Fium (Croazzia)

Fiumm (in croatt: Rijeka; in Italian e dialett fiuman: Fiume; in ciacavegh: Rekà o Rika) l'è ona cittaa in Croazia de 108.662 abitant. A l'è el port pussee important del paes e l'è la terza cittaa pussee granda de la Croazia. La se trœuva insu'l Golf del Kvarner, e a l'è granda pressapocch 44 chilometer quadraa.

 Geografia 
Fiumm el se trœuva ind el ovest de la Croazia, insu la riva nord del Golf de Fiumm, tocch pussee spiscinii del Golf del Kvarner insu'l Mar Adriategh che, ind i band de Fiumm a l'è fond assee per fàgh navegà i barch (pressapocch 60 meter) e n'a daj l'oportunitaa a la cittaa de vegnì inscì importanta per i scambi comerciaj su mar. La cittaa la se trœuva insu'l delta del fiumm Rječina (in italian: Eneo; in venet: Fiumara o Fiumera) che'l spartiss Fiumm in duu tocch: a ovest l'è sit el center storegh de la cittaa, intant che a est la gh'è la citadina de Sušak. La Rječina l'è anca servida de confin natural intra Italia e Jugoslavia quand che l'Istria l'è stada ocupada de l'Italia. 

 Simboi de la cittaa 
La cittaa de Fiumm la gh'ha on scud, ona bandera, ona bandera de cerimonia e on inno. El drœuvà de chej simboi chì a l'è regolaa del Consili comunal compatibilment cont i lesg de la cittaa.

 Scud 
miniatura|El stemma de Fiumm insu la torr de la cittaa
El scud (o stemma) de Fiumm a l'è basaa insu'l stemma che l'è staj assegnaa el 6 de luj 1659 del re de Croazia e imperator d'Austria Leopold I. L'è faj su de on'agola negra a duu coo cont on pé insu'n vas che'l sbilza aqua e l'olter insu ona preda. La figura principala la gh'ha dedree un fond ross.

 Bander 
La bandera oficiala a l'è blœu ciara cont el scud ind el mezz, circondaa d'on rond sgiald. Insema a la bandera oficiala de la cittaa, Fiumm el gh'ha anca ona bandera de cerimonia 'mè manera de manifestà el partegnì al sit in pù. Chella bandera chì a l'è stada tirada  a man del Consilli comunal ind el 1870 e l'è fada su del stemma cittadin storegh, pressapocch compagn de chell modern, con la corona imperiala austriegh-croatta sora i duu coo de l'agola, el fond invernighent e on papir con scrivuu el mott Indeficienter ("che'l se pœu minga esaurì") e'l tricolor fiuman (ross, dòr, blœu) dedree.

 Inno 
La canzon che la fa de inno per la cittaa de Fiumm a l'è la Najdraža Rijeko ("Mé pussee cara Rijeka") scrivuda e metuda in musega del Damir Badurina. La canzon a l'è on'ode a la cittaa, cont on test d'amor vers de Rijeka e un zicch de nostalgia.

 El nomm 
Quand che la cittaa de Fiumm a l'è nassuda ai temp di roman la se ciameva Tarsatica e, sgiamò ind el II secol, i gh'è di testimonianz del nomm dol fiumm Rječina de che la cittaa la ciapa el nomm al didincœu. El fiumm a l'era ciamaa Oeneus, nomm del qual el vegn anca el nomm italian - Eneo. Per contra el nomm originari in latin l'ha daj el nomm a vun di quartee de Fiumm: Trsat (in italian "Tersatto").

Ind i olter lengu el nomm a l'è de solit el voltà de la parolla "fiumm": in sloven a l'è ciamaa Reka, in italian Fiume; in ungheres a l'era ciamada storegament Szentvit e al didincœu Fiume inscì tant'mè in todesch l'era ciamada Sankt Veit am Flaum o, pussee sempi, Pflaum descompagn del nomm d'incœu, Fiume.

 Dialett 
A Fiumm storegament i gh'è duu dialett principal, descompagn intra lor. I Recani i parlaven el dialett ciacavegh-ekavegh (ciamaa inscì de la manera in de che la se dis la parolla "cosé", ča, e per la tendenza de scurtà i paroll ch'i gh'hann denter ije con domà e o, la quaj volta, i - per esempi Rijeka la deventa Reka o Rika) de la lengua croatta. Inscambi i Fijumani i parlen el dialett fiuman de la lengua veneta.
+FiumanCiacaveghCroattLombardrivararivatdoćirivàbalonbalaloptabalonbel (-a)bel (-a)lijep (-a)bell (-a)sacoboršatorba/vrećaborsa/sacchciacolarciacolatpričaticiciaràandarćaićiandàciaparciaparuhvatiticiapàfar/lavorardelatraditifà/lavoràgraziefalahvalagraziemagnaridojelomagnàcanotierakanotjerapotkošuljacanottatutisisvituccs'ciopošciopopuškas'cioppsorzošorzomišrattsigaretašpanjoletcigaretasigarettaperchèžazaštoperchèorologiožveljarinsatorelocc de mansveiarinorelocc de tavol

 Strasport 

 Strad 
Fiumm a l'è tacaa ai olter cittaa croatt d'ona bona red d'autostrad. L'A6 la taca a la capital croatta Zagabria passand per l'A1 intant che la A7, finida ind el 2004, la liga a Lubiana e a Triest. Chesta la fa anca de tangenzial, menand a l'A8 - autostrada che la liga Fiumm a l'Istria cont el passà per el tunnel del Mont Učka, slarghii ind el 2024.

 Ferrovia 
miniatura|La stazion de Fiumm cont un tren regional HŽ-1141 insœul binari 1
La stazion di tren de Fiumm a l'è ligada cont ona ferrovia elettrifegada a Zagabria e a Budapest. I gh'è anca di lini elettrifegaa per Triest e Lubiana doperaa pù per el strasport de personn dopo'l fallà del conligament Triest-Fiumm tiraa in pé di Ferrovij Sloven, Croatt e Italian ind el 2024. I hinn adree a progettàss di conligament cont l'isola de Krk, Pola e ona linea svelta per Zagabria.

 Reoport 
miniatura|El reoport internazional de Fiumm
El reoport internazional de Fiumm el se trœuva a 17 chilometer de la cittaa, vesin de Omišalj, insœu l'isola de Krk. El se pœu ruvàgh grazzia al pont de Krk o ai lini di corrier che'l lighen a Fiumm e a Opatija. El reoport, vert ind el 1970, el gh'ha ona pista de 2.500 meter e a l'è interessaa d'on traffegh de sgol economegh per cittaa de l'Europa come Amsterdam o Belgrad.

 Strasport cittadin 
Fiumm a l'è servii d'ona red de corrier gestida de Autotrolej che'l lighen ai cittaa arent, fœura ch'i conlighen i sit del center. Del 1899 al 1952 la gh'era anca ona linea de tramvaj longa 6,3 km e on servizzi de filobus.

 Port 
El port de Fiumm a l'è el port pussee important de la Croazia. De chì i parten di conligament cargo per tutt el mond, lini per i isol de la Croazia, i cittaa arent e i lini svelt per Split e Dubrovnik ma minga conligament internazional per civil.

 Riferiment 

 Olter pruget 

Categoria:Cità de la Croazzia