັດສົນທິສັນຍາກັບຕ່າງປະເທດ.
 ປະກາດສົງຄາມ ຫຼື ສັນຕິພາບ.
 ເຂົ້າຮ່ວມອົງການຈັດຕັ້ງສາກົນ (ເຊັ່ນ: ສະຫະປະຊາຊາດ, ອາຊຽນ).

 3. ອະທິປະໄຕຂອງປວງຊົນ (Popular Sovereignty) 
ແມ່ນແນວຄິດທີ່ວ່າ ຄວາມຊອບທຳຂອງລັດ ມາຈາກຄວາມຍິນຍອມຂອງປະຊາຊົນ. ໃນລະບອບປະຊາທິປະໄຕ, ປະຊາຊົນແມ່ນເຈົ້າຂອງອຳນາດອະທິປະໄຕ ແລະ ໃຊ້ອຳນາດນັ້ນຜ່ານທາງຜູ້ຕາງໜ້າທີ່ມາຈາກການເລືອກຕັ້ງ.

 ອຳນາດອະທິປະໄຕ ໃນ ສປປ ລາວ 
ສຳລັບ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ, ການປົກປ້ອງອຳນາດອະທິປະໄຕ ແມ່ນພາລະກິດລະດັບຊາດ ຫຼັງຈາກທີ່ໄດ້ຕໍ່ສູ້ກູ້ຊາດຍາດເອົາເອກະລາດມາໄດ້ໃນປີ 1975.

 ການຮັບຮອງໃນລັດຖະທຳມະນູນ:
 ມາດຕາ 1: ລະບຸວ່າ ສປປ ລາວ ເປັນ "ປະເທດເອກະລາດ ທີ່ມີ ອຳນາດອະທິປະໄຕ ແລະ ຜືນແຜ່ນດິນອັນຄົບຖ້ວນ ລວມທັງນ່ານນ້ຳ ແລະ ນ່ານຟ້າ".
 ມາດຕາ 2: ຢືນຢັນຫຼັກການ ອະທິປະໄຕຂອງປວງຊົນ ວ່າ "ລັດ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ແມ່ນລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນ. ອຳນາດທັງໝົດ ເປັນຂອງປະຊາຊົນ, ໂດຍປະຊາຊົນ ແລະ ເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊົນບັນດາເຜົ່າ".

 ນະໂຍບາຍຕ່າງປະເທດ:
ລາວຢຶດໝັ້ນໃນນະໂຍບາຍ "ສັນຕິພາບ, ເອກະລາດ, ມິດຕະພາບ ແລະ ການຮ່ວມມື" ໂດຍເນັ້ນການເຄົາລົບອະທິປະໄຕເຊິ່ງກັນ ແລະ ກັນ, ບໍ່ແຊກແຊງກິດຈະການພາຍໃນ ແລະ ແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງໂດຍສັນຕິວິທີ.

 ສິ່ງທ້າທາຍໃນຍຸກປັດຈຸບັນ 
ໃນຍຸກ ໂລກາພິວັດ (Globalization), ແນວຄິດເລື່ອງອຳນາດອະທິປະໄຕແບບເດັດຂາດ ກຳລັງຖືກທ້າທາຍຈາກ:
 ກົດໝາຍສາກົນ ແລະ ສິດທິມະນຸດ: ບາງຄັ້ງອະທິປະໄຕຂອງລັດອາດຖືກຈຳກັດ ຫາກມີການລະເມີດສິດທິມະນຸດຢ່າງຮຸນແຮງ (ຫຼັກການ R2P).
 ການຮ່ວມມືລະດັບພາກພື້ນ: ການເຂົ້າເປັນສະມາຊິກຂອງອົງການເຊັ່ນ ສະຫະພາບເອີຣົບ ຫຼື ປະຊາຄົມອາຊຽນ ເຮັດໃຫ້ລັດຕ້ອງແບ່ງປັນອຳນາດການຕັດສິນໃຈບາງຢ່າງຮ່ວມກັນ.

 ອ້າງອີງ 

ໝວດ:ລັດຖະສາດ
ໝວດ:ກົດໝາຍສາກົນ
ໝວດ:ທິດສະດີການເມືອງ
ໝວດ:ການເມືອງ