Josef Rifesser

Josef Rifesser, cunesciù nce sciche  Joseph Rifesser y mo plu sciche Peppi da Stufan  (* 23 de agost dl 1921 a Urtijëi, † 13 de dezëmber dl 2020 a UrtijëiNunzia de mort te Trauerhilfe.it) fova n scultëur de Gherdëina. Ël à vivù y laurà for a Urtijëi ulache l ova doi berstots, una tla cësa vedla da Stufan y una te si villa nueva deseniëda dal architet Andersag.
miniatura|The Tree of Life – Lën dla vita de Rifesser tla stazion metro a Lionel-Groulx tl Canada.
Peppi ie nasciù te na familia de ferlëigheri che fajova dant al dut auteresc y fantorum per la dliejes che univa mandei te dut l mond. Si nëine Josef Rifesser (1851–1919) à fat l fantorum dla dlieja gotica San Niculau de  Konradsheim, l gran autere dla dlieja San Iacun de Freising (1913)Cunliamënt, i auteresc da les pertes dla dlieja Cristo Re de  Panevėžys, l'autere dla dlieja de pluania "Sacra Familia" a Viena-Ottakring „Zur Heiligen Familie“ a Viena-Ottakring y l'autere dla Madona de San Gherard a VršacKath. Kirchenverwaltung Vršac: 150 Jahre St. Gerhard Vršac  Stadtpfarramt Vršac 2013., per di me n valguni.

Peppi ie jit tla scola d'ert de Urtijëi y se à spezialisà dant al dut te madones gotichesMetro de Montreal. Ël à pona svilupà tecniches spezieles per fé cialé ora antiches statues nueves zipledes dad'ël nstëss. Nchinamei si amich Luis Trenker y si mut Florian ti ova judà a furé la scultures a na moda che les cialësse ora vedles. Una na moleres che Pepi ova gën per ti dé si lëures fova Stina Walpoth Moroder fëna de Pauli da Lenert y sor dl scultëur Batista Walpoth.

Tl dezëmber 1958 ie Pepi ora de nia deventà drët cunesciù. Per cajo al sapù che tl Dorotheum a Viena fovel da vënder na si madona cun bambin y rujin d'ua,  franzëusa dl 1300, y che n auter si lëur fova bel stat vendùMetro de Montreal . Ël à debota fat al savëi che chisc doi lëures fova siei, ma chisc dl Dorotheum ne ti ova dat crëta ajache ëi ova l bënsté de bën trëi esperc, che ova dit che la figures fova dl Burgund dl 1380 ca. Ma, canche Pepi ova lascià udëi n'autra si madona, à i esperc trà zruch si bënstéDer Spiegel. Chësta nutizia à fat na gran fuera tla stampaHamburger Abendblatt: Madonna - echt gotisch de dut Europa y tla televijion y chël che ova trapulà, vendan na madona che l savova che la fova nueva, cumpreda a puech priesc da Peppi, ie unì cundanà te suneria.

Do che Peppi ie deventà cunesciù te dut l mond, iel stat nvià a fé na gran mostra a New York tla St. Etienne Gallery tl 1965 y truepes ëssa abù gën, che l fossa restà iló, ma ël nen ie nia stat bon de sen jì da si GherdëinaMostra a New York.

La scultura Lën dla vita, dal 1978 tla stazion metro Lionel Groulx de Montreal, ie n lëur fat per l pavillon dl ONU pra l Expo 1967 a Montreal y ie stat l lëur plu fotografà pra chëla mostraNa scultura straurdinaria de Pepi da Stufan. Nëus Ladins, 15 de merz 1967, pl. 3.Lën dla vita Expo 1967 Montreal.

Mo al dì da ncuei vëniel stimà che truepes lëures te duta Europa, ratei antics, pudëss vester de Pepi RifesserStoria de na madona antica.

Do che n ciaval ova magià ju mesa na giama dl Crist dla Capela de Resciesa a Pepi Rifesser cumedà su l Crist l ann 1957Cristl Moroder: Resciesa. Calënder de Gherdëina 1960, pl. 47..

 Opres mpurtantes 

 L lën dla vita te la stazion metro Lionel Groulx de Montreal, opra fata per l Expo 1967 y  a Montreal.
 Madona cun Bambin y ua („Dorotheum-Madonna“) (1958).
 Gran Cruzefis a Prinzersdorf (1968).
 Via Crucis a St. Martinus, Lauterstein-Nenningen (1976–77).
 I 12 Apostuli cun la  Madona (Pasca de Mei), 1995.
 San Cristoforo tla capela dl Hospiz Arlberg a St. Christoph am Arlberg (1961).
 Gran autere dla dlieja Rosenkranzkönigin a Überlingen am Bodensee (1994–95).
 Gran autere, doi auteresc dales pertes y Via Crucis tla dlieja de pluania Marktgraitz (1998–2002).
 Statues de Crist, Madona, Via Crucis y autra figures tla dlieja dl Spirit Sant a Luxemburg-Cents.

miniatura|Pepi Rifesser rejona ala festa di 90 ani de si pere bera Sepl

 Bibliografia 

 Scena de Pasca de Mei de Josef Rifesser. Luxemburger Wort 1995.
 Joseph Rifesser: Sculture (catalog dla mostra). Milano: Amilcare Pizzi, 1963.
 „Gebete und geistliche Lieder“ (liber)  Josef Zwick, Soroksár Budapest, 1996 – plates 25 y 26. „Cheder de autere dla Madona y lëtra de rengraziamënt dl 26. Juni 1906 dl pluan Árpád Schlager ala berstot tiroleja.
 Gabriele von Trauchburg, Lauterstein – Liber dla dlieja, Lauterstein 2015.
 Peter Kostner: Peppi Rifesser da Stufan. Calënder de Gherdëina 2022, pl. 235-239.

 Weblinks 

 Plata web cun lëures de Josef Rifesser
 Josef Rifesser im  Archif online dla Mediathek.

 Notes 

Rifesser, Peppi
Rifesser, Peppi
Rifesser, Pepi