Tûre di Grifi

A Tûre di Grifi (Torre dei Grifi o dei Griffi in italiàn) a l'é(r)a ina tûre d'Arbenga Veggia, faciâ sciü Vìa Rumma, ch'a faxeva parte du cumplessu de Cà di Seulìn, caciàu zü pe'i dànni patìi dau teramòttu du 1887.

 Sto(r)ia 
sinistra|miniatura|A targa in simma au Palàssiu Bassu-Seulìn ch'a regorda u derucamèntu e a ricustrusiùn du cumplessu
Da tûre di Grifi, scibèn ch'a secce stèta fra e ürtime a êsse caciâ zü, u nu se sà gua(r)i da sò sto(r)ia. Inte primme liste de tûre da sitè, cumme int'in manuscrìtu du Seisèntu e inti stüddi du Giuseppe Cottalasso du 1820 e du Gerolamo Rossi du 1870, u nu gh'è de tûre ciamèi cun stu numme chi, ma in Sant'Eulàlia u l'è mensunàu numà che a tûre di cunti Seulìn, scignu(r)i d'Àutu e de Cravaüna. U l'è bèn prubabile che sta tûre de liste, dìta ascì del Sig.r Giacomo Cepollino, a curispundesse cu'a tûre di Grifi, che cu'a sò pusisiùn a se truvava intu cumplessu de cà de sta famìa. De cuntru, inti stüddi du Paolo Accame e du Raimondi di primmi du Növesèntu, a l'è dìta a tûre di Grifi, cumm'a l'è stèta ciamâ de lungu dae gènte da sitè. Stu numme u ne vegne de prubabile da quellu di sò primmi pruprieta(r)i, d'ina famìa che fòscia a staxeva in Arbenga inte l'etè de mezzu, mèntre e mensiùi lighèi ai Seulìn e ne sciorten daa famìa che, du Seisèntu e ancù de l'Öttusèntu, a ghe l'axeva in tésta.

A tûre di Grifi a l'è mustrâ in simma ae rapresentasiùi antìghe da sitè e fina inte quarchedüna de futugrafìe ciü vegge; a ògni moddu a testimuniansa ciü impurtante a l'è quella di dui disegni fèti du 24-25 de lüju du 1883 da l'Alfredo D'Andrade, alantu(r)a delegàu pe'u Piemunte e a Ligü(r)ia ai münumènti nasiunâli, ch'i g'han tantu de descrisiùn da tûre. Fra e âtre rapresentasiùi, u se pò scorsila in simma aa vista d'Arbenga du 1628 ch'a gh'é(r)a pitü(r)â in Santa Ma(r)ìa, travaju du Benardu Raibadu cumme l'acquerellu du 1632 in scia Pergamêna di Còrpi Santi, dund'u se vegghe turna sta tûre. De ciü, a l'è mustrâ ascì in sc'ina vista, a penna, piâ du Settesèntu dau Munte, e a l'è marcâ inta mappa da sitè du Vinzoni du 1751.

A tûre, cumme u sò isulàu, a l'ha patìu di gran dànni pe'u teramòttu de Dian du 1887 e, pe' stu fètu, a l'è stèta caciâ zü fina ae fundasiùi, pe' fâ largu au palàssiu ch'u n'ha piàu u pòstu fin'au dì d'ancöi.

 Descrisiùn 
Quellu ch'u se sà in scia strutü(r)a da tûre u ne vegne pe'u ciü daa testimuniansa de l'Alfredo D'Andrade, ch'u l'ha disegnâ e ch'u n'ha scrìtu e carateristiche prinsipâli. A parte ciü bassa a l'é(r)a tütta fèta de prìe, cu'u studiusu che, pe' stu fètu, u a dixe ciü antìga, e a pendeva du bèllu in avanti, de tòstu in mêtru e mezzu, in scia vìa. U rèstu, pe' cuntru, u l'é(r)a fètu de maùi e u nu l'axeva de pendènsa, scicumme ch'u l'é(r)a stètu fabricàu muntandu sciü drìti, tantu che inta faciâ cuntra(r)ia aa vìa u nu gh'é(r)a de spurgènse. Pe'a parte de maùi, grossu moddu dau tèrsu cian in sciü, u D'Andrade u stimava ch'a fusse âta 18-19 mêtri. Ògni maùn u mesü(r)ava de media 28 citti pe 6-6,30, cun dexe söi de sti lì ch'i l'é(r)an âti 82 citti, e a l'ürtimu cian e mü(r)aje e l'axevan in spesû de 92 citti.

Inte ògni faciâ da tûre u se druviva in pà de barcùi gròssi, cun èrcu a tüttu sestu, che au 1883 i l'é(r)an tütti immü(r)èi cun di maùi, cuscì che a custrusiùn a funsiunesse da cu(r)umbe(r)a. In simma a se mustrava cun di merli aa ghibelìna, quattru pe' fiancu, in parte ruinèi ma ch'i gh'axevan ancù l'ataccu a cua de rundu(r)ina. Inta faciâ da tûre vèrsu punènte u se druviva ancù ina purtetta, missa a in'artessa d'ina vintêna de mêtri in sciu terén, che pe' cuntu du D'Andrade a l'ave(r)ea funsiunàu cumme intrâ ai cièi de d'âtu o, armenu, pe' fâghe muntà de pruviste intu câxu de pe(r)ìgu.

De drentu, aa vixita du D'Andrade, a tûre a l'axeva de vorte ch'e ne cruvivan i ürtimi dui cièi; de ciü, u studiusu u scrive che, de prubabile, u duveva êsse cuèrtu a sta mane(r)a ancù l'ürtimu cian da parte de prìe, de dunde pöi i tacavan i maùi.

 Nòtte 

 Bibliugrafìa 


 Âtri prugètti 

Categorîa:Arbenga
Categorîa:Architetûe da Ligùria
Grifi