ອັກສອນຂະເໝນ

ອັກສອນຂະເໝນ ()Huffman, Franklin. 1970. Cambodian System of Writing and Beginning Reader. Yale University Press. . ແມ່ນອັກສອນສະຫລະປະກອບທີ່ໃຊ້ຂຽນພາສາຂະເໝນ (ພາສາທາງການຂອງປະເທດກຳປູເຈຍ) ຍັງຖືກໃຊ້ໃນການຂຽນພາສາປາລີໃນການສວດມົນທາງພຸດທະສາສະໜາຂອງປະເທດກຳປູເຈຍແລະປະເທດໄທ 

ອັກສອນຂະເໝນຖືກດັດແປງມາຈາກອັກສອນປາລາວາ ເຊິ່ງໃນທີ່ສຸດກໍ່ໄດ້ລົງມາຈາກຕົວອັກສອນທະມິນ ພາໝີHandbook of Literacy in Akshara Orthography, R. Malatesha Joshi, Catherine McBride(2019), p.28 ເຊິ່ງຖືກນຳໃຊ້ໃນພາກໃຕ້ຂອງອິນເດຍແລະອາຊີຕາເວັນອອກສ່ຽງໃຕ້ໃນສະຕະວັດທີ 5 ແລະ 6Punnee Soonthornpoct: From Freedom to Hell: A History of Foreign Interventions in Cambodian Politics And Wars. Page 29. Vantage Press. ຖືກພົບຈາລຶກທີ່ເກົ່າທີ່ສຸດໃນຂະເໝນທີ່ອັງໂກໂບເຣັຍໃນເຂດຕາແກ້ວ ທາງໃຕ້ຂອງພະນົມເປັນແລະຕັ້ງແຕ່ປີ 611Russell R. Ross: Cambodia: A Country Study. Page 112. Library of Congress, USA, Federal Research Division, 1990. ອັກສອນຂະເໝນສະໄໝໃໝ່ແຕກຕ່າງກັນໄປຈາກຮູບແບບເກົ່າໆ ທີ່ເຫັນຢູ່ໃນແຜ່ນຈາລຶກຂອງຊາກຫັກພັງຂອງອັງໂກ ຕົວອັກສອນພາສາໄທແລະພາສາລາວແມ່ນລູກຫລານຂອງຮູບແບບເກົ່າຂອງອັກສອນລາວ

 ພະຍັນຊະນະ 
ຕົວອັກສອນຂະເໝນຕົວອັກສອນເຊິງປຽບທຽບອັກສອນລາວອັກສອນລາວໃນສຳນຽງການອອກສຽງທຽບພະຍັນຊະນະລາວກກໍກຂຄໍຂ ຄຄໂກກ10x10pxໂຄຂ ຄງໂງງຈຈໍຈ10x10px——ຊໂຈຈ10x10px——ຍ​​ / 10x10pxໂຍຍ ຢດ / 10x10pxດໍດ10x10pxທໍຖ ທ10x10pxໂດດ10x10pxໂທຖ ທ10x10pxນໍນຕຕໍຕຖທໍຖ ທທໂຕຕ10x10pxໂທຖ ທນໂນນບ, ປບໍບຜພໍພ ຜພໂປປ12x12pxໂພພມໂມມຢໂຢຍ, ຢຣໂຣຣ ລໂລລວໂວວປັດຈຸບັນຖືກເລີກໃຊ້ແລ້ວ ໃນອະດີດໃຊ້ສຳຫຼັບເພດານປາກສຳຫຼັບການທັບສັບພາສາບາລີສັນສະກິດທໍ່ນັ້ນປັດຈຸບັນຖືກເລີກໃຊ້ແລ້ວ ໃນອະດີດໃຊ້ສຳຫຼັບເພດານປາກສຳຫຼັບການທັບສັບພາສາບາລີສັນສະກິດທໍ່ນັ້ນສຊໍຊ ສຫຮໍຫ ຮ—10x10pxລໍລອອໍອ

 ພະຍັນຊະນະເສີມ 
ລະບົບການຂຽນພາສາຂະເໝນປະກອບດ້ວຍພະຍັນຊະນະເສີມ ໃຊ້ໃນຄຳຢືມບາງຄຳ ໂດຍສະເພາະຈາກພາສາຝະຫຼັ່ງແລະໄທ. ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເປັນສຽງທີ່ບໍ່ໄດ້ເກີດຂື້ນໃນຄຳສັບພື້ນເມືອງ ຫຼືເຊິ່ງອັກສອນພື້ນເມືອງຖືກຈຳກັດໄວ້ທີ່ໜື່ງໃນສອງຊຸດສຽງສະຫຼະ ສ່ວນໃຫຍ່ແມ່ນເປັນທະວິອັກສອນ ເກີດຈາກການຊ້ອນຕົວເຊີງໃຕ້ຕົວອັກສອນ  (ຫ ຮ) ດ້ວຍຕົວກຳກັບສຽງເພີ່ມເຕີມຫາກຈຳເປັນຕ້ອງປ່ຽນສະຫຼະໂດຍເປັນສະຫຼະ ໂອ ສຳຫຼັບຕົວອັກສອນ ປ ກໍ່ຕາມ ຖືກສ້າງຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍການວາງແຂ້ວໜູ ອອກສຽງມາກກວ່າຕົວອັກສອນ  (ບ)
ຕົວອັກສອນຂະເໝນເສີມລັກສະໜະຄ່າເຕັມ (ພ້ອມສຽງສະຫຼະ)ຄ່າພະຍັນຊະນະທຽບພະຍັນຊະນະລາວໝາຍເຫດIPAGDUNIPAGDUNhâ + kôgaກຕັວຢ່າງ:  (ກາສ) ມາຈາກຄຳພາສາອັງກິດວ່າ Gas (ແກັດ)hâ + kô + treisap diacriticgoກຕັວຢ່າງ:  (ເກຍ) ໝາຍເຖິງ ສະຖານີລົດໄຟhâ + nônaໜຕັວຢ່າງ:  ຫຼື  (ໜັງ) ຫມາຍເຖິງ ໜັງຕະລຸງ ຫຼື ລະຄອນເງົາ (ຄຳຢືມມາຈາກພາສາໄທ:  ແປວ່າ ໜັງ)bâ + diacriticpaປຕັວຢ່າງ:  (ປັກ) ໝາຍເຖິງ ປັກ  (ປັງ) ໝາຍເຖິງ ເຂົ້າ​ຈີ່hâ + mômaໝຕັວຢ່າງ:  (ກຣູ ໝໍ) ໝາຍເຖິງ ໝໍ (ຄຳຢືມມາຈາກພາສາໄທ:  ແປວ່າ ໝໍ)hâ + lôlaຫຼຕັວຢ່າງ:  ມາຈາກຄຳພາສາລາວແລະໄທວ່າ ຫຼວງ ຫຼື hâ + vôfaຝ ຟ ຫວອອກສຽງເປັນ  ໝາຍເຖິງ ຈະແຈ້ງ ແລະໃນຄຳວ່າ  ໝາຍເຖິງ ກາ​ເຟhâ + vô + treisap diacriticfoຝ ຟ ຫວຕັວຢ່າງ: , ໝາຍເຖິງ ຮູບເງົາ ຟິມhâ + sâ—ຕັວຢ່າງ:  ໝາຍເຖິງ ແນວເພງແຈັດhâ + sâ + treisap diacriticžo, zo—ຕັວຢ່າງ:   ໝາຍເຖິງ ລົດຈີບ

 ສະຫຼະ 
ສະຫຼະໃນອັກສອນຂະແມມີສອງແບບແມ່ນຄື ສະຫຼະລອຍ (ស្រៈពេញតួ ສະຫຼະເປັນຕົວ)  ແລະ ສະຫຼະຈົມ (ស្រៈនិស្ស័យ ສະຫຼະນິໄສ ຫຼື ស្រៈផ្សំ ສະຫຼະຜະສົມ) ສະຫຼະລອຍໃຊ້ໄດ້ຂຽນເມື່ອບໍ່ໄດ້ປະສົມ (ປຽບຂື້ນຕົ້ນດ້ວຍ ອ) ສ່ວນສະຫຼະຈົມໃຊ້ກັບພະຍັນຊະນະອື່ນ ພະຍັນຊະນະທີ່ບໍ່ມີສະຫຼະກຳກັບອອກສຽງຕາມເດີມຂອງພະຍັນຊະນະທີ່ດັວກ່າວໄວ້ດ້ານບົນ (ທຽບໄດ້ກັບ ອໍ) ສຽງສະຫຼະແຕກຕ່າງຈາກອັກສອນໄທແລະລາວ ແລະຂຶ້ນຢູ່ພະຍັນຊະນະເປັນອະໂຄສະ (ບໍ່ມີສຽງກ້ອງ) ຫຼືໂຄສະ (ມີສຽງກ້ອງ) ດ້ວຍ

 ສະຫຼະລອຍ 
ສະຫຼະລອຍແມ່ນສຽງສະຫຼະທີ່ບໍ່ອອກສຽງທີ່ພົ້ນເດັ່ນ (ຢ່າງເຊັ່ນ ໂດຍບໍ່ມີການຕິດກັບສັນຍາລັກພະຍັນຊະນະ) ໃນພາສາຂະເໝນຮຽກວ່າ ស្រៈពេញតួ (ສະຫຼະເປັນຕົວ) ເຊິ່ງໝາຍເຖີງ ສະຫຼະສມບູນ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ໃຊ້ໃນບາງຄຳເພື່ອສະແດງໄດ້ເຖີງການລວມກັນຂອງສຽງສະຫຼະທີ່ມີການຢຸດສຽງຫຼືຂອງແຫຼວເຮີ່ມຕົ້ນ ສະຫຼະລອຍມີການໃຊ້ໃນຄຳຈຳນວນນ້ອຍເຊີ່ງສ່ວນຫຼາຍແມ່ນຕົ້ນ ກຳເນີດມາຈາກຕົ້ນກໍາເນີດຂອງຕົວຊີ້ວັດ ແລະດັງນັ້ນຈຶງມີຄວາມບໍ່ສອດຄ້ອງກັນໃນການໃຊ້ແລະການອອກສຽງ ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ສອງສາມຄຳທີ່ເກີດຂື້ນແມ່ນຖືກນຳໃຊ້ເລື້ອຍໆ ເຊີ່ງລວມເຖີວ   (ເອັຍໂລ) "ດຽວນີ້"    (ອໍປຸກ) "ພໍ່"    (ຣື) "ຫຼື"   (ລື)  "ໄດ້ຍິນ"  ຫຼື ឱ្យ  (ອອຍ) "ໃຫ້, ປ່ອຍ"   (ແອັງ) "ຕົວເອັງ, ຄົນດຽວ , ຂ້ອຍ, ເຈົ້າ"   (ແອນາ) "ທີ່ໃສ".

ສະຫຼະລອຍIPAGDUNສະຫຼະຈົມໃນພາສາລາວໃນສຳນຽງການອອກສຽງ, , eອິເອີຍ ເອະ ເອິeiອີເອີຍ, , oອຸໂອະ ອຸປັດຈຸບັນຖືກເລີກໃຊ້ແລ້ວ (ທຽບທໍ່ກັບລຳດັບ )Official Unicode Consortium code chart for Khmer (PDF)ounot givenອູໂອauໂອວໂອວ ອອວrue -ຣຶrueu -ຣືlue -ລຶlueu -ລຶ, , aeເອແອaiໄອໄອ, aoໂອໂອ ເອົາauເອົາເອົາ
ໃນສະຫຼະລອຍມີຊື່ຄ້າຍກັບສຽງສະຫຼະທີ່ຂຶ້ນກັບຄຳວ່າ  ໝາຍເຖີງ ສະຫຼະ ຕາມດ້ວຍສຽງຫລັກຂອງຕົວອັກສອນ (ການອອກສຽງຫຼືທຳອິດຂອງການອອກສຽງທີ່ຂຽນໄວ້ຂ້າງເທິງ) ຕາມດ້ວຍສຽງຢຸດສຽງເພິ່ມເຕິມຫຼັງຈາກສະຫຼະນັ້ນ ຢ່າງໃດກໍ່ຕາມ ອັກສອນ ឥ ຮຽກວ່າ ស្រះ ឥ Huffman (1970), p. 29.

 ສະຫຼະຈົມ 
ສະຫຼະຈົມຕົວຢ່າງIPAGDUNສະຫຼະຈົມໃນພາສາລາວໃນສຳນຽງການອອກສຽງa-serieso-seriesa-serieso-seriesa-serieso-series(none)ao - -aeaxາອາ, ເອຍ, ເອັຍeixິເອະ, ອິeiixີເອີຍ, ອີoeuexຶເອິ, ອຶeuueuxືເອີ, ອືouxຸໂອະ, ອຸouuxູໂອ, ອູuoxົວອົວaeueuເxີເອີoeaເxືອເອືອieເxັຍ, ເxຍເອັຍ, ເອຍeເxເອaeeaeແxແອaieyໄx, ໃxໄອaoouໂxໂອ, ອໍ, ອາວauovເxາເອົາ, ເອຶວ , ອຶວ

 ເຄີ່ງໝາຍການກຳກັບອອກສຽງ 
ອັກສອນIPAGDUNໃນສຳນຽງການອອກສຽງa-serieso-seriesa-serieso-seriesa-serieso-seriesomumໂອມ, ອົມamumອອມamoamອຳaheahອະehisເອະohuhໂອະehເອະaohuohເອາະ

 ຕົວເລກ 
ເລກພາສາຂະແມເລກອາລັບ0123456789ເລກພາສາລາວ໐໑໒໓໔໕໖໗໘໙ພາສາຂະແມ (ພ້ອມຄຳອ່ານພາສາລາວ)សូន្យ (ຊູນ)មួយ (ມວຍ)ពីរ (ປີ)បី (ເບີຍ)បួន (ບວນ)ប្រាំ (ປຳ)ប្រាំមួយ (ປຳມວຍ)ប្រាំពីរ (ປຳປີ)ប្រាំបី (ປຳເບັຍ)ប្រាំបួន (ປຳບວນ)ຄຳແປສູນນືງສອງສາມສີ່ຫ້າຫົກເຈັດແປດເກົ້າ
ໃນເລກ 30 40 50 60 70 80 ແລະ 90 ມາຈາກຄຳຢືມໃນພາສາລາວແລະພາສາໄທທໍ່ນັ້ນ

 10 - ១០ (ដប់ ດັອບ) ສິບ ໑໐
 20 - ២០ (ម្ភៃ ໂມເພີຍ) ຊາວ ໒໐
 30 - ៣០ (សាមសិប ຊາມເຊິບ) ສາມສິບ ໓໐
 40 - ៤០ (សែសិប ແຊເຊິບ) ສີ່ສິບ ໔໐ 
 50 - ៥០ (ហាសិប ຮາເຊິບ) ຫ້າສິບ ໕໐
 60 - ៦០ (ហុកសិប ຮົກເສີບ) ຫົກສິບ ໖໐
 70 - ៧០ (ចិតសិប ເຈີດເຊີບ) ເຈັດສິບ ໗໐
 80 - ៨០ (ប៉ែតសិប ແປດເຊິບ) ແປດສິບ ໘໐
 90 - ៩០ (កៅសិប ເກົາເຊີບ) ເກົ້າສິບ ໙໐
 100 - ១០០ (មួយរយ ມວຍຣອຍ) ຫນຶ່ງ​ຮ້ອຍ ໑໐໐
 1,000 - ១០០០ (មួយពាន់ ມວຍປອນ) ຫນຶ່ງ​ພັນ ໑໐໐໐
 10,000 - ១០០០០ (មួយម៉ឺន ມວຍມືນ) ສິບ​ພັນ ໑໐໐໐໐
 100,000 - ១០០០០០ (មួយសែន ມວຍແຊນ) ໜື່ງແສນ ໑໐໐໐໐໐
 1,000,000 - ១០០០០០០ (មួយលាន ມວຍລຽນ) ໜື່ງລ້ານ ໑໐໐໐໐໐໐
 10,000,000 - ១០០០០០០០ (មួយកោដិ ມວຍເກົາ) ໜຶ່ງພັນລ້ານ ໑໐໐໐໐໐໐໐

 ອ້າງອິງ 
ໝວດ:ພາສາຂະເໝນ
ໝວດ:ປະເທດກຳປູເຈຍ
ໝວດ:ອັກສອນ