Vincenzo Valier dit l Spinalonga

miniatura|L Spinalonga te n bust de mauta de Ludwig Moroder.
miniatura|alt=Statua zipleda da Oswald Moroder cun l Spinalonga cun na rë da pië pësc.|Statua zipleda da Oswald Moroder cun l Spinalonga cun na rë da pië pësc.
miniatura|La ijula Spinalonga cun puecia cëses y de gran mures.

Vincenzo Valier dit Spinalonga de Laste. N ne sa nia canche l ie nasciù, n rata ntëur l 1870, ma ël fova scialdi cunesciù pra duc i artejans de Gherdëina ajache l vendova chëutes.

Tl Calënder de Gherdëina on na testemonianza purteda da Edgar Moroder dl Spinalonga  ajache chësta persona fova n bon cunescënt de si pere Oswald de Trinadeianesc. Tl Calënder ie nce publicheda na fotografia dl Spinalonga. 
Laste ie n pitl luech tla provinzia de Belun a sud de La Pli de Fedom.
Spinalonga ie na ijula scialdi pitla fortificheda daujin a Creta tla Grecia che à chësc inuem mo dai venezians y che uel propi dì na spina longia aldo che fova la forma dla ijula. N rata che l sëurainuem Spinalonga de Vincenzo Valier adurvà te Gherdëina vën da chësta ijula da ulache n miena che ël purtova si chëutes da vënder. 
La chëut ie n sas scialdi dur, sciche chël da amulé o de tei da slizië che n adrova per aguzé i scarpiei, la fauces, i manarins y mo d’autra massaria da tai. La chëut vën metuda dai siadëures te cusé, n buchel de lën cun ega, purtà dovia sot al spinel cun n ciol.
Bonamënter cumprova l Spinalonga la chëutes daujin a Arco, o a Riparo del Gabàn coche scrisc Edgar Moroder. Cun na cëria de sasc sun na fiërtla da banch univel te Gherdëina do n gran straciamënt, ma l fova n cherdl ghert grant 1,80 m. y ova na gran berba longia che ti ruova nfin sota la cëntaVinzenz Mussner: Na vita danter y do doi gran viëres. Calënder de Gherdëina 1991, pl. 158..  L Spinalonga purtova nce pea te si viages n gran fust y na rë y cun chëla se piovl n pësc per s'l praté sun trëi sasc mpé de ji te ustaria. Ël  jiva gën a rujené cun l artist Sepl Moroder da Jumbiërch.
miniatura|left|Vedla chëut de Vincenzo Valier Spinalonga.
Ël à durmì plu insteies alalongia tla “utia dala scorzes”, daujin ala gran sia dla Villa Venezia cun Oswald Moroder mut de Batista de Trinadeianesc.

Tl 1936 à Oswald ziplà l Spinalonga, na scultura de 35 cm. N vëija l Spinalonga sentà,  cun l fust y la gran rë. Raimund Mureda y Ludwig Moroder à ënghe mudelà y ziplà l Spinalonga.

Zenz Valier ie mort a Urtijëi, n ne sà nia can y ulà. 

 Notes 

 Bibliografia 
 Edgar Moroder: L Spinalonga. Calënder de Gherdëina 2018, pl. 144-146.
 Cunliamënc 
Vincenzo Valier Spinalonga sun Commons
Spinalonga