Càrlo Giöxèppe Ràtto

O Càrlo Giöxèppe Ràtto (dîto Ràtti ascì, Sànn-a, 27 novénbre 1737 - Zêna, 27 seténbre 1795) o l'é stæto 'n pitô e stòrico de l'àrte zenéize.

 Vìtta 

 O Ràtto scritô 
O Càrlo Giöxèppe Ràtto o l'é nasciûo a Sànn-a a-i 27 de novénbre do 1737 da-o Zâne Agostìn, pitô lê ascì, e da Màia Rozalîa Feipónn-a. Dòppo avéi inpréizo e bâze do mestê da sò poæ o s'é trasferîo a Rómma, dónde, tra o 1756 e o 1759, o l'à travagiòu inte bitêghe do Placido Costanzi, conoscéndo o Pompeo Batoni e l'Anton Raphael Mengs, ch'o l'é diventòu 'n sò câo amîgo.

A despêto di stùddi in córso, o s'é in prinçìpio dedicòu a-a scritûa, conpletàndo into 1762 a prìmma stezûa do manoscrîto in scê vìtte di ciù inportànti artìsti zenéixi, realizòu con l'intençión de continoâ l'òpera stöiografica do Rafaêle Sopràn, publicâ into 1674. St'inpréiza leterâia chi, da quæ o n'à scrîto ciù vòtte inti cartézzi avûi co-o Giovan Pietro Zanotti e o Giovanni Bottari, a l'é stæta in sciâ fìn publicâ inti ùrtimi ànni sciusciànta de quéllo sécolo inta fórma de volùmme de agiornaménto de Vìtte do Sopràn e de volùmme de prosecuçión do Delle vite de' pittori, scultori, architetti genovesi. Into méntre, o l'à comensòu a scrîve a goìdda artìstica da çitæ de Zêna, publicâ inte l'ànno 1766 co-o tìtolo Instruzione di quanto può vedersi di più bello in Genova in pittura, scultura e architettura e propòsta tórna, con di agiornaménti, into 1780, ànno de stànpa do Descrizione delle pitture, scolture e architetture che trovansi in alcune città, borghi e castelli delle due Riviere dello Stato Ligure ascì.

 O Ràtto pitô 
sinistra|miniatura|Trinitæ e Sànti, Zêna, baxìlica de Sànta Màia de Vìgne
Into màzzo do 1766 o l'à riçevûo a nòmina de académico de mérito a-a ligùstica e, inte quélla òcaxón, o l'à donòu a l'Académia Ligùstica de Bèlle Àrte l'òpera Tacrê ch'o batézza ClorìndaF. Sborgi inte . Inte l'ànno 1770 o Ràtto o l'à firmòu, meténdoghe a dæta, a Trinitæ pi-â baxìlica de Sànta Màia de Vìgne, consciderâ da çèrti critìchi cómme "l'òpera ciù sincêra do discépolo do Costanzi". Da-o zenâ de quéllo ànno gh'é stæta 'na corispondénsa pe pòst ciù stréitaa co-o Mengs, con l'artìsta tedésco ch'o l'é arivòu a vixitâ Zêna vèrso a fìn de màrso, coinvolgéndo o Ràtto inta prosecuçión do sò viâgio. Tra e çitæ vixitæ insémme, into córso do 1770, gh'é stæta Pàrma, dónde "són anæti a inbriægâse do Correggio", Firénse, dónde són stæti iscrîti tra i sòcci de l'Académia Fiorenìnn-a, e Rómma, dónde o Ràtto o s'é fermòu scìnn-a-o 1774. Inte sto perîodo chi o l'à realizòu vàrie còpie de grénde òpere do Rinasciménto, quarchedùnn-a ascì in sce comisción da Zêna da pàrte famìggia Cangiâxa. Do 1771 a l'é 'na téia, firmâ con dæta, ch'a rafigûa o Crìsto ch'o l'apâ a Sànta Catænn-a Fiésca pò-u Conservatöio Fiésco de Zêna, co-o bosétto de st'òpera chi ch'o l'é stæto donòu a l'Académia Romànn-a de Sàn Lùcco inte l'òcaxón da pròpia eleçión, a-i 2 de agósto do 1772, a académico de mérito inte quélla asociaçión in sce propòsta do Mengs mæximo.

Inte l'ànno 1773 o Ràtto, nominòu into méntre cómme un di diretoî de l'Académia Capitolìnn-a, o s'é dedicòu a 'na pâa, d'ancheu despèrsa, ch'a rafiguâva o prezépio. L'òpera, realizâ in sce comisción e bosétto do Mengs pi-â gêxa di Mercànti de Barçelónn-a, segóndo quànte o l'é emèrge da-a corispondénsa tra i doî artìsti a l'é stæta vendûa in loco into lùggio do 1774. Into córso de quéllo ànno o Ràtto o l'à lasciòu Rómma, faxéndo stramûo a Pàrma, dónde o l'à copiòu pò-u marchéize Càrlo Cangiâxo o Sàn Gêumo do Correggio chi conservòu. Into 1775, in Zêna, o l'à realizòu 'na còpia da sò pâa pò-u Conservatöio Fiésco; da-e dimenscioìn ciù picìnn-e, destinâ a-o santoâio da Madonétta. A-i 21 de dexénbre do 1775, 'n méize dòppo a mòrte do sò poæ Zâne Agostìn, o l'é stæto nominòu diretô da schêua de pitûa de l'Académia Ligùstica, pi-â quæ, a-i 31 de dexénbre do 1776, o l'à elaboròu o nêuvo diségno pò-u diplöma. Do 1775, firmòu da-o Ràtto, l'é ascì o Ritræto de Zórzo Spìnoa, d'ancheu inte 'na coleçión privâA. Orlando, in . Into lùggio do 1776 o l'à riçevûo a comisción, da pàrte da Cazàssa do Santìscimo Sacraménto da gêxa de Sàn Françésco d'Arbâ, de 'n confaón procescionâle ch'o rafiguêse Sàn Françésco. A l'ànno 1777 remóntan quàttro téie co-e Stöie de Sànta Sìtta pi-â gêxa de Bórgo Pìlla dedicâ a-a sànta. Inte sta gêxa chi o l'à realizòu e pitûe in sciô vòrto ascì, d'ancheu perdûe aprêuvo a-a distruçión do vêgio cazaménto. L'é probàbile ch'a ségge do mæximo ànno ànche a pâa co-a Crocifisción de Sàn Giöxèppe da Covertìn e o biòu Bonaventûa da Poténsa pi-â gêxa de Sàn Françésco de Urbìn. Tra o 1778 e o 1782 o Ràtto o l'à pöi pituròu dózze téie co-e Stöie de Sant'Antönio Abòu, comiscionæ da-a Cazàssa de l'ötöio dedicòu a-o sànto a Mê, dónde gh'é conservòu ascì çìnque bosétti da lê firmæ.

 Ùrtimi ànni 
miniatura|Sàn Nicòlla de Bâri o sàrva 'n bàrco inta boràsca, Sànn-a, gêxa de Sàn Zâne Batìsta in Sàn Doménego
Do sto perîodo chi, ö sæ quéllo da sò produçión ciù méuia, gh'é de òpere bazæ sorviatùtto in sciô stîle neoclàscico, scibén chò-u Ràtto o l'à conservòu çèrte memöie da grànde tradiçión do baròcco zenéize. A-a fìn di ànni òtànta do sécolo XVIII remóntan dötræ gròsse òpere realizæ pi-â çitæ de Sànn-a, dónde o l'à sogiornòu pe 'n pö de ténpo. Tra quéste se pêuan aregordâ a Trinitæ e i Sànti Agostìn e Mònica pi-â gêxa de móneghe da Santìscima Nonçiâ (d'ancheu ötöio do Crìsto Resuscitòu); o cîclo, asæ inspiròu da-i mòddi do Mengs e do Batoni, pe l'ötöio di Sànti Pê e Catæn, inandiòu inte l'ànno 1778 e conpletòu into 1782; l'Aprovaçión de l'órdine domenicàn e o Sàn Doménego o brûxa i lìbbri erétichi pò-u presbitêio da gêxa de Sàn Zâne Batìsta in Sàn Doménego. Pe sta gêxa chi o l'à realizòu âtre quàttro téie ascì: se tràtta de pâe de Sàn Nicòlla de Bâri, do 1779, e de Sàn Tomâxo d'Aquìn, do 1780, méntre a-o 1785 remóntan a Nascìta e a Mòrte da Vèrgine. Inte l'ànno 1779, aprêuvo a-a mòrte do Mengs, o l'à fæto publicâ l'Epilogo della vita del fu Cavalier Antonio Raffaello Mengs, primo pittor di camera di Sua Maestà Cattolica, socio delle Accademie Romana, Bolognese, Fiorentina, Parmense, Genovese, into quæ o l'à antiçipòu a publicaçión do Notizie storiche sincere intorno la vita e le opere del celebre pittore Antonio Allegri da Correggio, dedicòu a-a biografîa do pitô emiliàn.

Into méntre o Ràtto o l'à gestîo di inportànti cantê a Zêna, tra i quæ se pêuan aregordâ o cîclo de pitûe pò-u palàçio de Giàcomo Særa inta Ciàssa de Sànta Sabìnn-a e a grànde decoraçión, fæta de pitûe e de téie, do salón do Consegétto a Pâxo, aviâ inte l'ànno 1780 pe sostitoî e pitûe do Françésco Soliménn-a destrûte inte l'incéndio do novénbre do 1777 e conclûza tréi ànni dòppoL. Ghio, in . Inte st'ùrtimo ànno chi o l'à decoròu, pe l'Antönio Giùlio III Brìgnoe-Sâle, 'n salòtto do sò scîto inte Palàçio Rósso ma, a-a giornâ d'ancheu, se són conservæ sôlo e téie de l'Èrcole e Câco e l'Èrcole e Atlànte. Into 1785 o l'à mandòu 'na téia de Sànta Catæn da Zêna a-a gêxa do Lorétto a Lisbónn-a e, into 1786, o l'à firmòu a pâa de Sàn Françésco de Sales pi-â gêxa de Sànta Màrta de Portöia. Do perîodo 1786-1787 són i doî quàddri pe l'ötöio de l'Inmacolâ Conceçión de Inêia, che rafigûan l'Anonciaçión e l'Asonçión da Vèrgine, e, de lóngo into 1787, o l'à conpletòu l'Anonciaçión pò-u cöo da baxìlica de Sànta Màia de Vìgne e riçevûo 'n acónto pò-u Mistêro da Trinitæ destinòu a l'ötöio savonéize da-o mæximo nómme. Do 1788 a l'é a fìrma, con dæta, in sciâ pâa co-a Nòstra Scignôa da Cônétta pi-â gêxa de Sant'Antonìn a Mortiòu. Tra o 1788 e o 1790 o l'à realizòu e pitûe do presbitêio da gêxa de Sàn Scî de Nérvi e, into 1791, quélle inta capélla de Gràçie da gêxa de Sànta Margàita de Söi, a-e quæ l'é da azónze e dôe pâe do Gexù prezentòu a Scimeón e da Prezentaçión a-o Ténpio da Vèrgine, con l'ùrtima ch'a l'é firmâ e datâ 1791. De quéllo ànno són ascì I màrtiri Fèrmo e Inluminâ pi-â gêxa de Sàn Martìn de Polànexi e a Crocifisción de Sàn Pê pi-â gêxa de Sàn Pê a-a Fôxe, pi-â quæ, inte l'ànno a vegnî, o l'à realizòu o Sàn Pê ch'o goarìsce o paralizòu ascì. Da-o 1791, o l'à avûo 'na stréita corispondénsa co-o Luigi Lanzi, asæ inténsa spécce scìnn-a-o 1794. A st'ànno chi a remónta a pâa de Sàn Michê Arcangiòu, con fìrma e dæta, realizâ pi-â gêxa de Sàn Stêva, dónde o Ràtto o l'é stæto in sciâ fìn interòu aprêuvo a-a sò mòrte, avegnûa in Zêna a-i 24 de seténbre do 1795.

 Òpere 
 Pitûe 
O Ràtto o l'à lasciòu 'n'inportànte produçión artìstica, conservâ pi-â ciù pàrte in Ligùria ancón a-a giornâ d'ancheu. Tra e sò òpere poêmo aregordâ:

 Ligùria 
miniatura|Apariçión da Vèrgine, Sànn-a, gêxa de Sàn Zâne Batìsta in Sàn Doménego
miniatura|Trànxito de Sànta Catæn, Zêna, gêxa da Santìscima Nonçiâ de Portöia
 Bogiàsco, Prezentaçión de Màia Vèrgine a-o ténpio, 1791, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa da Nativitæ de Màia Santìscima
 D'Âto d'Arbisêua, Sàn Doménego, 1775-1795, éuio in sce téia
 D'Âto d'Arbisêua, Sànta Rìtta da Càscia, 1775-1795, éuio in sce téia
 D'Âto d'Arbisêua, Sànta Catæn da Zêna, 1783, éuio in sce téia
 D'Âto d'Arbisêua, Sàn Françésco de Sales, 1783, éuio in sce téia
 Diàn, Sâcra Famìggia con Sàn Zâne Batìsta banbìn, Sant'Elizabétta e Sàn Zacàia, Dîo Poæ e o Spìrito Sànto, 1700-1749 - atriboçión disputâ
 Récco, Trinitæ co-a Madònna, 1775-1795, éuio in sce téia - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Michê
 Récco, Adoraçión da Trinitæ, 1791, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa de Sàn Martìn
 Sànn-a, Sàn Nicòlla de Bâri, sécolo XVIII, éuio in sce téia
 Sànn-a, Sàn Doménego e o rögo di lìbbri di erétichi albigéixi, 1750-1774, éuio in sce téia
 Sànn-a, Aprovaçión de l'órdine domenicàn, 1750-1774, éuio in sce téia
 Sànn-a, Crocifisción de Sàn Pê, 1778-1784, éuio in sce téia - òpera conservâ inta pinacotêca cìvica
 Sànn-a, Martìrio de Sànta Catæn, 1778-1784, éuio in sce téia - òpera conservâ inta pinacotêca cìvica
 Sànn-a, Sàn Nicòlla de Bâri, 1779, éuio in sce téia
 Sànn-a, I Sànti Agostìn e Mònica in contenplaçión da Trinitæ, 1780, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa da Santìscima Nonçiâ
 Sànn-a, Sàn Tomâxo d'Aquìn, 1780, éuio in sce téia
 Sànn-a, Nàscita de Màia Vèrgine, 1785, éuio in sce téia
 Sànn-a, Trànxito da Madònna, 1785 ca., éuio in sce téia
 Sànn-a, Sàn Giâxo o goarìsce 'n figeu, 1790, éuio in sce téia - òpera do Zâne Stêva Robàtto, a l'é stæta bén bén rimanezâ da-o Ràtto into 1790
 Zêna, Sànto capuçìn, sécolo XVIII, éuio in sce téia - atriboçión
 Zêna, Tacrè ch'o batézza Clorìnda, 1766, éuio in sce téia - òpera conservâ into Muzêo de l'Académia Ligùstica de Bèlle Àrte
 Zêna, Sant'Emìdio, 1767, éuio in sce téia
 Zêna, Adoraçión di pastoî, 1768 (pre), éuio in sce téia - refæta de 'n quàddro do Gianbatìsta Pàggi
 Zêna, Trinitæ e Sànti, 1770, éuio in sce téia - òpera conservâ inta baxìlica de Sànta Màia de Vìgne
 Zêna, A vixón de Sànta Catæn da Zêna, 1771, éuio in sce téia - òpera conservâ into Muzêo de l'Académia Ligùstica de Bèlle Àrte
 Zêna, Anonciaçión, 1777-1778, éuio in sce téia
 Zêna, Vixitaçión, 1777-1778, éuio in sce téia
 Zêna, Madònna co-o Banbìn e Sàn Zanìn, 1777-1778, éuio in sce téia
 Zêna, O miacöo di maròtti in sciô sepùrto de Sànta Zìtta, 1777-1778, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa de Nòstra Scignôa Sónta e Sànta Zìtta
 Zêna, Sànta Zìtta a pàssa e pòrte da çitæ de Lùcca, 1777-1778, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa de Nòstra Scignôa Sónta e Sànta Zìtta
 Zêna, Mòrte de Sànta Zìtta, 1777-1778, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa de Nòstra Scignôa Sónta e Sànta Zìtta
 Zêna, Sànta Zìtta a fà o miacöo de Civàie, 1777-1778, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa de Nòstra Scignôa Sónta e Sànta Zìtta
 Zêna, Sàn Françésco de Sales, 1780, éuio in sce téia
 Zêna, Vixón de Sànta Catæn da Zêna in purgatêuio, 1780-1795, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa da Santìscima Nonçiâ de Portöia
 Zêna, Ritræto de docénte universcitâio, 1782, éuio in sce téia - òpera conservâ into Palàçio de l'Universcitæ
 Zêna, Sàn Gotàrdo, Sànti e donatoî, 1784, éuio in sce téia - refæta de 'n quàddro do Lùcco Cangiâxo
 Zêna, Anonciaçión, 1787, éuio in sce téia
 Zêna, Sàn Pê liberòu da-o prexón da 'n àngiou, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
 Zêna, Sàn Pê o l'à a vixón di animæ inpûi, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
 Zêna, Crìsto o conségna e ciâve a Sàn Pê, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
 Zêna, Sàn Pê e Sàn Zâna Evangelìsta goarìscian o strosciòu, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
 Zêna, Chéita de Scimón Mâgo, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
 Zêna, Crocifisción de Sàn Pê, 1791-1792, éuio in sce téia - atriboçión
 Zêna, Sàn Michê Arcangiòu, 1794, éuio in sce téia
 Zêna, vàrri ritræti conservæ into Muzêo de l'Académia Ligùstica de Bèlle Àrte

 Âtre regioìn 
 Bitónto, Sàn Françésco Xavêio o prédica a-i indìgeni, 1788, éuio in sce téia - òpera conservâ inta galerîa naçionâle de Pólia "Girolamo e Rosaria Devanna"
 Gâvi, Apariçión de Sàn Giàcomo o Magiô inta batàggia de Clàvio, 1787, éuio in sce téia - òpera conservâ inta gêxa de Sàn Giàcomo
 Urbìn, Crìsto croxefìsso con Sàn Giöxèppe da Copertìn e o Biòu Bonaventûa da Poténsa, 1777, éuio in sce téia - òpera conservâ into convénto de Sàn Françésco

 Scrîti 







 Nòtte 

 Bibliografîa 



















 Âtri progètti 

 Colegaménti estèrni 




Categorîa:Biografìe
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Ràtto, Càrlo Giöxèppe
Ràtto, Càrlo Giöxèppe