ລາຊະວົງຖັງ

ລາຊະວົງຖັງ ຫຼື ອານາຈັກຖາງ, ເປັນ ລາຊະວົງຈັກກະພັດຂອງຈີນ ທີ່ປົກຄອງຈາກ 618 ຫາ 907, ມີ ລະ ຫວ່າງ 690 ແລະ 705. ມັນໄດ້ຖືກນໍາຫນ້າໂດຍ ລາຊະວົງສຸຍ ແລະປະຕິບັດຕາມໂດຍ ຫ້າລາຊະວົງແລະສິບອານາຈັກ. ໂດຍ​ທົ່ວ​ໄປ​ແລ້ວ, ນັກ​ປະຫວັດສາດ​ຖື​ວ່າ​ຖາງ​ເປັນ​ຈຸດ​ສູງ​ຂອງ​ອາ​ລະ​ຍະ​ທຳ​ຂອງ​ຈີນ, ​ແລະ​ເປັນ ​ຍຸກ​ທອງ ​ຂອງ​ວັດທະນະ​ທຳ​ທົ່ວ​ໂລກ.  ອາ​ນາ​ເຂດ ຖັງ ​, ໄດ້​ມາ​ໂດຍ​ຜ່ານ​ຂະ​ບວນ​ການ​ທາງ​ທະ​ຫານ​ຂອງ​ຜູ້​ປົກ​ຄອງ​ໃນ​ຕອນ​ຕົ້ນ​ຂອງ​ຕົນ​, ແຂ່ງ​ຂັນ​ກັບ​ລາ ​ລາຊະວົງຮັ້ນ.

ຄອບຄົວ Li ໄດ້ສ້າງຕັ້ງລາຊະວົງຫຼັງຈາກໄດ້ປະໂຫຍດຈາກໄລຍະເວລາຂອງ ສຸຍ ຫຼຸດລົງແລະ precipitating ສຸດທ້າຍການລົ້ມລົງຂອງເຂົາເຈົ້າ, ແລະເຮັດໃຫ້ການເປີດໄລຍະເວລາຂອງຄວາມກ້າວຫນ້າແລະຄວາມຫມັ້ນຄົງໃນເຄິ່ງທໍາອິດຂອງການປົກຄອງຂອງລາຊະວົງ. ລາຊະວົງ​ໄດ້​ຖືກ​ຂັດ​ຂວາງ​ຢ່າງ​ເປັນ​ທາງ​ການ​ໃນ​ລະຫວ່າງ​ປີ 690-705 ​ເມື່ອ​ເຈົ້າ​ຈັກກະພັດ Wu Zetian ​ໄດ້​ຂຶ້ນ​ຄອງ​ບັນລັງ, ປະກາດ​ລາຊະວົງ Wu Zhou ​ແລະ ກາຍ​ເປັນ ​ເຈົ້າ​ຈັກກະພັດ​ຈີນ​ທີ່​ຖືກ​ກົດໝາຍ​ພຽງ​ອົງ​ດຽວ​ທີ່​ຂຶ້ນ​ຄອງ​ບັນລັງ. ການ​ກະ​ບົດ An Lushan (755–763) ໄດ້​ພາ​ໃຫ້​ເກີດ​ຄວາມ​ພິນາດ ແລະ​ການ​ຫຼຸດ​ລົງ​ຂອງ​ອຳ​ນາດ​ການ​ປົກ​ຄອງ​ສູນ​ກາງ​ໃນ​ເຄິ່ງ​ທ້າຍ​ຂອງ​ລາ​ຊະ​ວົງ. ເຊັ່ນດຽວກັບ ລາຊະວົງສຸຍ ທີ່ຜ່ານມາ, ຖັງ  ຮັກສາລະບົບການບໍລິການພົນລະເຮືອນໂດຍການບັນຈຸ ນັກວິຊາການ - ພະນັກງານ ຜ່ານ ການສອບເສັງມາດຕະຖານ ແລະຄໍາແນະນໍາເຂົ້າຫ້ອງການ. ການ​ຂຶ້ນ​ຄອງ​ອຳນາດ​ຂອງ​ທະຫານ​ໃນ​ພາກ​ພື້ນ ທີ່​ຮູ້ຈັກ​ກັນ​ໃນ​ນາມ jiedushi ​ໃນ​ສະຕະວັດ​ທີ 9 ​ໄດ້​ທຳລາຍ​ຄວາມ​ເປັນ​ລະບຽບ​ຮຽບຮ້ອຍ​ທາງ​ພົນລະ​ເຮືອນ. ລາຊະວົງ ແລະ ລັດຖະບານກາງໄດ້ຫຼຸດລົງໃນເຄິ່ງຫຼັງຂອງສະຕະວັດທີ 9; ການ​ກະບົດ​ກະ​ສິ​ກຳ​ສົ່ງ​ຜົນ​ໃຫ້​ມີ​ການ​ສູນ​ເສຍ​ປະ​ຊາ​ກອນ​ແລະ​ການ​ຍົກ​ຍ້າຍ​ຖິ່ນ​ຖານ, ຄວາມ​ທຸກ​ຍາກ​ຢ່າງ​ກວ້າງ​ຂວາງ, ແລະ​ຄວາມ​ຂັດ​ແຍ້ງ​ຂອງ​ລັດ​ຖະ​ບານ​ຕື່ມ​ອີກ, ເຊິ່ງ​ໃນ​ທີ່​ສຸດ​ລາ​ຊະ​ວົງ​ໃນ​ປີ 907 ໄດ້​ສິ້ນ​ສຸດ​ລົງ.

ນະຄອນຫຼວງ​ແທງ​ທີ່ ​ເມືອງ​ຊາງ​ອານ ( ​ຊີ​ອານ ​ໃນ​ປະຈຸ​ບັນ) ​ແມ່ນ​ເມືອງ​ທີ່​ມີ​ປະຊາກອນ​ຫຼາຍ​ທີ່​ສຸດ​ໃນ​ໂລກ​ໃນ​ສະ​ໄໝ​ລາຊະວົງ. ສອງສໍາມະໂນຄົວຂອງສະຕະວັດທີ 7 ແລະ 8 ຄາດຄະເນປະຊາກອນຂອງຈັກກະພັດປະມານ 50 ຄົນ. ລ້ານ​ຄົນ​,  ທີ່​ເພີ່ມ​ຂຶ້ນ​ເປັນ 80 ຄາດ​ຄະ​ເນ ລ້ານໃນຕອນທ້າຍຂອງລາຊະວົງ. ຈາກຫຼາຍວິຊາຂອງຕົນ, ລາຊະວົງໄດ້ຍົກກອງທັບມືອາຊີບແລະທະຫານຂອງຫຼາຍຮ້ອຍຫຼາຍພັນຄົນເພື່ອຕໍ່ສູ້ກັບອໍານາດທີ່ບໍ່ມີຕົວຕົນເພື່ອ ຄວບຄຸມ ອາຊີພາຍໃນ ແລະເສັ້ນທາງການຄ້າທີ່ຮັ່ງມີຕາມ ເສັ້ນທາງສາຍໄໝ . ອານາຈັກແລະລັດທີ່ຫ່າງໄກໄດ້ໃຫ້ກຽດ ແກ່ສານ ຖັງ, ໃນຂະນະທີ່ ຖັງ  ຍັງຄວບຄຸມຫຼາຍຂົງເຂດໂດຍທາງອ້ອມໂດຍຜ່ານລະບົບ ການປົກປ້ອງ. ນອກ​ເຫນືອ​ໄປ​ຈາກ ​ການ​ເປັນ​ເຈົ້າ​ຂອງ ​ທາງ​ການ​ເມືອງ​, ຖັງ  ຍັງ​ມີ​ອິດ​ທິ​ພົນ​ວັດ​ທະ​ນະ​ທໍາ​ທີ່​ມີ​ອໍາ​ນາດ​ຕໍ່​ປະ​ເທດ​ເພື່ອນ​ບ້ານ ​ໃນ​ອາ​ຊີ​ຕາ​ເວັນ​ອອກ ​ເຊັ່ນ​: ຍີ່​ປຸ່ນ ​ແລະ ​ເກົາ​ຫຼີ​.

ວັດ​ທະ​ນະ​ທໍາ​ຂອງ​ຈີນ ​ໄດ້​ເລີນ​ຮຸ່ງ​ເຮືອງ​ແລະ​ຂະ​ຫຍາຍ​ຕົວ​ຕໍ່​ໄປ​ໃນ​ໄລ​ຍະ​ຍຸກ ຖັງ. ຕາມ​ປະ​ເພ​ນີ​ແລ້ວ, ມັນ​ໄດ້​ຮັບ​ຖື​ວ່າ​ເປັນ​ອາ​ຍຸ​ສູງ​ສຸດ​ຂອງ ​ບົດ​ກະ​ວີ​ຈີນ. ນັກ​ກະວີ​ທີ່​ມີ​ຊື່​ສຽງ​ຂອງ​ຈີນ​ສອງ​ຄົນ​ຄື Li Bai ​ແລະ Du Fu ​ໃນ​ຍຸກ​ນີ້​ໄດ້​ປະກອບສ່ວນ​ກັບ​ນັກ​ກະວີ​ຄື Wang Wei ​ໃຫ້​ແກ່ ​ບົດ​ກະວີ​ສາມ​ຮ້ອຍ ​ຖາງ. ນັກຈິດຕະກອນທີ່ມີຊື່ສຽງຫຼາຍຄົນເຊັ່ນ: Han Gan, Zhang Xuan, ແລະ Zhou Fang ລ້ວນແຕ່ມີຄວາມຫ້າວຫັນ, ໃນຂະນະທີ່ດົນຕີໃນສານຂອງຈີນຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍເຄື່ອງດົນຕີເຊັ່ນ: pipa ທີ່ນິຍົມ. ນັກ​ວິ​ຊາ​ການ ຖັງ  ສັງ​ລວມ​ບັນ​ດາ ​ວັນ​ນະ​ຄະ​ດີ​ປະ​ຫວັດ​ສາດ ​ຫຼາຍ​ຊະ​ນິດ​, ເຊັ່ນ​ດຽວ​ກັນ​ກັບ encyclopaedias ແລະ​ວຽກ​ງານ​ພູມ​ສາດ​. ນະວັດຕະກໍາທີ່ໂດດເດັ່ນລວມເຖິງການພັດທະນາ ການພິມແຜ່ນໄມ້ . ພຸດທະສາສະ ໜາ ໄດ້ກາຍມາເປັນອິດທິພົນອັນໃຫຍ່ຫຼວງໃນວັດທະນະ ທຳ ຂອງຈີນ, ດ້ວຍ ນິກາຍພື້ນເມືອງຂອງຈີນ ໄດ້ຮັບຄວາມນິຍົມ. ເຖິງ​ຢ່າງ​ໃດ​ກໍ​ຕາມ, ​ໃນ​ຊຸມ​ປີ 840, ​ເຈົ້າ​ຈັກກະພັດ Wuzong ​ໄດ້​ປະກາດ​ໃຊ້​ນະ​ໂຍບາຍ​ເພື່ອ ​ສະກັດ​ກັ້ນ​ສາສະໜາ​ພຸດ, ​ເຊິ່ງ​ໄດ້​ຮັບ​ການ​ຫຼຸດ​ລົງ​ໃນ​ເວລາ​ຕໍ່​ມາ.

 ເອກະສານອ້າງອີງ 

ໝວດ:ອະດີດ​ປະ​ເທດ​ຕ່າງໆ​ໃນ​ປະຫວັດສາດ​ຂອງ​ຈີນ
ໝວດ:ລາຊະວົງຂອງປະເທດຈີນ