Bolchi

Bolchi (Barchi in italian), ṛê ina fṛâziun d'l cumün d'Ulmèa ch' ṛ'ô 27 (vintesette) abitonti (nüm'ṛi aggiulnoi a u 2019 - duimilladis̅c̅növe).

 Geugṛâfia 
A fṛâziun ṛ'ê dapè a Tonno, è  ṛ'ê pus̅c̅iziunô a ṛa špunda dṛiccia r-špettu  a u lécciu d' Tonno. A s' tṛöva ai pê da Colla d'l Priun, ch' l'è d'lungu šta èl pasoggiu vèlsu i figui (cumüna de Nês̅c̅in). Èl cunfin del bulgoi ulmiošche dâ fṛâziun cun qualle garascine l'è u Rian d' Bolchi, ch' u nosce 'nt' èl cumün d'Garešše è u s' compa 'nt' Tonno n'Bolchi Bṛeu è d'noi a Nasagō'.

 Bulgoi 
A fṛâziun d'Bolchi ṛ'è cumpōšta da divelse bulgoi, tṛa i cunfî dî cumüü d'Ulmèa è d' Garešše.

I fan polte d'l cumün ulmiošchu èl  bulgoi d' Bṛeo, Geis̅c̅a è Moji; garascine i sun 'nvece qualle dî Cotui, Garelli, Villarattu è Zitta.

 Štōria 
I pṛimmi balcaiṛōlli j' eṛo 'ncù pṛimma d' l' arivu dî saṛas̅c̅î, ch' j'eṛo arivoi 'nt l' 800 (Öccịuzèntu), quonde ch' i duminovo i Franchi. I saṛas̅c̅î  'nt' u IX seculu j' avèvo pià a Tûre ch' a s' vaghe 'ncù ʒöö arucô 'ns in špeṛun 'd rōcca ch' u dōmina Bolchi. S'cundu a legenda l'eṛa štà in  ʒuvo dâ famia dî Zitta a campoṛi  ʒü' daṛa turè, è p'l lō' u s sṛèva merità u titulu d'Tulnatua (Tornatore).

Dōppu tüttu lō' ch'zì a štoṛia d' Bolchi ṛ'ê štô 'm' qualla d' Ulmèa, fin a quonde 'ntulnu al 1630 (milleses̅c̅'zentuètrenta) a bulgô a n' ven m-nziunô int' in ottu püblicu lun' chè Garešše u ciamova a pṛûpṛietà d' divèlse bulgoi dâ fṛâziun. Quon' chè j'avèvo focciu u debà, i garascî j'eṛo r-scî a "š-ciancoa" a Ulmèa èl cuntṛollu d' divèlse bulgoi a est d' Bolchi Geis̅c̅a,  Ulmèa pṛimma ṛ' arivova fin a u Rian d' Vilolcịōsu.

Dōppu u dištoccu aministṛativu i Balcaiṛōlli j' eṛo r-štoi 'nsèmme 'nsl' pian  religiusu, r-štendu d'lungu dâ parocchia d' Sen Maltin d' Ulmèa.

 Dōppu a guèra 
Cian cianin, cun u švilüppu d'l pṛimme fṛobṛiche èl bulgoi 'n muntogna j' han ch'munzà a pèldo èl gènte, 'ncù 'd cịü' dōppu a S'cunda Guèra Mundioa. Difatti Bolchi Geịs̅c̅ịa l'è štà abandunà tṛa j' oggni '50 è '60. Èl cà cịü' veje i sun caṛoi è èl gente i sun 'ndoi a štoa a Bṛeu. 

Sulu 'nt ültimi oggni èl fṛâziui Geịs̅c̅ịa è Vilaṛattu i sun štoi r-šchivèlte dai tedešchi, ch' j' han catà èl cà 'n ruvina e j' han 'r-ngioi, lascèndṛe 'm' j'eṛo, d' föṛa.

 Ecunumia 
Cumme p'l j'oto fṛâziui d' Ulmèa èl gènte i vivèvo d' agṛicultüṛa è d'alevamentu. A Cōlla d'l Pṛiun ṛ'eṛa štô d'lungu èl possu p'l a Val Pennavaire (velso Nês̅c̅in), è Bolchi l'era in pōštu 'd sušta p'l i fṛuštee.

 Pōšti d' 'nteṛesse 
 Geịs̅c̅ịe è cap'latte 
• Geịs̅c̅ịa dâ Madōnna del Colmine: a s' tṛöva ntâ bulgô Geịs̅c̅ịa, edificô a paltia dal 1751, è ṛ'ô 'n štile ch' u funde l'alchitetüṛa figuna cun qualla piémuntèsè.

Ṛ'ê štô ar'n'giô ina pṛimma vōta 'ntl 1845 duppu èl pasoggiu dî fṛanzeịs̅c̅i. 'Ntû 2017 gṛazie a l'aiüttu dî res̅c̅identi i sun štoi ar'ngịoi èl chivèltu è 'l campanin, dṛentu ṛ'ê ben cun'sèlvô. 

'Ns' l'autoa u j'è èl quoddṛu dâ Beata Velgine d'l Colmine cịü' èl quoddṛu d' l'Assunta del pitua tiṛinese Carlo Morgari. Fin a j' oggni '60 del 1900, quon' chè ṛ'ê štô foccia a növa geịs̅c̅ịa a Bṛeu, ṛ'eṛa d'lungu štô duvṛô.

A canugnia ṛ'ê štô foccia 'nvece giuntendu a ṛa paruchioa ün'otṛa cap'latta dapè ch' ṛ'eṛa d' urigine dû '700.

• Geịs̅c̅ịa növa d' Bolchi-Nasagò, dedicô aṛa Madōnna del Colmine, ṛ'ê štô foccia 'nt 'l 1961 'n štile mudelnu.

• Cap'latta d'l Immaculô Cunceziun, a s' tṛuvova ntâ Bulgô d' Vilaṛattu, foccia 'ntl 1807 a s' è drucô 'n seguitu all'abandun dâ zōna, u s' cunselva sulu èl quoddṛu del pitua ulmioš-cu Eugenio Arduino, ch' u rafigüṛa a Velgine Maṛia è zöö cunselvô 'n Bolchi Geịs̅c̅ịa.

 A Tûre d'Bolchi 

A tûrè d'Bolchi (o Tûre d'i Saras̅c̅î), ṛè 'na fultificaziùn  a bôse runda d' urigine antica d' pṛea d' l' pōštu tignüa 'nsèmmè daṛa cauzina, au ṛ'ê 'ncù ota 9 metṛi. tra a fin d' l VIII è 'l p'ṛ'nzippi dû IX seculu cuntṛa i saṛas̅c̅î, cun u šcōppu d' vago p'l tempu, daṛa lunʒi, l'arivu dî saṛas̅c̅î ch' i vignivo dal Moa Ligure.

 Èl cà 
Èl cà veje ch' i fulmo èl bulgoi d'l paise j' han èl lištesse fatezze d' qualle dî figui è d' j' oto cà ch' i s' tṛövo ascì 'n bossu Piêmunte, lunde chè èl štonzie dâ cà i sun atacoi a u s'cau d'lò caštogne è ai masaghî.

Èl faciodde i n'han pà tonte f-nèštṛe s' i dan vèlsu nord, 'n-t-lmentṛe qualle ch' i dan a sud j'han i puʒöi  è d'l gṛōsse f-nèštṛe p'l pèa šfṛütoa cịü' ch' u s' pō' a lüḷs̅c̅è dû sua.

 Vîe d'cumunicaziun 
Èl bulgoi (ulmiošche è garaššine) i sun s'lvî da ṛa via sulu da ṛa polte del cumün d' Ulmèa, gṛazie a ina via d'l chèru, ch' a possa dapè a u Rian d' Bolchi.

 Nòtte 

 Oci pṛugetti 

Categorîa:Fraziui d'Ulmea