Prîa do Dolmen

A Prîa do Dòlmen a l'é 'n magheu ch'o s'atrêuva into Pàrco Naturâle Regionâle do Béigoa, inta provìnsa de Sànn-a, e-o consèrva 'n inportànte patrimònio de incixoìn rupèstri. 

O conplèsso, ch'o fa pàrte de prîe intagiæ de Ca do Che, o se lêva sôvia 'n'artûa vexìn a 'n riàn perénne e-o se svilùppa in sce 'n grùppo de ciàppe de scìsto disgregæ. Pâ chò-u scîto o fésse da santoâio inti ténpi antîghi e ch'o fîse veneròu in asoçiaçión a-o cùlto di fùrmini, che probabilménte corpîvan quésta prîa in particolâ. Quésto detàggio o se consèrva fòscia inta toponomàstega da pròscima Ròcca do Trón, ch'a poriéiva êse stæta temûa e tengûa pe sâcra pe-a sò capaçitæ de atrâe i fùrmini. 

O spàçio do dòlmen o l'é stæto ricavòu da 'na formaçión naturâle e-a ciù pàrte de incixoìn a l'é stæta exegoîa in sciâ fàccia rivòlta a Nòrd, ch'a se prezénta dónca rìcca de ségni de spésso mìssi un de d'âto a l'âtro. E tràcce ciù antîghe són stæte datæ a-o perîodo tra l'Etæ do Ràmmo e l'Etæ do Brónzo, ma divèrsci motîvi trêuvan de analogîe za co-a cultûa do Vâzo a Bócca Quàddra into Neolìtico de Mêzo.

 E incixoìn 
In sciâ Prîa do Dòlmen s'atrêuva divèrse tràcce do tîpo di polissoir, comùn a âtri scîti do mónte Béigoa e no sôlo, sàiva a dî sórchi inpiêgæ pe afiâ instruménti de prîa ò de metàllo. Infæti, l'àrea do mónte Béigoa a l'é stæta atîva into Neolìtico pe-a lavoraçión da serpentinìte, pe comùn dîta prîa vèrde, pe prodûe àsce, ascétte, sàppe e picoìn de particolâ prêxo. E prîe vèrdi louæ in sciô mónte Béigoa into Neolìtico àn gödûo de ànpia difuxón, tànto che són stæte ritrovæ in scîti archiològichi da-a Scòsia a-a Bulgarîa.

E incixoìn ciù antîghe pàn êse quélle a scâ, che Adolfo Zavaroni e Stefano Mezzani, into sò artìcolo Iscrizioni in antico ligure e simboli sulla Roccia del Dolmen nel Parco del Beigua, intèrpretan cómme o scìnbolo da montâ de ànime di mòrti da l'oltretónba pe-a rinàscita. Do rèsto a scâ a l'é stæta into contèsto sâcro de divèrse cultûe a reprezentaçión da comunicaçión do móndo terén con quélli ìnfero e celèste. A-o de fêua da sò ezegêxi, i mæximi motîvi a scâ in sciâ Prîa do Dòlmen se pêuan trovâ za into repertöio da teràggia do Neolìtico de Mêzo in Ligùria (6900-6500 a.C.).

In sciâ fàccia rivòlta a Nòrd se peu òservâ, tra-e âtre, numerôze incixoìn a crôxe, a quæ abondànsa a l'é stæta interpretâ da dötréi studiôxi cómme o tentatîvo de conversción do scîto pagàn a-o crestianêximo. A ògni mòddo, segóndo o stùddio sôvia mensonòu de Zavaroni e Mezzani, i ségni crôxifórmi sàivan pe cóntra a senplificaçión di ségni antropomòrfi "a phi", ö sæ o scìnbolo de 'n dîo cìclico de l'univèrso. O mæximo artìcolo o l'identìfica pe de ciù 'n ségno, da Carmelo Prestipino conscideròu de 'na bànsa medievâle, cómme a reprezentaçión ciù antîga de 'na divinitæ ch'a tégne 'n câdión co-o lìquido da fecondaçión universâle.

A fàccia rivòlta a Sùd pe cóntra a l'é pövia de incixoìn, ciù superfiçiâli e mêno ciæe, e-a móstra sôlo ræi ségni a fî che pàn conpónn-e de série de crôxifórmi, fòscia da-o scignificâto antropomòrfo. L'asénsa d'âtre incixoìn a poriéiva êse spiegâ co-o fæto che quésta fàccia a fîse destrània a-o contèsto religiôzo do scîto ò pe cóntra consciderâ inviolàbile.

In sciâ superfìçie rivòlta a Èst do magheu ciù intagiòu do conplèsso do dòlmen se peu òservâ 'n'incixón bén vixìbile ch'a ricôre in sciâ Prîa Scrîta e che Zavaroni e Mezzani àn interpretòu cómme 'n'âtra aluxón a 'n dîo cìclico. O sogètto o sàiva dónca o dîo senior equivalénte do româno Vertumnus ò o dîo iunior luminôzo e marçiâle, seu servitô: a figûa a sàiva pe de ciù da lêze cómme 'n ligàmme pe-a pòula druit "o giâ", méntre pöco sôvia 'n ségno ciù lêgio o voriéiva dî atia "ch'o ritórne" ò "che ti ritórni" (conzontîvi d'ezortaçión).

A èst do conplèsso do dòlmen, óltre di âtri magheu disgregæ, se trêuva a Prîa Pilar, 'na ciàppa a-o livèllo do terén coscì dîta da-o nómme do seu scrovitô e caraterizâ da-a prezénsa de 'n canâ intagiòu in sciâ superfìçie. O fìn do sórco coscì òtegnûo o pâ êse quéllo de arechéugge l'ægoa de 'na vivàgna picìnn-a ch'a sciòrte pöco sôvia, fòscia adêuviâ into pasòu pe-a divinaçión. Vexìn a-o canâ se svilùppa divèrse incixoìn, tra-e quæ coppèlle, crôxe e série de crôxifórmi scìmili a quélle da fàccia do dòlmen rivòlta a Sùd.

 Bibliografîa 




 Âtri progètti 

Categorîa:Àrte in Ligùria
Categorîa:Archiologîa da Ligùria