Bayaka

Bayaka Ba-Mbenga bazali bato oyo bafandaka esika moko te. Bafandaka na sudi-wɛsti ya Repubiliki ya Afríka ya Kati mpe na nɔrdi ya Kongo-Brazzaville. Bazali bandeko ya Baka oyo bafandaka na Kamerun, Ngabu, na nɔrdi ya Congo mpe na sudi-wɛsti ya République centrafricaine.
vignette|Bato ya Bayaka
vignette|Lisangá ya Bayaka
Na bokeseni na ba Bambenga ya Mbuti na ɛsti ya Congo (oyo balobaka bobele lokota ya bitúlúká oyo bazali na yango), ba Aka balobaka lokota na bango moko elongo na bato 15 oyo bazali na bango. Na mobu 2003, UNESCO elobaki ete mateya ya monɔkɔ ya Aka ezali moko ya biloko ya motuya mingi ya mokili. Bazalaki na lisolo ya National Geographic ya sanza ya mwambe 1995 "Ndoki: esika ya nsuka na mabele",[2] mpe na ba séries TV ya biteni misato. 3][4]

 Lisangá 
Bato ya Aka bazali bato ya mombongo ya koboma nyama mpe ya kobuka yango, mpe balyaka bilei ndenge na ndenge oyo esangisi banzete 63, banyama ya zamba 28 mpe banyama mikemike 20, mpe bambuma, mafuta ya nzoi, bafololo mpe misisa. 5]

Bato mosusu ya Aka bakómá kolona bilanga na bango moko, kasi mbala mingi basalaka mombongo na bamboka ya pembeni, oyo bango nyonso babengaka Ngandu. Ba-Ngandu bapesaka bango manyoka, bandazi, bayamu, taro, masango, concombre, squash, okra, papaye, mangue, ananas, mafuta ya mbila, mpe loso mpo na kozongisela bango mosuni ya zamba, mafuta ya nzoi, mpe biloko mosusu ya zamba oyo Ba-Aka bayanganisaka. Ezali na bituluku koleka 15 ya bato ya bamboka ndenge na ndenge oyo bato soki 30.000 ya Aka bafandaka na bango. Lokola lolenge ya bomoi na bango ya babomi-nyama, oyo mbala mingi emonisaka bango makila ya banyama ya zamba, bazali na kati ya bato oyo bazali na virisi ya Ebola mingi na mokili.

Kobɔkɔla bana

Bakonzi ya mabota ya Aka bazalaki kolekisa ntango mingi elongo na bana na bango koleka bato mosusu nyonso. Tata atikalaka na mwana na maboko na ye 47% ya tango[7] mpe asololaka na ye mbala mitano na mokolo koleka batata na mimeseno mosusu. Mibali mpe basalisaka basi mpo na kokokisa bamposa ya bana na bango. Balobaka ete yango euti na boyokani makasi oyo ezali kati na mobali ná mwasi. Mokolo mobimba, babalani yango basalaka elongo na misala lokola koboma banyama, kolamba bilei mpe kosala makambo mosusu.