Antone Perathoner

Antone Perathoner, nce Antone Perathoner Fussel (* 28 utober 1864 te Sëlva;† 4 de fauré 1930 a Gries (Bulsan)Ildephons Perathoner: Nosc prevesc patri y munighes. Calënder de Gherdëina 1951, pl. 31.) fova n preve, professëur y auditor dla Sacra Rota. L ie stat l preve de Gherdëina che à fat la masra cariera tla gerarchia dla dlieja catolica.

 Biografia 
Antone Perathoner ie nasciù ta la Bula te Sëlva. Si loma fova Treja Comploj y l pere Josef Anton Perathoner de Fussel. L  ova na majera sor Marianna, n fra jumblin mort jëun y n fra plu jëun. Do che si oma fova morta tl 1871 se à l pere, vëidun cun cater fions, maridà cun Flizta Vinatzer y i à abù mo trëi fions: Maria, Luis y Zenza. Si frà jumblin ie mort do che l se ova amalà sula pastura de Mont de Sëuc tl 1876. 
Te na gran desgrazia dla gran eghes dl 1882 à na smueia mazà Flizita Mariana y Zenz, zarà n toc la cësa da Fussel y purtà demez l tublà y n tubladelL' an dal’ èghes 1882. Calënder de Gherdëina 1913, pl. 34-35..

Antone Perathoner à ulù jì a studië cun dodesc ani a Bulsan ulache l à fat la matura cun distinzion. 
Per se mantenì ai studi al for dat lezions a de autri studënc. 

A Trënt al fat l seminar per deventé preve. 
L ie unì cunsagrà a Trënt ai 7 de lugio dl 1889 dal vëscul Valussi. Per la gran festa de si mëssa nevela te Sëlva ai 7 de lugio 1889 à Jan Batista Ploner da Sotanives scrit La ciantia dl primiziantRut Bernardi cun Paul Videsott: Geschichte der ladinischen Literatur. Ein bio-bibliographisches Autorenkompendium von den Anfängen des ladinischen Schrifttums bis zum Literaturschaffen des frühen 21. Jahrhunderts. Scripta Ladina Brixinensia 3. Bulsan 2013, pl.163, ISBN 978-88-6046-060-8.Fedele Demetz N pue de storia de Sëiva. Calënder de Gherdëina 1966, pl. 58 y pl.67-69..

Antone Perathoner ie stat pona caplan a Santa Cristina tl 1890 y daldò caplan y proviser a Urtijëi tl 1891Fedele Demetz N pue de storia de Sëiva. Calënder de Gherdëina 1966, pl. 58 y pl.67-69..

Tl 1891 iel pona jit a fé l'università a Viena tl "K. & K. Priesterbildungsinstitut St. Augustin". Ilò se al metù a ’mparè nchinamei la rusnedes orienteles, siries y caldeies y l frequentova al’università nce la lezions dla rusneda araba. 

Tl 1895 nen ovel mo nia finà l'università che l vëscul de Trënt l à cherdà a nsenië teologia tl Seminar de Trënt. Ntlëuta fova l nseniamënt mo dut da tenì per latin.
Ai prim de lugio dl 1897 iel stà numinà a Viena dutor dla sacra teologia.

Tl 1899 ie Anton Perathoner unì cherdà a Viena sciche caplan de chëurt dl coser Franz Josef y sciche diretëur di studi di studënc d’università tl „k. k. Priesterbildungsinstitut”. 
Cun decret dl 27 de mei 1905 iel stat numinà dal coser a „K. & K. Oberhofkaplan y Hofzeremoniär”.
Ai 11 de agost 1908, ’n ucajion dla festa de 60 ani de rëni dl coser, ie unida cunseniëda a Antone Perathoner la gran unerifizënza dl „Ritterkreuz des österr. ungar. Franz Josef Ordens” y l „Jubiläums-Hofkreuz”.

Tl 1909 iel unì numinà "prélat de camera" dal papa y auditor dla Sacra Rota, che iè la suneria dla Curia Romana che cumpedova ntlëuta 11 auditores.

Antone Perathoner fova tacà dassën a Gherdëina nce sce l à belau for vivù demez. L univa gën for inò te Gherdëina, ulache l passova nce for duta si vacanzes.
Tl 1913 iel jit tla Franzia per ji a pëtlè per l spedel de Sëlva, che n ova ntënzion de frabichè. L ie stat pra Iosefina Sanoner a Chatillon y dala vëidua Vuillerot, nasciuda Sanoner da Mauriz-Urtijëi de Lijon, y l à abù n  gran aiut da pert de chësta doi benefatores.

L à laurà pea pra la redazion di primes calëndri de Gherdëina che fova unic dac ora a DispruchVorwort. Calënder de Gherdëina 1915, pl. 4..
L ie stat nce un di fundadëures dla Union di Ladins de Dispruch J. A. Comploj:Union dei Ladins (Ladinerverein) in Innsbruck).Calënder de Gherdëina 1915, pl.36..
L fova leprò pra la festa di 100 ani dla dlieja de San Durich a UrtijëiToni Sotriffer: Nutizies (tëutes ora) dala Cronica de Seniëur Curat Franz Anderlan. Calënder de Gherdëina 2004, pl. 107 (foto).

Antone Perathoner ova dunà al cheder dla Madona dl Aiut dla Dlieja Santa Maria ad Nives de Sëlva na varëta, che ie stata rubeda adum cun na culana tl 1980Cronica 1980. Calënder de Gherdëina 1982, pl. 168.
 Scric 
 La plaza y la dliesa de S. Piere a Roma. Calënder de Gherdëina 1912, pl. 49-51.
 La catacombes de Roma.  Calënder de Gherdëina 1913, pl. 40-42.
 Cie che pò suzöder a ǧi sula ferata Calënder de Gherdëina 1914, pl. 67–68.
 I ciastiei de Gherdëina. Calënder de Gherdëina 1915, pl. 65-71. 
 Stories ntëur la smueja da Fussèl. Calënder de Gherdëina 1915, pl. 81-82.
 Das kirchliche Gesetzbuch. A. Weger, dat ora dl 1921, 1924, 1931 (tudësch).
 Notes 

 Bibliografia 
 Antone Perathoner:  Mons. Prelat Dr. Antone Perathoner da Fussel - Sëlva. Calënder de Gherdëina 1961, pl. 38-59.
 Chiocchetti Nadia: Nosta Jent. Persones y personalités dla Ladinia. Union Generela di Ladins dles Dolomites. pl. 111 y 238.  ISBN 88-901703-4-4.

Categoria:UemCategoria:ReligionCategoria:Scritëures de GherdëinaCategoria:Persones de GherdëinaCategoria:Cultura ladina