Ranunculaceae

Le Ranunculaceae i è 'na famìa botànica che la töl dét piànte de portamènt vàrio: de sòlet i è erbàcee, méno de spès lianùze o arbustìve.
Le piànte de chèsta famìa le crès endèle regiù temperàde e frède de l'emisfér stetntriunàl: en sèrte regiù temperàde frède le pöl rià a furmà l'elemènt duminànt de la flòra (compàgn che 'n Siberia, 20% de le Angiospermae). 

 Murfulugìa 

El fiùr, segónt le descrisiù clàsiche, el dimùstra caràter tipicamènte primitìf. I fiùr, en generàl, i è vistùs, con funsiù vesilìfera, de sòlet atinomòrf (iregolàr en sèrte zèner compàgn de Aconitum o Consolida). El pereànse l'è furmàt de giü o du vertezèi, de spès mìa diferensiàcc endèn càles e 'na coròla véra e pròpria: i sépali difàti i pöl ciapà 'na funsiù vesilìfera, envéce pétali i pöl mancà o éser mudificàcc mìa de póch. De spès i pétali i pöl véser trasfurmàcc en nétari. L'androcèo l'è furmàt de divèrsi stam, dispunìcc a spiràl, coi filamèncc lìber. L'ovàre l'è sùpero quàze sèmper furmàt de nömerùs carpèi, de sòlet lìber.
Le fòie le pöl véser entréghe o dividìde a dispozisiù spiralàda o opòsta.
El fröt l'è vàrio e l'è giü dei caràter dopràcc per sudivìder la famìa en sotafamìe e tribù.  El pöl véser en achénio (trasformasiù de 'n ovàre con divèrsi carpèi che se sèra ognü de per sò cönt), en folìcol (trasformasiù d'en ovàre con póch carpèi con dét divèrsi òvuli), 'na càpsula o de rar 'na bàca.

 Tasonomìa 
Per vìa de l'eterogeneità morfològica de le spéci de chèsta famìa, la tendènsa dei autùr piö recèncc l'è de redefenéser la tasonomìa. La famìa la vé mantognìda vàlida de töcc; el sistéma filogenétich APG el la mèt endèl ùrden de le Ranunculales endèl clàde Eudicotiledoni. 
Clasicamènte (Tamura, 1993 *Tamura M. (1993) "Ranunculaceae." en: Kubitzki, K., Rohwer, J.G. & Bittrich, V. (Editors). The Families and Genera of Vascular Plants. II. Flowering Plants - Dicotyledons.Springer-Verlag: Berlín ISBN 3-540-55509-9) vignìa ricunusìt 5 sotafamìe sö la bàze de caràter cromozòmich e morfològich (Hydrastidoideae, Thalictroideae, Isopyroideae, Ranunculoideae, Helleboroideae).
Segóndo i dàti molecolàr piö recèncc gh'è stat prupunìt el cladogràma ché sóta per le sudiviziù al intèrno de la famìa: 

El zèner Glaucidium l'ìa stat asegnàt a 'na famìa a pàrte (Glaucidiaceae * Tamura (1972) Morphology and phyletic relationship of the Glaucidiaceae. Journal of Plant Research 85:29-41. ) ma che l'è mìa tat l'è stat ricunusìt come 'n mèmber primitìf de le Ranunculaceae. 
Le sotafamìe Hydrastidoideae e Glaucidioideae i è furmàde de 'na spéce apéna (Hydrastis canadense e Glaucidium palmatum). Coptoideae la g'ha dét 17 spéci e Thalictroideae 450. Le ótre 2025 spéci (81% del totàl) i è asegnàde a le Ranunculoideae.

 Üzi 
Endèle Ranuncolaceae gh'è dét divèrse spéci vilinùze o condèna tosicità dèbola, vergöne le g'ha proprietà oficinài per vìa de la prezènsa de alcalòidi e glucòsidi. Divèrse spéci (compàgn de Anemone, Aconitum, Consolida, Clematis, Delphinium, Helleborus, Trollius) le vé cultiàde per la belèsa dei sò fiùr.

 Zèner de la famìa de le Ranunculaceae 
La famìa la töl dét presapóch 1500 spéci per 'na sinquantìna de zèner. I piö reprezentàcc i è: Ranunculus (600 spéci), Delphinium (365 spéci), Thalictrum (330 spéci), Clematis (325 spéci) e Aconitum (300 spéci).

 Aconitella  Aconitum  Actaea Adonis  Anemone  Anemonella Anemonopsis  Aquilegia  Asteropyrum Barneoudia  Beesia  Calathodes  Callianthemum  Caltha  Ceratocephala Cimicifuga  Clematis   Consolida Coptis  Delphinium  Dichocarpum  Enemion  Eranthis  Glaucidium  Halerpetes  Hamadryas  Helleborus  Hepatica  Hydrastis  Isopyrum Kingdonia  Knowltonia  Kumlienia   Laccopetalum   Leptopyrum  Metanemone Miyakea  Myosurus  Naravelia Nigella  Oreithales   Oxygraphis Paeonia  Paraquilegia  Paroxygraphis   Pulsatilla  Ranunculus   Semiaquilegia   Souliea  Thalictrum    Trautvetteria Trollius  Urophysa  Xanthorhiza 

Zèner a ólte mensiunàcc endèla leteradüra e cunsideràcc sinònim:

 Aconitella (= Delphinium)
 Alexeya (= Paraquilegia)
 Anemoclema (= Anemone)
 Anemonidium (= Anemone)
 Anetilla (= Anemone)
 Aphanostemma (= Ranunculus)
 Archiclematis (= Clematis)
 Arcteranthis (= Ranunculus)
 Arsenjevia (= Anemone)
 Aspidophyllum (= Ranunculus)
 Atragene (= Clematis)
 Batrachium (= Ranunculus)
 Beckwithia (= Ranunculus)
 Callianthemoides (= Ranunculus)
 Capethia (= Oreithales)
 Casalea (= Ranunculus)
 Ceratocephalus (= Ceratocephala)
 Clematopsis (= Clematis)
 Cyrtorhyncha (= Ranunculus)
 Diedropetala (= Delphinium)
 Eriocapitella (= Anemone)
 Ficaria (= Ranunculus)
 Gampsoceras (= Ranunculus)
 Garidella (= Nigella)
 Halerpestes (= Ranunculus)
 Jurtsevia (= Anemone)
 Komaroffia (= Nigella)
 Krapfia (= Ranunculus)
 Kumlienia (= Ranunculus)
 Megaleranthis (= Eranthis)
 Paropyrum (= Isopyrum)
 Piutta (= Thalictrum)
 Psycrophila (= Caltha)
 Rhopalopodium (= Ranunculus) 
 Schlagintweitiella (= Thalictrum)
 Shibateranthis (= Eranthis)
 Stipularia (= Thalictrum)
 Syndesmon (= Anemonella)
 Viorna (= Clematis)

 Riferimèncc 

Categoria:Familie botaneghe
Categoria:Ranunculaceae
Categoria:Articoi in Bressan