Müseu Navâle Rumàn

U Müseu Navâle Rumàn (Museo Navale Romano in italiàn) u l'è in müseu d'Arbenga gestìu da l'Istitüu Internasiunâle de Stüddi Lìgü(r)i, ch'u g'ha a sò sêde in Arbenga Veggia, intu Palàssiu Pe(r)usu-Seulla.

 Sto(r)ia 
U müseu u l'è stètu fundàu cu'u fìn de mette in mustra i retruvamènti fèti intu relittu da cuscì dìta nâve rumâna "A", ch'a l'è fundâ du I seculu primma de Cristu au largu d'Arbenga. U relittu, espluràu cu'e tecniche de l'archeulugia sutt'ègua alantu(r)a da pôcu svilüpèi, u l'è stètu stüdiàu int'ina primma campagna guidâ dau prufesû Nino Lamboglia. Inte quella ucaxùn s'è duve(r)àu cumme base a nâve specialisâ Artiglio II du cumendatû Giovanni Quaglia e, fra i 8 e i 20 de frevâ du 1950, s'è ti(r)àu fö(r)a da l'ègua e primme, picìne, quantitè de mate(r)iâli. Fra u 1959 e u 1961, cu'in'impurtante campagna cumisciunâ dau Centro Sperimentale di Archeologia Sottomarina, fundàu intu mèntre pròpiu in Arbenga, cu'a nâve Daino s'è recüpe(r)àu ciü de 700 anfu(r)e, vàri tundi de se(r)amica, rèsti d'armatü(r)e de brunsu e tòcchi du scâfu e de l'armamèntu du relittu.

U cö du müseu u l'è stètu inaugü(r)àu du 1950 intu salùn de Palàssiu D'Aste, missu a dispusisiùn dau Cumün d'Arbenga, pe' mustrà i exiti da primma campagna de scâvi, da pôcu finìa. Cun tütti i retruvamènti fèti de dòppu, u müseu u s'è mesciàu du 1960 inta sò sêde d'ancöi, intu Palàssiu Pe(r)usu-Seulla. Au percursu de vixita, du 1957 se gh'è zuntu a culesiùn de vâsi de spesià ch'i l'é(r)an duve(r)èi inte l'antìgu uspeâ sitadìn, u Santa Ma(r)ìa da Mise(r)icordia. Pe'i sinquant'ànni daa descuèrta du relittu, du 2000 e sun stète misse a növu e dutasiùi divulgatìve de müseu, cu'a zunta de mate(r)iâli in scia sto(r)ia de l'archeulugia sutt'ègua e in sce l'esplurasiùn du relittu d'Arbenga.

De ciü, u percursu du müseu u cumprènde ancù a sesiùn in sci repèrti da "Preisto(r)ia inta valâ du Pennavaire" cun mate(r)iâli de divulgasiùn, ch'a l'è stèta inaugü(r)â du 2002.

 Descrisiùn 
 Intrâ e atriu 
miniatura|A campâna batiscòpica intu curtìle du palàssiu
U müseu u se desvilüppa au primmu cian, quellu nobile, du Palàssiu Pe(r)usu-Seulla, articulàu fra u gran salùn de rapresentansa e e stansie in sci sò fianchi. Da l'intrâ, faciâ in sce Ciàssa San Michê, se rìva intu curtìle du palàssiu, dund'u se pò vegghe ina campâna batiscòpica, duve(r)â dau Centro Sperimentale di Archeologia Sottomarina pe'e sò campagne sutt'ègua. Inte l'atriu du müseu, au primmu cian, se ghe trövan pe' cuntru de repliche de musaichi e de rilievi de l'etè rumâna a sugèttu ma(r)ittimu, cunservèi inte di âtri müsei, ciü che di mudelìn in sca(r)a de nâve du Caligula ch'e sun stète truvèi intu lau de Nemi. De ciü, inte sta stansia i ghe sun ascì di mate(r)iâli truvèi intu mâ in gi(r)u a l'Isu(r)a, cumme in gran tundu de se(r)amica sigilâ africâna di seculi VI-VII (de furma Hayes 105), cun di âtri scciappi d'üsu da cuxìna e di anélli e seppi de ciungiu, alantu(r)a duve(r)èi pe' ancu(r)a. Fra de sti seppi, sètte inte tüttu e dae dimensciùi dife(r)ènti, de ün a n'è stèta recustruìa l'ancu(r)a intrega, cu'ina reprudusiùn da parte de legnu mèntre quellu de ciungiu, u seppu e a cuntrumarra, i sun di u(r)iginali.

 Salùn de anfu(r)e 
miniatura|E anfu(r)e in mustra truvèi inta nâve rumâna d'Arbenga|sinistra
A ògni moddu, u cö da culesiùn u l'è furmàu dai retruvamènti fèti intu relittu da nâve "A" inte campagne de scâvu mensunèi de d'âtu. Fra i repèrti, a parte ciü impurtante a l'è rapresentâ da anfu(r)e du tìpu "Dressel 1B" âte 1,10-1,20 m, cu'in sentenâ de ste lì ch'u l'è missu in mustra in scia replica de parte da fiancâ da nâve, pe' fà vegghe cumm'e l'é(r)an rangièi pe'u trasportu, int'in recustrusiùn a cü(r)a du ciantê Baglietto de Va(r)azze fèta in sci dèti pièi dau relittu. De quarche anfu(r)a u n'è stètu truvàu fìna u tappu, fètu de natta o cu'ina pigna, e ascì quarche remasüju du caregu, ch'u l'é(r)a pe'u ciü vìn daa Campania ma ch'u cumprendeva ascì de ninsö(r)e, de pille de se(r)amiche campâne a vernìxe negra, brocche, olpe e tièi de se(r)amica cumüne. 

Int'ina vedrìna missa in scia drìta de l'intrâ du salùn i se ponen vegghe di rèsti da nâve mèxima, cun di tòcchi supravisciüi du sò fasciamme e da lastra de ciungiu ch'a u cruviva. De frunte a sta vedrìna, in scia mancìna de l'intrâ, u ghe n'è in'âtra che pe' cuntru a cuntegne e mercansìe "d'acumpagnamèntu" mensunèi de d'âtu, cun de cuppe e di tundi a vernìxe negra de cuscì dìta "campâna A", insemme a di còlli de anfu(r)e che se vegghe ch'i l'é(r)an serèi cun sti tappi fèti de natta, stagnèi cun malta da casìna, o cu'ina pigna, cu'e ninsö(r)e chi in mustra ch'e l'é(r)an parte du caregu da nâve. Inta tèrsa vedrìna, in sciu fundu du salùn, i sun cunservèi i repèrti de l'armamèntu de burdu, cumme due fistulae de ciungiu, in crugiòlu e in strümèntu de ciungu cunusciüu cumme a "röa de manövra" ma daa funsiùn nu gua(r)i cè(r)a, fòscia duve(r)àu pe' fabricà de corde; de ciü, fra e côse de ciungiu, se pò ancù regurdâ in curnu ch'u l'é(r)a apesu aa nâve, daa funsiùn rituâle cuntru u percösciu. Int'ina vedrinetta scimile a sta lì i ghe sun di tòcchi d'èlmi cun crövi-cupetta e i rèsti d'in armatü(r)a, fòscia lighèi aa presènsa d'ina scorta armâ in scia nâve e, au sèntru du salùn, in mudelìn da nâve mèxima. A l'ürtimu, int'ina vedrìna missa cuntru a mü(r)aja, se ghe pò vegghe ina selesiùn de dutasiùi de burdu mensunèi de d'âtu, cun brocche, anfu(r)ette, tièi e âtru. 

 Stansie late(r)âli 
Dau salùn u se passa pöi inte due salette ciü picìne, ch'e cuntegnen di repèrti d'âtra u(r)igine, che pe'u ciü i ne vegnen dau relittu da nâve rumâna ch'a l'è fundâ au largu da Ma(r)ìna de Dian pôcu ciü tardi da mitè du primmu seculu. Inta primma e sun cunservèi duzze de anfu(r)e ch'e purtavan u caregu de vìn spagnollu da nâve a dolia de Dian, du tìpu Dressel 2/4, in gran cuèrciu e dui dolia nu gua(r)i grossi, i ciü picìn truvèi intu relittu. Sti dolia i g'han u bullu da fabrica aa vista, a Hilarius M.P. da Campania, e ün de sti lì u presènta fina e tracce de in intervèntu pe' rangiâlu, cun de grappe de ciungiu a cua de rundu(r)ìna misse a serâ de venaü(r)e ch'e s'é(r)an furmèi in scia duggia quand'a l'è stèta cötta. Rembâ aa mü(r)aja a gh'è ascì ina vedrìna cu'in lingòttu de ciungiu, dunàu dau sciù Quaglia, ch'u ne vegne dae mine(r)e d'argèntu da Britannia, dund'u l'è stètu descuèrtu du 1918, ch'u g'ha in simma u stampu de l'impe(r)atû Vespasiàn. A segunda saletta a cuntegne pe' cuntru de dutasiùi da nâve, duve(r)èi inta cuxìna de burdu e truvèi vèrsu a sò puppa, cumme de cupette de tèra sigilâ italica, üna cu'u bullu de C. Murrius, de olle, in murtà, de lüxèrne a vulüe, de cupette da bêve du tipu sutì, di cuèrci da brocche e âtru, e ascì trê pedìne da zögu de veddru e di pesi picìn de ciungiu pe' pescâ. A l'ürtimu, inta vedrìna missa in sce in cantu da stansia, i ghe sun in embrexe, in cuppu e in grande cuntenitû de ciungiu; de ciü, e se ghe trövan e strümentasiùi pe'e mustre multimediâli. 

 Mustre fisse 
De lungu au primmu cian, inta cuscì dìta sâla da lugetta, a l'è missa in mustra a culesiùn de vâsi da spesiâ de l'uspeâ veggiu de Santa Ma(r)ìa da Mise(r)icordia, furmâ da in sentenâ de pèssi daa carateristica decurasiùn gianca-blö, fabrichèi a Sauna e in Arbisöa fra u Seisèntu e u Növesèntu. De ciü, u gh'è ancù a mustra fissa dedicâ aa preisto(r)ia inta valâ du Pennavaire, a cü(r)a de Milly Leale Anfossi e ch'a campa di mate(r)iâli truvèi inte öttu scìti dife(r)ènti, ch'i cröven in periudu de tòstu 15.000 ànni, dae cultü(r)e di caciaùi du paleuliticu fìna a rivà a l'imprinsippiu da sto(r)ia.

 Nòtte 

 Bibliugrafìa 



 Âtri prugètti 

 Ligammi de fö(r)a 




Categorîa:Arbenga
Arbenga