Vìn da Ligùria

A glòria di Vìn da Lìguria a l'é dovûa a-a particolâ orografîa do teritöio de quésta región, formâ da stréite valàdde, ràpide colìnn-e e montàgne afaciæ in sciô Mâ Lìgure, caraterìstiche che réndan asæ dificoltôza a coltivaçión de vìgne e d'ògni âtra piantagión, tànto da fâ definî a viticoltûa lìgure cómme "eròica".

O mâ e o paizàggio àn de lóngo ezercitòu 'na fòrte infloénsa in scî vìn e a viticoltûa da Liguria. Defæti i vignêti lìguri, espòsti a-a brîxa marìnn-a e coltivæ in sce de ràpide còste di mónti che chinan vèrso o mâ, prodûan di vìn co-îna "salinitæ" tùtta particolâ e personâ ch'a l'é difìçile d'atrovâ in âtri vìn.

A produçión di vìn in Ligùria a prezopónn-e dónca 'na grànde pasción e tànto spìrito de sacrifìçio, ch'o l'é però bén bén ripagòu da di vìn da-a qualitæ milîa.

 Stöia 
miniatura|300x300px|Giâre române pe-o traspòrto do vìn into coscì dîto "relìtto A", scitoòu apénn-a fêua Arbénga.
E prìmme testimoniànse da coltivaçión da vìgna in Ligùria remontan a l'etæ di români, dæto che l'agrûa do teritöio ne avéiva inpedîo 'n svilùppo inte l'époche ciù antîghe. I vìn lìguri són mensonæ za da Plinio o Vêgio, scibén che e prìmme coltivaçioìn són stæte squæxi de segûo 'na coltûa inportâ da-i Etrùschi, dæto che són riconducìbili a lô e testimoniànse ciù antîghe ritrovæ inta Rivêa de Levànte, inta zöna da Spézza e de Çìnque Tære.

Into perîodo medievâle, l'afermaçión comerciâle de Zêna e da sò Repùbrica, àn dæto 'n fòrte inpùlso a-a viticoltûa e a-a produçión do vìn ascì, sorviatùtto gràçie a-i contàtti con âtri pòpoli e coltûe che l'àn permìsso 'n inrichîse da región sótt'a-o pónto de vìsta da anpelografìco. Richéssa coscì abondànte ch'a l'êa za famôza a qualitæ de ûghe da Rivêa a-i ténpi do Petrarca o quæ, dedicando 'na löde a-i vìn de Çìnque Tære, o scrivéiva de cómme quésti foîsan superiôri a quélli da lezendâia Meroe. Són do 1500 i prìmmi riferiménti a di vitìgni specìfici, in particolâ a l'ûga gianchétta (Albarola). De l'inìçio de l'Eutoçénto són i prìmmi repertöi de variêtæ de ûga e di vìn prodûti in Ligùria, tra i quæ són mensonæ ségge o Vermentìn che a Gianchétta, e into sécolo dòppo se ariviâ adreitûa a ciù ò mêno 600 vitìgni. Ànche a-a giornâ d'ancheu e condiçioìn anbientâli e do teritöio no consentan de coltivaçioìn estéize in sce di gréndi terén, motîvo pe-o quæ a realtæ vitivinìcola da Ligùria a l'é costitoîa pi-â ciù pàrte da cantìnn-e de picìnn-e dimenscioìn e con de produçioìn in génere limitæ.

 Vitìgni 
L'entrotæra lìgure o l'é formòu pi-â ciù pàrte da de zöne pìn de mónti e dónca a produçión vitivinìcola da Ligùria a l'é concentrâ sorviatùtto lóngo a fàscia costêa e sôlo in pàrte, dónde o foîse poscìbile, inte àree intèrne da región. E variêtæ de vitìgni ciù difûze són quélle a grànn-a giànca, in particolâ inte l'àrea centrâle e òrientâle, con quélle a grànn-a néigra che són concentræ inta pàrte òcidentâle da región.

 Vitìgni a grànn-a giànca 
miniatura|In rappo de Vermentìn
 Vermentìn: o l'é 'n vitìgno coltivòu in tùtte e zöne vinìcole lìguri, óltre che in Sardégna e Toscànn-a. O vermentìn lìgure, ch'o l'intra a fâ pàrte de tùtte e DOC da región in vàrie perçentoâle, a prodûxe vìn fréschi, acìdoli, caraterizæ da 'n aröma minerâle (mascimaménte into Ponénte) e floreâle ò frutòu (into Levante).
 Pigòu: vitìgno do pòsto, e in particolâ clone do Vermentìn, o l'é coltivòu inta Rivêa de Ponénte. O da di vìn fréschi, da-a bónn-a strutûa e co-în aröma piacevolménte minerâle e de èrbe aromàtiche.
 Gianchétta zenéize: âtro vitìgno locâle coltivòu into tære zenéixi e into Górfo do Tigùlio, o carateriza i vìn giànchi da valàdda do Ponçéivia, fréschi, acìdoli, frutæ e pöco corpôxi.
 Bòsco: coltivòu into Levànte, o l'ìntra inte DOC Çìnque Tære e Çìnque Tære Sciachetrà.
 Gianchétta: coltivâ ànche lê inta Rivêa de Levànte, a peu êse dêuviâ cómme ûga mésccia co-o Bòsco inte dôe DOC sórvia mensonæ.
 Lumasìnn-a: coltivâ inte tære zenéixi e in quélle de Sànn-a
 Moscâto: vitìgno coltivòu into nel Górfo do Tigùlio, o fâ pàrte da DOC Górfo do Tigùlio Moscâto.
 Rollo: vitìgno coltivòu inte tære de Zêna.
 Scimiscià: râro e antîgo vitìgno coltivòu inte l'IGT de Colìnn-e de Zêna.

 Vitìgni a grànn-a néigra 
miniatura|In rappo de Sangiovéize
 Roséize: coltivòu a Dosàiga e inta Rivêa de Ponénte, o vìn da lê prodûto o l'é 'n rósso da-o còrpo intermédio e con di arömi de frûta e de spéçie.
 Ormeàsco: o l'é 'n clone do Dôçétto piemontéize, coltivòu inta mæxima zöna do Roséize.
 Granàccia: coltivâ prinçipalménte inte l'àrea de Cugén, inte tære de Sànn-a, o l'é 'n clone de l'Alicànte e da Grenache Noir e, in ciù, do Cannonau sàrdo. O fa pàrte de l'IGT Colìnn-e Savonéixi.
 Çêxìn: vitìgno dêuviòu inta DOC Górfo do Tigùlio Çêxìn.
 Sangiovéize: o l'é tra i vitìgni ciù inportànti a livéllo naçionâle.
 Barbêa: o l'é 'n vitìgno d'òrìgine piemontéize.
 Vermentìn a grànn-a róssa
 Pollera néigra: vitìgno de ræo coltivòu tra Ligùria òrientâle e Lunigiànn-a.

 Lìsta di vìn lìguri 
 Vìn a Denominaçión de Òrìgine Controlâ e Garantîa 
Inta Ligùria a no gh'é di vìn co-o màrco DOCG.

 Vìn a Denominaçión de Òrìgine Controlâ 
 Çìnque Tære (Giànco) prodûto inta provìnsa da Spézza, o peu avéi con l'eventoâle indicaçión da sotozöna.
 Còsta de Sera (Giànco)
 Còsta de Campu (Giànco)
 Còsta de Posa (Giànco)
 Çìnque Tære Sciachetrà (Giànco inte tipologîe normâle e Risèrva) prodûto inta provìnsa da Spézza.
 Còlli de Lûni (Giànco; Rósso inte tipologîe normâle e Risèrva); con l'indicaçión do vitìgno: Vermentìn (Giànco); DOC interregionâle prodûta inte provìnsa da Spézza e de Màssa-Caræa, in Toscànn-a
 Còlli de Lûni giànco
 Còlli de Lûni rósso
 Còlli de Lûni rósso risèrva
 Còlli de Lûni Vermentìn
 Colìnn-e de Lévanto (Giànco; Rósso inte tipologîe normâle e Noêlo) prodûto inta provìnsa da Spézza.
 Colìnn-e de Lévanto giànco
 Colìnn-e de Lévanto noêlo
 Colìnn-e de Lévanto rósso
 Górfo do Tigùlio (Giànco inte tipologîe normâle, Spumànte, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu inte tipologîe normâle e co-o pesîgo; Rósso inte tipologîe normâle, co-o pesîgo e Noêlo); con l'indicaçión do vitìgno: Gianchétta zenéize (Giànco); Moscato (Giànco inte tipologîe normâle e Pasîo); Vermentìn (Giànco); Çêxìn (Rósso); prodûto inta provìnsa de Zêna.
 Górfo do Tigùlio giànco
 Górfo do Tigùlio giànco co-o pesîgo
 Górfo do Tigùlio Moscâto pasîo
 Górfo do Tigùlio noêlo
 Górfo do Tigùlio pasîo
 Górfo do Tigùlio rozòu
 Górfo do Tigùlio rozòu co-o pesîgo
 Górfo do Tigùlio rósso
 Górfo do Tigùlio rósso co-o pesîgo
 Górfo do Tigùlio spumànte
 Rivêa Lìgure de Ponénte (Giànco; Rósso); con l'indicaçión do vitìgno: Pigòu (Giànco), Roséize (Rósso), Vermentìn (Giànco); sôlo a-i vìn con l'indicaçión do vitìgno a peu êse azónta l'eventoâle indicaçión de sotodenominaçioìn giögràfiche.
 Rivèa de Scioî
 Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu Rivêa de Scioî
 Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn Rivêa de Scioî
 Albenga o Arbenganéize
 Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu Arbenganéize
 Rivêa Lìgure de Ponénte Roséize Arbenganéize
 Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn Arbenganéize
 Finâ o Finaléize
 Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu Finaléize
 Rivêa Lìgure de Ponénte Roséize Finaléize
 Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn Finaléize
 Rivêa Lìgure de Ponénte Pigòu
 Rivêa Lìgure de Ponénte Roséize
 Rivêa Lìgure de Ponénte Vermentìn
 Roséize de Dosàiga o Dosàiga
 Roséize de Dosàiga superiôre
 Valàdda Ponçéivia (Giànco inte tipologîe normâle, Spumànte, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu inte tipologîe normâle e co-o pesîgo; Rósso inte tipologîe normâle, co-o pesîgo e Noêlo); con l'indicaçión do vitìgno: Gianchétta zenéize (Giànco inte tipologîe normâle e co-o pesîgo); Vermentìn (Giànco inte tipologîe normâle e co-o pesîgo); prodûto inta provìnsa de Zêna, o peu avéi con l'eventoâle indicaçión da sotozöna.
 Valàdda Ponçéivia Cônâ o Giànco de Cônâ (Giànco) prodûto into comùn de Zêna
 Pornàsce o Ormeàsco de Pornàsce

 Vìn a Indicaçión Giögràfica Tìpica 
Inta región Ligùria a gh'é quàttro àree IGT.

 Colìnn-e de Zêna (Giànco inte tipologîe normâle e co-o pesîgo; Rozòu inte tipologîe normâle e co-o pesîgo; Rósso inte tipologîe normâle e co-o pesîgo) prodûto inta provìnsa de Zêna.
 Colìnn-e de Sànn-a (Giànco inte tipologîe normâle, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu; Rósso inte tipologîe normâle e Noêlo) prodûto inta provìnsa de Sànn-a.
 Teràsse de l'Inperiéize (Giànco inte tipologîe normâle, co-o pesîgo e Pasîo; Rozòu; Rósso inte tipologîe normâle, co-o pesîgo Noêlo e Pasîo) prodûto inta provìnsa de Inpéria.
 Ligùria de Levànte, scìnn-a-o 2011 dîto Górfo di Poêti ò Górfo di Poêti A Spézza (Giànco inte tipologîe normâle e co-o pesîgo; Rozòu; Rósso inte tipologîe normâle, co-o pesîgo e Noêlo; Pasîo) prodûto inta provìnsa da Spézza.

 Produçión 
 Dæti 
A produçión de vìn in Ligùria a l'amonta a:

 Produçión totâle: 46.000 èttolîtri, di quæ o 79% són vìn DOP e o 9,2% IGT
 Superfìcce a vìgna totâle: 1.535 ha
 Vitigni pe grànn-a: Vitìgni a grànn-a giànca: 970 ha (65%), Vitìgni a grànn-a néigra: 540 ha (35%)
 Vitigni ciù coltivæ: Vermentìn 350 ha (23%), Pigòu 20 ha (13%), Roséize 150 ha (10%), Gianchétta 80 ha (5%)

 Zöne produtîve 
miniatura|300x300px|Ina vìgna a Finâ.
Partindo da èst, e dónca da-a Rivêa de Levànte, a prìmma zöna vinìcola ch'a se peu incontrâ a l'é quélla di Còlli de Lûni, àrea ch'a s'esténde scìnn-a-a provìnsa de Màssa-Caræa, in Toscànn-a. L'ûga a grànn-a giànca ciù comùn chi a l'é o Vermentìn, dêuviòu ségge in puréssa che pi-â produçión do Còlli de Lûni Giànco, a-o quæ s'azónze o Trebiàno Toscàn e âtre ûghe a grànn-a giànca. O Còlli de Lûni Rósso o l'é pe cóntra prodûto con Sangiovéize, Canaiolo Néigro, Çêxìn, Pollera Néigra e Cabernet Sauvignon.

A gh'é pöi a zöna de Çìnque Tære, dónde o paizàggio o l'é tra i ciù sugestîvi che se pêuan òservâ, co-i vignêti aciantæ inte ràpide còste di mónti in scê quæ són stæte realizæ de fàsce che chinan vèrso o mâ. I vìn de Çìnque Tære són prodûti co-e ûghe di vitìgni Bòsco, Gianchétta e Vermentìn, da-i quæ se òtegnan di vìn giànchi sécchi e o râro pasîo Sciachetrà, prodûto con de ûghe surmatûre lasciæ apasî in di locâli dæti de l'âia.

Ciù a ponénte, e àree DOC da Valàdda do Ponçéivia e do Tigùlio se distìngoan pe-i vìn prodûti con l'ûga Gianchétta zenéize, nómme locâle do vitìgno de l'Albarola.

A Rivêa de Ponénte a l'é caraterizâ da-a produçión de vìn róssi, co-e ûghe di vitìgni Roséize, Ormeàsco (Dôçétto) e Çêxìn. O Roséize in particolâ o l'é o protagonìsta asolûto di vìn da DOC Dosàiga. Co-o Roséize se fan di vìn róssi frutæ e tanìn pöco agrescîvo, caraterizæ da 'na coloraçión ténoe e smorsâ, scìmile a quélla di vìn da Nebieu. L'Ormeàsco o l'é pe cóntra o protagonìsta da DOC de Pornàsce. Co-a mæxima ûga se fâ l'Ormeàsco Sciac-trà ascì, 'n vìn rozòu da no confónde co-o Sciachetrà de Çìnque Tære. O Vermentìn e o Pigòu són di vitìgni geneticaménte scìmili tra lô e caraterizan i vìn giànchi inta DOC Rivêa de Ponénte, in particolâ inte zöne conpréize tra e çitæ de Sànn-a e de Inpéria.

 Nòtte 

 Galerîa d'inmàgine 

 Bibliografîa 









 Vôxe corelæ 
 Vìn
 Ligùria

 Âtri progètti 

Categorîa:Cuxìnn-a lìgure
Categorîa:Agricoltua