Gelindo

Gelindo (Gelindo, Gilindo ò Gilind in piemontéize) o l'é 'n'êuvia antîga e tra e ciù avoxæ do tiâtro popolâre piemontéize, òriginâia do Monferòu e scrîta inta parlâ do pòsto. O conponiménto o pìggia o sò nómme da-o protagonìsta, o pastô Gelìndo, ch'o l'é vegnûo co-o ténpo bén inportànte inte tradiçioìn de Dênâ do Piemónte intrêgo e da Ligùria ascì, tànto da êse raprezentòu inti prezéppi tradiçionâli de dôe regioìn.

 Stöia 
O Gelindo o l'é 'n'êuvia mêza sâcra e mêza còmica, dîta divòta comedia in piemontéize, do génere de sâcre raprezentaçioìn, ch'a l'é da métte in scêna into perîodo de Dênâ. A sò prìmma versción scrîta a l'é do sécolo XVII e a rîva da-o Monferòu, ma a sò òrìgine a l'é do bèllo ciù antîga e probabilménte ligâ a tradiçión parlâ do tiâtro frànco-piemontéize de l'Etæ de Mêzo, co-i coscì dîti "Mistêi", o Mystères in françéize, e a pràtica do prezépio vivénte inandiâ da-i françeschén, ciù tàrdi vegnûi di dràmmi sâcri da-i fòrti caràteri popolâri. De ciù, l'é registròu a prezénsa izolâ de 'n pastô de nómme Gelìndo za inte 'na làoda lìgure do sécolo XIV, méntre a prìmma versción stanpâ conosciûa ancón a-a giornâ d'ancheu a l'é quélla de 'n çèrto Françésco Barberis, inta sò tèrsa ediçión do 1807, e l'é probàbile ch'a l'àgge infloensòu a stànpa studiâ da-o Renier a-a fìn do sécolo XIX.

De manimàn, a figûa e a stöia do Gelìndo a s'é spantegâ inte tùtto o Piemónte e a l'é arivâ inta Ligùria, ma gh'é de sò testimoniànse scìnn-a da-o Véneto e da-a Toscànn-a. Pi-â Ligùria, dòppo che l'êa za intròu inta tradiçión popolâre, o Gelindo o l'é stæto formalizòu inta léngoa lìgure da ciù outoî cómme o Loîgi Perséuggio, do 1877, co-a sò comédia in zenéize I pastoî a-o presepio, e-e raprezentaçioìn di contastöie, màscime i Scialìn do Favâ.

Inti stùddi académichi, o Gelindo o l'é mensonòu pi-â prìmma vòtta do 1894, into lìbbro in scê sâcre raprezentaçioìn da Nativitæ into Canavéize, scrîto da-o Costantino Nigra e o Delfino Orsi. Do 1896 gh'é o stùddio filològico do Rodolfo Renier, do tùtto in sciâ figûa do Gelìndo e ch'o contêgne o tèsto de st'êuvia chi inte ciù verscioìn, màscime unn-a do 1839 scrîta into parlâ de Lisciàndria e unn-a do 1842, che pe cóntra a l'é into parlâ do Monferòu. In sciâ fìn, do 2001, l'é sciortîo a monografîa do Roberto Leydi in sciô Gelìndo, conpilâ co-a parteçipaçión de l'Umberto Eco.

 Tràmma 
O Gelìndo o l'é 'n pastô, persónn-a sénplice, testónn-a e de bón cheu, ch'o gh'à da partî da-a sò câza, into Monferòu, perché l'Ougùsto o l'à comandòu o censiménto da popolaçión; prìmma de tùtto o fâ però e sò racomandaçioìn a-a mogê Alìnda, fàndo móstra d'êse aprêuvo a partî pe pöi vegnî inderê bén bén de vòtte prìmma de lasciâ câza. Arivòu a Betlèmme, o Gelìndo o gh'incóntra Giöxèppe e Màia, ch'én aprêuvo a çercâ d'asósto, e o l'arèsta mâvegiòu da-i doî personàggi, dàndoghe 'na màn a trovâ l'alögio inta gròtta.

Dòppo o nasción do Banbìn, o Gelìndo o l'é o prìmmo a vixitâ a Sâcra Famìggia e a portâghe di prezénti co-a mogê Alìnda, i fìggi Narcîzo e Ourélia e i garsoìn Mafê e Tìrsi. A quésto pónto, o pastô o l'arèsta coinvòlto inti fæti sucescîvi a-o Dênâ: o l'ascìste a l'adoraçión di Mâgi, a l'amasaménto di inocénti, a-a fûga in Egìtto, a-a lòtta tra i fìggi d'Eröde e, in sciâ fìn, a-a mòrte do rè.

 Personàggi 
A lìsta di personàggi a peu cangiâ in sciâ bâze da versción mìssa in scêna, co-in nùmero diferénte de fæti raprezentæ; a tùtte e mainêe de sòlito gh'é:
 Gelìndo, pastô e bacàn de câza
 Alìnda, mogê de Gelìndo
 Narcîzo, fìggio de Gelìndo
 Ourélia, fìggia de Gelìndo
 Mafê, garsón vêgio da câza de Gelìndo
 Tìrsi, garsón zóveno da câza de Gelìndo
 Medöo, vexìn de câza de Gelìndo
 Màia Santìscima
 Sàn Giöxèppe
 Popolànn-e, dònne de recàtto, ciatèlle
 Eröde, protagonìsta de l'amasaménto di inocénti
 Sómmo Sacerdöte, consegê do rè Eröde
 I Rè Mâgi
 Sordàtti, romén ò do rè Eröde

 O Gelìndo inta coltûa 
O Gelìndo, a l'inprinçìpio giùsto un di personàggi de 'na sâcra raprezentaçión, intànto ch'o l'é vegnûo de manimàn ciù conosciûo o l'à pigiòu 'n ròllo de lóngo ciù inportànte inta coltûa di pòsti dond'o l'êa mìsso in scêna. Prezénpio, o sò conportaménto còmico a-o moménto da parténsa pò-u censiménto o s'é trasformòu in stereòtipo, tànto che in piemontéize gh'é o mòddo de dî Gilindo a artorna ò t' sés cóm Gilind, pe indicâ de scitoaçioìn do génere ò de persónn-e che se conpòrtan coscì. Do rèsto, a léngoa do Gelìndo a l'êa, a-o ténpo do Renier, za sentîa cómme antîga tra i parlæ monferìn, tànto chò-u filòlogo o scrîve de l'existénsa do mòddo de dî a parla ancôra a la manèra d' Gilindo.

Co-o ténpo, o Gelìndo o l'é bén sciortîo fêua do sò prìmmo ànbito tiatrâle, vegnìndo tra e figûe popolâri ciù inportànti pò-u Dênâ do Piemónte e da Ligùria, cómme testimoniòu da-a sò prezénsa fìssa inti prezéppi tradiçionâli de quéste regioìn e da l'espresción piemontéize a vén Gilind, dêuviâ pròpio pe dî che s'arentìsce o Dênâ. Inti prezéppi lìguri e piemontéixi a figurìnn-a do Gelìndo a l'é de lóngo prezénte: inta tradiçión popolâre do Piemónte a sò câa a no l'êa do tùtto codificâ, scìnn-a-a meitæ do Nêuveçénto se uzâva però raprezentâlo co-in lóngo giachê vèrde, brâghe maroìn ch'arivàn sott'a-o zenóggio, câsetoìn de lànn-a e capéllo a fâde ànpie, co-ina còrba in spàlla pe camalâ rechéutto e mascarpón da vénde a-o mercòu; a-a giornâ d'ancheu o sò pòsto o l'é stæto pe cóntra pigiòu da-a clàscica figûa do pastô co-in bæ in spàlla. O Gelìndo o l'é bén inportànte inta tradiçión di prezéppi lìguri, in qualitæ de prìmmo pastô ch'o l'é andòu a vixitâ o Banbìn, de sòlito mìsso insémme a-a figurìnn-a da mogê, in Ligùria ciamâ Gelìnda, e de sovénte raprezentòu in zenogión. Fêua de Ligùria e Piemónte, o personàggio de Gelìndo o l'é tìpico do prezépio de Cremónn-a ascì, dond'o vêgne ciamòu Zelindo.

 Nòtte 

 Bibliografîa 



 Conligaménti estèrni 


Categorîa:Opere de tiatro
Categorîa:Tradiçioìn da Ligùria