Lengua portoghesa

El portoghés (Português; IPA [puɾtu'ɣeʃ], [poɾtu'ges], [poxtu'gejʃ] o [poɾtu'gejs]) l'è 'na lèngua romànza uficiàl en Portogàl, Brazìle, Angòla, Mozambìco, Guinea-Bissau, Guinea Equatoriàl, Capo Verde, São Tomé e Príncipe, Macao e Timor Est.

Cun 232,4 miliun de parlant de lengua mader (L1) in del 2021, l'è la nona lengua mader püssée parlada in del mund, la prima de l'emisferu süd e del süd-America (aprossimativament la metà de i parlant), e l'è anca la segunda lengua neolatina püssée parlada, adree domà al spagnöl.

La lengua purtughesa la s'è spandüda in del mund in di secoi XV e XVI secul, val a dì in del mument che el Purtugal, el primm e püssée de lünga dürada imperi culunial e cumercial d'Europa, el s'era dré a slargàss in America e fin a Macao, in Cina, e in Giapun. El resültat de chesta espansiun l'è che el purtughes, incö, l'è la lengua uficiala de növ paes indipendent e l'è parlà o stüdià cumè segunda lengua in tanc alter paes. Esisten anca circa vint lenguv creul basaa sül purtughes.

 Storia 
El purtughes el s'è svilüpà in de la part ucidentala de la penìsula ibérica partend dal latin parlà purtà de i suldaa ruman a partì dal III secul a.C. La lengua la gh'ha avüü l'avi de diferenziàss de i alter lenguv rumanz dopu de la cadüda de l'Imperi ruman d'Ocident e cun l'isbütt de i invasun barbarigh in del V secul.

 Culunisassiun rumana 
I Ruman han cunquistaa la part ucidentala de la penìsula ibérica (la pruincia de la Lusitania, el Purtugal d'incö, e la Gallaecia) in del 218 a.C. e han purtà cun lur el Latin vulgar, dal qual se pensa che deriven tute i lenguv neolatine. Circa el 90% del lessich purtughes el vegn dal latin.

 Invasun barbarigh 
Tra el 409 e el 711 d.C., intanta che l'Imperi ruman el nava in malura, la penìsula ibérica l'è stada invadüda de popui de urigin germaniga (i barber). Chest popui (suratüt i Svev e i Visigot) han assurbì de pressa la cultüra e la lengua rumana; pürpür, quand i scöl ruman i han saraa sü, el latin l'è deventà "liber" e l'ha tacaa a evulvess in manera natürala. Sicum che ogni tribù la parlava el latin in d'una manera diferenta, l'üniformità lenguistiga de la penìsula la s'è s'cepada, purtand a la furmassiun de lenguv ben distint (galizian-purtughes, liones, spagnöl e catalan).

 Invasun de i Mor 
Dal 711 d.C., cun l'invasun de i Mor in de la penìsula, l'arab l'è staa dunaa cumè lengua aministrativa in de i regiun cunquistaa. Pürpür, la pupulassiun l'ha cuntainuaa a parlà latin. L'efet principal el se ved in del lessich: el purtughes d'incö el tegn anmò un gran nümer de paròl de urigin araba, specialment par quel che riguarda el mangià e l'agricultüra. L'inflüenza araba la se ved anca in de la tupunumastica del süd del Paes, cumè par esempi "Algarve".

Categoria:Lengov romanze
Categoria:Lengua portoghesa