Enùssa

Enùssa (Οινούσσες in grêgo modèrno, transliteròu in Oinousses, ciamâ Αιγνούσα, Aignousa ò Εγνούσα, Egnousa, ascì) a l'îzoa ciù estéiza de 'n arçipélago picìn da Grêcia, into Mâ Egêo. St'arçipélago chi, formòu da Enùssa ciù âtri éutto izoöti e vàrri schéuggi, o se trêuva ciù ò mêno 2 chilòmetri a nòrd-èst de l'îzoa de Scîo, ciù che a 8 chilòmetri da-a còsta da Turchîa. Da-o pónto de vìsta de l'aministraçión, o comùn de Enùssa o l'é pàrte de l'unitæ periférica de Scîo, inclûza inta periferîa de l'Egêo Setentrionâle.

O pàize ciù inportànte de l'arçipélago, co-ina popolaçión de 844 abitànti e sêde do comùn, o se ciàmma Enùssa ascì: o l'é 'na çitadìnn-a picìnn-a costroîa in gîo a-o seu pòrto, co-ina schêua, vàrie gêxe, 'n'académia da marìnn-a e 'n musêo marìtimo. A-o censiménto do 2021, gh'êa sôlo âtri doî pàixi con di rexidénti fìsci, sàiva a dî To Kástron (Το Κάστρον), co-ina popolaçión de 54 persónn-e, e O Aspalathrókampos (Ο Ασπαλαθρόκαμπος), con 13 abitànti.

 Giögrafîa 
L'arçipélago d'Enùssa o l'à 'na superfìcce de 17,427 km2, co-e træ îzoe ciù grénde che són Enùssa, ch'a crêuve 'n'àrea de 14,3 km2, Panagîa ò Sànta Màia, de 2,5 m2, e Vatos; a ògni mòddo sôlo inta prìmma ghe stâ de génte pe tùtto l'ànno.

Into detàggio, e îzoe de l'arçipélago d'Enùssa són:

 Enùssa (Οινούσσες, Oinousses)
 Agios Panteleimon (Άγιος Παντελεήμων)
 Archontoniso (Αρχοντόνησο)
 Gadros (Γάδρος)
 Gaidouronisos (Γαϊδουρόνησος)
 Mallaropetra (Μαλλιαρόπετρα)

 Monaftis (Μονάφτης)
 Nisi Panagias (Νησί Παναγιάς)
 Nisi Pittas (Νησί Πίττας)
 Papapondikadiko (Παπαποντικάδικο)
 Panagia (Πασάς)

 Pateroniso (Πατερόνησο)
 Pontikonisi (Ποντικονήσι)
 Prassonisia (Πρασονήσια)
 Santa Panagia (Σάντα Παναγιά)
 Vatos (Βάτος)

 Stöia 
miniatura|281x281px|Màppa de Scîo do Benéito Bordón, 1547. L'arçipélago de Enùssa o l'é ciamòu "Le Panagie"
Inte l'etæ antîga l'îzoa a l'êa avoxâ pò-u seu vìn milîa, tànto che l'é stæto teorizòu che l'òrìgine do nómme grêgo do vìn, οίνος (oínos), a ségge da trovâ pròpio into nómme de l'îzoa. L'âtro nómme de l'îzoa, Egnousa, dêuviòu sorviatùtto da-i seu abitànti, o vegniæ da l'antîgo nómme grêgo do péivie di móneghi (Vitex agnus-castus L., 1753), sàiva a dî άγνος, ágnos, ciànta ch'a l'é spantegâ pe l'îzoa intrêga.

Enùssa a l'é mensonâ da vàrri outoî, cómme l'Ecatêo de Milêto e Tucìdide, za da-o sécolo VII prìmma de Crìsto. Da-o Tucìdide, into detàggio, a l'é aregordâ cómme a bâze da flòtta ateniéize ch'a l'àiva atacòu Scîo inte quélli ànni. L'Eròdoto o cónte de cómme i abitànti de Féugge, pi-â distruçión da seu çitæ da pàrte di persién, avéssan domandòu a quélli de Scîo o permìsso de stabilîse chi, co-i sciòtichi ch'àn però refuòu a concesción pe no pèrde i privilêgi comerciâli òtegnûi co-o seu contròllo. Scìnn-a-a giornâ d'ancheu, in sce l'îzoa no gh'é stæto de grénde canpàgne de scâvi, scibén che s'é zà trovòu di ògètti de l'época, spécce di mozàichi e di atrésci da câza.

L'îzoa a l'é coscì stæta interesâ da-i mæximi fæti stòrichi da vixìnn-a Scîo, vegnìndo dónca 'na colònia de Repùbrica de Zêna, ségge sott'a-a Scignorîa de Scîo che, ciù avànti, sott'a-a seu Maónn-a, scibén che inte quélli ànni a l'êa fòscia dezabitâ. Into perîodo da cùrta òcupaçión veneçiànn-a de Scîo do 1695, o mâ ch'o bàgna Enùssa o l'é stæto o tiâtro de 'na batàggia navâle tra a Repùbrica de Venéçia e l'Inpêro òtomàn, co-a vitöia di tùrchi ch'a l'à costréito i prìmmi a evacoâ e îzoe. Into sécolo XVII di pastoî che vegnîvan da-e Cardamìlle, pàize into nòrd de Scîo, àn tórna colonizòu l'îzoa, co-e seu crâve che se són difûze inte tùtta Enùssa. Da sto fæto chi vegniæ o tèrso nómme de l'îzoa, Aignousa, da αίγα, aíga, ch'a veu dî "crâva". L'îzoa d'Enùssa storicaménte a l'à vìsto montâ e amermâ ciù vòtte a seu popolaçión, pe caxón di atàcchi di pirâti e de condiçioìn anbientâli no goæi bónn-e, a-o mànco scìnn-a l'anesción a-a Grêcia modèrna do 1912, moménto da quànde s'é svilupòu 'na grànde ativitæ into setô do traspòrto marìtimo.

P'aregordâ a tradiçión marìtima de l'îzoa che, a despêto da fàrta de vivàgne naturâli, a l'àiva svilupòu 'n'inportànte marinerîa, into pòrto de Enùssa l'é stæto mìsso 'na stàtoa dîta Oinoussiotissa, 'na scirénn-a incoronâ ch'a têgne inte moén o modèllo de 'na nâve. Pe l'inportànsa da seu marinerîa, a despêto de seu dimenscioìn contegnûe, in sce l'îzoa gh'é 'n'Académia da Marìnn-a Grêga, 'n'Académia da Marìnn-a Mercantîle e o Musêo navâle, ciù de construçioìn stòriche cómme a gêxa de Sàn Nicòlla e o Monestê da Nonçiâ.

 Pòsti de interèsse 
miniatura|250x250px|Vìsta do pàize de Enùssa da-o mâ

 Architetûe religiôze 
 Gêxa de Sàn Nicòlla: a l'é scitoâ into çéntro do pàize e a l'é a gêxa ciù inportànte de l'îzoa.
 Monestê da Nonçiâ: o l'é 'n monestê feminìn scitoòu inte 'na poxiçión izolâ a levànte do capolêugo, o ciù inportànte de l'îzoa e o sôlo ch'o ségge ancón in fonçión a-a giornâ d'ancheu.
 Santoâio de Sànta Catænn-a e gêxe de Sàn Pantalìon e de Sàn Màrco in sce l'îzoa de Pantalìon, apénn-a a sùd do pàize.

A ògni mòddo, pe l'izolaménto garantîo da-a zöna, in sce l'îzoa de Enùssa e in scê âtre do seu arçipélago gh'é bén bén d'éremi e de capélle, pi-â ciù pàrte òrmâi seræ.

 Âtro 
 Musêo marìtimo: avansòu in scê banchìnn-e do pòrto de l'îzoa. Drénto a-o musêo, inrichîo da bén bén de modélli e de quàddri de nâve de l'îzoa, che remóntan scìnn-a l'Eutoçénto, l'é contòu a stöia de vàrie famìgge de armatoî do pàize, tra e ciù inportànti da marìnn-a comerciâle grêga.

 Economîa 
L'ativitæ econòmica ciù inportànte de l'îzoa a l'é stæta de lóngo quélla ligâ a-a seu marinerîa, ségge pò-u traspòrto marìtimo che pi-â pésca, e, in mezûa ciù contegnûa, l'alevaménto de crâve ascì.

A tùtte e mainêe, l'îzoa d'Enùssa a l'é bén rinomâ pò-u gràn nùmero de famìgge d'armatoî che vêgnan de de chi e, into detàggio, se peu aregordâ i Lemos, i Pateras, i Hadjipateras, i Kollakis e i Lyras. Scibén che, a-a giornâ d'ancheu, a ciù pàrte de ste famìgge chi a l'à fæto stramûo inte âtre pàrte da Grêcia, l'îzoa a l'à conservòu a seu vocaçión pe-i tràfeghi marìtimi. Defæti, a despêto da l'amermâse di tonêi de stàzza totâli gestîi da-e conpagnîe do pòsto a partî da-i ànni Sciusciànta, i armatoî de Enùssa àn conservòu scìnn-a-a giornâ d'ancheu 'na poxiçión inportànte into panoràmma da marinerîa grêga.

 Nòtte 

 Âtri progètti 

 Colegaménti estèrni 




Categorîa:Scîo (unitæ periférica)