Creuza de mä

Crêuza de mâ (scrîto òriginariaménte Creuza de mä) o l’é l’àlbon do cantoutô italiàn Fabrìçio De André, fæto insémme a-o Mauro Pagani e pubricòu into 1984 da-a câza discogràfica Dischi Ricordi. O l’é tùtto cantòu in zenéize, pe tànti sécoli unn-a de léngoe ciù adêuviæ into móndo da navegaçión e di tràfeghi comerciâli into Mediterànio, in particolâ da-o bàsso Medioêvo a-o sécolo XVII.
O dìsco o l’é stæto conscideròu da-a crìtica cómme unn-a de colònne da mùxica di ànni òtànta e, in generâle, de tùtta a mùxica étnica.

“Crêuza de mâ” a l’é a cansón ch’a da o tìtolo a l’àlbon. A parla de mainæ che, tornæ da-o mâ, descrîto in mòddo poético in pòsto dónde a lùnn-a a se móstra nûa (ö sæ, sénsa l’ónbra de colìnn-e, ciànte ò câze) e dónde a néutte a n’à pontòu o cotéllo a-a gôa (ö   sæ a l’é de lóngo pericolôza), vàn a mangiâ inte l’òstàia do Drîa, dónde gh’é a fontànn-a di cónbi inta cà de prîa, e, mâfiàddi da génte de tæra, pénsan a chi poriéivan trovâghe, gènte de Lugàn (ö sæ contrabandê svìseri) e fìgge de bónn-a famìggia, che ti peu amiâle sénsa o gondón. 
O tèsto o l’é bazòu in sciâ figûa di mainæ, in scê sò vìtte de etèrni gjâmóndi, e o cónta pròpio de ’n ritórno di mainæ a tæra. O De André o pàrla de sò sensaçioìn, o cónta e-esperiénse fæte in sciâ sò pèlle, a duéssa d'êse in màn di eleménti, o parla do mangiâ di mainæ cómme e “çervélle de bæ” ò o “paciûgo de lêvre de cóppi”  (in gàtto fæto pasâ pe conìggio), mensonæ evidenteménte pe fâ de l’ironîa in sce l’ònestæ do Drîa “ch’o no l’é mainâ”...
“’nta bàrca do vìn ghe naveghiêmo in scî schéuggi” (ö sæ, ’na vòtta inbriæghi no ne faiâ poîa mànco ciù i schéuggi); e o racónto o contìnoa co-i nòstri mainæ “emigrànti do rîe co-i ciöi inti éuggi” (con tànta coæ de rîe e i éuggi pìn de séunno) ch’aspêtan a matìnn-a ch’a l’é “bacàn da còrda màrsa de’ægoa e de sâ ch’a ne lîga e a ne pòrta ’nte ’na crêuza de mâ”, e che con quèlla còrda a-i lîga pe portâli tórna in sciô mâ (o seu destìn) pe ’n âtro viâgio (a crêuza de mâ).

CRÊUZA DE MÂ (testo) - audio a-o link Crêuza de mä

Ónbre de môri, môri de mainæ

dónde ne vegnî, dóve l’é ch’anæ.

Da ’n scîto dónde a lùnn-a a se móstra nûa

e a-a néutte a n’à pontòu o cotéllo a-a gôa;

e a montâ l’âze o gh’é restòu Dîo

o Diâo o l’é ’n çê e o se gh’é fæto o nîo.

Ne sciortìmmo da-o mâ pe sciugâ e òsse da-o Drîa

a-a fontànn-a di cónbi inta cà’ de prîa.

E-iànda, e-e-iànda,e-e-e-iànda ...e-òh

E ‘nta cà de prîa chi ghe saiâ

inta cà do Drîa ch’o no l’é mainâ. 

génte de Lugàn, fàcce da mandilâ

quéi che do loàsso preferìscian l’âa,

fìgge de famìggia, ödô de bón,

che ti peu amiâle sénsa-o gondón.

E-iànda...

E a ste pànse vêue cöse ghe daiâ

cöse da béive, cöse da mangiâ:

fritûa de pigneu, giànco de Pòrtofìn,

çervélle de bæ into mæximo vìn,

lazàgne da fidiâ a-i quàttro tócchi

paciûgo in agrodôçe de lêvre de cóppi.

E-iànda...

E 'n sciâ bàrca do vìn ghe naveghiêmo in scî schéuggi,

emigrànti do rîe co-i ciöi inti éuggi,

fìn chò-u matìn  cresciâ da poéilo 'rechéugge

fræ di ganéufani e de  fìgge,

bacàn da còrda màrsa d’ægoa e de sâ

ch’a ne lîga e a ne pòrta ’nte ’na crêuza de mâ

E-iànda...

 Conligamenti esterni 
 Crêuza de mâ (cantâ in tedesco, ingleize e zeneize)