Prîa de Issel

A Prîa de Issel, dîta ànche Prîa de Coppèlle, a l'é 'n magheu scitoòu in scê Giutte, sôvia l'Ægoasànta, inta localitæ Bric Caramello. A l'é stæta descovèrta into 1908 da-o studiôzo e reçercatô Arturo Issel, da-o quæ a pìggia defæti o nómme.
miniatura|Arturo Issel, scensiòu, geòlogo, paleontòlogo e malacòlogo nasciûo a Zêna
A diferénsa de scîti archiològichi scìmili, che pe êse preservæ da àtti de vandalìsmo són acescìbili sôlo a-i studiôxi e a-i pöchi che ne conóscian a poxiçión, quésta prîa a l'é bén segnalâ e a s'atrêuva lóngo 'n sentê marcòu. A se prezénta cómme 'na ciàppa de talcoscìsto a-o livéllo do terén e in sciâ seu fàccia l'é conservòu divèrse incixoìn: coppèlle, motîvi filifórmi e crôxifórmi, circonferénse e âtre figûe.
miniatura|Colocaçión da Prîa de Issel|sinistra
Quésta prîa, scìmile a âtri exénpi che çertidùn àn identificòu cómme antîghe artæ pe-i sacrifìççi, a se trêuva inta boscàggia vexìn a-o Riàn Venìn, ch'o scôre pöco sótta, e-a l'é rivòlta in mòddo ciæo vèrso Pónta Martìn. O scîto pe-a realizaçión di artefæti che ricrôvan a Prîa de Issel o l’é stæto çernûo con tùtta probabilitæ pe de caraterìstiche speçìfiche che o rendéssan sâcro, pròpio cómme a relaçión con Pónta Martìn e-a vexinànsa co-o Riàn Venìn. D’âtra pàrte âtri scîti scìmili s’atrêuvan de spésso arénte a ‘n córso d’ægoa, cómme a Prîa Scrîta e-a Prîa do Dolmen in sciô Mónte Béigoa, vexìn respetivaménte a-o Riàn Travèrsa e a-o Riàn da Særa, òpû o Magheu da vallâ de Cichê vexìn a-o Riàn di Fighè. A particolâ dispoxiçión da Prîa de Issel a suggeriéiva alôa cómme Pónta Martìn a fîse ògètto de veneraçión: d’âtra pàrte, o “cùlto di brìcchi” o constitoìsce ‘n træto conosciûo da religioxitæ de antîghe popolaçioìn lìguri, ch’a l'asoçiâva e çìmme di mónti a-a prezénsa divìnn-a Ivana Moretti,  La religiosità degli antichi liguri.  Lino Galliani: Liguria, i culti delle vette, il Dio Pen .

A-o mæximo scîto apartegnîva òriginaiaménte ‘n'âtra prîa, pèrsa inti travàggi de scâvo pe-a costruçión de ‘n condûto de l’êuio a-a meitæ di ànni Setànta. Pe de ciù, inta pròscima localitæ de Cascìnn-a Giandotto l'êa prezénte 'n'âtra prîa scìmile, intagiâ con coppèlle e lisciatöi, ma a l'é stæta dezentegâ e inversâ inte 'n riàn co-i travàggi de sistemaçión da stràdda Ægoasànta-Pàsso do Turchìn, inti ànni Sciusciànta.
miniatura|In bàsso a Prîa de Issel e sôvia, tra-a vegetaçión, a vìsta de Pónta Martìn

 E incixoìn 
miniatura|Evidençiaçión de incixoìn in sciâ Prîa de Issel|sinistra
E coppèlle costitoìscian sens'âtro a tràccia predominànte e caraterizànte do scîto: se tràtta de cavitæ emisfériche, scìmili defæti a cóppe picìnn-e, ricavæ da l'òmmo in sciâ superfìçie de ciàppe e squæxi de segûo coinvòlte in antîghe çeimònie ligæ a-a natûa. Quésto tîpo de tràccia in Itàlia a se riscóntra sôviatùtto in Piemónte, Ligùria, Vàl d'Aòsta, inta Lunigiànn-a e inta Valcamònica, ma ànche in Sardégna. A ògni mòddo, e fórme de àrte conosciûe in ingléize cómme "cup and ring marks" reprezéntan un patrimònio condivîzo da tànte cultûe preistòriche, no sôlo in Ouröpa. Tæ motîvi són stæti realizæ in generâle da-o Mezolìtico scìn a l'Etæ do Færo, ma o seu vêo scignificâto ancón òua o rèsta ignöto. I studiôxi àn avansòu dêxénn-e de ipòtexi in sciâ natûa de coppèlle, ma inte quésto câxo e ciù probàbili pàn êse træ:

 E coppèlle servîvan a arechéugge l'ægoa ciuvànn-a cómme scìnbolo de fertilitæ (defæti scìn a-o sécolo pasòu l'é documentòu l'uzànsa de dònne de bagnâse o scöso con l'umô de coppèlle pe favorî a gravidànsa) ò o sàngoe de vìtime in sacrifìçio (segóndo a pràtica atestâ into Santoâio de Panóias in Portogàllo). Fòscia âtri lìquidi poéivan êse adêuviæ, cómme læte, infuxoìn de èrbe, gràscia de béstie pe açénde de lumêe;
 E coppèlle són o ségno lasciòu da scâvi circoscrîti pe ricavâ 'n minerâle conscideròu miâcôzo pe-o lêugo sâcro da dónd'o provégne. Infæti l'asportaçión de canpioìn da 'n lêugo sâcro cómme relìquia a l'é 'na pràtica difûza in numerôze cultûe de ògni ténpo;
 Segóndo l'ipòtexi archeoastronòmica, e coppèlle raprezentiéivan grùppi de stélle e schêmi astronòmichi (cómme testimònia a costelaçiòn de Persêo incîza into scîto do Rocceré, in Piemónte).

E coppèlle da Prîa de Issel se móstran in dimenscioìn despæge e-e seu conpoxiçioìn corispóndan a schêmi de vòtte òservæ inte di âtri scîti, de vòtte indecifràbili ò a l'aparénsa cazoâli. In sciâ Prîa de Issel se peu òservâ ànche a prezénsa de polissoir, sàiva a dî sórchi alonghîi uzæ into Neolìtico pe lustrâ e àsce de prîa, che són frequénti ànche inti scîti do mónte Béigoa.

A dataçión de incixoìn in sce quésta prîa a l'é pöcoasæ inçèrta, sôviatùtto aprêuvo a-a mancànsa de 'n ciù ànpio contèsto archiològico, ma fòscia e coppèlle se peuan ascrîve a l'Etæ do Brónzo, tra o 3000 e o 1000 a.C, e l'é ciæo che quarchedùnn-a de quéste a ségge stæta scavâ za con instruménti de metàllo. Âtre incixoìn pàn remontâ a l'Etæ de Mêzo, cómme probabilménte into câxo da circonferénsa a conpàsso, ma inta Prîa de Issel no gh'é a prezénsa de crôxe crestiànn-e, che pe cóntra abóndan prezénpio inti scîti do mónte Béigoa.

 Nòtte 

 Bibliografîa 





 Âtri progètti 

Categorîa:Àrte in Ligùria
Categorîa:Archiologîa da Ligùria