Àrpi Lìgüri

E Àrpi Lìgüri (Àrpi Lìgü(r)i in arbenganeṡe o Àrpe Lìgü(r)i inta varietè castreveïna e erléṡe, Orpe Ligüri in garescìn, Olpi Lìgüri, o Figune in urmeàscu), sun quella sudivixùn de l'arcu arpìn ch'a ne custituìsce a parte inisiàle e ch'a se tröva ai cunfìn fra e regiùi du Piemunte, da Ligüria e de Àrpi Màrittime (Fransa).

 Cunfìn 
Segundu a SOUISA e Àrpi Lìgüri sun ina sesiùn arpìna a parte, cuntegnüa inta "sesiùn 1" ch'a fà parte de Àrpi du Sud-punènte. I lìmiti mascimi da cadéna sun, a levante u Còlla de Cadebùna (dìtu ascì "A Buchetta d'Autà"), ch'u segna a nàscita da cadéna di Apenìn, mèntre a punente u se tröva u Còlle de Tenda, che e divìdde dae Preàrpi de Nìssa e dâe Àrpi Marittime.
sinistra|miniatura|242x242px|Vista in scia Colla de Tenda
Segundu a Partisiùn de Àrpi, e Àrpi Lìgüri e sun in grùppu de Àrpi Marittime e ciü preciṡamente sun a frasiùn ciü a punente de ste chi, esendu indicâe cumme gruppu "1a", nu esendu difatti ina sesiùn destacâ. I cunfin traciâi sun i mèximi, ma u Còlle de Tenda nu segna ciü u cunfin fra dui sesiùi, ma fra dui gruppi, truvànduse au de là de stu li Àrpi du Varu (gruppu "1b").

Intu XIX seculu u limite fra e Àrpi Lìgüri e quelle Marittime u l'éa cumunque stâitu rapreṡentâu da Còlle de Tenda, scicumme che u sepâa due ṡone carateriṡâe da furme e anbienti diferenti: a punente ciü aute e inpervie, mentre a levante ciü dûsi.

Stu munte chi u l'è da tantu tenpu ricunusciüu a livellu geulogicu cumme u lìmite fra e dui clascificasiùi, pròpiu pé e e carateristiche diferenti di dui nuclei arpìn. Dau làttu a levante, quarchedün u vegheva inti tenpi passâi ascì u cunfìn ciü spustâu, pe quarchedün da individüà cu-u Briccu du S-ciàvu, mentre pe autri cu-u Zuvu de Santa Giustina, ancöi parte de l'Apenìn Lìgüre, dìtu asci senplicemente Còlle du Zuvu.

 Clascificasiùn 

U numme Àrpi Lìgüri u cunpaìsce pé a prìmma votta inte l'ànnu 1926, quande a vegne adutâ pé indicà a parte ciü a punente de Àrpi Marittime, düànte u IX Cungressu Geugraficu Italian. Autri nummi peò l'éan stâiti ṡa preṡentâi pé identificâ stu tòccu da cadéna, u l'è in eṡenpiu a denuminasiun "Arpi Marittime de Punente", dövöâ da Pietro Gioffredo inte l'Öttusentu.

Intu fratenpu studiuxi eurupèi cumme Friedrich Umlauft o Karl August Zehden, cunscideàvan ṡa e Àrpi Lìgüri cumme u primmu gruppu da cadena, destacâu dâ quelle Marittime cu-e quâli cunìna a punente, in curispundensa da Colla de Tenda.

 Clascificasiùn SOIUSA (dâu 2005) 
A partì da l'ànnu 2005, a l'è stâita inseìa a növa clascificasiùn da SOIUSA (Sudivixun Urugrafica Internasiunàle Ünificâ du Scistemma Arpìn), segundu sta chi, dunca, e Àrpi Lìgüri e sun ina sesiùn de Àrpi Sud-usidentàli, spartìe poi in autre sutta-categuìe, l'üna divìṡa da l'àutra da l'autessa da Còlla de Nàva:
sinistra|miniatura|Ripartisiun de Arpi de Punente segundu a SOIUSA, in evidensa e Arpi Ligüri|171x171px

Preàrpi Lìgüri

 Cadena Sèttepan-Carmu-Armétta (A)
 Gruppu du Munte Settepan (1): Briccu Cöggia-Munte Autu (1.a); Munte Settepan (1.b); Briccu di Pinèi-Rocca Rulüa (1.c); Briccu Getìna (1.d)
 Gruppu du Munte Carmu (2): Munte Carmu de Löa (2.a); Spinàrda-Sòtta (2.b)
 Gruppu Galé-Armétta (3): Munte Galé-Munte Armétta (3.a); Pissu Castelìn (3.b); Rocca de Pénne (3.c)

Àrpi du Marguarèis
 Cadena du Saccarellu (A)
 Gruppu du Munte Saccarellu (1): Munte Saccarellu (1.a); Munega-Carmu di Brucchi (1.b); Munte Guardiabella (1.c); Munte Mòu (1.d); Séppu-Bignun (1.e); Munte Prìa Veggia (1.f)
 Cadena Marguarèis-Mungioje (B)
 Gruppu du Marguareis (2): Marguareis (2.a); Dursàle Serpentéa-Cars (2.b); Scaasùn (2.c)
 Gruppu Testa Ciaudon-Simma da Fàscia (3): Testa Ciaudon (3.a); Simma da Fàscia (3.b); Munte Ciané (3.c); Briccu Costa Russa (3.d)
 Gruppo Mungioje-Mundulé (4): Mungioje (4.a); Simma da Brignöa-Mundulé (4.b)
 Gruppu Pissu d'Urméa-Munte Anturòttu (5): Briccu de Cunolia-Pìssu d'Urméa (5.a); Munte Bausétti (5.b); Briccu du Mindìn (5.c)

 Caraterìstiche generàli 
Dâu colle de Cadebùna u prufili urugràficu u cumensa a isâse man man, pü restandu au de sutta di 1400 m.sl.l.m. Inte stu tràttu denuminâu Savuneṡe-Finaleṡe e sìmme ciü aute sun u Muntre Carmu de Löa (1386 m), u Munte Settepàn (1386 m) e u Brìccu de l'Agnelìn (1335 m).

Passâ a Còlla de San Benàrdu (a Garésce), auta 957 m, u paesaggiu u se fà deciṡamente ciü arpìn, süpeàndu i 1500 m cu-e sìmme du Galé (1708 m) e du Munte Dübàssu (1545 m), du munte Armétta (1739 m) e de quellu da Guardia (1658 m). A punente da còlla de San Benàrdu de Mendàiga (1263 m) a linea de cunfin fra u bacìn lìgüre e quellu padàn se ìssan au de surva di 2000 m, fin aa sìma du Munte Sciacarê (2201 m), a ciü auta de tüttu u setùre inperiéṡe.

Au de sà da sìmma du munte Saccarellu (o Sciacarê), u sparti-àigua u se deràmma in diferenti diresiùi, versu sud-est e, dòppu a depresciùn du Pàssu de Colla Ardènte (1586 m), se ìssa ancùa surva ai 2000 m cu-a sìmma Màrta (2136 m), u munte Grai (2012 m) e u Munte Prìa Veggia (2038 m). Ultrepassâu l'inpunente cuntrafòrte ruciuṡu du Munte Turàggiu (1972 m), u chìna in breve tènpu versu Vintimìa. A segunda cadena a se destàcca daa vixìna Sìmma Missun (2356 m) e se svilüppa pe na dexìna de chilòmmetri versu est, includèndu il masìcciu isulâu de l'arpe de Cuxe (1907 m). Ina terza cadena as e destacca dâu grùppu du Sciacarê in diresiùn sud-punente e, doppu u munte Munega (1882 m), u và versu u munte Bignùn e a còsta de Sanremmu.

U sparti-àigua prinsipàle u l'è peò quellu ch'u delimita a vàlle du Ròja fin aa Còlla de Tenda. Inte stu tràttu, dunde u se tröva u cunfin fra u Piemunte e u dipartimentu franseṡe de Àrpi Marìttime se trövan ie s'ìmme ciü aute de tütta cadéna: u munte Bertrànd (2482 m), a Pùnta Marguareis (2651 m), a Testa Ciaudòn (2386 m) e u munte Béccu (2300 m).

A l'autessa da Punta Marguareis in autra dursàle u se destacca versu levante, sta lì a delimita a l'auta valle du Tànaru, dunde sun scituâi u munte Mongioie (2630 m), ciü u Pìssu d'Urméa (2476 m) e u munte Anturòttu, andàndu versu Garésce (2144 m). Da st'inpurtante linea de cunfin fra u basìn lìgüre e quellu piemuntéṡe, ch'a scùre pe squâxi 50 km, partan sèrte valli segundâje, cunusciüe ascì cumme "valli muntregaléṡi": a valle du Caṡòttu, Élleru, Cursàja, maudagna e Ruburentèllu. Ascì a vale du s-ciümme Mòngia, scituâ ciü a levànte a l'è cunsciderâ pàrte de vàlli munregaléṡi. In sce créste sparti-àigua fra ste valli chi se vèrbenautre sìmme de nutevuli dimenmsciùi, cumme u munte Mundulé (2382 m) e u munte di Baussetti (2002 m).

E Àrpi Lìgüri sun e sule dunde tantu u làttu de l'arcu arpin vutâu versu a cianüa Padàna che quellu in diresiùn cuntrâia, inte sta pursiùn vutâu versu u Mâ Lìgüre, sun pé a magiurànsa intu teritòiu italiàn.

 Stòia 
sinistra|miniatura|267x267px|A Barma du Messê
miniatura|A Tùre de Barchi vista da sud
A ṡona de muntagna de Àrpi Lìgüri a l'è stâita abitâ fin dâa preistòia, cumme prövan i diferenti repèrti archeulògici rinvegnüi inte tüttu u grùppu arpìn. In épuca pre-rumana se ghe stansian e pupulasiùi de tribù lìgüri (màscima i Ingàuni, i Inteméli, i Sabàssi e i Viagénni), purtando ascì a so lengua, restâ ascì inti nommi de serti posti. Inte ṡone culucâe a in autessa ciü elevâ sun ancùa aaù preṡenti tipulugìe de edifissi e de òpere tradisiunàli, culegâe aa vìtta in arpéṡṡu, cumme e àrme (termine ch'u và a indicà in ripàru sutta a 'n sperùn de prìa), e séle, lucàli destinâi aa cunservasiùn du furmaggiu e caṡèlle, tipici ripài in pria, cu-e müàie a seccu dövöâe dâi pastù düante a stagiùn estìva e cumme redòssu pe i atressi agriculi. Aa cultüa pasturàle l'è ascì ligâ a viabilitè pedunàle tradisiunàle, üṡâ nu sulu pé raṡunse i diferenti sentri abitâi muntàni, ma ascì pé a tranṡümànsa versu a Rivêa de Punènte o versu a cianüa. Quarcün de sti camìn van a ripïà e vie de cumünicasiùnrumàne o prerumàne.

Doppu a fìn de l'Inpéu Rumàn de Punènte a ṡona Àrpi a l'éa stâita cuntéṡa fra i biṡantìn, ch'i l'axevan fâitu ina linea de diféṡa in sa drîta idrugràfica da s-ciümâia du Tànaru, e i Lungubardi, che chinàndu dâa Cianüa Padàna riuscèndu a cunquistà ṡéna. Intu periudu de l'Autu Mediuévu a regiun a l'éa stâita interessâ dâe scurerìè di Saracéni, che fosci intu X seculu se inséddian in serte lucalitè, cumme a Barma du Messê e a Tùre de Bàrchi, intu cumüna d'Urméa. Sti li sun poi stâiti debelâi da 'na séie de canpàgne purtâe avànti da Guglièlmu I de Pruvensa.

Stu setû u l'é poi divegnüu teàtru de inpurtanti uperasiùn de guèra culigâe cu-e canpàgne d'Italia de purtâe avànti da Napuleùn Bunapàrte, cun scuntri fra ee truppe franseṡi e quelle austrìache-piemuntéṡi, scuntri ch'i portan ascì aa custrusiun de furtificasiun e trincee. Püe intu periudu da Rexistensa i paiṡi de muntagna de l'entrutèra l'àn vistu cunflitti armâi fra i partigiâi e i naṡṡi-fascìsti.

 Vétte 

 Preàrpi Lìgüri
 Munte Armétta (1739 m)
 Munte Galé (1708 m)
 Munte da Guàrdia (1658 m)
 Munte Dubassu (1545 m)
 Ròcca de Penne (1501 m)
 Pissu de Penne (1488 m)
 Munte Carmu de Löa (1389 m)
 Munte Settepàn (1386 m)
 Munte Scalabrìn (1377 m)
 Munte Spinàrda (1357 m)
 Briccu de l'Agnelìn (1335 m)
 Munte Sòtta (1206 m)
 Ròcca Barbéna (1142 m)

 Arpi du Marguarèis
 Punta Marguareis (2651 m)
 Munte Mungiòje (2630 m)
 Sìmma de Saìne (2612 m)
 Sìmma Ciàn Ballaû (2604 m)
 Sìmma Palü (2538 m)
 Sìmma da Fàscia (2495 m)
 Munte Bertràn (2482 m)
 Pìssu d'Urméa (2476 m)
 Sìmma Seirassu (2436 m)
 Sìmma du Pertegà (2404 m)
 Briccu Costa Russa (2403 m)
 Tèsta Ciaudion (2386 m)
 Munte Mundulé (2382 m)
 Sìmma Missun (2356 m)
 Munte Beccu (2300 m)
 Munte Beximàuda (2231 m)
 Munte Saccaréllu (2201 m)
 Punta Mirauda (2157 m)
 Munte Frunté (2152 m)
 Munte Anturòttu (2144 m)
 Simma Marta (2136 m)
 Arpe de Cuxe e Ciàn du Cavàllu (1906 m)
 Munte Munega (1882 m)
 Briccu du Mindìn (1879 m)

 Valichi 
miniatura|A Colla de San Giacumu|left
miniatura|U Passu du Tanarèllu vistu daa Sìmma Ventuṡa|right
miniatura|A Buchetta d'Autà|left
miniatura|Vista da stradda a l'autessa du Zuvu de Tuïàn|right
nommeautessa (m s.l.m.)lucalitè culegâenomme du culegamentuColla de Cadebùna436Autà - SavùnaAutustradda A6, SS 29, Feruvìa San Giṡèppe de Cairu – SavunaColla Baltêa794Burnia - OṡejaSP 38 e SP 16 (SV)Colla de San Giacumu796Màllae - Orcu Feìnstradda sterâColla du Meögnu1028Caïssan - FinâSP 490 (SV)Zuvu de Giüstexine1143Bardenei - Giüstexinestradda sterâColla du Quàssu1090Garésce - CaïssanSP 47 (SV) + SP 213 (CN)Passu du Curnà1046Castelâ - VintimïasentêZuvu de Tuïàn801Bardenei-TuïànSP 1 (SV)Colla Scravajùn814Bardenei - Castreveïu (Ròcca Barbena)SP 52 (SV)Colla de San Benardu957Èrli - GaresceSP 582 (SV)Passo du Preàllu1243Naxin - UrméaSP 14 (SV)Colla de Nava934Urméa - PurnàsceSS 28Passu du Tanaéllu2042Briga Auta (A Ciaṡṡa) - A Brigastradda sterâ ecs-miltàreColla de San Benardu de Mendàiga1262Mendàiga - MùnexiSP 2, 74 e 100 (IM)Colla de Sansòn1696A Briga - Triöastradda sterâ (averta sulu de stèi)Passu Muratùn1158Pigna - Saurgiustradda sterâ (averta sulu de stèi)Colla de Caṡottu1381Garesce - PanpaâuSP 178 (CN)Colla de Tenda1870Limun - TendaSS 20, Feruvia Cuni-Limun-Vintimïa cu-a galeïa, stradda sterâ (averta sulu de stèi)Passu Garlenda2021Verdéṡṡa - Munexi de Triöasentê (Âuta Vîa di Munti Lìgüri)Passu Fruntè2081Muntegrossu Cian du Làite - Munexi de Triöasentê (Âuta Vîa di Munti Lìgüri)Passu da Teja1385Rèssu- Muìn de TriöaSP 17 (IM)Colla de Sèlle Véggie2097Valle du Negrun - Val Rojastradda sterâ (averta sulu de stèi)Colla di Scignùi2107Valle du Negrun - Val Rojastradda sterâ (averta sulu de stèi)Còlla de Cravaüna1394Cravaüna-UrméaSP 216 (CN)Cravaüna-Armustradda sterâ

 Vàlli 
E prinsipàli vàlli inte Àrpi Lìgüri e sun:

Versante lìgüre
 Val Ròja (parte de levante)
 Val Verbùn/Cröśa
 Val Nèrvia
 Valle Armea
 Valle Argentîna
 Valle Inpêu
 Val Mêrula
 Val Lerùn
 Val Aròscia
 Val Pennavàire
 Valle du Neva
 Val Vâatèlla
 Val Maémua
 Valle du Pora

 Valle du Segnu
 Valle du Quiliàn
 Valle du Letinbru (parte de sud-ovest)
Versante padàn
 Val Vermenàgna (parte de levante)
 Val Colla
 Valle Peśiu
 Valle Élleu
 Val Caśottu
 Val Maudàgna
 Valle Cursàja
 Auta Val Tànaru
 Valle da Cevétta
 Valle Mòngia
 Val Burnia

 Lâghi 
miniatura|265x265px|U Lâgu de Oṡeja vistu dâa Rocca du Falò
Inte Àrpi Lìgüri nu sun preṡenti lâghi natüàli de grandi dimensciùn. Ghe sun di lâghi picenìn de uïgine carscica inte muntagne de vàlli munregaléṡi: u Lâgu de Möje, u Lâgu di Biecâi e u Lâgu Rataïa inte l'auta valle de l'Élleu. Se trövan pòi u Lâgu da Brignöa e quellu da Raschêa ai pèi du munte Mungioje a setentriùn e u laghéttu du Marguarèis suttu a punta de stu munte. Inte l'Auta Valle du Tànaru gh'è u Lâgu du Pìssu, vixin au Pissu d'Urméa; Fin a l'ininprinsìpiu da stèi se preṡentan cuvèrti de neve, mentre sulitamente versu a fin da stagiun cauda sun cunpletamente sciüti.

Estisten dui lâghi artifisiàli: u Lâgu de Oṡeja in Val Burnia e u Lâgu de Tenarda, ai cunfin fra di Triöa e Pigna.

 Refüxi arpìn 
Per rende ciü fassile l'escursciunismu e a salìta fra e punte arpine sun stâiti creâi diferenti refüxi e bivàcchi arpin, fra sti chi ghe sun:
 refüxu Don Barbêa
 refüxu Franco Allavena
 refüxu Piero Garelli
 refüxu Havis De Giorgio - Munduvì
 refüxu Silvio Lepanto
 refüxu Mungioje
 refüxu Sanremmu
 capànna Saraccu-Vulante
 refüxu Valcaira

 Parchi e riṡerve 
E ṡone prutètte che ghe sun aùa inte Àrpi Lìgüri sun u Parcu natüâle du Marguarèis, in pruvinsa de Cuni, Parcu natüâle regiunàle du Brìccu Tana, in Val Burnia, e u Parcu natüâle regiunale de Àrpi Lìgüri, istituìu da pòcu, in pruvinsa de Inpeia.

 Türismu 
E Àrpi Lìgüri l'an nümeùṡi inpiànti da scì. Intu gruppu Mungioje-Mundulé gh'è u cunplessu sciìsticu du Mundulé Ski, ch'u ünisce e stasiùn de Artexîna, Prâu Nevuṡu e Frabùṡa Survàna, pe 'n tutàle de 130 km de pìste pe disceṡa e fundu.
miniatura|263x263px|E piste da scì de Garesce 2000 aa stèi
U conprensôju du Parpajun se svilüppa invece inta ṡona du munte monte Alpet e u cunprende i inpianti de San Giacumu de Ròburent e Sèra de Panpaâu. Au setentriun du Briccu Mindìn se trövan quelli de gli Viûa San Grée, mentre in scia Còlla de Caṡottu, a levante du Munte Anturòttu u gh'è Garesce 2000.

Autri inpianti sun quelli de Luïṡìa Munte Pigna, raṡunṡìbile da 'na cabinuvìa a partì dâe terme de Luïṡìa, ciü, intu versante lìgüre due sciuvìe e ina seggiuvì a Mùnexi de Triöa, ai pei du Munte Saccaellu. Sta parte da cadena arpìna e càṡṡe, in parte, inta Riṡèrva Gianca de Limùn.

Vista a natüa carscica e Àrpi Lìgüri sun rìcche de grotte natüâli, tante de ste chi auv̂erte au pübbricu. Inta Rivêa de Punente se ponan vixità e gròtte de Bòrṡi e Vêéssu e quélle de Tuïàn. Inta ṡona munregaléṡe l'è puscibile amïà e gròtte du Caudàn inta val Maudagna (cumüna de Frabùṡa Suttana) e e gròtte de Busséa inta val Cursàja (cumüna de Frabùṡa Survana), ciü gròtta di Dossi inta cumüna de Villanöva de Munduvì.

Sti munti chi sun fra l'autru atraversâi da Via da Sà, che dâu paiṡe de Limun, atraversu a Còlla di Scignùi e Mùnexi, a rîva fin aa Rivêa de Punente: u percursu, interesante pe i pasàggi carscici e a vegetasiùn du Bòscu de Navette (Üpega), adattu ascì a êsse percursu in biciclétta.

Inti ürtimi anni, ascì pe via de l'incimentu da risetivitè türistica e alberghiéra da rivêa, in parte pe u cuscì dìtu svilüppu du türismu enugastrunòmicu, serte lucalitè de l'entrutèra de Inpéia sun diventâe mête pe türisti cumme Triöa, U Dussêu, Puntedàsce, Dussaiga, A Ruchetta, Pigna e Avrigâ.

Au mèximu moddu a s'è si svilüpâ a risetivitè ligâ ae belesse du paesaggiu, asemme a l'escursciunismu e a l'arpinismu: stuïcamente afermâe e lucalitè da Còlla de Nava, d'Urméa e de Garésce, ma a ste chi se afiàncan ancöi quelle de l'Auta Burnia (Caïssan, Meïaudu, Oṡeja e Bardenei) e de l'Auta val Tànaru (Briga Auta). Inpurtanti da mensciunà ascì Mendaiga, inte l'Auta Val Aròscia, a pòchi chilòmmetri dâa statàle 28 Inpeia-Nava-Seva e u Colle du Gaêṡṡu, mêta panuramica raṡunṡìbile dâa frasiun de San Benardu de Mendaiga e da Nava. Fra e ṡone ciü frequentâe dâi apasciunâi de l'aânpicâ spurtìva u gh'è Finâ, che ṡà a partì dâi ànni Setanta puxéva uffrì tantiscime vìe de salìtta cun ciü gràddi de dificultè.

 Sentê e Aute Vie 
U sparti-aigua ch'u parte dâa Còlla de Cadebùna, u pàssa pe u Munte Saccarellu e u rìva a Vintimïa u l'è percursu da seṡṡe de quaântaquàttru tàppe de l'Auta Via di Munti Lìgüri, pe in tutàle de squâxi 167 km.

Ina votta a gh'éa ina stradda, cunusciüa cumme stradda Maênga o Maênca, ch'a culegâva a sitè d'Inpeia cu-i auti pasculi da Colla de Tenda e cu-u Marguarèis. Sta li prubabilmente a passâva pe u Munte Munega e raṡunṡéva u munte Saccarellu pe pruseguì inta Valle du Roja fin aa Colla de Tenda. U primmu trattu (da Inpeia au Saccarèllu) u l'è ancöi percuribile ünendu i tragitti de ciü sentê, de suvente aùa asfaltâe, a pàrte u tràttu fra Mùnexi e u Saccarellu. U segundu tòccu, fin a Limùn u l'è a sêde de 'na stradda in tenpu miltàre custruìa primma da sgunda guèra mundiàle. Aù l'è stâitu recupeâu e auv̂ertu au pübbricu, grassie a in prugettu finansiâu da fundi eurupèi de interesse pe trei pruvinse (Cuni, Inpeia e e Arpi Marittime) e trei regiun (Ligüria, Piemunte, Pruvensa-Arpi-Còsta-Aṡürra), cu-u scòppu de metì in culegamentu pe fin türistici ste ṡone de muntagna.

In sentê de particulàre interesse u l'è u cuscì dìtu Sentê di Arpìn, custruìu dai arpìn primma da segunda guèra mundiàle. I pasaggi sun de lungu scavâi inta prìa o custruî a sbâsu, in moddu da cunsentì u trànxitu di müi in següéssa. Doppu u cunflittu u l'éa stâitu abandunâu, ma ancöi serti tratti sun turna percuribili, grassie ascì a l'installasiun de tratti de corda de metàllu, inti ürtimi tenpi, peò, ghe sun stâiti ascì muvimenti franuṡi ch'i l'an svilüpâu grossi danni au percursu.

 Nòtte 

 Àutri prugètti 

Categorîa:Cadénn-e de montàgne
Categorîa:Giögrafîa da Liguria
Categorîa:Giögrafîa do Piemónte