Zernez

Zernez () l'è un cumün sgüisser in del sircundari Sur Tasna del destret de l'Inn in del Cantun Grisun. A 'l gh'ha pü u manch  abitant, una süperfis de 203.85 km², e 'l se tröa a una altitüden de 1474 meter sura 'l nivel del mar.

El cumün de Zernez l'è tacaa ai cumün de Ardez, Lavin, Livigno (IT-SO), S-chanf, Susch, Tarasp, Tschierv, Valdidentro (IT-SO).

 Scüd del Paes 
Blasunadüra: Un urs Negher in sü sfund gris bianch che 'l porta 'n Abiess sradigaa

El scüd el fa remembraa i tanc cünt sura urs truaa de chi e de la in del cumün e in di busch a lü arent e però anca a la fameja Planta che in sül so de scü 'l gh'eva na sciampa de urs.

 Geugrafia 
Zernez la se tröa in de la spianada de l'Engadina in del punt indua l' Inn e 'l Spöl se giunten insema. Zernez la gh'ha 1033 abitant i quaj, per la püpart, parlen Rumanc. El sit l'è 'l punt de partensa püssee impurtant per escürsiun in del Parch Nassiunal Sgüisser. Una gita tant amada l'è quela che la mena a la Chamanna Cluozza, ciuè 'l refüsg alpin Cluozza.
A Zernez partegnen la frassiun Brail e la vesinansa Carolina.

 Pupulassiun 
 Idioma 
Malgraa una müdada del Rumanc al Tudesch d'un piscinin toch de la pupulassiun avüda lögh in del secul quel de desnöf, la püpart de la gent l'è restada tacada al so parlà Vallader. In del 1880 s'hin deciaraa de maderlengua rumancia 'l 84%, in del 1900 el 79% e in del 1941 el 78%. In di agn despö de la segunda guera mundiala 'l Rumanc l'è andaa sgiò in percentüal ma 'l resta a bun cünt la lengua principala. In de la tabela chi de suta gh'è 'l desvilüp lengüistegh dij ültem agn:

 Idioma a Zernez Idioma  Censiment del 1980  Censiment del 1990  Censiment del 2000 Nümer  Percentüal  Nümer  Percentüal  Nümer  PercentüalTudesch  207  22,50 %  243  27,96 %  300  31,28 %Rumanc  645  70,11 %  571  65,71 %  586  61,11 %Talian  56  6,09 %  41  4,72 %  42  4,38 %Abitant  920  100 %  869  100 %  959  100 %

 Religiun e Cunfessiun 
A Zernez la Refurma Prutestanta l'ha 'vüü lögh in del 1553.

 Gent del Lögh e Gent Furesta 
A la fin del 2005 922 (= 88 %) di 1044 abitant gh'even la citadinansa sgüissera.

 Istoria del Paes 
miniatura|Zernez in del 1925 vers el süd, sumejansa tolta del Walter Mittelholzer
Zernez la vegn mensiunada la prima völta in del 1161 cunt el nom SarnetzDer lange Weg ... (siehe Literatur). Dopu d'un gran fögh incendiari ' 5. de stemeber del 1872 che l'ha sparagnaa dumà 40 di 157 cà del paes, tüt un toch intregh del paes l'è staa faa sü de nöf in stil de citaa, ciuè cunt tech piat che, per l'Enganida, l'è pütost atipegh.

Minga delunsg de Zerzez, un cicinin püssee a nord, gh'è 'l nördlich Castel Wildenberg, faa sü in del dersètesem secul. In del riun Runatsch gh'è na gesa baroca del 1609 cunt urnament de stüch.

 De Vedè, Vardà e Remirà 
 Gesa paruciala refurmada cunt el turiun ruman faa sü prima.
 Gesa Refurmada de San BastianKapelle St. Sebastian .
 La Chasa BezzolaChasa Bezzola .
 Culasg artistegh de la stassiunBahnhistorisches Ensemble am Bahnhof .
 Crusavia de deviassiun de la Feruvia RetegaAusweichstelle der RhB .
 El Castel Wildenberg, de l'etaa baroca.
 El Morenturm, un turiun de l'etaa de mezzMorenturm .
 La nöa cà del Parch Nassiunal, un müsee che 'l parla del parch.
 In del riun Brail: Gesa Refurmada de l'etaa de mezz.
 L'ex diga La Serra
 La Fuorcha, ciuè la vegia Furca del paes al cunfin cunt el cumün de Susch.

 Cultüra 
In de la tradissiun di Suranom di paes Engadines quij de Zernez ghe disen ils magliachognas, ciuè i majacagn, al cuntrari di Visentin ch'inscambi hin i majagat.

 Persunalidaa ligaa a Zernez 
 Marcus Tatius «Tatius Alpinus» (um 1509–1562), Ümanista, Tradütur e Pueta
 A Zernez el vif e laura 'l designadur, Pitur, scültur e resgista de teater Jacques Guidon, el qual l'ha vengiüü 'l Premi Cultüral Grisunes in del 2006.

 Literadüra 
 Luzi Dosch: Zernez (= Schweizerische Kunstführer. Nr. 590, Ser. 59). GSK, Bern 1996, ISBN 3-85782-590-1.
 Peter W. Roth: Der lange Weg zur achtgrössten Gemeinde. Zernez ist bereits 850 Jahre alt. In: Engadiner Post vom 3. März 2011, S. 5.

 Riferiment 

 Ligam in sü la Red 
 Sit ufizial 



Categoria:Cumün del Canton Grison