Gypaetus barbatus

Avoltöio Barbûo (Gypaetus barbatus Linnaeus 1758; in Italiàn Gipeto ò Avvoltoio degli Agnelli). O l'é n' öxello da rapìnn-a da Famiggia  Accipitridae, ûnica spêce do genere Gypaetus (Storr 1784). Con 'na longhéssa de 120 cìtti, 'n' avertûa alâre de 280 cìtti e 7 chìlli de peizo, o l'é l'avoltöio ciù gròsso tra quelli che nidifican in Eoröpa.  

 Descriçión 
O se distìngoe da-i âtri avoltöi pe-e âe ciù lónghe e streite, côa a cùnio, dîta anche a diamante, timonêe lónghe 40 cìtti. In xêuo o l'à 'na sagoma ciù scimile a 'n grande farco, ciufìto che a 'n avoltöio, anche pò-u mòddo de xoâ. Legêro e elegante, o xêua con virate e a pìcco inta poxiçión a "Santo Spirito": xêuo batûo sensa mesciâse. Pe ste carateristiche o l'é conscideròu intermêzo tra 'n'aquila e 'n'avoltöio, a conferma do nómme ascì: da-o Grêgo "Gyps" avoltöio e "Aetos" aquila.V. prezénpio chi https://lsj.gr/

ὑπάετος: a kind of eagle or vulture, Arist.HA618b34;

ημερόβιο ιερακόμορφο αρπακτικό με εμφάνιση αετού και συνήθειες γύπα
alt=in xêuo|miniatura|In xêuo
A Testa a l´é de cô gianco, in ciùffo de penne setóze de cô neigro o va da-o becco a l'êuggio, e-o végne zu fin sôtta a-o becco a formâ 'na spêce de barba - de chi o nómme. I éuggi én de cô giano çerciæ de rósso; dòrso, âe e côa de cô grixo-scûo quæxi neigro con sôtî rigatûe gianchinastre. O resto do còrpo o tîa a-o rósso: a raxon de sto cô chi a l´é i bagni che fan inte ægoe rìcche de færo.Neuve preuve de sto conportaménto chi én stæte fornîe da ´n grùppo de scentifici catalen: New Insights into the Cosmetic Behaviour of Bearded Vultures: Ferruginous Springs Are Shared Sequentially (2023) : We intermittently monitored a ferruginous spring in the Catalonian Pyrenees..between October 2021 and February 2023. To be inconspicuous in the landscape, the camera was fixed and camouflaged with natural elements (branches, leaves) present in the same site. Cameras were programmed to take consecutive videos (30 s) when movement was detected.

Un de questi video o se peu védde chì:

https://www.ccma.cat/324/el-costum-secret-del-trencalos-capten-com-aconsegueix-el-plomatge-de-color-taronja/noticia/3256738/

 Alimentaçión 
O l'è l'ùrtimo spasìn, o se nûtre de òsse sporpoæ lasciæ da-i atri, e no résta ciù nìnte, nisciunn-a traccia manco de carcasse; o no l'à de goscio e o peu colâ e ciù cùrte 20-30 cìtti, e ciù gròsse o-e pìggia co-e granfie, no goæi poténti, o e làscia càzze da l'âto in scê prie pe menisâle e poéile colâ. Da chi vegne ben ben di nómmi forèsti de l´öxello: Catalan Trencalòs, spagnòllo Quebrantahuesos, portoghéize Quebra-ossos.

 Habitat e Distribuçión 
Tipicaménte stançiâle, o vive in scê cadenn-e montagnôze de l'Eoröpa Meridionâle, do Nòrd Àfrica e a Sùd do Sahara, in Àzia fìn a-o Tibet e l'Himalaya. Estìnto inte Arpi da iniçio 900 e òua reintrodûto con exito poxitivo: cóbie e neui nasciûi tra o parco do Stelvio e o parco de Arpi Marittime e o Mónte Argentera confinànti co-o parco Mercantour.V.ascì i tentativi inta Catalogna:

Neix el primer exemplar en captivitat aquesta temporada a Catalunya al Centre de Fauna de Vallcalent 

 Riproduçión 
Nidifican in derûi inacescibili tra Zenâ e Frevâ; fan dôe êuve distançiæ 4-5 giórni, côvæ 55-60 giórni, che sccioìscian in primavéia, quande a néie a deslengoa, e végne a-a vìsta e carcasse de bestie mòrte in invèrno (carne fresca da dâ a-o picìn pe 7-8 giórni. Ne nasce doî, ma o primmo o fa moî de famme o segóndo, éntro 24-26 ôe, - pratica dîta "cainismo", tipica de aquile ascì.

 Nòtte 

Categorîa:Oxelli