Bas

Una bas a l'è un cumpost chimigh che'l gh'ha di prupietà basigh in acordi ai diferent definiziun de "bas" che gh'hinn staa in del temp.

 Bas segund la teuria de l'Arrhenius 
Per l'Arrhenius del 1887Arrhenius Svanta August, On the Dissociation of Substances Dissolved in Water. Zeitschrift fur physikalische Chemie, I, 1887 p.631   a hinn bas i cumpost che liberen per dissuciaziun in de l'aqua jun OH-. A l'incuntrari, un acid a l'è el cumpost che'l libera i H+. Burlen dent in quela definiziun chì tücc i cumpost che nurmalment ja ciamum bas per i prupietà curusiv e iritant (e, anca, el saur amar): bas fort 'me l'idrossid de sodi e l'idrossid de putassi.

 Bas segund la teuria de Brønsted-Lowry 
El chimigh danes Johannes Nicolaus Brønsted e l'ingles Thomas Martin Lowry, in del 1923, aveven pübligà in manera indipendenta una teuria sura el cumpurtament di bas e i acid buna per tücc i sulvent, minga dumà per l'aqua.{{Johannes Nicolaus Brønsted, Some Remarks on the Concept of Acids and Bases. Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas, 42, 1923 pg. 718-728 }}. La definiziun de bas a l'è divegnüda: "una bas a l'è una sustanza che la pö ciapà un prutun d'un acid". E l'acid a l'è dunca el cumpost che'l ced el prutun.

Cun la teuria de Brønsted-Lowry el cuncent de basicità al vegn estendüü anca a cumpost che prima se pudeva minga spiegà perchè eren di bas. Per esempi l'amuniaca: 
NH3 + H2O  →  NH4+ + OH-
L'amuniaca la ciapa via a l'aqua un prutun, e inscì la gh'è la furmaziun in sulüziun d'un jun idrossid.

 Bas segund la teuria del Lewis 
Ancamò, la teuria de Brønsted-Lowry a l'è minga larga assee per tirà dent tücc i cas de cumpurtament basigh perchè a l'è limitada dumà a l'interscambi di prutun. La dis nigota di reaziun 'me quela intra el trifluorür de bor e l'amuniaca.

H3N: + BF3  →   H3N→BF3

In de la teuria del Gilbert Newton Lewis, enunziada l'ann [[1923] e desvilüpada in del 1938, una bas a l'è "una sustanza che la dà un dubiet eletronigh d'un'altra sustanza chimiga che l'è l'acid. De l'üniun de l'acid cun la bas la gh'è la furmaziun d'un ligam cuvalent
200px

 Referenz