Bibliotêca Apostòlica Vaticànn-a

A Bibliotêca Apostòlica Vaticànn-a (in latìn Bibliotheca Apostolica Vaticana), comuneménte conosciûa cómme a Bibliotêca Vaticànn-a, a l'é a bibliotêca da Sànta Sêde, scitoâ inta Çitæ do Vaticàn. Formalménte a l'é stæta creâ into 1475, scibén che a sò existénsa a l'é bén bén ciù antîga, eséndo unn-a de bibliotêche ciù vêgie a-o móndo e co-ina de ciù inportànti coleçioìn de tèsti stòrichi. Defæti a l'à ciù ò mêno 75.000 manoscrîti e un milión e çentomîa lìbbri, óltre che 8.500 inconàboli.

A Bibliotêca Vaticànn-a a l'é 'na bibliotêca de riçèrca inti cànpi de stöia, lézze, filozofîa, scénsa e teologîa. A l'é avèrta a tùtta quélli in gràddo de provâ a pròpia qualìfica e-e necescitæ de riçèrca. De còpie de pàgine de lìbbri pùblichæ tra o 1801 e o 1990 pêuan êse domàndæ, pe stùddi privæ, ségge de persónn-a che pe pòsta eletrònica.

O pàppa Nichiôzo V o l'avéiva inmaginòu 'na nêuva Rómma depoî de estéize òpere pùbliche, de mòddo da atirâ pelegrìn e studiôxi inta çitæ pe incomensâ a sò trasformaçión. O Nichiôzo o voéiva creâ 'na "bibliotêca pùblica" pe Rómma de mòddo ch'a foîse vìsta cómme 'n'instituçión centrâle pe-i stùddi umanìstichi. A sò mòrte a l'à però inpedîo a-o Nichiôzo de védde a creaçión da nêuva bibliotêca, a quæ a saiâ dónca institoîa da-o sò sucesô, o Pàppa Scìsto IV.

Into màrso do 2014 a Bibliotêca Vaticànn-a a l'à incomensòu 'n progètto, da-a duâta de quàttro ànni, de digitalizaçión da sò coleçión de manoscîti, de mòddo che foîsan disponìbili in sciâ Ræ.

L'Archìvio Apostòlico Vaticàn o l'é stæto separòu da-a bibliotêca a-o prinçìpio do XVII sécolo e, a-a giornâ d'ancheu, o contêgne ciù de 150.000 ògètti.

 Stöia 
I studiôxi de sòlito divìddan a stöia da Bibliotêca Vaticànn-a in çìnque perîodi, ö sæ quélli pre-Lateràn, Lateràn, Avignonéize, pre-Vaticàn e Vaticàn.

 Perîodo pre-Lateràn 
O perîodo pre-Lateràn, o quæ o conprénde i prìmmi ànni de vìtta da bibliotêca, o remónta scìnn-a-o prinçìpio da Gêxa. Da 'sti ànni chi són sopravisciûi pöchi volùmmi, ma a ògni mòddo són tra i ciù inportànti de tùtti.

 Perîodo Lateràn 
O perîodo Lateràn o l'é incómensòu da-o moménto into quæ a bibliotêca a l'é stæta stramuâ into Palàsso do Lateràn, dónde a l'é restâ scìnn-a-a fìn do XIII sécolo, a-o papâto do Bonifàçio VIII (mòrto into 1303). Inte 'sto perîodo chi a coleçión a l'êa za unn-a de ciù grénde arecugéite de manoscrîti de tùtta Eoröpa. Purtròppo, a-a mòrte do Bonifàçio VIII, a Palàsso do Lateràn o l'é stæto caciòu zu, co-a coleçión ch'a l'é stæta sachezâ da-o Féipo IV de Frànsa.

 Perîodo Avignonéize 
Inti ànni da rescidénsa òbligâ di pàppi a Avignón a l'é stæta ricostroîa 'n'inportànte coleçión de lìbbri, mìssa in òrdine pe mêzo de di regìstri e scitoâ into Palàsso di Pàppi. A ògni mòddo 'sto perîodo chi, incomensòu da-a mòrte do Bonifàçio VIII into 1303, o l'é fîto finîo inti ànni setànta de quéllo sécolo, co-o ritórno do papâto a Rómma.

 Perîodo pre-Vaticàn 
O va ciù ò mêno da-o 1370 a-o 1447. A bibliotêca inte 'sto perîodo chi a l'êa pi-â ciù pàrte spantegâ tra Avignón, Rómma e âtre çitæ tànto che, a-o moménto da mòrte do Pàppa Eogénio IV, a l'êa formâ da sôlo 340 lìbbri.

 Perîodo Vaticàn 
Into 1451 o pàppa, bibliofìlo, Nichiôzo V, o l'à tentòu de creâ 'na bibliotêca pùblica into Vaticàn, con l'òbietîvo de atirâ tórna studiôxi e leteræ inta çitæ. O l'à dónca creòu 'na prìmma coleçión meténdo insémme i 350 còdichi in grêgo, latìn e ebràico ereditæ da-o sò predecesô co-a sò coleçión privâ, incomensàndo a acatâ manoscrîti da-a Bibliotêca Inperiâle de Costantinòpoli ascì. A coleçión a l'é pöi stæta anpliâ gràçie a di studiôxi italién e bizantìn che àn tradûto di clàscichi da-a léngoa grêga in latìn. O pàppa o l'à con sæximo incoragiòu l'incluxón di clàscichi do móndo pagàn ascì, co-in'ativitæ ch'a l'é stæta inportantìscima pe sarvâ òpere e scrîti da letiatûa grêga. Defæti, into 1455, a coleçión a l'êa arivâ a 1200 lìbbri, di quæ 400 êan scrîti in grêgo.

O Nichiôzo o l'é però mòrto in quéllo ànno e coscì o l'é stæto, into 1475, o Pàppa Scìsto IV a fondâ a Bibliotêca Palatìnn-a. Inti ànni do sò papâto i nêuvi acàtti êan pi-â ciù pàrte inti setoî da teologîa, da filozofîa e da letiatûa artìstica. O nùmero di manoscrîti, contòu in de manêe diferénti, o l'êa tra i 3.500 do 1475 e i 2.527 do 1481, a-o moménto da redaçión da lìsta de òpere fæta da-o bibliotecâio Bertomê Platina. A ògni mòddo in quélli ànni a l'êa a ciù grànde coleçión de lìbbri de tùtto o móndo òcidentâle.

O Pàppa Giùlio II o l'à ordinòu 'na prìmma espansción da bibliotêca. Into 1587, o Pàppa Scìsto V o l'à comiscionòu a l'architétto Ménego Fontànn-a a costruçión de 'na nêuva sêde pi-â bibliotêca, a quæ a l'é dêuviâ ancón a-a giornâ d'ancheu e che, da quéllo moménto, a saiâ ciamâ a Bibliotêca Vaticànn-a.

Inti ànni da Cóntrorifórma, a vìxita a-e coleçioìn da bibliotêca a l'é stæta limitâ aprêuvo a-a creaçión do coscì dîto Index Librorum Prohibitorum, ö sæ l'Ìndice di Lìbbri Proibîi. L'intrâ inta bibliotêca a l'êa dónca sotopòsta a vàrie limitaçioìn, spécce pe-i studiôxi de confesción protestànte. 'Ste restriçioìn chi saiàn in pàrte levæ into XVII sécolo, co-o Pàppa Lìon XIII ch'o l'à a-a fìn avèrto do tùtto a bibliotêca a-i studiôxi into 1883.

Into 1756 l'abòu Piàggio, curatô di antîghi manoscrîti inta Bibliotêca Vaticànn-a, o l'à dêuviòu pi-â prìmma vòtta 'na màchina da lê inventâ pe desghéugge di papê atrovæ a Ercolàn, co-in procèsso duòu vàrri méixi.

Into 1809 o Napolión Bonapàrte o l'à fæto arestâ o Pàppa Pîo VII, faxéndo portâ a Parìggi tùtte e òpere da bibliotêca. Quéste són tornæ a Rómma into 1817, tréi ànni depoî a sconfìtta do Napolión.

Into 1992 a bibliotêca a l'êa arivâ a squæxi 2 milioìn de ògètti elencæ inti sò catàloghi.

 Òrganizaçión 

 Catàlogo 
miniatura|308x308px|'Na libràia da Bibliotêca Vaticànn-a, 1901
E coleçioìn êan iniçialménte òrganizæ con di quadèrni inti quæ êan elencæ i manoscrîti. Co-a cresciànsa da coleçión a ciù de quàrche migiâ de volùmmi, són stæte preparæ de lìste pe sganzîa. O prìmmo scistêma de catalogaçión modèrno o l'é stæto creòu inti ànni tra o 1927 e o 1939, pigiàndo cómme ezénpio quéllo dêuviòu da-a Bibliotêca do Congrèsso di Stâti Unîi, sótt'a-a supervixón do præ Franz Ehrle. Lê o l'à introdûto o prìmmo progràmma pe fotografâ lìbbri râri o antîghi ascì. Inti ànni novànta do sécolo pasòu gh'é stæto 'n agiornaménto de ciù, efetoòu sótt'a-a direçión do rev. Leonard E. Boyle, co-a digitalizaçión di catàloghi.

 Consultaçión e préstito 
Storicaménte, inte l'etæ do rinasciménto, a ciù pàrte di lìbbri a no l'êa conservâ in sce de sganzîe ma ciufîto in de bànche de légno, co-e tòue pi-â consultaçión che se trovâvan da-arénte a 'ste bànche chi. Ògni bànca a l'êa dedicâ a 'n çèrto argoménto e i lìbbri conservæ lîe vegnîvan incadenæ a-o légno.

A ògni mòddo, scìnn-a-o prinçìpio do XVII sécolo, a-i studiôxi o l'êa permìsso pigiâ in préstito i lìbbri da bibliotêca, scibén che, pe-i ciù inportànti, a l'êa necesâia 'n'outorizaçión scrîta da-o Pàppa in persónn-a. I privilêgi lìghæ a-a consultaçión da bibliotêca poéivan êse rivocæ se vegnîvan violæ çèrte régole, prezénpio into câxo se foîsan scavalcæ e tòue. 'N câxo rinomòu o l'é quéllo do Pîco da Mirandòla, o quæ o l'à pèrso o dirìtto de dêuviâ a bibliotêca aprêuvo a-a publicaçión de 'n lìbbro de teologîa ch'o no l'êa stæto aprovòu da-a Cùria papâle. Inti ànni sciusciànta do Sèteçénto, co-ina lézze emanâ da-o Pàppa Cleménte XIII, a l'é stæta forteménte limitâ l'intrâ inta bibliotêca e a consultaçión do sò patrimònio.

A-a giornâ d'ancheu a Bibliotêca Vaticànn-a a peu êse vixitâ da 200 studiôxi pe vòtta, co-in nùmero ch'o va tra e 4.000 e-e 5.000 vixìte pe ànno, pi-â ciù pàrte de académichi za laoreæ.

 Bibliotecâi 
O diretô da bibliotêca o l'é stæto nominòu cardinâ, in particolâ co-o tìtolo de Cardinâ Bibliotecâio. O personâ de vàrie bibliotêche o vegnîva pe cóntra ciamòu "costöde". Dòppo a riavertûa da bibliotêca into 1882, o Pàppa Lìon XIII o l'à cangiòu o tìtolo in quéllo de Prefètto.

A bibliotêca a l'à, a-a giornâ d'ancheu, ciù ò mêno 80 dipendénti, spartîi tra çìnque dipartiménti: manoscrîti/coleçioìn d'archìvio, lìbbri stànpæ/diségni, acàtti/catalogaçión, coleçioìn de monæe/musêi e  restàoro/fotografîa.

 Lìsta di bibliotecâi 
NómmeNascìta/MòrteTìtoloDûata da càregaMarcello Cervini1501-1555Bibliothecarius I24 màzzo 1550 - 9 arvî 1555 Roberto de' Nobili1541-1559Bibliothecarius II1555 - 18 zenâ 1559Alfonso Carafa1540-1565Bibliothecarius III1559 - 29 agósto 1565Marcantonio da Mula1506-1572Bibliothecarius IV1565 - 17 màrso 1572Guglielmo Sirleto1514-1585Bibliothecarius V18 màrso 1572 - 16 òtôbre 1585Antonio Carafa1538-1591Bibliothecarius VI16 òtôbre 1585 - 13 zenâ 1591Marco Antonio Colonna1523 ca.-1597Bibliothecarius VII1591 - 13 màrso 1597Cesare Baronio1538-1607Bibliothecarius VIIImàzzo 1597 - 30 zùgno 1607Ludovico de Torres1552-1609Bibliothecarius IX4 lùggio 1607 - 8 lùggio 1609Scipione Borghese Caffarelli1576-1633Bibliothecarius X11 lùggio 1609 - 17 frevâ 1618Scipione Cobelluzzi1564-1626Bibliothecarius XI17 frevâ 1618 - 29 zùgno 1626Francesco Barberini1597-1679Bibliothecarius XII1 lùggio 1626 - 13 dexénbre 1633Antonio Barberini1569-1646Bibliothecarius XIII13 dexénbre 1633 - 11 seténbre 1646Orazio Giustiniani1580-1649Bibliothecarius XIV25 seténbre 1646 - 25 lùggio 1649Luigi Capponi1583-1659Bibliothecarius XV4 agósto 1649 - 6 arvî 1659Flavio Chigi1631-1693Bibliothecarius XVI21 zùgno 1659 - 19 seténbre 1681Lorenzo Brancati1612-1693Bibliothecarius XVII19 seténbre 1681 - 30 novénbre 1693Girolamo Casanate1620-1700Bibliothecarius XVIII2 dexénbre 1693 - 3 màrso 1700Enrico Noris1631-1704Bibliothecarius XIX26 màrso 1700 - 23 frevâ 1704Benedetto Pamphili1653-1730Bibliothecarius XX26 frevâ 1704 - 22 màrso 1730Angelo Maria Querini1680-1755Bibliothecarius XXI4 seténbre 1730 - 6 zenâ 1755Domenico Passionei1682-1761Bibliothecarius XXII12 zenâ 1755 - 5 lùggio 1761Alessandro Albani1692-1779Bibliothecarius XXIII12 agósto 1761 - 11 dexénbre 1779Francesco Saverio de Zelada1717-1801Bibliothecarius XXIV15 dexénbre 1779 - 29 dexénbre 1801Luigi Valenti Gonzaga1725-1808Bibliothecarius XXV12 zenâ 1802 -  29 dexénbre 1808Giulio Maria della Somaglia1744-1830Bibliothecarius XXVI26 zenâ 1827 - 2 arvî 1830Giuseppe Albani1750-1834Bibliothecarius XXVII23 arvî 1830 - 3 dexénbre 1834Luigi Lambruschini1776-1854Bibliothecarius XXVIII11 dexénbre 1834 - 27 zùgno 1853Angelo Mai1782-1854Bibliothecarius XXIX27 zùgno 1853 - 9 seténbre 1854Antonio Tosti1776-1866Bibliothecarius XXX13 zenâ 1860 - 20 màrso 1866Jean Baptiste François Pitra1812-1889Bibliothecarius XXXI19 zenâ 1869 - 9 frevâ 1889Placido Maria Schiaffino1829-1889Bibliothecarius XXXII20 frevâ 1889 - 23 seténbre 1889Alfonso Capecelatro1824-1912Bibliothecarius XXXIII29 agósto 1890 - 14 novénbre 1912Mariano Rampolla del Tindaro1843-1913Bibliothecarius XXXIV26 novénbre 1912 - 16 dexénbre 1913Francesco di Paola Cassetta1841-1919Bibliothecarius XXXV3 zenâ 1914 - 23 màrso 1919Aidan [Francis Neil] Gasquet1845-1929Bibliothecarius XXXVI9 màzzo 1919 - 5 arvî 1929Franz Ehrle1845-1934Bibliothecarius XXXVII17 arvî 1929 - 31 màrso 1934Giovanni Mercati1866-1957Bibliothecarius XXXVIII18 zùgno 1936 - 23 agósto 1957Eugène Tisserant1884-1972Bibliothecarius XXXIX14 seténbre 1957 - 27 màrso 1971Antonio Samoré1905-1983Bibliothecarius XL25 zenâ 1974 - 3 frevâ 1983Alfons Maria Stickler1910-2007Bibliothecarius XLI7 seténbre 1983 - 1 lùggio 1988Antonio María Javierre Ortas1921-2007Bibliothecarius XLII1 lùggio 1988 - 24 zenâ 1992Luigi Poggi1917-2010Bibliothecarius XLIII9 arvî 1992 - 25 novénbre 1997Jorge María Mejía1923-2014Bibliothecarius XLIV7 màrso 1998 - 24 novénbre 2003Jean-Louis Tauran1943-2018Bibliothecarius XLV24 novénbre 2003 - 25 zùgno 2007Raffaele Farina1933-Bibliothecarius XLVI25 zùgno 2007 - 9 zùgno 2012Jean-Louis Bruguès1943-Bibliothecarius XLVII26 zùgno 2012 - 1 seténbre 2018José Tolentino de Mendonça1965-Bibliothecarius XLVIII1 seténbre 2018 - in càrega

 Sêde 
A bibliotêca a l'é scitoâ drénto a-o Palàsso Vaticàn, co-a sò intrâ ch'a se trêuva in sciô cortî de l'amiâdô. Quànde o Pàppa Scìsto V o l'à comiscionòu l'anpliaménto do palàsso, co-a costruçión da nêuva sêde de Bibliotêca Vaticànn-a ascì, o l'à fæto costroî 'na nêuva âa in sce tréi livèlli ch'a pasâva pròpio into mêzo do cortî de l'amiâdô, cangiàndo coscì l'òriginâle progètto do Bramànte. A-a fìn de un di gréndi scaloìn d'önô gh'é stæta mìssa 'na stàtoa de Sànt'Ipòlito de Rómma, a decoraçión de l'andrón dîto La Galea.

Into prìmmo livèllo seminteròu gh'é a stànsa di papîri e 'n depòxito pe-i manoscrîti. A-o prìmmo livèllo se trêuva o louêio pe-i restàori méntre, a-o tèrso, gh'é i archìvi fotogràfichi.

Inta Bibliotêca gh'é ciù ò mêno 42 chilòmetri de sganzîe.

A sêde da Bibliotêca a l'é stæta serâ da-i 17 de lùggio do 2007 pe di travàggi de ristruturaçión, arvìndo tórna a-i 20 de seténbre do 2010. 'St'òpera chi, costâ 'n totâle de 9 milioìn de éori, a l'à permìsso de creâ 'na série de locâli a tenperatûa controlâ.

 Architetûa e àrte 
Inta Sala di Consultazione, ö sæ a sâla prinçipâle inta quæ consultâ i volùmmi da Bibliotêca Vaticànn-a, gh'é 'na stàtoa de Sàn Tomâxo d'Aquìn, òpera do scultô Cesare Aureli fæta ciù ò mêno into 1910. 'Na segónda versción de 'sta stàtoa chi, realizâ 'na vinténn-a d'ànni dòppo, a l'é mìssa into pòrtego a l'intrâ da Pontifìccia Universcitæ "Sàn Tomâxo d'Aquìn", ciamâ Angelicum ascì.

 Coleçioìn 
miniatura|342x342px|I quarànta màrtiri de Sebaste, miniatûa da 'n evangêio sciriàco, 1220 ca.
Scibèn che inta Bibliotêca Vaticànn-a són stæte de lóngo inclûze Sâcre Scrîtûe, tèsti de dirìtto canònico e òpere teològiche, quésta a s'é specializâ scìnn-a da-a sò creaçión inti lìbbri secolæ ascì. A sò coleçión de clàscichi grêghi e latìn a l'é stæta a-o céntro da rinàscita da coltûa clàscica inti ànni do Rinasciménto. I papê ciù antîghi conservæ inta bibliotêca remóntan scìnn-a-o I sécolo.

A bibliotêca a l'é stæta creâ sorviatùtto pe arechéugge di manoscrîti, fæto ch'o se peu védde ancón a-a giornâ d'ancheu inte l'âto nùmero de manoscrîti, raportæ a-i lìbbri stànpæ, conservæ inte sò coleçioìn. Defæti i lìbbri stànpæ che són intræ inta coleçión àn pi-â ciù pàrte l'òbietîvo de façilitâ o stùdio da coleçión bén bén ciù inportànte de manoscrîti. A coleçión a l'inclùdde 330.000 monæe grêghe, romànn-e e pontifìcce ascì, ciù 'n'arecugéita de medàgge.

De média, ògni ànno vêgnan acàtæ ciù ò mêno 6.000 lìbbri, sénsa cónta i numerôxi làsciti e acquixiçioìn into córso di sécoli.

Into 1623 a Bibliotêca Palatìnn-a ereditâia de Heidelberg, formâ da ciù ò mêno 3.500 manoscrîti, a l'é stæta donâ a-o Vaticàn da-o Masimiliàn I de Bavêa (da lê òtegnûa cómme botìn into córso da Goæra di Trént'Ànni) in ringraçiaménto pe-o travàggio diplomàtico fæto da-o Pàppa Grigheu XV, da-o quæ o l'é stæto sostegnûo inte l'eleçión a-a càrega de eletô a-o pòsto di candidæ protestànti. A ciù pàrte da Bibliotêca Palatìnn-a a se trêuva ancón a-a giornâ d'ancheu in quélla Vaticànn-a, fêua de çèrti còdichi pòrtæ a Parìggi into 1797 e restitoîi a Heidelberg co-a pâxe de Parìggi do 1815 e do regàllo de 852 volùmmi fæto into 1816 da-o Pîo VII a l'Universcitæ de Heidelberg, tra-i quæ gh'é o coscì dîto Codex Manesse ascì.

Into 1657 són stæti acàtæ i manoscrîti di Dùcchi de Urbìn e, into 1661, o bibliotecâio o l'êa o studiôzo grêgo Leo Allatius. L'inportànte bibliotêca da regìnn-a Cristìnn-a de Svéçia (pi-â ciù pàrte mìssa insémme da-i sò generâli co-i sachézzi de Prâga e de çitæ tedésche inta Goæra di Trént'Ànni) a l'é stæta acatâ da-o Pàppa Lusciàndro VIII a-a sò mòrte. A l'época a l'êa in pràtica l'intêgra bibliotêca reâ da Svéçia e, fortunataménte, a l'é stæta acatâ pöco prìmma do grànde incéndio ch'o l'à destrûto o palàsso reâ into 1697.

Tra i fóndi ciù famôxi da bibliotêca gh'é o Codex Vaticanus Graecus 1209, o ciù antîgo manoscrîto de Sâcre Scrîtûe, squæxi conplêto, ch'o ségge conosciûo a-a giornâ d'ancheu. L'Arcana historia do Procòpio de Cezarêa a l'é stæta descovèrta inta bibliotêca e publicâ tórna into 1623. O Pàppa Cleménte XI o l'à mandòu vàrri studiôxi into Levànte pe arechéugge di manoscrîti e dónca o l'é conscideròu o fondatô da seçión òrientâle da bibliotêca. Inte 'sta chi gh'é 'n'inporànte coleçión de òpere lìghæ a l'indoîximo, con lìbbri che remóntan scìnn-a-o 1819.

A-a Bibliotêca Vaticànn-a a l'é asociâ 'na schêua de biblioteconomîa e, into 1959, a l'é stæta creâ 'na bibliotêca de pelìcole ascì. Quésta a no va però confûza co-a Filmetêca Vaticànn-a, creâ into 1951 inte l'Universcitæ de Saint Louis a Saint Louis, Missouri.

inti ànni do restàoro da bibliotêca, tra o 2007 e o 2010, inte tùtti i 70.000 volùmmi da bibliotêca són stæti inserîi di chip eletrònichi pe prevegnî di ladronìssi.

 Manoscrîti 
miniatura|250x250px|L'abìsso de l'Infèrno, diségno a coî in sce pergaménn-a do Sàndro Boticélli, ànni 1480.
miniatura|250x250px|Valdalbérto de Prüm, Martyrologium, o méize de lùggio.
Tra i manoscrîti ciù inportànti inta bibliotêca ghe n'é numerôxi con rìcche miniatûe, in particolâ se pêuan aregordâ:

Manoscrîti crestién
 Evangeiâio Barberini
 Sacramentarium Gelasianum, un di ciù antîghi lìbbri de liturgîa crestiànn-a
 Rolò de Giosoè
 Codex Aureus de Lorsch, 'n Evangêio scrîto e ilustròu tra o 778 e l'820, o l'é spartîo tra vàrri musêi. Inta Bibliotêca Vaticànn-a a l'é conservâ a covertìnn-a inferiô in avòrio intagiòu, ciù l'Evangêio do Lùcco e do Zâne
 Menologion de Basìlio II
 Lìbbro Vaticàn de Òraçioìn Croâte
 Vergilius Vaticanus

Tèsti clàscichi grêghi e latìn
 Vergilius Romanus, manoscrîto de l'Enéide do Virgìlio
 Codex Vaticanus Ottobonianus Latinus 1829, inportànte manoscrîto do XIV sécolo di poêmi do Catùllo (arecugéiti into Liber)
 Codex Vaticanus Latinus 3868, 'na còpia do IX sécolo de comédie do Terénço
 Pàrte di Eleménti de l'Ouclîde, in particolâ o Lìbbro I, Propoxiçión 47, un di ciù antîghi tèsti grêghi in sciô Teorêma de Pitàgora

Âtro
 Codex Borgia, 'n grànde manoscrîto mesoamericàn ch'o fa védde a mîtologîa e i ritoâli de quélli pòpoli
 Codex Vat. Arabo 368, l'ùnico manoscrîto conosciûo de lHadith Bayad wa Riyad, 'na stöia d'amô àraba
 Codex Vaticanus 3738, ò Codex Ríos, traduçión italiànn-a in sce 'n féuggio ricegòu a fîza de 'n manoscrîto spagnòllo de l'etæ coloniâle. O contêgne de còpie de pitûe aztêche da l'òriginâle Codex Telleriano-Remensis, scrîto da-o fræ domenicàn Ríos into 1566
 De arte venandi cum avibus, 'n tratâto latìn in sce l'àrte da farconàia, pe 111 féuggi a dôe chinòlle scrîti inti ànni quarànta do XIII sécolo

Tèsti
 Codex Vaticanus Latinus 3256, quàttro féuggi do Vergilius Augusteus Codex Vaticano Rossi 215, di tòcchi do Codex Rossi Codex Vaticanus Graecus 1209, o l'é unn-a de ciù antîghe còpie de Sâcre Scrîtûe in grêgo
 Libri Carolini Vaticanus Graecus 1001, o manoscrîto òriginâle de l'''Arcana historia do Procòpio de Cezarêa
 Un tòcco de lHeliand e tréi da Génexi in Sàsone Antîgo, inclûxo o Palatinus Latinus 1447Corâno
A Bibliotêca a contêgne ciù de 100 manoscrîti do Corâno che vêgnan da vàrie coleçioìn, catàlogæ da-o lengoìsta italiàn Giorgio Levi Della Vida: Vaticani arabi 73, Borgiani arabi 25, Barberiniani orientali 11 e Rossiani 2. O ciù grànde manoscrîto da bibliotêca, Vat. Ar. 1484, o l'é 540 pe 420 mm; pe cóntra Vat. Ar. 924, o ciù picìn, o l'é 'n çèrcio de 45 mm de diàmetro conservòu inte 'na costòdia éuttagonâle.

 Digitalizaçión 
Into 2012 són stæti anonçiæ di progètti pe digitalizâ, in colaboraçión co-a Bibliotêca Bodleiànn-a, 'n milión de pàgine di materiâli da Bibliotêca Vaticànn-a.

A-i 20 de màrso do 2014, a Sànta Sêde a l'à anonçiòu che a Bibliotêca e a NTT Data Corporation avéivan sotoscrîto 'n acòrdio pe digitalizâ ciù ò mêno 3.000 di manoscrîti da Bibliotêca inti quàttro ànni a vegnî; co-a NTT ch'a l'à donòu atresatûe e tecnologîe pe 18 milioìn de éori. A l'é stæta dónca diciarâ a poscibilitæ de digitalizâ sucesivaménte âtre 79.000 òpere da Bibliotêca, realizàndo de inmàgine in èrta resoluçión, disponìbili into scîto d'Internétte da Bibliotêca. Inta bànca dæti in sciâ Ræ, fornîa da EMC, gh'é tréi petabyte de spàçio. A prìmma fâze do progètto a l'é duâ quàttro ànni.

DigiVatLib o l'é o nómme do servìçio in sciâ Ræ da Bibliotêca Vaticànn-a. O fornìsce 'na vìxita de bàdda a-e coleçioìn de manoscrîti e de inconàboli digitalizæ da-a Bibliotêca Vaticànn-a.

A scansción di papê a l'é infloensâ da-o materiâle dêuviòu pe prodûe i tèsti: defæti, prezénpio, i lìbbri ch'adêuvian l'öo òpû l'argénto inte miniatûe àn bezéugno de apægi de scansción speciâli. E còpie digitâli són rilasciæ deuviàndo o protocòllo CIFS, da l'hardware de archiviaçión colegòu a-a ræ de Dell EMC.

 Bibliotêche corelæ 

 Archìvio Apostòlico Vaticàn 
miniatura|250x250px|O drénto de l'Archìvio Vaticàn
L'Archìvio Apostòlico Vaticàn, scitoòu ànche lê inta Çitæ do Vaticàn, o l'é l'archìvio centrâle pe l'arecugéita de tùtti i àtti promulghæ da-a Sànta Sêde, tra i quæ gh'é papê de stâto, corispondénsa, lìbbri contàbili pontifìcci e tànti âtri papê che a Gêxa a l'à amugiòu co-o pasâ di sécoli. Into XVII sécolo, pe voéi do Pàppa Pòulo V, i Archìvi són stæti separæ da-a Bibliotêca Vaticànn-a, dónde a sò consultaçión a l'êa de lóngo limitâ, diventàndo coscì do tùtto inacescìbili scìnn-a-o 1881, quànde o Pàppa Lìon XIII o l'à decîzo de permétte l'intrâ inti Archìvi a-i studiôxi. A-a giornâ d'ancheu i Archìvi són vixitæ da ciù de 'n migiâ de riçercatoî a l'ànno.

 Filmetêca Vaticànn-a 
A Filmetêca Vaticànn-a, scitoâ a Saint Louis, Missouri, a l'é a sôla coleçión de microfilm da Bibliotêca Apostòlica Vaticànn-a scitoâ de fêua do Vaticàn, formâ da ciù de 37.000 òpere. A se trêuva inta Bibliotêca Pîo XII, into campus de l'Universcitæ de Saint Louis. 'Sta bibliotêca chi a l'é stæta creâ da Lowrie J. Daly gràçie a de donaçioìn da-i Cavagêi de Cónbo (Knights of Columbus), con l'òbietîvo de façilitâ i contàtti e a consultaçión di papê do Vaticàn a-i studiôxi de l'América do Nòrd.

A traspoxiçión di manoscîti do Vaticàn in sce di microfilm a l'é incomensâ into 1951 e, segóndo o scîto d'Internétte da Bibliotêca, o l'é o ciù inportànte progètto de quésto tîpo ch'o ségge mâi stæto realizòu. A Bibliotêca a l'à avèrto into 1953, faxéndo stramûo into campus de l'Universcitæ de Saint Louis, inta Bibliotêca Pîo XII, inte l'ànno 1959. O prìmmo bibliotecâio o l'é stæto o Charles J. Ermatinger, restòu in càrega scìnn-a-o 2000. Into 2007, a Bibliotêca a l'avéiva microfilm de ciù de 37.000 manoscrîti, con òpere in grêgo, latìn, àrabo, ebràico e etîope, óltre che tùtti quélli inte léngoe ciù difûze de l'Eoröpa òcidentâle. Gh'é tànte riproduçioìn da Biblioteca Palatina e da Biblioteca Cicognara, tùtte döe scitoæ into Vaticàn, coscì cómme i regìstri de létie papâli inte l'Archìvio Segrétto Vaticàn da-o IX a-o XVI sécolo, pàrte de série Registra Vaticana e Registra Supplicationium''.

 Nòtte 

 Bibliografîa 





 Âtri progètti 

 Colegaménti estèrni 









Categorîa:Bibliotêche
Categorîa:Identificatoî
Categorîa:Çitæ do Vaticàn