Luis Trenker

miniatura|Interview de Bruno Moroder dl Radio Ladin cun Luis Trenker sun Secëda
Luis Trenker (* 4 de utober 1892 a Urtijëi; †12 de auril 1990 a Bulsan) ie stat n regissëur y atëur de films da mont, y nce n scritëur, architet y mëinacrëp de GherdëinaNosta jent, Persones y personalités dla Ladinia, UGLD.

 Vita 
Nasciù da Carlina Demetz, muta de Ferdinand Demetz, y Jakob Trenker tla cësa dl Fill che fova danter l hotel Mondschein y Gran Cësa a UrtijëiNorbert Mussner: Luis Trenker cumplësc 90 ani. Calënder de Gherdëina  1982, pl.61., Trenker ova studià architetura a Viena y finà i studies a Graz do la prima gran viera. L fova nce mëinacrëp y alpinist(Franz) Runggaldier: N lecort a bera Batista Vinatzer de Val. Calënder de Gherdëina, Urtijëi 1995, pl. 108-116..
miniatura|alt=Retlam di architec Holzmeister y Trenker dl studio de Bulsan tl liber dl telefon 1925.|Retlam di architec Holzmeister y Trenker dl studio de Bulsan tl liber dl telefon dl ann 1925.
Tla prima viera mundiela iel stat leutnant sul front dla DolomitesLa puera muta dl Cadore. Calënder de Gherdëina 1970, pl. 31.

Riesc do la prima viera ie Luis Trenker stat per n an dirighënt dla mujiga de UrtijëiJohann Moroder:  La Mujiga d'Urtijëi. Calënder de Gherdëina 1955, pl. 65.
Dal 1922 al 1924 al abù n studio de architet a Bulsan adum cun Clemens Holzmeister. Danter i lëures fac dad ëi ie nce na pert dl hotel Adler a Urtijëi tl 1925Ustaria da Mauriz - Hotel Adler UrtijëiCalënder de Gherdëina 2002, pl. 33..

Si films ie caraterisei da n gran pathos y da n spirt de esaltazion eroica.
Lecurdon "Berge in Flammen", "Der verlorene Sohn", "Condottieri"
L ova nce abù relazions de lëur y de cunveniënza cun l regime nazionalsozialist y fascist.
Do la Segonda gran viera se dedicheiel plutosc a scrì libri de lecorc y da mont.
Scialdi cunesciù iel ti paejes tudësc per si trasmiscions tla televijion, ulache l conta de si esperiënzes de vita.

L fova promotëur cun Leo Demetz y Franz Prugger y fova leprò pra la prima reunion per mëter su la Union di Ladins de Gherdëina ai 19 de lugio 1945Vinzenz Peristi: Setant’ani Union di Ladins de Gherdëina. Calënder de Gherdëina 2016, pl. 42..

L prim lift dai stuei de Resciesa ie stat fat su da Luis Trenker cun si cunià Leo Demetz dl CademiaEgon Vinatzer: Ultima raida per 1 lift dai stuei de Resciesa. Calënder de Gherdëina 2010, pl. 64.

La Lia di Ciambonfs à metù a jì suenz na marcia da ji a pé te Gherdëina drët populera tlameda Marcia de Luis Trenker.25 ani Lia di Ciambonfs. Calënder de Gherdëina 1998, pl. 111.
Luis Trenker ie zitadin de unëur de Urtijëi. La Cësa de Cultura de Urtijëi ie stata numineda "Luis Trenker"Ulrike Kostner: Cësa de cultura "Luis Trenker". Calënder de Gherdëina pl. 159-161. Nce la promenade che va da dlija de San Durich ala cësa Betania ie stata numineda "Luis Trenker".Calënder de Gherdëina 2009, pl. 33.

Tl 1983 à Luis Trenker dunà l valon nuef vërt ala dlieja de San Durich a UrtijëiEdgar Moroder: Luis Trenker (1892 - 1990). Calënder de Gherdëina 1991, pl. 133..
miniatura|Valon vërt dunà da Luis Trenker.
Ai 4 d’utober 1992 ie unì metù sù sula promenade Luis Trenker a Urtijëi, n pue plu init (dl vieres de urient) dla villa Columbia sul Col da Brida, n monumënt de bront fat dal scultëur Hermann Josef Runggaldiercm (Cristian Moroder): Munumënt a Luis Trenker, Urtijëi. Calënder de Gherdëina pl. 99..
Daujin ala ustaria Tirler sun Mont de Sëuc ie tl 1996 unida metuda su na statua de Luis Trenker de bront fata dal scultëur Ulrich Perathoner de CaioAlexia Grossi: Cronica 1996. Calënder de Gherdëina 1997 pl. 211..

 Sala Luis Trenker 
Tl 2004 à Ferdinand y Josef Trenker, mutons de Luis Trenker seurandat ufiziaImenter al Museum Gherdëina 220 esponac, pec de Luis Trenker, y la mascra d'or dl film dl 1936 „Der Verlorene Sohn", che ie metui ora te na sala dedicheda ala culezion Luis TrenkerFerdinand Trenker: L “Archiv zentrel Luis Trenker à giapà si sënta tl Museum de Gherdeina. Calënder de Gherdëina 2005, pl. 161-163..

 Scric de Luis Trenker tl Calënder de Gherdëina 
Mi bon cumpatrioc. Calënder de Gherdëina 1951, pl. 3.
Mi pitl medel. Calënder de Gherdëina 1952, pl. 36.
Nadel: S. Niculau, l malan y l "Christkindl" Calënder de Gherdëina 1953, pl. 76.
L luech de Surval. Calënder de Gherdëina 1954, pl. 102.
L "Postmeister" (postin). Calënder de Gherdëina 1960, pl. 68.
La puera muta dl Cadore. Calënder de Gherdëina 1970, pl. 31.
Notes

 Bibliografia 
 Vinzenz Peristi: Luis Trenker à cumpli i 80 anii. Calënder de Gherdëina 1973, pl. 75-78.
 Edgar Moroder: Luis Trenker (1892 - 1990). Calënder de Gherdëina 1991, pl. 129-135.
 Memoria Luis Trenker. Calënder de Gherdëina 1992, pl. 101.
Wikidata
d:Q560129

Categoria:Uem
Categoria:Scritëures de Gherdëina
Categoria:Persones de Gherdëina