ຄວາມຜິດປົກກະຕິທາງຈິດ

ຄວາມຜິດກະຕິທາງຈິດ (), ຫຼື ມັກເອີ້ນກັນວ່າ ພະຍາດທາງຈິດ (), ພາວະທາງສຸຂະພາບຈິດ, ແລະ ຄວາມພິການທາງຈິດ, ແມ່ນສະພາວະຂອງພຶດຕິກຳ ຫຼື ຮູບແບບທາງຈິດໃຈ ທີ່ສົ່ງຜົນໃຫ້ເກີດຄວາມທຸກທໍລະມານ ຫຼື ຄວາມບົກຜ່ອງໃນການດຳລົງຊີວິດ ແລະ ການເຮັດວຽກຂອງບຸກຄົນຢ່າງຊັດເຈນ.

ຄວາມຜິດກະຕິທາງຈິດ ມີລັກສະນະສະເພາະຄື ການມີຄວາມບົກຜ່ອງທາງຄລີນິກໃນດ້ານຂະບວນການຄິດ (Cognition), ການຄວບຄຸມອາລົມ ຫຼື ພຶດຕິກຳຂອງບຸກຄົນ ເຊິ່ງມັກຈະສະແດງອອກໃນສະພາບແວດລ້ອມທາງສັງຄົມ. ອາການເຫຼົ່ານີ້ອາດເກີດຂຶ້ນພຽງຄັ້ງດຽວ, ເປັນແບບຊ້ຳເຮື້ອ (ຄົງຢູ່ດົນ), ຫຼື ເປັນໆຫາຍໆ. ຄວາມຜິດກະຕິທາງຈິດມີຫຼາຍປະເພດ ເຊິ່ງແຕ່ລະປະເພດຈະມີອາການ ແລະ ສັນຍານບົ່ງບອກທີ່ແຕກຕ່າງກັນໄປ.

 ສາເຫດ ແລະ ການວິນິດໄສ 
ສາເຫດຂອງຄວາມຜິດກະຕິທາງຈິດມັກຈະບໍ່ຊັດເຈນພຽງສາເຫດດຽວ, ແຕ່ເປັນຜົນມາຈາກປັດໄຈປະສົມປະສານຫຼາຍດ້ານ ລວມທັງການເຮັດວຽກຂອງສະໝອງໃນສ່ວນຕ່າງໆ. ການວິນິດໄສ ແລະ ປະເມີນຜົນ ຈະດຳເນີນການໂດຍຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານສຸຂະພາບຈິດ ເຊັ່ນ: ຈິດຕະແພດ (Psychiatrist), ນັກຈິດຕະວິທະຍາຄລີນິກ (Clinical Psychologist), ພະຍາບານຈິດເວດ ຫຼື ນັກສັງຄົມສົງເຄາະ. 

ວິທີການປະເມີນລວມມີການເຮັດແບບທົດສອບທາງຈິດຕະວິທະຍາ, ການສັງເກດພຶດຕິກຳ ແລະ ການສອບຖາມປະຫວັດ. ໃນການວິນິດໄສ, ຈຳເປັນຕ້ອງພິຈາລະນາເຖິງຄວາມເຊື່ອທາງວັດທະນະທຳ, ສາສະໜາ ແລະ ບັນທັດຖານທາງສັງຄົມຂອງຜູ້ປ່ວຍຮ່ວມດ້ວຍ.

 ການປິ່ນປົວ ແລະ ການບໍລິການ 
ການບໍລິການດ້ານສຸຂະພາບຈິດ ໂດຍທົ່ວໄປມີໃຫ້ບໍລິການຢູ່ໂຮງໝໍຈິດເວດ, ຄລີນິກພາຍນອກ ຫຼື ສູນບໍລິການຊຸມຊົນ. ທາງເລືອກໃນການປິ່ນປົວທີ່ນິຍົມໃຊ້ໄດ້ແກ່:
 ຈິດຕະບຳບັດ (Psychotherapy): ການປຶກສາ ແລະ ປັບປ່ຽນຄວາມຄິດ/ພຶດຕິກຳ.
 ການໃຊ້ຢາປິ່ນປົວ (Psychiatric medication): ເພື່ອປັບສົມດຸນສານເຄມີໃນສະໝອງ ເຊັ່ນ ຢາຕ້ານອາການຊຶມເສົ້າ.
 ທາງເລືອກອື່ນໆ: ການປັບປ່ຽນວິຖີຊີວິດ, ການສະໜັບສະໜູນທາງສັງຄົມ, ກຸ່ມເພື່ອນຊ່ວຍເພື່ອນ ແລະ ການຊ່ວຍເຫຼືອຕົນເອງ.

ໃນບາງກໍລະນີທີ່ຮຸນແຮງ ອາດຈຳເປັນຕ້ອງມີການກັກບໍລິເວນ ຫຼື ການປິ່ນປົວໂດຍທີ່ຜູ້ປ່ວຍບໍ່ໄດ້ສະໝັກໃຈ (Involuntary treatment) ເພື່ອຄວາມປອດໄພ. ນອກຈາກນີ້, ຍັງມີໂຄງການປ້ອງກັນຕ່າງໆ ທີ່ຊ່ວຍຫຼຸດຜ່ອນຄວາມສ່ຽງຂອງພາວະຊຶມເສົ້າໄດ້.

 ສະຖິຕິ ແລະ ຜົນກະທົບ 
ໃນປີ 2019, ຄວາມຜິດກະຕິທາງຈິດທີ່ພົບຫຼາຍທົ່ວໂລກ ປະກອບມີ:
 ພະຍາດຊຶມເສົ້າ (Depression): ປະມານ 264 ລ້ານຄົນ.
 ພາວະສະໝອງເສື່ອມ (Dementia): ປະມານ 50 ລ້ານຄົນ.
 ພະຍາດອາລົມສອງຂົ້ວ (Bipolar disorder): ປະມານ 45 ລ້ານຄົນ.
 ພະຍາດຈິດເພສ (Schizophrenia) ແລະ ພາວະຈິດຟັ່ນເຟືອນອື່ນໆ: ປະມານ 20 ລ້ານຄົນ.

ນອກຈາກນີ້ ຍັງມີກຸ່ມຄວາມຜິດກະຕິດ້ານການພັດທະນາລະບົບປະສາດ (Neurodevelopmental disorders) ທີ່ມັກເກີດຂຶ້ນໃນໄວເດັກ ເຊັ່ນ: ໂລກສະມາທິສັ້ນ (ADHD), ອໍທິສຕິກ (Autism Spectrum Disorder - ASD) ແລະ ຄວາມບົກຜ່ອງທາງສະຕິປັນຍາ.

ບັນຫາສຳຄັນທີ່ຜູ້ປ່ວຍມັກພົບເຈີຄື ການຕີຕາທາງສັງຄົມ (Stigma) ແລະ ການຈຳແນກ (Discrimination), ເຊິ່ງເພີ່ມຄວາມທຸກທໍລະມານໃຫ້ແກ່ຜູ້ປ່ວຍ. ສິ່ງນີ້ນຳໄປສູ່ການເຄື່ອນໄຫວທາງສັງຄົມຫຼາຍຢ່າງ ເພື່ອສ້າງຄວາມເຂົ້າໃຈ ແລະ ລຶບລ້າງການກີດກັນທາງສັງຄົມ.

 ອ້າງອີງ 

ໝວດ:ສຸຂະພາບຈິດ
ໝວດ:ຈິດຕະເວດສາດ
ໝວດ:ພະຍາດ