Verùna

Verùna (Verona 'n italià e 'n latì; Vérone 'n francés; Verone 'n furlà; Bern, Dietrichsbern o Welschbern en todèsch; Bearn en cìmbro) l'è 'n cümü italià, de la regiù del Vèneto, en Pruvìncia de Verùna. El g'ha presapóch 256.110 abitàncc e 'l g'ha 'na superfìce de 206,63 km², per 'na densità de 1182 ab./km². El cunfìna coi cümü de Bussolengo, Buttapietra, Castel d'Azzano, Grezzana, Mezzane di Sotto, Negrar, Pescantina, Roverè Veronese, San Giovanni Lupatoto, San Martino Buon Albergo, San Mauro di Saline, San Pietro in Cariano, Sommacampagna, Sona, Tregnago, Villafranca de Verùna.

L'è strersàda del fiöm Adige e la rèsta a 'an trentìna de chilòmetri del Lach de Garda.

 Stória 

La cità de 'Verùna, somèa che la sàpe stàda fondàda dei Galli Cenòmani söndèn sit del neolìtich so le rìe del Adige. Dòpo l'è deentàda 'na colònia romàna (endèl an 49 prìma del Signùr ai verunés ghe vé dat la citadinànsa romàna), col nòm de Augusta. Piö tàrde amò, l'è stàda sóta i Ostrogòti, sóta l'impéro bizantì, e dòpo la conquìsta dei Longobàrdi l'è deentàda la séde de 'n dücàt importànte.

Sèmper a Verùna, 'ndèl an 774, Carlo Magno el g'ha mitìt fì a l'öltema rezistènsa dei Longobàrdi, minàda del Adelchi, fiöl del re Desiderio. Adelchi 'l sercarà de rifügiàs a Verùna ma a la fì ghe tocarà scapaà con cèsto feneserà 'l Régno dei Longobàrdi.

 Monümèncc 
La cità l'è stàda deciaràda patremóne de l'umanità de l'UNESCO per vìa de la sò strütüra urbàna e per la sò architetüra: Verùna l'è 'n bèl ezèmpe de cità che s'è svelöpàda de menemà e sènsa 'nterusiù per dumìla agn, e isé la g'ha 'ntegràt elemèncc artìstich de gran qualità de perìodi stòrich diferèncc.

'Ntra i monümèncc piö 'mportànti gh'è:

miniatura|manzína|300px|L'Aréna de Verùna (anfiteàtro romàno) endèna fóto fàda de nòt
miniatura|manzína|300px|La céza de San Zén

Archivi:
 Anfiteatro romano
 Catedràl gàtica (séc X)
 La céza romànica de San Zén
 Divèrsi palàs, come 'l Palazzo del Consiglio
 Castel Vècc
 Put Scalìger (1354)

 Curiozità 
miniatura|manzína|300px|La teràsa de Giulièta, Verùna.
A Verùna gh'è stat ambientàt giöna de le piö famùze tragédie teatrài de William Shakespeare, el Romèo e Giulièta. En cèntro a la cità gh'è amò la cà 'ndóche, segónt la stória, stàa la Giulièta.



Categoria:Articoi in Bressan