Cësa di Ladins

La  Cësa di Ladins  ie na cësa de cultura  dla Union di Ladins de Gherdëina (ULG) a Urtijëi. La Cësa ie la sënta dla Union di Ladins de Gherdëina, dla Union Generela di Ladins dla Dolomites, dl Museum Gherdëina, dla  Bibliotech Ladina Malia da Cudan  y la sënta ufiziela de La Usc di Ladins y dl Teater de Urtijëi. Dal 1960 al 1997 fova la Cësa di Ladins nce la sënta dl Radio Ladin de Gherdëina.

 Storia 
La prima reunions y la fundazion dla Union di Ladins de Gherdëina fova ti primes ani 1950 for te vel' ustaria a Urtijëi. Perchël an pensà de fé na cësa per fé jì la atività culturela dla Union cun l fin de pudëi fé cunferënzes, cunzerc, teatri, na bibliotech y na sënta a n museum nuef. 
De mei dl 1951 à la Union cumprà dala surans  Maria y Malia Insam-Prinoth da Brida l terac do la Cassa dl Sparani a Urtijëi per n priesc de 5 milions de lires per frabiché la cësa. Chisc scioldi fova unii mprestei da Lina Stuflesser y si uem Giuani de Petlin zënza fic. Cater uemes dla ULG, Vinzenz Aldosser, Bruno Moroder, Heinrich Moroder Doss y Franz Prugger à pona tëut su n credit cun si respunsabltà persunela pra na banca. Ai 6 de lugio dl 1952 iel unì metù ju l prim sas dla cësa Benediscion dl prim sas dla „Cësa di Ladins" 6.7.1952, Calënder de Gherdëina 1953. p. 18  y ai prim de agost 1954 ie la cësa unida davierta cun na gran festaLa Cësa di Ladins a Urtijëi. Inaugurazion y benedescion dla Cësa, Calënder de Gherdëina 1955 p. 28-29.. N chëla ucajion iel nce unì fat l Prim Cungres ’nternaziunel di LadinsPrim Cungress ’nternaziunel di Ladins, Calënder de Gherdëina 1955 p. 33..
miniatura|Inaugurazion dla Cësa di Ladins a Urtijëi ai prim de agost 1954

L custimënt dla cësa ie pona unì paià cun i cuntribuc dla Region, la Presidënza dl Cunsëi di Ministri talian, l cuntribut dl Chemun de Urtijëi per l leniam y 100.000 lires, la Union Generela de Bulsan cun 200.000 lires y l contribut de una milion de lires dl presidënt dla ULG da ntlëuta Giuani Stuflesser Petlin. Na pert di debic ie unida paieda cun l fit dl local dl teater per fé chino d'instà. Bera Franz Prugger ie stata la persona che se à cruzià plu de duc per la realisazion de chësta cësa Leo Crepaz: A chi dën pa ti auzé l ciapel?, Calënder de Gherdëina  1955 p. 37..

Ai 7 de agost 1960 ie pona unì giaurì l Museum Gherdëina.

 Ngrandimënc dla cësaAlex Moroder: Storia dla Cësa di Ladins, relazion ala festa di 50 ani dla Cësa di Ladins ai 27 de agost 2004. 
Ai 26 de merz dl 1972 an pudù festejé la giaurida de locai nueves per l museum, per la bibliotech y per l Radio Ladin. De chësc se ova cruzià dantaldut l presidënt dla ULG da ntlëuta Gilo Prugger.

Sota la presidënza de Vinzenz Peristi ie unida fata na restruturazion dl palch y dla cabines dl teater per na spëisa de 8 milions de lires.

Tl 1981, sota la presidënza de Guido Insam, iel pona unì dat al architet Georg Schmalzl la ncëria per ngrandì duta la cësa cun n partimënt y n sutët-depot per l museum y n partimënt nuef per n vardian. L custimënt de 600 milions de lires ie unì curì dala Provinzia Bulsan-Südtirol y dala Cumenanza dl Raion Salten-ScilierGeorg Schmalzl: La Cësa di Ladins a Urtijëi auzeda, Calënder de Gherdëina 1986, p. 150..
Tl ann 2020 à l Chemun de Urtijëi adum cun la Union di Ladins de Gherdëina, l Museum Gherdëina y l Teater de Urtijëi scrit ora n cuncors per fé su na cësa nueva Cësa di Ladins, 14 candidati Il costo è di 10 milioni di euro, Alto Adige martedì, 23 febbraio 2021..
 Bibliotech 
Tla Cësa di Ladins à si sënta Bibliotech ladina Malia da Cudan spezialiseda sun libri y documënc de cultura ladina.
 Notes 

 Leteratura 
 Gilo Prugger: Porta davierta - 35 ani Cësa di Ladins,  Calënder de Gherdëina 1990  p. 34-42.
 Alex Moroder Rusina: Mpue de storia dla Cësa di Ladins, La Usc di Ladins nr. 33, 28 de agost 2004.
 Alex Moroder: Mpue de storia dla Cësa di Ladins, Calënder de Gherdëina 2005 p 37.
 Vinzenz Peristi: Sessant' ani Cësa di Ladins, Calënder de Gherdëina 2015 p 32.
 Sofia Stuflesser: Cësa di Ladins. Cie iel pa unì fat? Ce vares iel pa mo da fé?. Calënder de Gherdëina 2022, pl. 31-39.

Cësa di Ladins
Cësa di Ladins
Cësa di Ladins
Ladins