Pruvinsa d'Arbenga

A pruvinsa d'Arbenga (Provincia d'Albenga in italiàn) a l'è stèta ina sudivixùn teritu(r)iâle du Regnu de Sardegna, ch'a gh'axeva a sò sêde in Arbenga e che, intu scistema d'alantu(r)a, a l'é(r)a pa(r)eggia pe' funsiùi ai arrondissement da Fransa. A pruvinsa d'Arbenga a l'è existìa dau 1819 au 1859, quandu, cu'u Decretu Rattazzi, a l'è vegnüa u Sircunda(r)iu d'Arbenga e, cumme tâ, a l'è restâ in funsiùn fina du 1926, ànnu da sò uniùn cu'u Sircunda(r)iu de Savuna inta növa pruvinsa de Savuna.

 Sto(r)ia 
A pruvinsa d'Arbenga a l'è intrâ in funsiùn au primmu de zenâ du 1819, segundu a növa urganizasiùn aministrativa du Regnu de Sardegna vusciüa cun edittu du 10 de nuvèmbre du 1818. E tère lìgü(r)i, dau passaggiu ai Savoia du 1815, e l'é(r)an defèti spartìe in scê intendènse de Zena, Savuna e Spezza, tütte trê intu dücàu de Zena, e numma ai fìn giüdisia(r)i a gh'é(r)a ina spartisiùn in sce sette pruvinse. Cun st'edittu s'è pe(r)ò turnàu a in scistema ciü scimile a quellu ch'u gh'é(r)a au tèmpu di fransesi, ch'u l'axeva funsiunàu meju, furmandu e cuscì dìte "divixùi" ch'e mettevan asemme ciü pruvinse, intu mèntre muntèi de nüme(r)u da trê a sette e vegnüe dunca pa(r)egge pe' terito(r)iu a quelle zà duve(r)èi daa giüstissia.

Au primmu de zenâ du 1848 a pruvinsa d'Arbenga a l'è sciurtìa d'inta divixùn de Zena, dund'a se truvava daa rifurma du 1819, cu'a creasiùn da növa divixùn de Savuna, ch'a cumprendeva ancù e due pruvinse de Savuna e de Acqui.

A pruvinsa d'Arbenga a l'è restâ in funsiùn fina a l'intrâ in vigû da lezze n° 3702 du 23 d'utubre du 1859, meju cunusciüa cumme u Decretu Rattazzi, ch'a l'ha missu a növu a sudivixùn aministrativa du regnu, cu'e divixùi ch'e sun cuscì vegnüe de pruvinse e e vegge pruvinse di sircunda(r)i. Au pòstu da pruvinsa arbenganese u l'è stètu dunca fundàu u sircunda(r)iu d'Arbenga, cumpresu inta növa pruvinsa de Zena cu'i mèximi cunfìn de primma.

 Aministrasiùn 
In Arbenga, in qualitè de sêde de pruvinsa, se ghe truvava dife(r)ènti istitusiùi de guèrnu e, intu detaju, u gh'é(r)a in Cumandante, in Cunseju de Giüstissia e in Prefèttu, ciü che l'Intendènte o Vice-Intendènte.

 Intendènti 
Cumme pe'e âtre pruvinse du Regnu de Sardegna, a cappu de quella d'Arbenga u gh'é(r)a in intendènte pruvinsâle, furmalmènte au de sutta de l'intendènte de divixùn ma che, in scia fìn, u gh'axeva d'autunumìa de bilanciu e de respunde diretamènte au guèrnu. Intu detaju, da l'anesiùn au Regnu de Sardegna i intendènti d'Arbenga i sun stèti:
N°PeriuduIntendènte118141815V. Peirana218161820Mario De Veri318211821Giuseppe Zanotti418221823Emanuele Gonzalez518241829Ignazio Somis di Chiavrie618301834Luigi Noè718351840Cesare Gio Battista De Marini818411844Gaudenzio Melchioni918451847Camillo Santi1018481849Carlo Balladore1118501851Giulio Cesare Cavalli1218521854Luigi Cisa Asinari Di Gresy1318551858Carlo Verani Masin1418591859Raffaele Solinas1518601862Giorgio Modegnani

 Terito(r)iu 
A pruvinsa d'Arbenga, parte da divixùn de Zena, a cunfinava a punènte cu'a pruvinsa d'Ineja (divixùn de Nissa), a setentriùn cun quella de Munduvì (divixùn de Cuni) e a levante cu'a pruvinsa de Savuna, ciü che faciâse in sciu Mâ Lìgü(r)e a meridiùn. A cumprendeva dunca tütta a parte de Rive(r)a fra u Câu de Nûi e quellu du Sèrvu, e a muntava vèrsu l'entrutèra pe'u Finâ, l'âta Burmia, a valâ du Va(r)atèlla, a Ciâna d'Arbenga cu'e valè ch'e ghe finiscen e a valâ du Me(r)ula.

A pruvinsa d'Arbenga a l'é(r)a spartìa inte sette mandamènti, ch'i ne recampavan i 53 cumüi.
N°CapitâleCumünPupulasiùn (1848)EstensciùnIArbengaArbenga, Arnascu, Campugexa, Castergiancu, Casterveggiu, Èrli, Garlenda, Naxìn, Sènexi, Sücca(r)èllu, U Burghettu, Unsu, U Se(r)iâ, Utuê, Vendùn, Villanöva16.270189,42 km2IICa(r)issànBardenèi, Ca(r)issàn, Mascimìn4.210192,50 km2Dife(r)ènsa fra l'estensciùn da pruvinsa e quelle di âtri mandamènti, in mancansa du valûIIIAndö(r)aAndö(r)a, Casanöva, Stananellu, U Testegu, Vellegu6.25983,52 km2IVU Burgu de FinâA Ma(r)ìna de Finâ, Carxi, Feìn, Gura, Lacremà, Orcu, Pèrti, Pìa, Riâtu, U Burgu de Finâ, Va(r)igotti12.73947,20 km2VA PrìaA Prìa, Bardìn Növu, Bardìn Veggiu, Borzi, Giüstènexe, Majö, Ransci, U Tû, Ve(r)ezzi, Vèrxi7.17364,35 km2VIA(r)àsceA(r)àsce, Leigueja6.84863,66 km2VIIILöaBalestrìn, Buisàn, Carpe, Löa, Tüi(r)àn6.49441,13 km2

 Nòtte 

 Bibliugrafìa 




Categorîa:Arbenga
Arbenga
Categorîa:Stöia da Ligùria