Bula

Bula ie na frazion dl chemun de Ciastel te Gherdëina. Adum cun Sureghes y Runcadic iela una de la trëi frazions ladines dl chemun de Ciastel.Per ladin adroven cun referimënt a Bula la preposizion sa, per ejëmpl: duman vedi sa Bula o ies'a śën sa Bula?

 Geografia 
Bula ie a 1.500 metri de autëza, a man ciancia dl Derjon y sota Bulacia. A Bula vif presciapuech 150 persones, che rejona per la gran pert l ladin. 
 Storia 
L prim iede ie Bula stata numineda tl ann 1288 dal grof Meinhards II. de Tirol-Görz coche ouf dem Pufel. Te chësc documënt i unic nunziei sies mejes: Kontrün (Cuntruni), Platz (Plazes), Kost (Costa), Plan, Rofen (Rone), Ur (Dëur).
Tl 1473 ie sa Bula stat metù su n patronat per judé i pueresc. Chësc patronat ie po stat tëut ju dala cosra Maria Teresa tl 1775.

La vedla streda che purtova sa Bula, do ruf de Bula su, fova suvënz sota l pericul de smueies. Perchël à la provinzia de Südtirol ti ani 2004-2006 fat na streda dai auti nueva de 1,6 km che porta sa Bula. Pert de chësta nueva streda ie n tunel de 700 metri. Sa Bula ruvun nce tres n autra strada da ji a pé, tlameda streda de Ciastel. Sun chësta streda iel stazions dla via crucis. Na streda dai auti porta nce da Bula sun Mont de Sëuc pra l hotel Monte Piz.
Da Bula ie n troi che porta sun Bulacia. N ti dij l Schnürlsteig.

 Dlieja  
miniatura|sinistra|alt=L gran autere dla dlieja.|L gran autere dla dlieja.
L Patron dia dlieja da Bula ie San Lenert Abat, protetëur di perjonieres y dl bestiam. La dlieja vën numineda l prim iede tla scritures tl 1339. L ciampanil ie romanich cun n tët nuef dl 1895. La dlieja ie a una sëula naveda cun n revëut a barijel. L gran autere baroch à na pitura cun San Lenert y la Madona de Jakob Jenewein dl 1745.
La segra da Bula ie for stata tenida l di dla Santa Trinitá, la dumënia do Pasca de Mei.

Sa Bula che ie a n’autëza de 1.400-1.620 m sëura l livel di mer, cresciova zacan drët bën l'orde, la siëla y l’avëina. Tl 1956 fòvel sa Bula mo 56 ciampes. Perchël iel sa Bula mo mulins che univa mo adruvei fin ai ani 1970. Chisc ie unii derturei su, ie sota scunanza y ie da vijité.
L prim mulin ala basa ie l mulin da Droch, l segondo da Rumanon.
L mulin plu al auta ie chël da Zaramin derturà su tl 1983Maria Kostner: I mulins da Bula. Calënder de Gherdëina  2000, pl. 104.

 Monumënc sota defendura 
Sa Bula dal trëi monumënc sota defendura:
 I trëi mulinsMulins da Bula tla plata dla Provinzia di monumënc sota defendura.. L mulin da Rumanon ie stat derturà per nteresamënt dla Lia per Natura y Usanzes tl 1999. L mulin de Droch y l mulin da Zaramin ie pona ënghe stai dertureiMaria Kostner: I mulins da Bula.  Calënder de Gherdëina 2000, pl. 104-107.. Autri doi mulins nen ie nia plu da udëi. L fova i mulins de Spizëch y l mulin de Cuntruni.
 La dlieja de San LenertLa dlieja de Bula tla plata dla Provinzia di monumënc sota defendura..
 La calonia de Bula cun si portal de sas, la Madona cun Bambin de Jakob Jenewein y la bela stua baroch La calonia tla plata dla Provinzia di monumënc sota defendura..

 Monumënt naturel 
N monumënt naturel sota defendura ie l Busc di Salvans o Busc dl SalvanChertes ortofoto cun i toponims ladins. Chemun de Urtijëi. Sureghes, Runcadic, Bula, Mont Sëuc. 2017, ISBN 978-88-8171-126-0. sëura Bula, sota l troi che mëina sun Bulacia (Schnürlsteig)Busc di Salvans sota defendura dla Provinzia..
miniatura|alt=Busc di Salvans sëura Bula.|Busc di Salvans sëura Bula.
 Mejes 
I mejes sa Bula ie aldò de n articul tl Calënder de Gherdëina dl 1951: Pedemònt, La Vies, Sciuz, Cësa Vedla, Rone, Pecëi, Costa, Plazes, Mëune, Cuntruni, Gërva, Triech, Dëur, Versëura, Mesavia, Zaramin, Anción, Putrì, Sanón, Cebla, Tuene, Pian, Droch, Rumanón y la CaloniaInuemes de luesc y vedla cëses de Gherdëina. Calënder de Gherdëina 1951, pl. 84.. Da njunté iel mo CulacBarbara Lanz, Sonja Mitterer: Höfekarte Gröden. Museum Gherdëina, Urtijëi 2014, ISBN 978-88-909015-0-8.

 Notes 

 Bibliografia 
 Bula te Gherdëina dan 50 ani. Calënder de Gherdëina 1951, pl. 80-81.
 Tresl Gruber: La dlieja da Bula. Calënder de Gherdëina 1960, pl. 77-82.
 Laura Ciechi: 700 ani Bula y Runcadic. Calënder de Gherdëina 1989 pl. 28.
 Babi da Nudrëi: Sa Bula Zacan. Stories de Babi da Nudrëi. Union di Ladins de Gherdëina 1997.
Categoria:Gherdëina
Categoria:Ladinia
Categoria:Ciastel (chemun)