Mindén

Mindén (prununsiau , "Mindìn" in albenganeize, "Mindino" in italian) l'è ina frasiôn ed Garesce land'u i è 4 abitanti (dati agiurnoi au 2019).

 Geugrafìa 
Mindén l'è ina frasiôn ed muntagna ch'a s'tröva ins'ii fianchi du Bricu ch'l'ha l'ištesu nóme, ön-na de muntagne ciü' impurtanti de Orpe da Ligüria, intu grüpu ciamau Anturótu-Pisu d'Urmea. A s'tröva a pócu menu ed 900 m ins'uu livelu du mó, ešpóšta a süd, versu a valada ed Tane.

 Urigine du nóme 
Cume per u Bricu ed Mindén, a frasiôn a pia forsci u nóme daa reije indoeuropea "mend-", ch'a vö dí "pruminensa".

 Štoria 

 Epuca ruman-na e preruman-na 
Ön-na de prime citasiui ch'i riguordi sa frasiôn ed muntagna, l'è štò truvò ins'aa štrò ed culegamentu cun Garesce. 

L'indagine, facia  tra u 1979 e i primi agni du duimila, l'ha permössu ed ricüperò in cuté ed feru, particuló per a sö lavurasiôn a canôn, sištema pócu cumüne, e in ciü' ina laštra  ed prea arenoria, ch'a serviva per ina tomba.

Se duu cóze i han forsci ina data, a prima int'l'etoi du feru, a zgônda versu u primu seculu d.C.. E inisioi ch'i sôn šculpíe ins'aa prea (A.V.) i fan pensò che a lapide a sege dedicò a cheich' persôn-na da "gens Valeria", višta l'impurtansa che ina vóta l'ova su culegamentu e in paragôn cun de cóze truvoi inta zóna ed Olba.

Duca u šmia che u percursu versu a Ligüria u fuse zà frequentau in cul'epuca e che su fatu l'age purtau aa fundasiôn ed nüclei ciamoi prótu- imperioi, fundoi ins'aa pašturisia. In'urigine scimile, per ejempiu, forsci i l'han avüa ascí de otre lucalitoi da valada, cume Viuzene, anche se i primi sög-gni i sôn šcumparí.

 Da l'etoi muderna fén-na a ancöi 
Dópu u Mediuevu a Mindén u i è di šcôntri ed cunfén, scicume che a cumünitoi ed Garesce, per ina serie ed cuncesiui ai šgnuri facie dai marcheiji Špinola versu u 1593, a dventa pruprietoria ed gróse zone ed paštüra, e cují a s'è jlargò versu Viura, Prióra e Pamparau.

Però, prima che Mindén u dvente in veru e propiu centru abitau, u venta špetò l'etoi muderna, quande u burgu u cumensa ina pulitica per šfrütò se zóne lí. Sa pulitica l'era ed dijbušcò e zóne ed cunfén, cují i han avüu urigine Trapa, Capé e Valdinfernu, che ina vóta i eri duvroi cume zóne d'alpegiu o rizerve ed casa.
 Cultüra 
Dialöttu
U parlò tradisiunò  di abitanti ed Mindén u fa pòrte du dialöttu ligüre garescén, anche se cun de fórte influense purtoi dae zóne de d'là dau cunfén (špecialmente a valada ed Cazótu), clascificoi cume pòrte du piemunteize.

Lulí u pórta a cunsciderò a variante ed Mindén cume in pasage tra i dui. Sa particularitoi l'è duüa ascí au fatu che a frasiôn l'ha avüu menu cuntati cun e otre zóne ed muntagna ed Garesce. Zgôndu i štüdi ed Nicóla Duberti, infati, i dialötti di Duersci, ed Capé e (in pòrte) ed Valdinfernu i sôn zà da bütò inta famía otu-munregaleize.

 Póšti d'interese 
 Géje 
A Mindén u i è ina paróchia, indipendente dau 1848, dedicò aa Madóna du Bôn Cunscíu.

 Géja paruchiò da Madóna du Bôn Cunscíu, cuštrüía per vuluntoi ed Dôn Giovanni Salvatico, canónicu au Vatican, uriginoriu ed Mindén, e inaugürò in manera uficiò a nuvembre du 1788, cun a bendisiôn du munscignù Stroppiana.

Per via da prezensa da Cunfraternita ed San Dunau (cun 117 membri intu 1826) e de Sö Ümilioi (97 intu 1849) e per a gran divusiôn da gente du póštu per a Madóna, l'è štau decizu pöi ed fò diventò a géja ina paruchiò. Primu prève ed Mindén don Antóniu Bulogna, ativu dau 1848. Da su mumentu u cumensa ina faze ed rištrutürasiôn, in višta di centu agni da cuštrüsiôn da géja. Peró, per via du teremótu ed Dian Marén-na du 1887, a štrutüra l'ova bzögnu d'oci travaii ch'i han purtau a l'ingrandimentu, sute a don Unia, che alura l'era paricu. 
Decurò e afrešcò grasie au travaiu ed Vincensu Odello e Cuštantén Manelli, l'è rinfursò da travaii ed sištemasiôn da vóta, da cupula e du campanén tra a fén d'l'Öciusentu e u prensipiu du Növsentu. Pöi l'è štau rfaciu u štergnu e i fraié  Bórgna i han dunau l'atò dürante a guera. Dópu l'alüviôn du 1994 a géja l'è štò turna danegiò, perchè u teren l'ha cedüu versu u rian ch'u šcure dapè. A partí dau 2002, i sôn štoi faci i travaii ed recüperu ch'i han rinfursau tüta a štrutüra.

 Capela ed San Dunau. L'è a géja da Cunfraternita du póštu. Tüci i agni, au sète d'aguštu, u s' fa a fèšta patrunò da frasiôn , cun a mössa inta capèla e pöi a pulenta tradisiunò.
 A cruje ins'u Bricu 
Ins'aa pôncia du Bricu ed Mindén u i è ina cruje munimentò ota 25 metri e cun ina baze ed 120 metri quadri. U l'ha vusciüa don Francešcu Roà, paricu ed Mindén, e l'è štò inaugürò in manera uficiò dau munscignù Brüštia, vöšcuvu ed Munduiu, u 14 de stembre du 1969, dópu dej'agni ed travaiu. 

"Cuštruia picandu a tüte e pórte, cun l'agiütu ed tante an-nime bon-ne." cujì cum'u s'dijova ins'uu buletén da paróchia ed s'anu là, l'è štò pensò cume ricórdu du zgôndu Cunciliu Ecumenicu Vatican e ascì cume invucasiôn ed pòje e ricórdu di mórti ed tüte e guere, cun i nomi int'in pciótu cófanu, incimentau intu piedištalu ed l'atò.

Per i travaii, ch'i sôn štoi lônghi, u ventova purtò sciü' de tuneloi ed róba, cují l'è štò facia a štrò ch'a pòrte daa Cóla ed Cazótu e a riva ins'aa pôncia. In fatu impurtante l'è štau u viage a Ruma du paricu  ed Mindén per purtò au Vatican, au Papa Paulu Seštu, a prima prea da cruje, facia incide da l'artigian Batišta Basteris, che pöi l'è štò puzò ins'aa pôncia a lüiu ed l'ištesu anu. I ürtimi interventi i riguordi l'ilüminasiôn da cruje, reštaurò intu 2001 dau grüpu ed l'Asuciasiôn di Alpini ed Garesce e inaugürò intu 2002, dópu 1200 ure ed travaiu in tütu; l'è štò ascì vernijò, l'è štau piasau in pòrašfurgari növu e l'è štau faciu in riveštimentu növu.
 E štroi 
Mindén l'è culegau cun Garesce cun a štrò cumünò Garesce-Mindén, ch'a pòrte daa pruvinciò 178 inta regiôn "Ca' de Proi", ch'a cuntinua  versu a frasiôn e ch'a s' giônta pöi turna aa pruvinciò a l'atössa da frasiôn ed Capé.

 Note 

 Otri prugeti 

Categorîa:Frasiui ed Garesce