ພະສຸຈະຣິດສຸດາ (ເປື່ອງ ສຸຈະຣິດກຸນ)

ພະສຸຈະລິດສຸດາ (ເປື່ອງ ສຸຈະລິດກຸນ) () อนุสรณ์ในงานเสด็จพระราชทานเพลิงศพ พระสุจริตสุดา (เปรื่อง สุจริตกุล). อนุสรณ์ในงานเสด็จพระราชดำเนินพระราชทานเพลิงศพ พระสุจริตสุดา (เปรื่อง สุจริตกุล) ท.จ.ว. พระสนมเอกในรัชกาลที่ 6 ณ เมรุหน้าพลับพลาอิศริยาภรณ์ วัดเทพศิรินทราวาส วันที่ 29 มีนาคม พุทธศักราช 2526 (ເກີດ: 13 ພະຈິກ ພ.ສ. 2438-ເຖິງແກ່ກຳ: 9 ມີນາ ພ.ສ. 2535) ພະສະໜົມເອກໃນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ແມ່ນທິດາໃນເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີ (ປື້ມ ສຸຈະລິດກຸນ) ກັບທ່ານຜູ້ຍິງກິມໄລ້ ສຸທຳມົນຕີແລະເປັນເອື້ອຍຂອງສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ

 ປະຫວັດ 
 ປະຫວັດຕອນຕົ້ນ 
ພະສຸຈະລິດສຸດາ ມີຊື່ເດີມວ່າ ເປື່ອງ ສຸຈະລິດກຸນ () ເກີດເມື່ອວັນທີ່ 13 ພະຈິກ ພ.ສ. 2438 ນະ ບ້ານປາກຄອງດ່ານ ປະຕູນ້ຳພາສີຈະເລີນพระสุจริตสุดา พระสนมเอกในรัชกาลที่6 (พ.ศ. 2538-2525) ແມ່ນທິດາຄົນໂຕຈາກບຸດຈຳນວນ 12 ຄົນຂອງເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີ (ປື້ມ ສຸຈະລິດກຸນ) ກັບທ່ານຜູ້ຍິງກິມໄລ້ ສຸທຳມົນຕີ ມີນ້ອງສາວທີ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຄື ປະໄພ ທີ່ຕໍ່ມາໄດ້ເປັນ ສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາແລະທ່ານຜູ້ຍິງພົວ ອະນຸລັກລາຊະມົນທຽນ

ບຸພະຊົນຝັ່ງບິດາເປັນລາຊິນິກຸນເຊື້ອສາຍຈີນ ໂດຍປູ່ຄືພະຍາລາຊະພັກດີ (ໂຄ ສຸຈະລິດກຸນ) ເປັນນ້ອງຊາຍຮ່ວມບິດາມານດາຂອງສົມເດັດພະປິຍະມາວະດີ ສີພັດຊະລິນມາຕາ (ນາມເດີມ: ປ່ຽມ ສຸຈະລິດກຸນ)ส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ : ฐานบุ๊คส์, 2554. หน้า 211 ພະສະໜົມເອກໃນພະບາດສົມເດັດພະຈອມເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ລາຊະການທີ່ 4 ສ່ວນບຸພະຊົນຝ່າຍມານດາຄືຂຸນພັດ (ແຕ້ຫອຍ) ຊາວຈີນແຕ້ຈິ໋ວທີ່ອົບພະຍົບເຂົ້າສະຫຍາມຊ່ວງປີ ພ.ສ. 2407ไกรฤกษ์ นานา. "ใครคือชาวต่างชาติหน้าใหม่ที่อพยพเข้ามายังเมืองบางกอกหลังไทยทำสัญญาเบาริ่งกับอังกฤษ?". ศิลปวัฒนธรรม. 37:6 เมษายน 2559, หน้า 139

ເປື່ອງ ສຸຈະລິດກຸນ ແມ່ນເອື້ອຍຄົນໂຕຂອງຄອບຄົວທີ່ຕ້ອງດູແລນ້ອງໆ ໂດຍສະເພາະ ປະໄພ ນ້ອງສາວຄົນໜ້ອຍ ເຊິ່ງໂປດການຂີ່ມ້ານຳກັນສະເໝີ ຕໍ່ມາເມື່ອຄັ້ງທີ່ນາງໂກນຈຸກ ໄດ້ເຂົ້າໄປໃນພະບໍລົມມະຫາລາຊະວັງເພື່ອທ້າວວະນິດາພິຈາລິນີ (ເຈົ້າຈອມເພີ່ມ ໃນລາຊະການທີ່ 5) ຜູ້ເປັນອາແຕ່ງຕົວໃຫ້ຕາມປະເພນີແລ້ວສົມເດັດພະສີພັດຊະລິນທາບໍລົມລາຊິນີນາດທອດພະເນດເຫັນເຂົ້າ ກໍໂປດໃຫ້ຖະຫວາຍຕົວຫຼັງການໂກນຈຸກ ແລະມີໂອກາດເຂົ້າສຶກສາໃນໂຮງຮຽນລາຊິນີຈົນຈົບມັດຖະຍົມສຶກສາປີທີ່ 4 ແລ້ວທູນລາອອກຈາກໂຮງຮຽນ ແລະທູນລາອອກມາພຳນັກທີ່ບ້ານส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์, 2554. หน้า 212

ຄັ້ງເມື່ອພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຊົງໝັ້ນພະວໍລະກັນຍາປະທານ ພະອົງເຈົ້າວັນລະພາເທວີກໍໂປດໃຫ້ເປື່ອງມາເປັນນາງສະໜອງໂອດຂອງພະອົງເຈົ້າວັນລະພາເທວີ ແລະໄດ້ຕາມສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນໃນພະລາຊະກໍລະນີຍະກິດຕ່າງໆ ເມື່ອປີ ພ.ສ. 2465 ທີ່ມີການຈັດຕັ້ງກອງທະຫານເສືອປ່າຢິງຂຶ້ນ ກໍຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າໃຫ້ ເປື່ອງ ສຸຈະລິດກຸນ ຮັບພະລາຊະທານຍົດນາຍົກກອງເສືອປ່າຍິງລຸ້ນທຳອິດອີກດ້ວຍส.พลายน้อย. พระบรมราชินีและเจ้าจอมมารดาแห่งราชสำนักสยาม. พิมพ์ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ:ฐานบุ๊คส์, 2554. หน้า 213

ຂະນະທີ່ເປື່ອງມີອາຍຸຮາວ 18 ປີ ກໍໄດ້ຮັບອຸປະກາລະນິພາ ອະໄພວົງ (ຊື່ເດີມ: ທອງຄຳ ພຸ່ມທອງສຸກ) ມາເປັນບຸດບຸນທຳໂດຍເຮັດໜ້າທີ່ເປັນທັງຜູ້ລ້ຽງ ຜູ້ສອນໜັງສືແລະການຂັບຮ້ອງດ້ວຍຕົນເອງ

 ອະພິເສກສົມລົດ 
ເມື່ອເປື່ອງມີອາຍຸໄດ້ 26 ປີ ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ໄດ້ຊົງຂໍເປື່ອງຈາກເຈົ້າພະຍາສຸທຳມົນຕີແລະຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ປະກອບພະລາຊະພິທີອະພິເສກສົມລົດເມື່ອວັນທີ່ 27 ຕຸລາ ພ.ສ. 2464 ແລະຖືເປັນສຸພາບສະຕີສາມັນຊົນຄົນທຳອິດທີ່ໄດ້ເຂົ້າພິທີດັງກ່າວ ໂດຍສວມຊຸດເປັນເຈົ້າສາວແບບອັງກິດໂດຍສວມເສື້ອກະໂປງສີຂາວ ມີຜ້າໂປ່ງສີຂາວຄຸມສີສະ ປະດັບດອກສົ້ມແລະຖືຊໍ່ດອກໄມ້ ມີການພະລາຊະທານນ້ຳສັງເປັນທາງການດ້ວຍພະກະລຸນາຂອງສົມເດັດພະມາຕຸດສາເຈົ້າສະຫວ່າງວັດທະນາ ພະບໍລົມລາຊະເທວີ ແລະຊົງພະກະລຸນາໂປດເກົ້າ ແຕ່ງຕັ້ງເປັນ ພະສຸຈະລິດສຸດາ  ຕຳແໜ່ງພະສະໜົມເອກ ພ້ອມທັງພະລາຊະທານກາປະຖົມຈຸລະຈອມເກົ້າໃຫ້ສົມກັບສັກພະສະໜົມເອກ ເປັນສະຕີຄົນທຳອິດທີ່ໄດ້ຮັບພະລາຊະທານບັນດາສັກ "ຄຸນພະ"อนุสรณ์งานพระราชทานเพลิงศพ พระสุจริตสุดา พระสนมเอกในรัชกาลที่ 6 ຫາກເມື່ອໃດຖືພາ ຈະສະຖາປະນາຂຶ້ນເປັນເຈົ້າ ແຕ່ຢ່າງໃດກໍຕາມພະສຸຈະລິດສຸດາບໍ່ໄດ້ມີຄັນສົມດັ່ງພະລາຊະປະສົງ

ພະສຸຈະລິດສຸດາສົນໃຈເລື່ອງດົນຕີໂດຍສະເພາະການຂັບຮ້ອງ ເຊິ່ງມີຄວາມຊຳນານເປັນເລີດເຄີຍເປັນຕົ້ນສຽງຮ່ວມກັບສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ ເມື່ອ ພ.ສ. 2464 ຄັ້ງທີ່ພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວໂປດເກົ້າ ໃຫ້ຈັດການສະແດງໂຂນຕອນນາງລອຍແລະພະອົງຊົງພາກດ້ວຍພະອົງເອງ ດ້ວຍຄວາມທີ່ທ່ານຊື່ນຊອບດົນຕີໄທເປັນຊີວິດຈິດໃຈ ຊ່ວງເວລາດັງກ່າວພະສຸຈະລິດສຸດາໄດ້ຮັບອຸປະກາລະເດັກ 10-15 ປີ ເພື່ອມາເປັນນັກດົນຕີ ອາທິ ນິພາ ອະໄພວົງ ທອງດີ ສຸຈະລິດກຸນ ແລະສຸມິດຕາ ສຸຈະລິດກຸນ (ສະກຸນເດີມ: ສິງຫົນກະ) ໄວ້ຄອຍຫຼີ້ນດົນຕີສະແດງຖະຫວາຍພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຫຼັງສິ້ນສະເຫວີຍພະກະຍາຫານ ນະ ພະລາຊະວັງພະຍາໄທເປັນປະຈຳ

ພະສຸຈະລິດສຸດາຮັບລາຊະການສະໜອງພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວຕະຫຼອດລາຊະການ ໄດ້ໂດຍສະເດັດພະລາຊະດຳເນິນໄປ ນະ ບ່ອນຕ່າງໆ ພ້ອມກັບສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະຣະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາສະເໝີ

 ຫຼັງການສະຫວັນຄົດຂອງພະສະຫວາມີ 
ຫຼັງຈາກການສະເດັດສະຫວັນຄົດຂອງພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວ ພະສຸຈະລິດສຸດາໄດ້ພຳນັກຢູ່ພາຍໃນວັງສວນສຸນັນທາແລ້ວຈຶງຍ້າຍເຂົ້າໄປຢູ່ທີ່ບ້ານພະສຸຈະລິດສຸດາ ຖະໜົນພະຮາມ 5 ຫຼັງໂຮງຮຽນວະຊິລາວຸດວິທະຍາໄລອັນເປັນທີ່ດິນເຊິ່ງໄດ້ຮັບພະລາຊະທານ  ທັງຮັບສ່ວນແບ່ງພະລາຊະມໍລະດົກຂອງພະສະຫວາມີອີກຈຳນວນໜຶ່ງ

ຢ່າງໃດກໍຕາມພະສຸຈະລິດສຸດາຍັງຄົງສົນໃຈເລື່ອງກ່ຽວກັບດົນຕີ ໄດ້ຈັດຕັ້ງວົງເຄື່ອງສາຍຜະສົມເປຍໂນຍິງວົງທຳອິດຂອງຄະນະນາລີສີສຸມິດ ເປັນວົງດົນຕີເຄື່ອງຄູ່ ປະກອບດ້ວຍຈະເຂ້,ຊໍອູ້,ຊໍດ້ວງ,ສິ່ງ,ໂທນ,ຣຳມະນາ ແລະເປຍໂນ ໂດຍມີສຸມິດຕາ ສຸຈະລິດກຸນ ເປັນຜູ້ຫຼີ້ນເປຍໂນແລະຄວບຄຸມວົງດົນຕີ ພະສຸຈະລິດສຸດາສົນໃຈໃນການຫຼີ້ນເປຍໂນເປັນພິເສດ ວົງດົນຕີຄະນະນີ້ໄດ້ນຳເພງພະລາຊະນິພົນໃນພະບາດສົມເດັດພະມຸງກຸດເກົ້າເຈົ້າຢູ່ຫົວມາຂັບຮ້ອງ ເຊັ່ນ ເພງຕັບໃນເລື່ອງວິວາພະສະໝຸດ ຄືເພງໂຍນດາບ, ຈີນໜ້າເຮືອ, ປີ່ແກ້ວ, ຕະນາວແປງ ເປັນຕົ້ນ
ແລະຍັງໄດ້ແຕ່ງຄຳຮ້ອງເພງ ສຸດາສະຫວັນ ໂດຍມີສຸມິດຕາ ສຸຈະລິດກຸນ ເປັນຜູ້ແຕ່ງທຳນອງ

 ເຖິງແກ່ອະນິດຈະກຳ  
ໃນປັດສິມມະໄວ ພະສຸຈະລິດສຸດາໄດ້ຮັບພະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນຈາກພະບາດສົມເດັດພະປໍຣະມິນມະຫາພູມິພົນອະດຸນຍະເດດ ຊົງພະກະລູນາໂປດເກົ້າ ພະລາຊະທານທັງຄ່າໃຊ້ຈ່າຍປະຈຳແລະບ່ອນພຳນັກໃນບໍລິເວນທີ່ຊັບສິນສ່ວນພະມະຫາກະສັດ ຊອຍຕົ້ນສົນ ຖະໜົນເພີນຈິດ ບາງກອກ

ຈົນຮອດເດືອນມິຖຸນາ ພ.ສ. 2524 ພະສຸຈະລິດສຸດາໄດ້ປ່ວຍລົງ ແລະເຂົ້າພັກຮັກສາຕົວທີ່ໂຮງໝໍສິລິລາດຈົນຮອດອະນິດຈະກຳເມື່ອວັນອັງຄານທີ 9 ມິຖຸນາ ພ.ສ. 2524 ເວລາ 22.45 ໂມງ ຮວມອາຍຸໄດ້ 85 ປີ 3 ເດືອນ 26 ວັນ ແລະໄດ້ຮັບພະລາຊະທານເພີງສົບ ນະ ເມນໜ້າພັບພາອິສະລິຍາພອນ ວັດເທບສິລິນທາວາດ ເມື່ອວັນທີ່ 29 ມີນາ ພ.ສ. 2526Vajiravudh.org  พระสุจริตสุดา

 ກຽດຕິຍົດ 

 ບັນດາສັກ 
 ເປື່ອງ  ສຸຈະລິດກຸນ (13 ພະຈິກ ພ.ສ. 2438 — 26 ຕຸລາ ພ.ສ. 2464) 
 ພະສຸຈະລິດສຸດາ (27 ຕຸລາ ພ.ສ. 2464 — 9 ມີນາ ພ.ສ. 2524)

 ເຄື່ອງລາດອິສະລິຍາພອນ 
 80px ເຄື່ອງລາດອິສະລິຍາພອນຈຸລະຈອມເກົ້າ ຊັ້ນທຸຕິຍະຈຸລະຈອມເກົ້າວິເສດ (ທ.ຈ.ວ.)
 80px|border ຫຼຽນລັດຕະນາພອນ ລາຊະການທີ່ 6 ຊັ້ນທີ່ 2 (ວ.ປ.ລ.2)
 80px|border ຫຼຽນລັດຕະນາພອນ ລາຊະການທີ່ 7 ຊັນທີ່ 3 (ປ.ປ.ລ.3)

 ຍົດທາງທະຫານ 
 ນາຍເສືອປ່າ ເປັນນາຍົກອົງຕີສັງກັດກອງຮ້ອຍຫຼວງ ກົມເສືອປ່າມ້າຫຼວງ ຮັກສາພະອົງ ເມື່ອວັນທີ່ 23 ມັງກອນ ພ.ສ. 2464

 ຕຳແໜ່ງທີ່ໄດ້ຮັບ 
 ສະມາຊິກກິດຕິມະສັກສະພາກາຊາດສະຫຍາມ (ຊື່ໃນຂະນະນັ້ນ) ເມື່ອວັນທີ່ 29 ຕຸລາ ພ.ສ. 2464 ຫຼັງພະສຸຈະລິດສຸດາໄດ້ບໍລິຈາກເງິນສົມທົບທຸນສ້າງສະຖານເສົາວະພາ

 ສະຖານທີ່ອັນເນື່ອງມາຈາກບັນດາສັກ 
 ຕຶກພະສຸຈະລິດສຸດາ ພາຍໂຮງໝໍສິລິລາດ

 ອ້າງອີງ 
ໝວດ:ເອື້ອຍຂອງສົມເດັດພະນາງເຈົ້າອິນທະລະສັກສະຈີ ພະວໍລະລາຊະຊາຍາ
ໝວດ:ພະສະໜົມ
ໝວດ:ພະພັນລະຍາໃນລັດຊະການທີ່ 6
ໝວດ:ສະກຸນສຸຈະລິດກຸນ
ໝວດ:ບຸກຄົນຈາກໂຮງຮຽນລາຊິນີ
ໝວດ:ບຸກຄົນຈາກບາງກອກ
ໝວດ:ຊາວໄທເຊື້ອສາຍຈີນ
ໝວດ:ສະມາຊິກເຄື່ອງລາດອິສະລິຍາພອນ ທ.ຈ.ວ. (ຝ່າຍໃນ)
ໝວດ:ສະມາຊິກຫຽນລັດຕະນາພອນ ວ.ປ.ລ.2
ໝວດ:ສະມາຊິກລັດຕະນາພອນ ປ.ປ.ລ.3
ໝວດ:ສະມາຊິກກອງເສືອປ່າ
ໝວດ:ບຸກຄົນນທີ່ເສຍຊີວິດແລ້ວ