Acid

Un àcid a l'è un cumpost chimigh che'l gh'ha di prupietà acid in acordi ai diferent definiziun de "acid" che gh'hinn staa in del temp. 

 Acid segund la teuria de l'Arrhenius 
Per l'Arrhenius del 1887Arrhenius Svanta August, On the Dissociation of Substances Dissolved in Water. Zeitschrift fur physikalische Chemie, I, 1887 p.631   a hinn acid i cumpost che liberen per dissuciaziun in de l'aqua jun H+. A l'incuntrari, una bas a l'è el cumpost che'l libera i OH-. Burlen dent in quela definiziun chì tücc i cumpost che nurmalment ja ciamum acid per i prupietà curusiv e iritant: acid fort 'me quel cluridrigh o debuj 'me quel acetigh.

 Esempi 
Acid cluridrigh 
Acid acetigh 
Acid sulforigh 
Acid fusforigh 

 Acid segund la teuria de Brønsted-Lowry 
El chimigh danes Johannes Nicolaus Brønsted e l'ingles Thomas Martin Lowry, in del 1923, aveven pübligà in manera indipendenta una teuria sura el cumpurtament di acid buna per tücc i sulvent, minga dumà per l'aqua.{{Johannes Nicolaus Brønsted, Some Remarks on the Concept of Acids and Bases. Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas, 42, 1923 pg. 718-728 }}. La definiziun de acid a l'è divegnüda: "un acid a l'è una sustanza che la pö ced un prutun a una bas". E la bas a l'è dunca el cumpost che'l ciapa 'l prutun.

 Esempi de acid in diferent sulvent 
Acid cluridrigh in aqua
Acid cluridrigh in acid acetigh
Clurür d'idrogen  amuniaca al stat gassus 

Cun la teuria de Brønsted-Lowry el cuncent d'acidità al vegn estendüü anca a cumpost che nurmalment ne paren minga di acid, cumè per esempi la reaziun intra el metanol (che'l fa l'acid) e'l idrür de sodi (la bas).

CH3OH + NaH  →  CH3O-Na+ + H2

 Acid segund la teuria del Lewis 
Ancamò, la teuria de Brønsted-Lowry a l'è minga larga assee per tirà dent tücc i cas de cumpurtament acid perchè a l'è limitada a l'interscambi di prutun. La dis nigota di sustanz senza prutun 'me l'anidrid carboniga CO2, o el triossid de sulfer, SO3, che se cumporten de acid in presenza d'ossid 'me ossid de calci, CaO, o l'ossid de sodi, Na2O, in assenza del sulvent, dunca senza trasferiment d'un quaj prutun in mezz, per furmà i saa carbunaa de sodi, CaCO3 e sulfaa de sodi, Na2SO4, per esempi.

In de la teuria del Gilbert Newton Lewis, enunziada l'ann [[1923] e desvilüpada in del 1938, un acid a l'è "una sustanza buna de acetà un dubiet eletronigh d'un'altra sustanza chimiga che l'è la bas. De l'üniun de l'acid cun la bas la gh'è la furmaziun d'un ligam cuvalent
200px

 L'esempi classegh 
L'esempi püssee cumün de cumpurtament basigh in acordi a la teuria del Lewis a l'è la reaziun intra el trifluorür de bor e l'amuniaca.

H3N: + BF3  →   H3N→BF3

 Referenz