Comunitæ outònome da Spàgna

Unn-a comunitæ outònoma a l'é un di tréi livélli d'outonomîa inte l'òrganizaçión teritoriâle da Spàgna segóndo a sò costituçión; i âtri doî són a provìnsa e o comùn. Quésto livéllo o corispónde a l'aministraçión regionâle. D'acòrdio con l'artìcolo 143, e comunitæ outònome se créan segóndo l'ezercìçio do drîto a l'outonomîa riconoscûo pe-e naçionalitæ e-e regioìn ch'én pàrte do stàto spagnòllo. Quéste comunitæ outònome són formæ, a-o mæximo ténpo, pe provìnse con caraterìstiche stòriche, colturâli e econòmiche comûni ò pe teritöi d'entitæ regionâle stòrica. Gödan d'outonomîa legislatîva e capaçitæ escluxîve coscì cómme da facoltæ d'aministrâse atravèrso di seu raprezentànti.

Da promulgaçión da Costituçión into 1978, l'è comensòu 'n procèsso de restituçión de poéi, cómme 'n drîto e no cómm'òbligaçión, vèrso e naçionalitæ e regioìn, pe-o quæ s'àn formòu dîsètte comunitæ e dôe çitæ outònome co-o pàsso di ànni.

Da-o 2003 e pe fìn statìstichi, basæ inte normatîve eoropêe stabilîe pe l'Eurostat, s'atrêuvan e unitæ NUTS in vigô a l'Unión Eoropêa. E dîsètte comunitæ outònome spagnòlle se clasifìcan segóndo livélli NUTS-2.

 Formaçión 
A costituçión spagnòlla a riconósce e a garantîsce o drîto a l'outonomîa pe-e naçionalitæ e-e regioìn che fórman o stâto. Poéivan acêde a l'outonomîa:

 Dôe ò ciù provìnse confinànte con caraterìstiche stòriche, colturâle e econòmiche comùn.
 E îzoe.
 Unn-a provìnsa con identitæ regionâle.

E Còrte Generâle àn dónca o drîto de:

 Outorizâ a creaçión de 'na comunitæ pe raxoìn d'interèsse naçionâle a despêto de 'n'estensción teritoriâle ch'a no l'arîve a quélla de 'na provìnsa ò ch'a no rispètte e âtre condiçioìn.
 Acordâ 'n statûto d'outonomîa pe-i teritöi che no són integræ inte de provìnse.

In sciâ bâze de dispoxiçioìn costituçionâli minsonæ de d'âto, tra o 1979 o 1996 l'é stæto inandiòu dîsètte comunitæ outònome e dôe çitæ outònome:

 Andalózia, Catalògna, Pàixi Bàschi e Galìçia (cómme naçionalitæ stòriche), coscì cómme l'Aragónn-a, o Pàize Valençiàn, Castìggia e Lión, Castìggia-A Mància e Estremadóra àn òtegnûo l'outogovèrno cómme comunitæ pluriprovinciâle.
 Canâie e-e Îzoe Baleâri àn òtegnûo l'outogovèrno cómme îzoe.
 Cantàbria, Astórie, A Riòja e a Región de Mùrçia àn òtegnûo l'outonomîa cómme comunitæ uniprovinciâle d'entitæ regionâle stòrica. Inte 'n mòddo scìmili a l'à goâgnòu l'outogovèrno a Navàra ascì, scibén ch'a-i l'à òtegnûi con de mìsse a giórno e di megioaménti di sò furs.
 A Comunitæ de Madrìd a l'à acêdûa a l'outogovèrno pe de raxoìn d'interèsse naçionâle.
 Çéota e Melìlla àn òtegnûo a l'outonomîa cómme çitæ pe outorizaçión de Còrte Generâle, scibén che no s'atrêuvan integræ inte nisciùnn-a provìnsa.

 Òrganizaçión 
E comunitæ outònome àn cómme nòrma instituçionâle de bâze 'n statûto d'outonomîa. I statûti d'outonomîa aférman a denominaçión d'ògni comunitæ segóndo a sò identitæ stòrica, o teritöio, e instituçioìn e i poéi ch'àn òtegnûo d'acòrdio a-a costituçión.

L'òrganizaçión instituçionâle outonòmica stipolâ inti statûti d'outonomîa a l'é bazâ in sce 'na divixón de poéi coscì òrganizâ:

 'N'asenblêa legislatîva outonòma, co-i sò ménbri ch'én çernûi pe vôto universâle in sciâ bâze de 'n scistêma de raprezentànsa proporçionâle ch'o l'asegûe a raprezentaçión de tùtte e pàrte che fórman o sò teritöio. L'asenblêa a l'à o poéi legislatîvo.
 'N Conséggio de Govèrno, co-o poéi esecutîvo e fonçioìn aministratîve, goidòu da 'n Prescidénte çernûo pe l'asenblêa cómme càppo. O prescidénte o raprezénta a comunitæ a-o de fêua do sò teritöio e o stàto drénto a-a comunitæ, méntre o Conséggio o l'é o responsàbile polìtico depoî a l'Asenblêa.
 'N Tribunâ Superiôre de Giustìçia, sénsa pregiudìçio da giurisdiçión ch'a corespónde a-o Tribunâ Suprêmo do Stàto, ch'o dirìzze l'òrganizaçión giudiçiâia drénto a-a comunitæ; pertànto o Tribunâ o l'à o poéi giudiçiâio.

Zaché a gestión de l'outogovèrno in Spàgna a l'é fæta inte 'na mainêia ascimétrîca, no tùtte e comunitæ outònome gh'àn e mæxime capaçitæ e i mæximi poéi. Unn-a de diferénse prinçipæ a l'é a capaçitæ fiscâle, ch'a divìdde e outonomîe inti doî grùppi de:

 Comunitæ forâle (Pàize Bàsco e Navàra), che gh'àn 'n'outonomîa fiscâle ascì.
 Comunitæ de regìmme comùn, che no gh'àn de st'outonomîa chi ma che, a ògni mòddo, pêuan tegnîse 'na pàrte de tàscie arecheugûe into sò teritöio.

 Conpeténse 
E conpeténse són distriboîe tra e comunitæ outònome e o govèrno çentrâle in sciâ bâze di artìcoli 148 e 149 da costituçión. E conpeténse pêuan êse escluxîve do stâto, de comunitæ òpû condivîze tra i doî sogètti. Pe de ciù, o govèrno çentrâle o pêu dâ de conpeténse a-e séncie comunitæ pe mêzo de lézze struturâle e de lézze de trasferiménto de poéi, che pìggian o pòsto de quélle d'armonizaçión.

E conpeténse de comunitæ són de dôe clàsse: crêan e sò istituçioìn ò manézan i sò afâri. A mainêa d'atriboî i poéi do segóndo tîpo inte 'n mòddo definitîvo a l'é spésse vòtte a decixón ch'o pòrta a ciù conflìtti tra e outoritæ. In sciâ fìn, o poéi giudiçiâio o l'é do tùtto esclûzo da-o ripàrto de conpeténse, zaché o l'é de lóngo gestîo da-o govèrno çentrâle.

Pe risòlve i frequénti conflìtti de conpeténse l'é stæto stabilîo doî mecanîximi giudiçiâi: o prìmmo o prevédde 'n scistêma de contençiôzo aministratîvo pò-u contròllo di òrgani aministratîvi, dòppo gh'é 'n Tribunâ Costituçionâle ascì, dêuviòu pe-i conflìtti de conpeténsa.

 Lìsta de comunitæ outònome 
BandêaNómmeCapolêugoProvìnsePoxiçiónlink=Fitxer:Bandera_de_Andalucía.svg|50x50px|Bandera d'AndalusiaAndalózia (Andalucía)Sevìggia (Sevilla)link=Fitxer:Flag_Almería_Province.svg|bordo|25x25px|Almeria Almerîa (Almería)link=Fitxer:Localización_de_Andalucía.png|150x150px|Andalusialink=Fitxer:Flag_Cádiz_Province.svg|25x25px|Cadis Càdiçe (Cádiz)link=Fitxer:Provincia_de_Córdoba_-_Bandera.svg|25x25px|Còrdova Córdobalink=Fitxer:Bandera_de_la_provincia_de_Granada_(España).svg|25x25px|Granada Granâda (Granada)link=Fitxer:Bandera_de_la_Provincia_De_Huelva.svg|bordo|25x25px|Huelva Oélva (Huelva)link=Fitxer:Bandera_de_la_provincia_de_Jaén.svg|25x25px|Jaén Jaénlink=Fitxer:Flag_Málaga_Province.svg|25x25px|Màlaga Màlaga (Málaga)link=Fitxer:Flag_of_Diputacion_de_Sevilla_Spain.svg|25x25px|Sevilla Sevìggia (Sevilla)link=Fitxer:Flag_of_Aragon.svg|50x50px|AragóAragónn-a (Aragón)Saragóza (Zaragoza)link=Fitxer:Flag_of_Zaragoza_(province).svg|25x25px|Osca Oésca (Huesca)link=Fitxer:Localización_de_Aragón_(NUTS_ES5).png|150x150px|Aragólink=Fitxer:Teruel_(provincia).svg|25x25px|Terol Teroél (Teruel)link=Fitxer:Flag_of_Zaragoza_province_(with_coat_of_arms).svg|25x25px|Saragossa Saragóza (Zaragoza)link=Fitxer:Flag_of_Asturias.svg|50x50px|AstúriesPrinçipàdo de Astórie (Principado de Asturias)Oviêdo (Oviedo-Uviéu)link=Fitxer:Flag_of_Asturias.svg|25x25px|Astúries Astórie (Asturias)link=Fitxer:Localización_de_Asturias.png|150x150px|Astúrieslink=Fitxer:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|50x50px|Illes BalearsÎzoe Baleari (Illes Balears)Pàrma de Maiòrca (Palma)link=Fitxer:Flag_of_the_Balearic_Islands.svg|25x25px|Illes Balears Îzoe Baleari (Illes Balears)link=Fitxer:Localització_de_les_Illes_Balears.png|150x150px|Illes Balearslink=Fitxer:Flag_of_the_Basque_Country.svg|50x50px|País BascPàize Bàsco (Euskadi ò País Vasco)Vitòria-Gastéiz (Vitoria-Gasteiz)link=Fitxer:Flag_of_Alava.png|25x25px|Àlaba Àraba (Álaba-Araba)link=Fitxer:Localización_de_la_CA_de_Euskadi_(NUTS_ES1).png|150x150px|País Basclink=Fitxer:Gipuzkoa_flag.svg|25x25px|Guipúscoa Ghipóscoa (Gipuzkoa)link=Fitxer:Bizkaikobanderea.svg|25x25px|Biscaia Biscàggia (Bizkaia)link=Fitxer:Flag_of_the_Canary_Islands.svg|50x50px|Illes CanàriesÎzoe Canâie (Islas Canarias)Sànta Crôxe de Tenerìfe (Santa Cruz de Tenerife) e Las Pàlmas de Gràn Canàia (Las Palmas de Gran Canaria)link=Fitxer:Provincia_de_Las_Palmas_-_Escudo.svg|44x44px|Província de Las Palmas Las Pàlmas (Las Palmas)link=Fitxer:Localización_de_Canarias.png|150x150px|Canàrieslink=Fitxer:Provincia_de_Santa_Cruz_de_Tenerife_-_Escudo.svg|44x44px|Santa Cruz de Tenerife Sànta Crôxe de Tenerìfe (Santa Cruz de Tenerife)link=Fitxer:Flag_of_Cantabria.svg|50x50px|CantàbriaCantàbria (Cantabria)Santandér (Santader)link=Fitxer:Flag_of_Cantabria.svg|25x25px|Cantàbria Cantàbria (Cantabria)link=Fitxer:Localización_de_Cantabria.png|150x150px|Cantàbrialink=Fitxer:Bandera_Castilla-La_Mancha.svg|50x50px|Castella-la ManxaCastìggia-A Mància (Castilla-La Mancha)Tolêdo (Toledo)link=Fitxer:Bandera_provincia_Albacete.svg|25x25px|Província d'Albacete Albaséte (Albacete)link=Fitxer:Localización_de_Castilla-La_Mancha.png|150x150px|Castella - la Manxalink=Fitxer:Flag_Ciudad_Real_Province.svg|25x25px|Ciudad Real Çitæ Reâ (Ciudad Real)link=Fitxer:Flag_Cuenca_Province.svg|25x25px|Província de Conca Coénca (Cuenca)link=Fitxer:Flag_Guadalajara_Province.svg|25x25px|Província de Guadalajara Goadalajàra (Guadalajara)link=Fitxer:Bandera_de_Toledo.svg|25x25px|Toledo Tolêdo (Toledo)link=Fitxer:Flag_of_Castilla_y_León.svg|50x50px|Castella i LleóCastìggia e Lión (Castilla y León)Valladolìd (Valladolid)link=Fitxer:Bandera_de_la_provincia_de_Ávila.svg|25x25px|Àvila Àbila (Ávila)link=Fitxer:Localización de Castilla y León.svg|150x150px|Castella i Lleólink=Fitxer:Flag_Burgos_Province.svg|25x25px|Burgos Bórgos (Burgos)link=Fitxer:Bandera_de_León.svg|25x25px|Lleó Lión (León)link=Fitxer:Bandera_de_la_provincia_de_Palencia.svg|25x25px|Província de Palència Palénçia (Palencia)link=Fitxer:Bandera_de_la_provincia_de_Salamanca.svg|25x25px|Província de Salamanca Salamànca (Salamanca)link=Fitxer:Province_of_Segovia_Flag.png|25x25px|Província de Segòvia Segóbia (Segovia)link=Fitxer:Flag_Soria_province.svg|25x25px|Província de Sòria Sória (Soria)link=Fitxer:Bandera_de_la_provincia_de_Valladolid.svg|25x25px|Valladolid Valladolìd (Valladolid)link=Fitxer:Bandera_de_Zamora.svg|25x25px|Zamora Samóra (Zamora)link=Fitxer:Flag_of_Catalonia.svg|50x50px|CatalunyaCatalógna (Catalunya)Barçelónn-a (Barcelona)link=Fitxer:Flag_of_Barcelona_(province).svg|25x25px|Barcelona Barçelónn-a (Barcelona)link=Fitxer:Localització_de_la_CA_de_Catalunya.png|150x150px|Catalunyalink=Fitxer:Bandera_antiga_de_la_provincia_de_Girona.svg|25x25px|Girona Xirónn-a (Girona)link=Fitxer:Bandera_de_la_provincia_de_Lérida.svg|25x25px|Lleida Gléida (Lleida)link=Fitxer:Bandera_actual_de_la_provincia_de_Tarragona.svg|25x25px|Tarragona Taragónn-a (Tarragona)link=Fitxer:Flag_of_Extremadura_with_COA.svg|50x50px|ExtremaduraEstremadóra (Extramadura)Méridalink=Fitxer:Provincia_de_Badajoz_-_Bandera.svg|25x25px|Badajoz Badajós (Badajoz)link=Fitxer:Localización_de_Extremadura.png|150x150px|Extremaduralink=Fitxer:Flag_of_the_province_of_Cáceres.svg|25x25px|Càceres Càçeres (Cáceres)link=Fitxer:Flag_of_Galicia.svg|50x50px|GalíciaGalìçia (Galicia)Santiàgo de Compostéla (Santiago de Compostela)A Corógna (A Coruña)link=Fitxer:Localización_de_Galicia.png|150x150px|Galícialink=Fitxer:Flag_of_Lugo_province.svg|25x25px|Lugo Lógo (Lugo)link=Fitxer:Flag_of_Ourense.png|25x25px|Ourense Ourénse (Ourense)link=Fitxer:Flag_Pontevedra_Province.svg|25x25px|Pontevedra Pontevédra (Pontevedra)link=Fitxer:Flag_of_the_Community_of_Madrid.svg|50x50px|Comunitat Autònoma de MadridComunitæ de Madrìd (Comunidad de Madrid)Madrìd (Madrid)link=Fitxer:Flag_of_the_Community_of_Madrid.svg|25x25px|Comunitat Autònoma de Madrid Madrìd (Madrid)link=Fitxer:Localización_de_la_Comunidad_de_Madrid.png|150x150px|Comunitat de Madridlink=Fitxer:Flag_of_the_Region_of_Murcia.svg|50x50px|MúrciaRegión de Mùrçia (Región de Murcia)Mùrçia (Murcia) e Cartagéna (Cartagena)link=Fitxer:Flag_of_the_Region_of_Murcia.svg|25x25px|Múrcia Mùrçia (Murcia)link=Fitxer:Localización_de_Murcia.png|150x150px|Múrcialink=Fitxer:Flag_of_Navarre.svg|50x50px|NavarraComunitæ Foràl de Navàrra (Navarra ò Nafarroa)Panplónn-a (Pamplona ò Iruña)link=Fitxer:Flag_of_Navarre.svg|25x25px|Navarra Navàrra (Navarra ò Nafarroa)link=Fitxer:Localización_de_Navarra.png|150x150px|Navarralink=Fitxer:Flag_of_La_Rioja_(with_coat_of_arms).svg|50x50px|RiojaA Riója (La Rioja)Logrógno (Logroño)link=Fitxer:Flag_of_La_Rioja_(with_coat_of_arms).svg|25x25px|Rioja A Riója (La Rioja)link=Fitxer:Localización_de_La_Rioja.png|150x150px|La Riojalink=Fitxer:Flag_of_the_Land_of_Valencia_(official).svg|50x50px|País ValenciàPàize Valençiàn (Comunitat Valenciana)Valénçia (València)link=Fitxer:Escut_de_la_Província_d'Alacant_(16-10-1998).svg|41x41px|Província d'Alacant Alicànte (Alicante-Alacant)link=Fitxer:Localització_del_País_Valencià.png|150x150px|País Valenciàlink=Fitxer:Escut_de_la_Província_de_Castelló_(30-09-1997).svg|41x41px|Castelló Castegló (Castelló)link=Fitxer:Escut_de_la_Província_de_València.svg|29x29px|València Valénçia (Valencia-València)
Çitæ outònomePoxiçiónlink=Fitxer:Flag_Ceuta.svg|50x50px|CeutaÇéota (Ceuta)link=Fitxer:Localización_de_Ceuta.png|150x150px|Ceutalink=Fitxer:Flag_of_Melilla.svg|50x50px|MelillaMelìgla (Melilla)link=Fitxer:Localización de Melilla.svg|150x150px|Melilla

 Nòtte 

 Bibliografîa 






 Âtri progètti