Contaroina

Contaroina (Cantaraina 'ntâ paḷlodda d'Albenga e 'n brigošcu, Cantarana 'n italian) r'è ina fṛâziùn dâ cumüna d'Ulmèa ch'a cuntia 20 abitonti (nüm'ṛi agiulnoi a u 2019).

 Geugṛafia 

Tipicu 'nsediamentu 'nsa via, a fṛâziùn d'Contaroina a s' tṛöva 'nsa riva lelca d'Tonno, a 783 metṛi 'nsu livellu del moa, lungu a Štatoa 28. A bulgô pṛincipoa ṛ'è stô foccia ciü a munte dâ via, au rundu dâ capella dedicô aṛa Madōnna dâ C-ntüṛa e a Sont'Antoni da Padu'a. Ina s-cunda bulgô, a punènte r'špettu a qualla diccia pṛimma ṛ'è scituô a voa dâ štatoa e pia u nōmme d' bulgô d'Sèn Coṛlu. A fṛâziùn a dà u sō nōmme a u rian ch' u šcure lì dapè, dicciu apuntu Rian d'Contaroina.
Èl culsu d'euva u nosce a 1230 m s.l.m., pōcu sutta a ṛa via che da j' Aimui a pōlta vèlsu Qualzina, a punènte dâ Rōcca Caštea Pajan (1213 m). J' oci rioi ciü polvi, ch'i s' cozzo 'nt' Tonno arembu au stṛâdun, vèlsu Ulmèa, j' han a dus̅c̅ie chizì. Vèlsu meridiun e vèlsu levonte, i sepoṛô Contaroina daṛa fṛâziùn d'l Proa, i s' tṛövo el Rōcche Balcatte e el Scapitte. Vèlsu punente, 'nvece, u s' pō' vago a Rōcca Ferraira, ch'a molca el cunfìn cun Pulnošše.

In palticuloa a ṛ'è svilüpô a pṛêsenza d' cove e d' gṛōtte d' tipulugie divelse, ch'i van a foa polte d'l cumplèssu da Rōcca Ferraira, fṛa ašte chizì a ciü famusa ṛ'è a Gṛōtta dî Saṛas̅c̅î (cugnusciüa ascì cun u nōmme d' Bolma d'l Messere), caṛaterizô da ina gṛōssa štonzia quoddṛa e da 'n' müṛagnun a l' 'ntṛōdda, d'urigine medievoa. A bolma a s' eṛa fulmô p'r 'n prûcessu d' degṛadaziun dâ rōcca.
A lōchizì u s' giunta ascì a Galeṛia d'Contaroina, ascì lê 'ns' l' otṛa špunda d' Tonno. A setentṛiùn e vèlsu levonte rišpettu a lund' ch' l' è u Rian d'l Proa a s' cozza dṛentu, lunga 'na tr'ntèna d' metṛi, cun ina cumpus̅c̅iziun d' rōcca da cauzina, cun oci dui cundōtti ciü polvi, focci d'fioncu.

 Stōṛia 

A fṛâziun a s' tṛöva ciü vōte 'nse cōlte stoṛiche, fin a paltìa da 'l 1746, cum' u s' pō vago 'nt' èl Tipo generale delle Castellanie di Pornassio, Cosio, e Mendatica... focciu p'la Repübblica d' Zena da Matteo Vinzoni. Mantignèndu 'na fulma d' šcṛitüṛa štabile 'nti oggni dōppu u s' tṛöva ascì 'nta vèlsciùn dâ Carta generale de Stati di Sua Altezza Reale d'l 1772 e pöi  'ncù 'nt' èl 1802 dṛentu a Nouvelle Carte ch' a muštṛa i teritoṛi dâ Repüblica Cisalpina e d' qualla Ligüṛe.

U nōmme Contaroina l'arèva  urigini celtiche, cumme oto lucalità ciamoi a u lištessu mōddu è u sṛèva lià a ṛa pṛêsenza d' 'n culsu d'euva o ducca, u s' r'feṛisce a 'na valodda strencia, sulcô apuntu da 'n rian. Ciü diretamente, s'cundu a tṛadiziun, u nōmme u purèva esso lià a ṛa pṛêsenza d' roine 'nta zōna dapè.

L'urigine d' l' 'nsediamèntu u sṛèva da u tüttu scimile a qualla dâ v's̅c̅ina fṛâziun d'l Punte d'Nova, anche sè Contaroina a n' è moi arivô a ṛa lištessa eštensciùn. A dimustṛaziun d' zō a cuštṛuziùn ciütōštu recente dâ capella lucoa, asemme a ṛa manconza d' 'n s'miteṛi 'nta bulgô, tontu ch' èl famî d'l pōštu i s'  sun d'lungu rifeṛî a quâ d'Ulmèa. U s' cugnusce ascì u nüm'ṛu d' j' abitonti d'Contaroina 'nta s'cunda metà dû seculu XX: dondu d' amèntu a 'l štimme d' l' alchiviu paruchioa difatti i j' stas̅c̅èvo 11 famî p'ṛ 'n tutoa d' 76 onime.

D'urigine 'ncù ciü növa, a bulgô d'Sèn Coṛlu, 'n direziun Punte d'Nova, cun a cuštṛuziun 'nt' èl 1960 d' 'n cumplèssu d' albèlgu vujiü da l' 'mpṛenditua Renzo Cagna, lunde u j' eṛa zà ina segheṛia è ina cova.A pṛêsenza d'l  dû ṛ' è segnalô 'nt' a: 

 Pōšti d' 'ntèṛèsse 

 Geịs̅c̅ịa dâ Madōnna dâ C-ntüṛa, u s' tṛotta da polva capélla dâ fṛâziun, ch' a s' tṛöva lungu u štṛadun. R' è štô vujüa da j' abitonti d' Contaroina. Cuštṛüia fra 'l 1862 e 'l 1863, a cunsèlva a 'l sò 'ntèlnu 'n quoddṛu d'l pitua ulmioš-cu Geniu Alduin ch' u rafigüṛa a Madōnna dâ Midoja e u s' tṛöva suvo a l'autoa. D' föṛa a s' pṛesènta cun 'na sèmplice faciodda, cun 'nt' èl mèʒʒu u j' è 'n balcun cun ina fineštṛa a quottṛu alcatti e, 'n si fionchi d'l'ntṛodda u i è dui balcui šquadṛoi, in ciü a chiv'ltüṛa ṛ'è a cabonna, mentre l'abscide ṛ'è semiṛunda. A l' 'ntèlnu ṛ'è 'ngiancô 'nta polte d' sutta, mentre ṛ'è t'nzüa d'cuṛua celeste 'nsa vōta d'l presbiteṛi. A sepaṛoa 'l dû polti ina culnis̅c̅e, ch'a cure lungu tüttu 'l peṛimetṛu, ascì ṛ' assa lì dipinta. A pavimentaziun, 'n fin, ṛ'è štô r-ngiô 'nt' èl 1958.
 Pilui 

Špantioi lungu a štṛô dapè a  'l cà dâ fṛâziun i s' tṛövo zèlti pilui vûtivi che, in nüm'ru magiua i sun štoi pitüṛoi da Alduin.
 'L pṛimmu ch' u s' šcuntṛa v'gnèndu da 'l Punte d'Nova u s' tṛöva 'n lucalità Sèn Coṛlu: u j' è rafigüṛà a Velgine cun èl Bambin, è 'i dui i téno  'n man u Rusoa, d' dré u s' vaghè 'n paesoggiu d'muntogna e a fiancu u j' è dui sonti.
 U s'cundu, pocu pṛimma d' l' 'mbuccu da fṛâziun, l'è ciamà Pilun dâ Vis̅c̅itaziun, ciü "rubüštu" d' quâ d' pṛimma, cun u d'noi d'cuṛua v'ldoštṛu, u presènta 'n niu da'l fundu semirundu, ascì ṛ' assu tenciu a fṛašcu, cun a scena diccia suvo.
 D' fioncu a ṛa capélla u s' n' tṛöva in otṛu, cun el pitüṛe a frašcu ch'i s' pōno vago n-mà 'nta polte ciü ota, lunde ch'u j' è a Madōnna dû Rusoṛi ch' a ten 'n bṛozzu èl Bambìn.
 Ara fin da bulgô, vèlsu Ulmèa, u s tṛöva 'ncù 'n ültimu pilùn, da munte, 'ngiancà, cun a zella s'rô, senza pitüṛe dṛentu.

 J' olgi 

Difeṛenti i sun j' olgi e èl strutüṛe d' štu geneṛe ch'i s' trövo 'nta bulgô. Ben vis̅c̅ibile, carèndu da 'l Pṛoa, 'nsa dṛiccia, 'n bioa, ch'u sèlve a 'ncanaloa l'euva d'Tonno, davs̅c̅in a lun' chè u Rian d'Contaroina u sî cozza dṛentu. 'Na vōta su canoa l' era duvṛà p' l' bütoa 'n funziùn 'n miṛin ch'u s' tṛuvova chizì. A munte d' lun chè 'i dui rian i s' giunto, d' fioncu a ra cap'latta dâ fṛâziun u j' è  'n olgiu dicciu ascì "Funtona d' Contaroina". L' euva d' sa funtona ṛ' è rinumô pṛ' esso ben ligeṛa.

 Bibliugṛafia 



 Nòtte 

 Oci pṛugetti 

Categorîa:Fraziui d'Ulmea