Zâne Rafè Badaràcco

O Zâne Rafè Badaràcco (Zêna, 1648 - Zêna, 1726) o l'é stæto 'n pitô zenéize, atîvo inte l'ànbito da corénte artìstica do coscì dîto baròcco zenéize.

 Vìtta 
 Prìmmi ànni 
Fìggio de Giöxèppe, pitô lê ascì, o Badaràcco o l'é nasciûo inte l'ànno 1648 a Zêna. O l'à inpréizo e bâze do mestê da sò poæ, o quæ a ògni mòddo o no l'à posciûo mostrâghe ciù de tànto aprêuvo a-a sò mòrte, avegnûa quànde o Rafè o l'àiva sôlo nêuve ànni. A pàrte ciù inportànte da sò formaçión a l'é dónca avegnûa a Rómma, dónd'o l'êa 'n alêvo do Càrlo Maràtta e dónd'o l'à studiòu e òpere do Rafaéllo. A ògni mòddo o no l'é restòu pe tànto ténpo co-o Maràtta, trovàndose ciù inspiròu da-o gùsto do Pêo da Cortónn-a, da-o quæ o l'à studiòu pe 'n çèrto perîodo, rielaboràndo quéllo stîle in mòddo personâ. Segóndo o pài do Càrlo Giöxèppe Ràtto, ch'o l'à scrîto a biografîa do Badaràcco, e òpere ciù inspiræ a-o stîle do pitô toscàn són da consciderâse tra a sò mêgio produçión artìstica.

Dòppo éutto ànni de stùdio a Rómma, o l'à conpletòu a sò formaçión co-ina cùrta fermâta a Nàpoli e pöi unn-a ciù lónga a Venéçia ascì, dónd'o l'à copiòu vàrri quàddri chi conservæ. Tornòu a Zêna, o l'à realizòu chîe 'na grànde ativitæ, co-a sò prìmma òpera ch'a l'é stæta 'n ritræto de gràn ménn-a, fæto ch'o l'à garantîo 'n çèrto nùmero de comiscioìn. Tra e pöche segûe testimoniànse de sti ànni chi, émmo 'n bón ritræto do Stêva Lomelìn, dónde se peu ancón védde 'na fórte infloénsa de l'Antoon van Dyck. A ògni mòddo, o Badaràcco o s'é fîto stancòu de realizâ sôlo di ritræti, abandonàndo dónca quéllo travàggio pe pasâ a-a ciù avoxâ conpoxiçión d'invençión.

 Ativitæ 
miniatura|Apariçión da Vèrgine a di Sànti Carmelitén, Zêna, gêxa do Càrmo|sinistra
O prìmmo quàddro "istoriòu" do pitô o l'é 'na rafiguraçión do Prezépio, realizâ pe unn-a de artæ de l'ecs gêxa de Sànta Màia da Pâxe e d'ancheu conservâ inte galerîe do Comùn de Zêna. Òpera de bónn-a realizaçión, a l'à 'n træto delicòu e soâve, co-ina lûxe asæ brilànte, tànto chò-u Ràtto o ne scrîve e löde. Pe l'ötöio de Cônâ, into ciasâ depoî o santoâio de Nòstra Scignôa Incoronâ, o l'à realizòu tùtte e téie scitoæ a-o sò intèrno: sàiva a dî quélle co-i Mistêri da Pasción do Segnô e, mìssa in sciâ controfaciâta, a grànde töa de Crìsto ch'o pàrla co-i apòstoli. Óltre a ste òpere chi, ghe n'êa âtre træ che rafiguâvan de Stöie da vìtta da Vèrgine, mìsse in sce de artæ laterâli, e a Coronaçión da Vèrgine in çê, dêuviâ cómme pâa d'artâ. Purtròppo, into córso di fæti lighæ a-a goæra de sucesción oustrìaca e de l'òcupaçión de Zêna into 1746, ste téie chi són stæte sachezæ da-i invasoî ma, in sciâ fìn, ricuperæ da-i parochién, de fêua che-e dôe co-e Stöie da Vèrgine. A ògni mòddo êan stæte bén bén danezæ e i restàori, fæti da 'n pitô no goæi bón, àn rovinòu a câa de òpere.

Tra e âtre òpere de l'outô òrmâi scentæ, o Ràtto o l'aregórda ancón træ téie inte l'ötöio de Sàn Zâne Batìsta de Séstri Ponénte (dîto do Sànto Crìsto ascì), sachezæ insémme a tùtte e òpere chi conservæ de lóngo inti fæti do 1746. In particolâ, dôe de quéste rafiguâvan de Stöie da vìtta de Sàn Zâne Batìsta méntre a tèrsa a l'êa dedicâ a l'Ùrtima çénn-a. A Séstri, inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe, gh'é pöi conservòu de téie co-i dózze apòstoli e, cómme pâa d'artâ, 'na Sâcra famìggia. Inta valàdda do Ponçéivia, drénto a-a gêxa de Sàn Bertomê da Certôza, se trêuvan dôe gròsse téie che rafigûan Sàn Brunón vixitòu da-o gràn cónte de Sicìlia Rugê d'Âtavilla a Schìllace e i Móneghi certozìn in preghêa depoî a-a Madònna. Sénpre in Ponçéivia, inte l'ötöio de Sàn Stêva de Fòsse a Róieu, gh'é conservòu 'n grànde cîclo de pitûe do Badaràcco, con ùnze téie dedichæ a-e scêne da Pasción do Segnô, ciù e dôe dedichæ a-o sànto titolâre, sàiva a dî a Predicaçión de Sàn Stêva e o Mortöio de Sàn Stêva, òpere pöco conosciûe e ch'àn bezéugno de inportànti restàori.

Do Badaràcco gh'é vàrie òpere conservæ inta Rivêa de Ponénte ascì, tra e quæ se pêuan aregordâ a téia do Prezépio inta gêxa do convénto di Aostinién da Céive (d'ancheu stramuâ inta colegiâta de Sàn Zâne Batìsta) e quélla, conservâ a Lêua, da Vèrgine co-i Sànti Sebastiàn e Felîçe, conscideræ da-o Ràtto tra i mêgio travàggi do pitô. In sciâ fìn, tra e téie conservæ into céntro de Zêna se pêuan ancón aregordâ: a Crocifisción into santoâio da Madonétta, l'Apariçión da Vèrgine a di Sànti Carmelitén into cöo gêxa do Càrmo (d'ancheu inta controfaciâta), a Vèrgine con Sant'Antönio Abòu inte l'ötöio dedicòu a-o sànto in sce l'antîga Stràdda Giùlia, a Madònna co-i Sànti Doménego e Catænn-a da Siêna inta capélla da Cônétta inta gêxa de Sàn Doménego (d'ancheu caciâ zu) e a grànde töa de Crìsto ch'o consègna a sò stréuppa a Sàn Pê, inta capélla do semenâio arçivescovîle.

A Zêna o Badaràcco o no s'é però dedicòu sôlo a-a pitûa de quàddri: defæti gh'é, scibén che in mezûa ciù contegnûa, di afréschi da lê realizæ, a ògni mòddo de bónn-a qualitæ. Tra quésti, se pêuan aregordâ e figûe de conbaténti e divinitæ in sciâ faciâta de Palàçio Spìnoa de Pelisàia (no ciù existénti) e, into santoâio de Sànta Màia de Gràçie a-o Meu, 'na glòria de àngei pituâ de d'âto a l'ârta. A ògni mòddo, o Badaràcco o l'à travagiòu pe vàrri çitén da Repùbrica ascì, realizàndo pe quésti òpere ségge a sogètto religiôzo che profàn e stòrico. Pi-â famìggia de lignêua di Borêa, òriginâia de Sanrémmo, o l'à realizòu 'n cîclo de pitûe co-e stöie da Geruzalémme liberâ do Torquâto Tàscio, da-e tìnte ciæe e rìcco do celestìn otramâ ch'o dêuviâva in gràn quantitæ, fabricàndolo da lê.

 Ùrtimi ànni 
Diventòu in pitô de 'na çèrta fàmma, into córso da sò vìtta o Badaràcco o l'à avûo 'n gràn nùmero de comiscioìn, dovéndone acetâ 'na çèrta quantitæ aprêuvo a-a necescitæ de mantegnî a sò grànde famìggia. Pe sta raxón chi, dovéndo travagiâ spésse vòtte de spréscia, inte vàrri quàddri da lê realizæ se véddan 'na série lacùnn-e ò inprecixioìn; d'âtra pàrte però, cómme afermòu da-o Ràtto, "tròppo se voriéiva da chi o pretendésse, che tùtti i pitoî sénpre dovéssan travagiâ pi-â sôla glòria.

Inta sò vìtta o Badaràcco o l'à avûo numerôxi fìggi, pi-â ciù pàrte diventæ di religiôxi, ma nisciùn de quésti o l'à intrapréizo a cariêra do poæ. In sciâ fìn, o pitô o l'é mòrto a Zêna inte l'ànno 1726, vegnìndo interòu inta catedrâle de Sàn Loénso.

 Crìtica 
E pitûe do Badaràcco pàn confermâ quéllo sò tenperaménto superficiâle indicòu za da-o Ràtto inta biografîa do pitô, ch'o l'avertîva, cómme se peu védde da-o svaiòu procésso formatîvo, ch'o travagiâva spésse vòtte de spréscia, preferìndo òpere ciù fàçili òtegnûe ànche co-ina tìnta "soâve", in particolâ con gréndi tòcchi do sò caraterìstico celestìn otramâ.

A ògni mòddo gh'é de caraterìstiche particolæ do pitô, in pàrte destacòu da-i ligàmmi ciù stréiti co-a schêua zenéize de l'época, ch'o l'à contrastòu in sordìnn-a o baròcco pìn do Doménego Piöla e do Grigheu De Feræ. Inta sò pitûa se pêuan individoâ doî perîodi, a ògni mòddo sénsa mâi abandonâ do tùtto i modélli do Cortónn-a e do Maràtta, co-o prìmmo (conpréizo tra i ànni '80 do sécolo XVII e o prinçìpio do decénio a vegnî) ch'o l'à vìsto 'n aliniaménto a-o stîle do Zâne Benéito Castigión e do Doménego Piöla, pe pöi pasâ a 'n conpromìsso co-o spìrito baròcco, aliniàndose a-a moderâ reaçión de gùsto clàscico do Pòulo Gêumo Piöla e do Loénso De Feræ.

 Òpere 
miniatura|A Vèrgine e o Banbìn conpàian a Sant'Aostìn, Sàn Pê e Sant'Andrîa, Bastîa, gêxa de Sàn Zâne Batìsta
O Badaràcco o l'à lasciòu 'n'inportànte produçión artìstica, spantegâ pe tùtti i antîghi domìnni da Repùbrica de Zêna. Tra e sò òpere poêmo aregordâ:

 Ligùria 
 A Céive, Prezépio, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta gêxa de Sàn Zâne Batìsta
 Monterósso, Inmacolâ Conceçión e sànti, 1700-1710 - òpera conservâ inta gêxa de Sàn Françésco, débole atriboçión
 Pontedàsce, Madònna con Banbìn e Sant'Antönio, 1675-1699
 Pòrtovénere, Madònna con Banbìn e Sànti, sécolo XVII - òpera conservâ into santoâio da Madònna de Gràçie, atriboçión
 Sànta Margàita, Sacrifìçio da fìggia de Jefte, 1640-1660 - òpera conservâ inta vìlla Duràsso-Çenturión, atriboçión
 Sascéllo, Sàn Pasquâ, 1675-1725 - òpera conservâ inta baxìlica de l'Inmacolâ Conceçión, atriboçión
 Vâze, Sàn Matê Evangelìsta, sécolo XVIII
 Vâze, Sàn Zâne Evangelìsta, sécolo XVIII
 Zêna, Adoraçión di pastoî, 1680-1690 - atriboçión
 Zêna, Ciànto in sciô Crìsto mòrto, 1680-1699 - atriboçión
 Zêna, Crocifisción do Segnô co-a Madònna e Sànta Màia Manêna, 1700-1726
 Zêna, Desbàrco di Sànti Lazâ e Çèrso, 1680-1724 - afrésco, atriboçión
 Zêna, Ecce homo, 1710-1715 - atriboçión
 Zêna, Fràtti carmelitén in contenplaçión da Madònna, 1685-1689 - atriboçión
 Zêna, Madònna con Banbìn, sécolo XVIII - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Stêva de Fòsse
 Zêna, Madònna do Càrmo, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta gêxa de Sànta Màia Sónta de Róieu
 Zêna, Mozè o fà sccioî l'ægoa da-a prîa, 1650-1699 - òpera conservâ inta galerîa naçionâle de palàçio Spìnoa, atriboçión
 Zêna, Prezépio, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta galerîa de Palàçio Ròsso
 Zêna, Sâcra famìggia, 1690-1710 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri
 Zêna, Sant'Andrîa, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Bernabè, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Féipo, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Féipo, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Giùdda Tadê, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Lùcco, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Màrco, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Matê, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Matîa, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Pê, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Pòulo, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sàn Scimón, 1700-1724 - òpera conservâ inte l'ötöio de Sàn Giöxèppe a Séstri, pàrte do cîclo di dózze apòstoli
 Zêna, Sant'Aostìn e âtri sànti, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta gêxa da Nativitæ de Màia Santìscima de Sàn Pê d'Ænn-a
 Zêna, Traspòrto de Crìsto a-o sepùrto, 1710-1715 - atriboçión

 Âtre regioìn 

 Coleçión privâ, Alegorîa da Pitûa (con outoritræto de l'artìsta), sécolo XVII-XVIII - tra e mêgio òpere do pitô, a l'à 'n grandìscimo interésse aprêuvo a-a prezénsa de 'n outoritræto do Badaràcco
 Coleçión privâ, L'adoraçión do vitéllo d'öo, sécolo XVII-XVIII - òpera restaorâ, a l'à patîo de alteraçioìn cómme a rimoçión do vitéllo mæximo
 Coleçión privâ, Montâ a-o Carvâio, sécolo XVII-XVIII - òpera de sàldo gùsto zenéize e de mòddo cortonéize
 Gâvi, Sàn Giàcomo ch'o scàccia i Möi, sécolo XVIII - òpera conservâ inta gêxa de Sàn Giàcomo
 Parödi, Adoraçión di Rè Mâgi, 1650-1699 - òpera conservâ inta gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn
 Parödi, Crìsto e l'adùltera, 1650-1699 - òpera conservâ inta gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn
 Parödi, Incoronaçión de spìnn-e, 1650-1699 - òpera conservâ inta gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn (in prinçìpio into monestê de Sàn Remìggio)
 Parödi, Dìsputa do Segnô co-i dotoî into ténpio, 1650-1699 - òpera conservâ inta gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn
 Parödi, Sant'Antönio da Pàdova o goarìsce 'n malefiçiòu, 1650-1699 - òpera conservâ inta gêxa di Sànti Ròcco e Sebastiàn
 Sàn Sebastiàn Curón, Martìrio de Sàn Sebastiàn, sécolo XVII-XVIII - òpera conservâ inta gêxa de Sàn Sebastiàn

 Frànsa 

 Bastîa, A Vèrgine e o Banbìn conpàian a Sant'Aostìn, Sàn Pê e Sant'Andrîa, 1700-1720 - òpera conservâ inta gêxa de Sàn Zâne Batìsta.
 Parìggi, Fràtti carmelitén in contenplaçión da Madònna, sécolo XVII-XVIII - diségno preparatöio do quàddro a Zêna, conservòu into muzêo do Louvre.

 Galerîa d'inmàgine 

 Nòtte 

 Bibliografîa 





 Âtri progètti 

 Colegaménti estèrni 




Categorîa:Biografìe
Categorîa:Çitén da Repùbrica de Zêna
Badaràcco, Zâne Rafaéllo