Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia

A Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia (National Library of Australia in ingléize, NLA in sìgla), prìmma conosciûa cómme Commonwealth National Library e Commonwealth Parliament Library, a l'é a ciù grànde bibliotêca de referénse d'Oustràlia e a responsàbile, sott'a-i tèrmini do National Library Act 1960, do "mantegniménto e do svilùppo de 'na coleçión naçionâle de materiâle librâio, inclûzo 'na coleçión conplêta de scrîti in sce l'Oustràlia e i çitadìn oustralién", dónca fonçionàndo cómme 'na bibliotêca naçionâle ascì. A seu sêde centrâle a l'é a Parkes, Canberra, into Teritöio da Capitâle Oustraliànn-a. 

Creâ do 1960 co-o National Library Act, a-a fìn do zùgno do 2019 a seu coleçión a l'êa formâ da 7.717.579 ògètti, co-i seu manoscrîti che òcupâvan 17.950 mêtri quàddri de spàçio in scê sganzîe. Pe de ciù, a NLA a l'òspita e a gestìsce o servìçio de descovèrta do patrimònio colturâle Trove, ch'o conprénde l'intrâ inte l'Australian Web Archive e into National edeposit (NED), 'na grànde coleçión de giornâli, papê ofiçiæ, manoscrîti e inmàgine digitalizæ, coscì cómme di materiâli "born-digital". 

 Stöia 
miniatura|270x270px|A prìmma sêde da Bibliotêca Naçionâle, avansâ in sciâ Kings Avenue, Canberra, e progetâ da-o Edward Henderson. Pensâ a-o coménso cómme 'n palàçio a ciù âe, in sciâ fìn n'é stæto tiòu sciu sôlo unn-a, demolîa do 1968. A-o seu pòsto d'ancheu gh'é l'Edmund Barton Building.
Do 1901 a Bibliotêca Parlamentâre do Commonwealth (Commonwealth Parliament Library) a l'é stæta creâ pe servî l'apénn-a formòu Parlaménto Federâle de l'Oustràlia. Da-a seu creaçión a Bibliotêca Parlamentâre do Commonwealth a l'é stæta svilupâ p'avéi 'n'inportànte coleçión in sce bâze naçionâle. Do 1907 a Comisción Parlamentâre Unîa de Bibliotêche sott'a-a direçión do seu Prescidénte, Sir Frederick William Holder, a l'à definîo l'òbietîvo da Bibliotêca Parlamentâre do Commonwealth con ste paròlle chi:

Da-o 1923, dôe fórme do nómme són stæte comuneménte dêuviæ: sàiva a dî Bibliotêca Naçionâle do Commonwealth (Commonwealth National Library) e Bibliotêca Parlamentâre do Commonwealth (Commonwealth Parliament Library), pe indicâ, rispetivaménte, a coleçión Naçionâle e quélla Parlamentâre.

In sciâ fìn, do 1960, l'é stæto creòu a Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia pe mêzo do National Library Act 1960, co-e dôe bibliotêche che són coscì vegnûe de instituçioìn separæ.

 Sêde 
O modèrno palàçio da bibliotêca o l'é stæto avèrto a-i 15 de agósto do 1968 da-o Prìmmo Minìstro John Gorton. O palàçio o l'é 'n progètto do stùdio de architetûa Bunning and Madden, realizòu into stîle clàscico despugiòu tìpico da fìn do Nêuveçénto. O pòrtego o l'é decoròu co-o màrmo, e vedrâte són 'n'òpia do Leonard French e i tréi aràssi do Mathieu Matégot. O palàçio o l'é stæto inserîo inta Commonwealth Heritage List oustraliànn-a a-i 22 de zùgno do 2004.

 Sâle de letûa 
A grànde costruçión da Bibliotêca Naçionâle a l'òspita vàrie sâle de letûa e coleçioìn. A-o ciàn terén gh'é a sâla de letûa prinçipâ, dónde se trêuva a ciù pàrte di terminâli pe conétise a-a Ræ da Bibliotêca e dónde l'é disponìbile o conligaménto wireless a l'Internétte ascì. Di servìççi són fornîi ànche inta bibliotêca da-a zöna Giornâli e Stöia Familiâre a-o ciàn terén, da-a Sâla Letûe de Coleçioìn Speciâli a-o prìmmo ciàn e da-e coleçioìn aziàtiche a-o livéllo 3.

 Coleçioìn 
 Coleçión generâle e oustraliànn-a 
A bibliotêca a l'arechéugge materiâli prodûti da çitadìn oustràlién, pe-i oustralién ò in sce l'Oustràlia, realizæ inte tùtti i formâti e no sôlo de òpie stanpæ cómme lìbbri, stöie a pontæ, giornâli, màppe, manifèsti, mûxiche e ephemera, ma ànche publicaçioìn in sciâ Ræ e òpie no pùblicæ cómme manoscrîti, inmàgine e stöie contæ. Do 1957, l'Hazel de Berg a l'à comensòu a registrâ scritoî, artìsti, muxicìsti e âtri oustralién ligæ a l'àrte, arivàndo a fâ squæxi 1.300 intervìste. A de Berg l'é stæta 'n pioniêre into seu cànpo in Oustràlia, travagiàndo insémme a-a bibliotêca pe bén vintisètte ànni.

In'inportànte coleçión do tîpo Australiana a l'é quélla do John A. Ferguson. A Bibliotêca a l'à de ecelénse particolæ inte seu coleçioìn, spécce into ràmmo de àrte do spetàcolo, bàllo inclûzo.

A Bibliotêca a contêgne 'na coleçión consciderévole de materiâle librâio generâle e râro, ciù che coleçioìn aziàtiche e da zöna do Pacìfico de livéllo mondiâle, e no sôlo in sciâ coltûa oustraliànn-a. Pe de ciù, e coleçioìn de stànpe són sùportæ da grénde arecugéite de microform. A Bibliotêca a consèrva a Coleçión Braille da Risèrva Naçionâle ascì.

Cómme 'na bibliotêca naçionâle a NLA, in sciâ bâze de dispoxiçion contegnûe into Copyright Act 1968, a l'arechéugge segóndo o prinçìpio do depòxito legâle 'na còpia de ògni publicaçión oustraliànn-a, co-i editoî naçionâli che dêvan consegnâla a-o moménto da seu publicaçión.

A-a fìn de l'ànno finançiâio oustraliàn 2018-2019, a coleçión da Bibliotêca Naçionâle a l'êa formâ da 7.717.579 ògètti, ciù âtri 17.950 mêtri de féuggi scrîti a màn. E coleçioìn da coltûa oustraliànn-a da Bibliotêca se són svilùpæ inta ciù grànde arecugéita de materiâli in sciô patrimònio colturâle oustraliàn de tùtta a naçión. Scritoî, editoî e ilustratoî oustralién són çercæ de spésso e bén raprezentæ inte coleçioìn, tànto pe-e seu òpie publicæ in Oustràlia che inte de âtre naçioìn.

A coleçión da Bibliotêca a l'inclùdde tùtti i formâti de materiâle, da lìbbri, giornâli, scîti d'Internétte e manoscrîti a quàddri, inmàgine, màppe, mûxica e regìstraçioìn de stöie contæ, féuggi scrîti a màn e ephemera. Ciù ò mêno o 94,1% de coleçioìn da Bibliotêca o l'é stæto catalogòu a-o lùggio do 2019, pe 5.453.888 ògètti in tùtto che se pêuan descrovî pe mêzo do catàlogo in sciâ Ræ.

 Coleçioìn digitâli 
A bibliotêca a l'é un di leader mondiâli inte técniche de conservaçión digitâle e a mantêgne 'n archìvio in sciâ Ræ ciamòu Pandora Archive, acescìbile da l'Internétte pe mêzo de çèrti scîti seleçionæ, da-o 1996. L'Australian Web Archive, publicòu into méize de màrso do 2019, o métte insémme i dæti de PANDORA, de l'Australian Government Web Archive (AGWA) e de âtri scîti d'Internétte publicæ inte l'Oustràlia. A-o bilàncio federâle do 2019, o govèrno o l'à mìsso a dispoxiçión 10 milioìn de dòlari oustralién pi-â bibliotêca, da distriboî in sce quàttro ànni pi-â creaçión de 'n fóndo da destinâ digitalizaçión.

A-o zùgno do 2019, a Bibliotêca a l'à digitalizòu 5.508.008 inmàgine ascì che, quànde poscìbile, són caregæ diretaménte in sciâ Ræ.

Segóndo 'n emendaménto a-o Copyright Act do 2016, tùtti i contegnuî creæ da sùbito cómme digitâli dêvan êse depoxitæ inta bibliotêca (con vàrie dispoxiçioìn pe-e bibliotêche di stâti federâli ascì). A NLA da-o màzzo 2019 a l'òspita e a gestìsce o servìçio do National edeposit (NED). Libraries ACT, Libraries Tasmania, Northern Territory Library, State Library of New South Wales, State Library of Queensland, State Library of South Australia, State Library Victoria e a State Library of Western Australia són tùtte òrganizaçioìn ménbro da colaboraçión.

 Coleçioìn aziàtiche 
A Bibliotêca a l'òspita a vivàgna de riçèrca in sce l'Àzia in Oustràlia ciù grànde e a ciù ativaménte svilupâ, insémme a-e e ciù grénde arecugéite in scê léngoe aziàtiche de l'intrêgo emisfêro oustrâle, con ciù de mêzo milión de volùmmi inta seu coleçión, ciù che ànpie vivàgne in sciâ Ræ e eletròniche. A Bibliotêca a l'arechéugge numerôze vivàgne in scî vàrri Pàixi aziàtichi scrîte ségge inte léngoe òcidentâli che in Birmàn, Cinéize, Persiàn, Indoneziàn, Giaponéize, Khmer, Coreàn, Laotiàn, Mancéize, Móngolo, Thailandéize, Timoréize e Vietnaméize.

A Bibliotêca a l'à acatòu 'na série inportànte de arecugéite in léngoe òcidentâli e aziàtiche de riçercatoî e bibliòfili. Tra ste chi gh'é, prezénpio:

 Coleçión da Bibliotêca Budìsta Oustraliànn-a
 Coleçión Braga, in scî portoghéixi in Àzia
 Coleçión Claasz, in sciô Sri Lanka
 Coleçión Coedes, in sce l'Indocìnn-a
 Coleçión da London Missionary Society, in sciâ Cìnn-a
 Coleçión Luce, in léngoa birmànn-a

 Coleçión McLaren-Human, in sciâ Corêa
 Coleçión Otley Beyer, in scê Filipìnn-e
 Coleçión Sakakibara, in sciô Giapón
 Coleçión Sang Ye, in sciâ Cìnn-a
 Coleçión Simon, in sce l'Àzia òrientâle
 Coleçión Harold S. Williams, in sciô Giapón

E coleçioìn aziàtiche se pêuan riçercâ pe mêzo do catàlogo da Bibliotêca Naçionâle.

 Quàddri e manoscrîti 
miniatura|270x270px|Filmìn do 2013 in sciâ discusción pe l'acàtto e o procèsso de conservaçión de l'Archipelagus Orientalis de Joan Blaeu, òpia do 1663.
A Bibliotêca Naçionâle a l'òspita 'n'ànpia coleçión de quàddri e de manoscrîti. A coleçión de manoscrîti a contêgne ciù de 26 milioìn de ògètti separæ, crovìndo ciù de 10.492 mêtri de spàçio in scê sganzîe (ACA Australian Archival Statistics, 1998). A coleçión a l'é pi-â ciù pàrte in sce l'Oustràlia ma gh'é di inportànti materiâli in sce Pàpoa Nêuva Goinêa, Nêuva Zelànda e Pacìfico ascì. A coleçión a contêgne ànche 'na série de arecugéite de manoscrîti eoropêi e aziàtichi ò di sénci ògètti che són stæti riçevûi cómme pàrte d'âtri grùppi de lìbbri.

E coleçioìn de manoscrîti oustralién remóntan a-o perîodo de esploraçión marìtima e instalaçión de colònie, da-o sécolo XVIII scìnn-a-a giornâ d'ancheu, co-a ciù pàrte di materiâli ch'o l'é datòu da-o 1890 in avànti. A coleçión a conprénde 'n grànde nùmero de péssi ùnichi eceçionâli, cómme o Cartolâio de Chertsey sécolo do XIV, o giornâle de bòrdo de James Cook in sce l'HMS Endeavour, inserîo into Regìstro da Memöia do Móndo do 2001, i diâi de Robert O'Hara Burke e William John Wills da spediçión de Burke e Wills, e o regìstro do viâgio de Charles Kingsford Smith e Charles Ulm in sciô Southern Cross.

Inta coleçión l'é raprezentòu 'n'ànpia gàmma de indivìdoi e de famìgge, spécce inti cànpi da polìtica, da pùblica aministraçión, da diplomaçîa, do tiâtro, de l'àrte, da letiatûa, da bovinicoltûa e da religión. Ezénpi de quésti scrîti són i papê de Alfred Deakin, John Latham, Keith Murdoch, Hans Heysen, John Monash, Vance e Nettie Palmer, Alec Derwent Hope, Manning Clark, David Williamson, W.M. Hughes, Robert Menzies, William McMahon, Richard Casey, Geoffrey Dutton, Peter Sculthorpe, Daisy Bates, Jessie Street e quélli de Eddie Mabo e de James Cook, tùtti doî inserîi tra i papê into Regìstro da Memöia do Móndo de l'UNESCO do 2001.

A Bibliotêca a l'à acatòu i regìstri de vàrie òrganizaçioìn naçionâli no governatîve ascì, cómme quélli di Segretâi Federâli do Partîo Liberâle, de l'ALP, di Democràtichi, do RSL, de l'Australian Inland Mission, de l'Australian Union of Students, de l'Australian Ballet, de l'Australian Elizabethan Theatre Trust, de l'Australian Institute of Urban Studies, de l'Australian Industries Protection League, de l'Australian Conservation Foundation e di Australian Council of National Trusts. Pe de ciù, a Bibliotêca a gh'à ciù ò mêno 37.000 bobìnn-e de microfilm de manoscrîti e papê in archìvio, che pò-u ciù ne vêgnan da acàtti da l'èstero e che són d'interèsse oustraliàn ò da zöna do Pacìfico.

A coleçión de quàddri da Bibliotêca Naçionâle a centrâ in scê persónn-e, pòsti e fæti oustralién, da-e prìmme esploraçioìn eoropêe into Pacìfico Meridionâle a-i fæti d'ancheu. Travàggi artìstichi e fotografîe són stæti acatæ sorviatùtto pò-u seu valô informatîvo, ciù che pi-â seu inportànsa cómme papê stòrichi.

I tîpi de òpie raprezentæ inta coleçión inclùddan inmàgine, diségni, acquerélli, êui, litografîe, incixoìn, ægoefórte e scultûe/bùsti.

 Servìççi 
A Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia a l'à 'n ròllo de leader naçionâle into svilùppo e inta gestión do servìççi colaboratîvi in sciâ Ræ co-a comunitæ de âtre bibliotêche do pàize, rendéndo ciù fàçile pe-i uténti trovâ e vixitâ e vivàgne informatîve a livéllo naçionâle. A fornìsce servìççi a bibliotêche, editoî e a-o pùblico in generâle, con l'inscriçión, disponìbile pe-i çitadìn oustralién, ch'a dà di servìççi de ciù.

Tra i vàrri conponénti di servìççi a gh'é:
 Pe-i editoî:
 Prepublication Data Service, ISSN e ISMN pe-i editoî oustralién.
 National edeposit (NED), pe adenpî a-i òblighi de depòxito legâle. A NLA a l'òspita e a gestìsce o servìçio che prevédde che tùtti i contegnûi creæ da sùbito cómme digitâli in Oustràlia, cómme domandòu da-e dispoxiçioìn legislatîve in sciô depòxito legâle segóndo o Copyright Act 1968, són depoxitæ a distànsa da l'editô, archiviæ e réize acescìbili a-e bibliotêche parteçipànti e a-o pùblico.
 Pe-i bibliotecâi:
 L'Australian National Bibliographic Database (ANBD), ciù che a òfrî 'na vìxita de bàdda pe mézzo do servìçio in abonaménto de Libraries Australia. O l'é deuviòu pi-â consultaçión, o svilùppo da coleçión, a catalogaçión e o préstito interbibliotecâio.
 O portâ National Libraries.
 In sciâ Ræ, pò-u pùblico in generâle:
 L'Australian Web Archive, che ancheu o l'incórpora PANDORA, creòu do 1996, l'Australian Government Web Archive (AWA) e l'archìvio do domìnio ".au".
 O Catàlogo da Bibliotêca Naçionâle de Oustràlia, 'n catàlogo di materiâli da NLA che són disponìbili a-o pùblico in generâle.

 Trove 
I servìççi in sciâ Ræ mensonæ de d'âto, e âtri de ciù, són acescìbili pe mêzo do servìçio Trove, ch'o l'é stæto inandiòu do 2009. Trove o métte insémme e bànche dæti de bibliotêche in sciâ Ræ, co-in servìçio naçionâle centralizòu ch'o l'é stæto mìsso in pê co-a colaboraçión de ciù inportànte bibliotêche de l'Oustràlia. A caraterìstica ciù conosciûa do Trove a l'é fòscia l'arecugéita digitalizâ de giornâli oustralién. A ciù pàrte di servìççi de individoaçión de vivàgne NLA són òua do tùtto integræ co-o Trove. O servìçio o l'é in gràddo de individoâ vivàgne in sce l'Oustràlia e i oustralién, arivàndo a di materiâli che de spésso no són disponìbili pe-i motoî de riçèrca estèrni.

 Publicaçioìn 
A NLA a pùblica sagìstica e lìbbri pe figeu che móstran e coleçioìn da bibliotêca. Quéste publicaçioìn rigoàrdan sorviatùtto a stöia, a stöia naturâle e l'àrte. A NLA Publishing a l'à goagnòu divèrsci Eve Pownall Award for Information Books.

 Abonaménto 
A registraçión a-a bibliotêca a l'é de bàdda pe tùtti i çitadìn oustralién, gràçie a de tésere che vêgnan spedîe a 'n indirìsso fìxico prìmma che ne ségge consentîo l'ûzo. L'inscriçión a dà çèrti vantàggi de ciù pe-i uténti da bibliotêca, cómme a poscibilitæ de prenotâ into scîto i artìcoli che saiàn lezûi inte sâle de letûa da bibliotêca e a poscibilitæ de védde 'na gàmma seleçionâ de vivàgne outorizæ, publicæ da âtre instituçioìn, cómme o tèsto conplêto de l'Encyclopaedia Britannica. Pe de ciù, l'é poscìbile ordinâ de còpie eletròniche de çèrti artìcoli e, pe-i ménbri che pêuan vixitâ de persónn-a a Bibliotêca, se peu òtegnî 'n préstito interbibliotecâio da dêuviâ inte sâle de letûa.

 Diretoî generâli 
I sogètti indicæ inta tabélla chi aprêuvo són stæti nominæ Diretô Generâle (Director-General), ò co-in tìtolo equivalénte ma ciù vêgio:
+Diretoî Generâli da Bibliotêca Naçionâle de OustràliaNùmeroDiretôTìtoloComénso do mandâtoFìn do mandâtoDûata in càregaNòtte1  Arthur Wadsworth  Bibliotecâio Parlamentâre do Commonwealth ad Interim
(Interim Commonwealth Parliamentary Librarian)1901 1927 25-26 ànni 2  Kenneth Binns Bibliotecâio Parlamentâre do Commonwealth
(Commonwealth Parliamentary Librarian)1927 1947 19-20 ànni 3  Harold Leslie White  Bibliotecâio Naçionâle
(National Librarian)1947 1970 22-23 ànni 4  Allan Percy Fleming 1970 1974 3-4 ànni 5  George Chandler Diretô Generâle
(Director-General)1974 1980 5-6 ànni 6  Harrison Bryan 1980 1985 4-5 ànni 7  Warren Horton 1985 1999 13-14 ànni 8  Jan Fullerton 1999 2010 10-11 ànni  9  Anne-Marie Schwirtlich 2011 2017 5-6 ànni  10  Marie-Louise Ayres 2017 in càrega 4 ànni  

 Problêmi 
Do 2016, co-o réizego de tàggi inti finançiaménti a Trove, 'na canpàgna pùblica a l'à portòu o govèrno a inpegnâse a fornî di fóndi pe 16,4 milioìn de dòlari oustralién into dexénbre do 2016, spartîi in sce 'n perîodo de quàttro ànni.

A l'inprinçìpio do 2020, co-o montâ da domànda de tùtti i tîpi de servìççi digitâli, a Bibliotêca Naçionâle a l'à dovûo frontezâ o problêma dee fóndi pò-u seu personâ de lóngo ciù scàrsi, pe svilupâ servìççi in sce Trove e o National edeposit, tànto che l'é stæto necesâio 'na nêuvo organizaçión de personâ e òperaçioìn.

 Nòtte 

 Bibliografîa 







 Âtri progètti 

 Ligàmmi de fêua 













Categorîa:Bibliotêche
Categorîa:Identificatoî
Categorîa:Australia