Repùbrica Lìgure

A Repùbrica Lìgure, conosciûa co-o nómme de Repùbrica Democràtica Lìgure ascì, a l'é stæta 'n antîgo stâto lìgure, ligòu a-a Prìmma Repùbrica françéize cómme unn-a de coscì dîte "repùbriche seu". O seu teritöio o conprendéiva e tære da ciù antîga repùbrica aristocràtica con l'azónta de çèrti féodi inperiâli, ch'én stæti scancelæ co-o tratâto de Canpofòrmio. 

A Repùbrica Lìgure a l'é nasciûa co-a convençión de Monbèllo, firmâ co-o Napolión Bonapàrte a-i 6 de zùgno do 1797, co-a formaçión de 'n govèrno provizöio ch'o n'à scrîto a prìmma costituçión, intrâ in vigô a l'inprinçìpio do 1798. A nêuva entitæ a patîva però a scitoaçión sciâtâ de quélli ténpi e-e infroénse françéixi, vegnûa pêzo co-a goæra cóntra i piemontéixi do zùgno de quéllo ànno. Do 1800 a l'é stæta pi-â ciù pàrte conquistâ co-a canpàgna militâre da Segónda Coaliçión, ma l'intervénto do Napolión o l'à liberâ pöco dòppo che n'êa chéito a capitâle. Inti ànni aprêuvo o contròllo françéize o l'é anæto de lóngo a strénzise e, a despêto da nêuva costituçión do 1802, i seu conflìtti intèrni e a deboléssa do seu govèrno no l'àn posciûo sarvâla da l'anesción dirètta a-o Prìmmo Inpêio françéize, a-i 4 de zùgno do 1805. 

 Giögrafîa 
A l'inprinçìpio a Repùbrica Lìgure a l'êa formâ da-e tære ancón controlæ da-a vêgia repùbrica aristocràtica, méntre da-o 1768, ànno do tratâto de Versailles, a Còrsega a l'êa pasâ a-o Régno de Frànsa. Ciù avànti, into méize de seténbre do 1797, a-a Repùbrica gh'é stæto asegnòu i féodi inperiâli de l'Ôtrazôvo, ch'êan controlæ sôlo de dirìtto da-o govèrno aristocràtico.

A Repùbrica Democràtica Lìgure, scìnn-a-o 1802, a l'à confinòu a nòrd e a ponénte co-o Régno de Sardègna, anésso de quéllo ànno a-o Prìmmo Inpêio françéize, a levànte co-o ducâto de Pàrma e Piaxénsa e a sùd-èst co-a Repùbrica Cizarpìnn-a, ciù che êse bagnâ da-o Mâ Lìgure a mêzogiórno, dond'a l'àiva conservòu o domìnio in sce l'îzoa da Cravæa.

Do 1797 a Repùbrica Lìgure a contâva de tòsto 600.000 abitànti, co-a capitâle, ch'a l'êa restâ a Zêna, che alôa a gh'àiva 'na popolaçión de 89.000 persónn-e.

 Stöia 
 Òrigine 
E idêe democràtiche nasciûe da-a Rivoluçión Françéize én fîto arivæ in Ligùria, màscime co-a propagànda fæta da-o Féipo Buonarroti e da âtri ézuli che tra o 1794 e o 1795 stâvan inta çitæ de Onêgia. E nêuve idêe liberâli àivan defæti atisòu 'n fórte interèsse inta repùbrica òligàrchica e aristocràtica, no sôlo tra o popolìn ma ànche tra i coscì dîti "nòbili pövei", fìggi cadétti da nobiltæ picìnn-a, dónde l'êa comùn a pràtica de transmétte tùtto in ereditæ a-o primogénito scicómme che, pe crovî de càreghe de govèrno, l'êa domandòu 'n çèrto rédito. De ciù, into méntre l'àiva pèrso de outoritæ o Gràn Conséggio, asenblêa de 400 ménbri dónde l'êa raprezentòu ànche i patrìççi ciù pövei, co-o potêre ch'o l'êa finîo do tùtto a-i 200 ménbri do Consegétto. St'asenblêa chi, controlâ da-e ciù grénde e rìcche cazàdde da Repùbrica, a l'êa pò-u ciù governâ segóndo di critêi de vantàggio personâ, fàndo atençión a no pèrde l'arénbo do pòpolo.

Do 1794 gh'é stæto 'n tentatîvo, falîo, de traghétto anti-òligàrchico, promòsso da 'n moviménto de òpoxiçión ch'o l'êa ancón conpréizo inte l'ànbito parlamentâre. L'òbietîvo primâio do grùppo, formòu pi-â ciù pàrte da nòbili pövei, o l'êa quéllo de tornâ a 'na mêgio spartiçión di potêri tra i òrgani de govèrno, coscì cómme diciaròu inta Costituçión do 1576. O conplòtto o l'é stæto fîto soprèsso da-e outoritæ, co-i seu esponénti ch'én stæti arestæ ò costréiti a l'exìlio, sénsa adotâ de rifórme ch'aviéivan posciûo sarvâ a Repùbrica inti ànni aprêuvo.

A tùtte e mainêe, a Ligùria a no poéiva sghindâse ancón pe goæi ténpo da-i remésci do rèsto de l'Eoröpa, tànto chò-u progètto do Napolión pe l'Armâ d'Itàlia o vedéiva a Rivêa de Ponénte cómme variànte stratégica decizîva pe pasâ o stàllo che s'êa creòu inta valàdda do Röia. Dónca, con l'intrâ di sordàtti françéixi inta tære da Repùbrica, a scitoaçión lìgure a l'é fîto preçipitâ.

 Rivoluçión 
O segnâle ch'o l'à dæto inìçio a-a coscì dîta rivoluçión de Zêna o l'é stæto, a-a matìn do 22 màzzo do 1797, a fanfâra do regiménto di Cadétti. Méntre o repàrto o s'aviâva a rilevâ a goàrdia da-o Pónte Reâ, a staçión marìtima d'alôa, a 'n cénno do comandànte Fàrco e trónbe e i tanbûi àn sunòu e nòtte de Ah! ça ira, ìnno rivoluçionâio ch'o l'êa stæto proibîo a Zêna pò-u seu contegnûo anti-aristrocràtico. Inte quéllo moménto, da-i caróggi d'in gîo, l'é arivòu di sciàmmi de giacobìn armæ che, insémme a-i cadétti, àn pigiòu o vàrco do pòrto, pe spantegâse de de lì into rèsto da çitæ. Méntre i nòbili se refugiâvan inti seu palàççi, i ribèlli goernîvan e pòrte de miâge, sachezàndo i depòxiti de àrme e liberàndo i prexonê da Mâpâga e i galiöti. L'é stæto dónca instalòu, inta Lögia de Bànchi, o comitâto rivoluçionâio, ch'o l'é stæto quéllo ch'o l'à comandòu a solevaçión. Tra i ménbri do comitâto gh'êa o Felîçe Moràndo, o Féipo Döia, l'abòu Cùnio, o Valentìn Lödi, o Drîa Vitaliàn e o mónego Lisciàndro Ricólfi, dîto Benardón. L'é stæto dónca inandiòu di contàtti tra i ribèlli e o govèrno, co-i prìmmi che gh'àn domandòu e demiscioìn.

O dûxe Giàcomo Màia Brìgnoe, co-i pöchi senatoî arivæ scìn a Pâxo, êan tòsto prónti a acetâ, quànde, sponciæ da quàrche patrìçio, da-o quartê de Portöia l'é arivòu di popolén in gràn nùmero che, sbragiàndo «Vîva o nòstro Prìnçipe!» e «Vîva Màia!», són intræ inte l'armerîa pùbrica, pigiàndo ciù de 14.000 sccéuppi. I cóntra-rivoluçionâi àn dónca comensòu a dâ a càccia a-i giacobìn e a-i françéixi, co-e stràdde da çitæ ch'én vegnûe 'n cànpo de batàggia pe doî giórni intrêghi. Inti scóntri l'é stæto amasòu ànche o Féipo Döia, corpîo a mòrte in scî scæn do Pónte Reâ. E çélle do Pâxo én stæte inpîe de democràtichi arestæ da-i "Vîva Màia" e, mancàndo de capaçitæ pe tùtti i giacobìn, l'êa stæto adatòu cómme prexón scìnn-a a gêxa de Sant'Anbrêuxo.

L'intervénto da popolaçión in diféiza do "vêgio prìnçipe", scibén ch'o l'àiva dæto a-o govèrno 'na bónn-a raxón pe refuâ e demiscioìn, co-e seu violénse, spécce quélle cóntra i çitadìn françéixi, o l'à dæto a-o generâle Faipoult l'òcaxón de ciamâ o Bonapàrte. O Napolión o l'à dónca mandòu a Zêna o seu agiutànte de cànpo, La Vallette, co-ina létia pò-u minìstro e unn-a pò-u dûxe, tùtte dôe duìscime. Inta prìmma o generâle o l'acuzâva o Faipoult d'avéi inpedîo l'intrâ di bàrchi françéixi into pòrto de Zêna, agìndo con tròppa deboléssa. Pe de ciù, o l'invitâva a lasciâ a çitæ into câxo chò-u govèrno zenéize o no l'avésse ezegoîo quànte domandòu inta létia a-o dûxe. Inte sta chi o Bonapàrte o domandâva a mìssa in libertæ de tùtti i françéixi inprexonæ, l'arèsto di nòbili ch'àivan sponciòu a rivòlta di "Vîva Màia" e o dezàrmo do pòpolo, diciaràndo che "se éntro 24 ôe dòppo a riçevûa da létia prezénte no aviéi ezegoîo quànte domandòu o minìstro da Repùbrica Françéize o sciortiâ d'in Zêna e l'aristocrazîa a l'aviâ existîo". I Magnìfichi, conpréizo che no gh'êa âtra çèrnia che quèlla d'acetâ o diktat do Napolión, àn agîo de spréscia. Partîo o Faipoult pe Milàn, l'é partîo ànche 'na delegaçión de Zêna, formâ da l'ecs-dûxe Michelangiòu Cangiâxo, da-o giurìsta Loîgi Carbonæa e da-o Gêumo Særa, con destinaçión a vìlla de Monbéllo, dónde se trovâva o Napolión inte quélli giórni, pe comandâ o càngio de govèrno.

O Bonapàrte, tra i 5 e i 6 de zùgno, o l'à scrîto con l'agiùtto do Faipoult o tèsto de 'na convençión, dîta Convençión de Monbèllo, ch'a l'à decîzo pi-â fìn da repùbrica òligàrchica e aristocràtica e a nasción da democràtica Repùbrica Lìgure. A-o tèsto de l'acòrdio, aprovòu a Zêna a-i 9 de zùgno, o Bonapàrte o l'àiva azónto 'na lìsta de 22 persónn-e da lê dezignæ pe creâ o nêuvo govèrno, ch'o conprendéiva ànche di nòbili cómme o marchéize Giàcomo Màia Brìgnoe. Sto govèrno chi, dîto provizöio, o s'é insediòu a-i 13 de zùgno do quéllo ànno e o l'àiva cómme seu càppo pròpio o Brìgnoe, ch'o cangiâva sôlo de càrega, vegnìndo da dûxe a prescidénte.

A distruçión de stàtoe di Döia
I ànimi di giacobìn lìguri no l'êan però ancón sodisfæti e quésti, a-o dòppodisnâ do giórno aprêuvo, s'én acalcæ into cortî do Pâxo, apénn-a rinominòu "Palàçio Naçionâle", domandàndo a gràn vôxe l'abatiménto de dôe stàtoe de l'Andrîa Döia, òpia do Zâne Àngiou Montorsoli (1540), e do Zan'Andrîa Döia, òpia do Tadê Carlón (1601). A despêto di tentatîvi de quàrche sordàtto d'astalâ i giacobìn, e stàtoe di Döia, ligæ a de còrde, én stæte caciæ zu, mandæ inte tànti tòcchi e ògètto de derixón.

Pe informâlo do fæto, o minìstro Faipoult o l'à mandòu 'na létia a-o Napolión, dond'o l'òstentâva o gèsto di zenéixi cóntra quélli ch'o definîva i fondateur de l'aristocratie. Però, in mòddo contrâio a-e aspetatîve di giacobìn, da-o generâle l'é arivòu 'na dûa rispòsta de condànna, contegnûa inte 'na létia firmâ a-i 9 de lùggio do 1797:

Gh'é stæto dónca di progètti pe ricostroî e stàtoe ò pe fâne de nêuve da métte a-o pòsto de quélle di Döia ma, pi-â cùrta existénsa da Repùbrica Lìgure, quésto o no l'é stæto poscìbile. Defæti, a memöia de sti fæti chi, a l'intrâ do Pâxo gh'é ancón a-a giornâ d'ancheu doî pêdestàlli vêui.

 Costituçión e Controrivoluçión 
O Govèrno Provizöio, incaregòu de goidâ a Repùbrica in atéiza da nêuva Costituçión, o no l'é però stæto 'n òrgano coscì rivoluçionâio. Çèrti di seu ménbri, çernûi in pàrte da-i delegæ zenéixi e in pàrte da-o govèrno françéIze (scibén che, a ògni mòddo, l'êa necesâio pe tùtti i candidæ l'aprovaçión do Napolión) êan defæti di raprezentànti do vêgio regìmme aristocràtico. A scritûa da nêuva costituçión a l'à prezentòu bén bén de problêmi, tànto da açénde di dibàtiti in sce vàrie questioìn cómme l'espropriaçión di bêni feodâli inte l'entrotæra e i rapòrti da nêuva Repùbrica co-a Gêxa catòlica, con l'incameraménto di seu bêni. Pe poîa de véddise scancelæ i privilêgi, i feodatâi e i òmmi de gêxa ciù poténti àn dónca dêuviòu tùtta a seu infroénsa in scîo popolìn de canpàgne d'in gîo a Zêna pe descadenâ de âtre solevaçioìn.

A-i 3 de seténbre do 1797, instigòu da-o pàreco do pòsto, s'é solevòu Arbâ, alôa 'n bórgo picìn dónde a popolaçión a tiâva avànti cómme manénti inte vìlle de canpàgna de rìcche famìggie da çitæ. I rivoltôxi són stæti però despèrsci a-a spedîa da-e trùppe françéixi goidæ da-o generâle Duphot. A ògni mòddo, o giórno aprêuvo, ànche i contadìn da Ponçéivia s'én solevæ e, profitàndo de l'atençión do govèrno a-i fæti d'Arbâ, én ariêscîi a pigiâ i fòrti Sperón e Tenàggia, atacàndo e fortificaçioìn de Sàn Benìgno ascì. L'é stæto dónca mandòu 'na delegaçión, dónde gh'êa l'Arçivésco de Zêna ascì, a parlamentâ co-i rivoltôxi, arivàndo a 'n acòrdio ch'o prevedéiva che, in càngio da depoxiçión de àrme, a Repùbrica a no l'aviéiva conpromìsso a religión catòlica. O pàtto o l'é stæto però ronpîo da-i insòrti che, tornàndo a conbàtte, én stæti in sciâ fìn eliminæ da-i françéixi. Inte quéllo giórno l'é comensòu ànche 'na solevaçión de contadìn inta Fontànn-a Bónn-a, chinæ de de lì scìnn-a-o mâ, dónde però no l'àn trovòu goæi d'interèsse pi-â seu càoza. De lì àn marciòu vèrso Zêna con l'intençión de dâ 'na màn a-i ponçeiviàschi ma, cómme s'é spantegòu a nêuva da sconfìtta di âtri contadìn, én stæti batûi de lengê pe-e vàrie defeçioìn.

O progètto de Costituçión, a-a lûxe de sti fæti chi, o l'à patîo de fòrti prescioìn da-i françéixi, che voéivan chi-â seu aprovaçión a l'arivésse o prìmma poscìbile. O rizultâto o l'é stæto però che, pe acurtî i tènpi, i costitoénti s'én refæti pe intrêgo a-a Costituçión françéize do 1795, adatâ sôlo in pàrte a-a scitoaçión lìgure. Co-a nêuva càrta costituçionâle, a-i 17 de zenâ o Brìgnoe o l'é sciortîo do tùtto da-a polìtica e o govèrno o l'é pasòu inte moén de 'n Diretöio formòu da-o Loîgi Manoælo Corvétto, o Nichiôzo Litàrdo, o Pòulo Còsta, l'Agostìn Magión e o Zòrzo Anbrêuxo Morfìn.

No goæi dòppo, a-i 17 d'òtôbre do 1797, pe consegoénsa do Tratâto de Canpofòrmio l'inperatô d'Òustria Françésco II o l'à renonçiòu a-i féodi inperiâli, con quélli a-i confìn da Repùbrica Lìgure che gh'én finîi drénto. Quésti, defæti, formâvan 'na zöna ch'a l'òcupâva a pàrte de l'Ôtrazôvo ciù vixìnn-a a Zêna, circondàndo i pöchi pàssi de montàgna tegnûi da-a Repùbrica, mìssi in sciâ coscì dîta stràdda da Bochétta: prezénpio, êan di féodi inperiâli i pàixi a levànte e a ponénte de sta stràdda chi, cómme Buzàlla, Rónco e Arquâ.

 Goæra lìgure-piemontéize 
Dòppo l'intrâ da Repùbrica Lìgure sott'a l'infroénsa françéize, o nêuvo òbietîvo do govèrno rivoluçionâio da Frànsa o l'êa vegnûo quéllo de levâ da-o tröno do Régno de Sardégna o rè Càrlo Manoælo IV, creàndo 'n govèrno repubricàn in Piemónte ascì. S'êa dónca infiltròu bén bén d'agénti françéixi pe açénde de solevaçioìn di giacobìn do pòsto, ma êan tùtte falîe.

Dòppo a batàggia d'Ornavàsso di ribèlli s'êan refugiæ a Carêuxo, teritöio do Régno de Sardégna e enclave inta Repùbrica Lìgure, de dónde partîvan pe de incurscioìn cóntra i domìnni sabòudi, gràçie a-a scilençiôza aprovaçión de outoritæ françéixi e lìguri. A-i 5 de zùgno do 1798 e trùppe sardegnòlle a-o comàndo do cónte Policarpo Cacherano d'Osasco àn dónca atacòu Carêuxo, atraversàndo e tære lìguri e anàndo avànti a scorî i ribèlli scìnn-a Gâvi, dónde a goarnixón a l'à sparòu a-i piemontéixi.

A-i 7 de zùgno a Repùbrica Lìgure a l'à coscì diciaròu goæra a-o Piemónte e, con l'arénbo di françéixi, a prìmma fâze do conflìtto a gh'é stæta in favô, con l'òcupaçión de Carêuxo a-i 12 de zùgno, de Lêua a-i 19 e do fòrte de Seravàlle a-i 27 do mæximo méize. Into méntre, però, da Onêgia l'êa partîo 'n ezèrcito piemontéize ch'o l'à pigiòu Diàn e O Pòrto, instalàndose in scê colìnn-e d'in gîo. Scicómme che into Ponénte a scitoaçión a l'êa vegnûa bén bén difìçile, a-a séia do 27 zùgno o Diretöio de Frànsa o l'à comandòu a fìn do conflìtto.

A cùrta goæra a l'àiva coscì mìsso in ciæo e debolésse da Repùbrica, sénsa che i procèssi pe trovâ i responsàbili da batòsta séggian riêscîi a risòlve i seu problêmi.

 Atàcco oustrìaco 
miniatura|250x250px|Màppa de Zêna do 1800.

Scciupòu tórna a goæra tra a Frànsa e-e âtre poténse eoropêe, e batòste patîe da-i prìmmi àn avixinòu sénpre ciù o conflìtto a-a Ligùria, co-a seu inportànte fonçión stratégica in qualitæ de ùrtima vîa pi-â Frànsa ancón lìbera. Into màzzo do 1799 a scitoaçión a l'êa vegnûa ancón pêzo, co-a Rivêa de Levànte òcupâ da-e trùppe oustro-rùscie, inpegnæ inte l'asédio di vàrri fòrti, méntre inte quélla de Ponénte, spécce a Onêgia, l'êa scciupòu de solevaçioìn.

Dæto o quàddro da scitoaçión militâre, o scóntro tra e dôe armæ o l'é stæto pròpio a Zêna: a-i 15 d'agòsto do 1799, defæti, a lìnia do frónte a pasâva pe Nêuve, sciusciànta chilòmetri ciù a nòrd, co-i françéixi che, batûi, àn decîzo d'asostâse a Zêna. O govèrno lìgure o l'êa coscì finîo, ancón ciù de prìmma, inte moén di françéixi. Co-o córpo de Stâto do 18 brumâio, ch'o l'àiva portòu o Napolión a-o potêre in Frànsa, a-i 7 de dexénbre do 1799 ànche l'esperiénsa democràtica lìgure a l'à trovòu a seu fin sott'a-e prescioìn di françéixi. A-o Diretöio gh'é stæto levòu e seu fonçioìn e a-o seu pósto o l'é stæto creòu 'n colêgio de Novemviri.

L'arîvo de armæ oustrìache e rùscie inta Cianûa Padànn-a o l'à segnòu a fìn da rivoluçión inte squæxi tùtta a penîzoa, mêno che inta Ligùria. A Zêna, sott'a-a goìdda do generâle Andrîa Masêna, i françéixi s'êan coscì trovæ a sostegnî 'n dûo blòcco di oustro-ingléixi ch'àivan o seu cànpo prinçipâ a-e Cabànne de Marcaieu, e che, da-o màrso do 1800, àn blocòu o mâ ascì, inpedìndo do tùtto l'arîvo di aprovixonaménto. A çitæ a l'à però rexistîo ancón pe 'n çèrto ténpo, scibén chi-â fàmme a fâva ciù mòrti di conbatiménti. 

Testimoniànsa de quélli moménti a l'é a crònaca filo-françéize de l'Istoria del blocco di Genova nell'anno 1800 scrîta da l'Àngiòu Petràcchi, arivòu cómme tànti âtri a difénde a çitæ. Inta seu òpia, l'outô o scrîve de comm'o l'êa difìçile, co-e condiçioìn inte quæ a se trovâva a çitæ, garantî o rispètto de l'órdine pùblico; màscime co-o gràn che "mancàndo sénpre ciù, o comensâva a caxonâ quàrche agitaçión popolâre". O Petracchi o scrivéiva ascì:«Cotesta scarsezza era giunta a tal punto, che non distribuitasi al Popolo, che due oncie di pane per cadauno, ed andando a mancar anche quelle, fu preso dal Governo il saggio provvedimento di far distribuire a piccolo prezzo in varj luoghi della città delle buone, e nutritive ministre, che tenevano sicuramente luogo di pane, e saziavano, e consolavano i poveri Cittadini».L'é inte sto contèsto chi che, forsàndo ciù vótte o blòcco navâle e atacàndo co-ina vêgia galêa i bàrchi ingléixi, o l'à mostròu e seu capaçitæ o capitànio e corsâ Giöxèppe Bavàstro. Da tæra a se conbatéiva lóngo a lìnia di fòrti, dónde tra i âtri gh'êa l'Ûgo Foscolo ascì, ferîo vixìn a-e redûte di Doî Fræ.

In sciâ fìn, a-i 5 de zùgno, a goarnixón françéize a s'é réiza, goâgnàndose però a permisción, pe chi o l'avésse dexidiòu, de lasciâ a çitæ. A ògni mòddo, con gràn vantàggio pò-u Bonapàrte, o blòcco o l'àiva ralentòu i seu nemîxi tànto da agiutâlo a goâgnâ a batàggia de Maréngo.

 A fìn 
miniatura|Monæa da 96 frànchi do 1805, tra e ùrtime coniæ da-a Repùbrica Lìgure|250x250px
Co-o tratâto de Lunéville o l'é stæto confermòu o triónfo do generâle françéize, ch'o l'à dónca decîzo d'uniformâ e repùbriche giacobìnn-e a-o seu nêuvo progràmma polìtico de stànpo moderòu. In sciô modéllo da vixìnn-a Repùbrica Cizarpìnn-a, ànche quélla Lìgure a l'à adotòu 'na nêuva Costituçión, levàndo ògni riferiménto a de idêe rivoluçionâie. A democraçîa a l'é stæta dónca abolîa in favô de 'n nêuvo regìmme òligàrchico, ciù scimìle a 'n stâto liberâle, ch'o dâva o dirìtto de vôto sôlo a-i ménbri de un di tréi "colêgi": i propiêtâi de tære, i studiôxi e i comerciànti. L'é stæta tórna creòu a càrega de Dûxe, mìssa a càppo de 'n senâto formòu da trénta ménbri, con quàttro de sti lì ch'àivan e càreghe de minìstri de l'Intèrno, de Finànse, da Goæra e da Giustìçia. I ménbri de l'âtra càmia, ciamâ a Consùrta Legislatîva, êan sciusciànta, ma se limitâvan sôlo a votâ e lézze propòste da-i senatoî.

L'ùrtimo, e o sôlo, Dûxe da Repùbrica Lìgure o l'é stæto o Gêumo Loîgi Duràsso, nominòu da-o Bonapàrte a-i 10 de agòsto 1802 e depòsto a-i 29 de màzzo do 1805, con l'anesción dirètta da Ligùria a l'Inpêio françéize, a-i 4 de zùgno, e a seu consegoénte nòmina a Prefètto do Dipartiménto de Zêna e pöi a senatô de l'inpêio, a-i 31 d'òtôbre do mæximo ànno. In ròllo inportànte inta mediaçión de condiçioìn d'anesción o l'é stæto quéllo do Loîgi Manoælo Corvétto, futûro minìstro de finànse do Régno de Frànsa.

 Govèrno 
 Ordinaménto giurìdico 
 1797-1802 
miniatura|250x250px|In sigìllo do Diretöio Esecutîvo
Potêre legislatîvo: o còrpo legislatîvo o l'êa spartîo, segóndo a Costituçión do 1797 (Càppo VI - Potêre legislatîvo, Dispoxiçión generâli), inte doî conséggi formæ rispetivaménte da sciusciànta e da trénta ménbri, co-o prìmmo ch'o l'êa dîto Conséggio de' seniori ascì. Scibén che raprezentâvan tùtta a Naçión, o scistêma d'eleçión di Conséggi o se bazâva in sce de Giurisdiçioìn dæto che, quànde ògni ànno l'êa renovòu 'n tèrso di consegê, ciaschedùnn-a Giurisdiçión a votâva pe 'n nêuvo ménbro se o l'êa finîo o mandâto de 'n elezûo inte quélla circoscriçión. Inte tùtti doî i Conséggi l'êa elezûo, pe 'na duâta màscima de 'n méize, o prescidénte e o segretâio.

 Conséggio di Sciusciànta: segóndo a Costituçión do 1797 (Càppo VI - Potêre legislatîvo, Conséggio di Sciusciànta) st'òrgano chi, formòu da sciusciànta ménbri, o l'êa quéllo responsàbile da propoxiçión de lézze. Into câxo che 'na propoxiçión a foîse aprovâ da quésto Conséggio, poscìbile sôlo se a-a prezénsa de ciù da meitæ di seu ménbri, alôa a l'êa ciamâ deliberaçión e a pasâva a l'âtra càmia. Pe quésto conséggio gödîvan de l'eletorâto atîvo i çitadìn ch'àivan conpîo l'etæ de trent'ànni e che da a-o mànco çinqu'ànni stâvan into teritöio da Repùbrica.
 Conséggio di Scignôri: segóndo a Costituçión do 1797 (Càppo VI - Potêre legislatîvo, Conséggio di Scignôri) st'òrgano chi, formòu da trénta ménbri, o l'êa quéllo responsàbile de l'aprovaçión in vîa definitîva de deliberaçioìn. Into câxo che 'na deliberaçión a foîse aprovâ da quésto Conséggio, poscìbile sôlo se a-a prezénsa de ciù da meitæ di seu ménbri, alôa a l'êa ciamâ "lézze" e a pasâva a-o diretöio, ch'o ghe metéiva i scigìlli, fàndo intrâ in vigô l'àtto. Pe quésto conséggio gödîvan de l'eletorâto atîvo i çitadìn ch'àivan conpîo l'etæ de quarant'ànni, spozæ ò vìdoi e che da a-o mànco sett'ànni stâvan into teritöio da Repùbrica.

Potêre esecutîvo: segóndo a Costituçión do 1797 (Càppo VII - Potêre esecutîvo) o potêre esecutîvo o l'êa afidòu a 'n Diretöio formòu da çìnque ménbri, elezûi a scrutìnio segrétto da-o còrpo legislatîvo segóndo o scistêma chi aprêuvo. O Conséggio di Sciusciànta o l'àiva o cónpito de propónn-e i candidæ a-a càrega inti prìmmi çìnque giórni da quànde o descazéiva un di ménbri do Diretöio e, inti çìnque giórni aprêuvo, o Conséggio di Scignôri o gh'àiva da finî l'eleçión. A-o Diretöio se poéiva elêze di çitadìn ch'avéssan conpîo quarant'ànni, spozæ ò vìdoi e che da a-o mànco dêx'ànni stâvan into teritöio da Repùbrica; pe de ciù, gh'àivan da no êse parénti pròscimi de un di ménbri do Diretöio. A càrega a l'àiva 'na duâta de çinqu'ànni, co-a sostituçión de 'n ménbro a l'ànno, e, into câxo de mòrte de un di ménbri do Diretöio, o sostitûto o duâva in càrega sôlo pò-u ténpo restòu prìmma da seu decadénsa naturâle. O Diretöio o nominâva tra i seu ménbri 'n prescidénte, ch'o l'êa sostitoîo ògni doî méixi, e, fêua che quésti, 'n segretâio, i minìstri - che no l'êan pàrte de 'n conséggio - e i generâli de tæra e de mâ.

Potêre giudiçiâio: co-a Costituçión do 1797 (Càppo IX - Potêre giudiçiâio, Dispoxiçión generâli) l'êa stabilîo 'na fórte separaçión di potêri, ch'a gh'êa pò-u ciù inte relaçioìn co-o potêre giudiçiâio, ciù chò-u prinçìpio, a l'época nêuvo, de l'unicitæ da giurisdiçión. L'êa stabilîo ànche l'inportànte prinçìpio do patrocìnio a grâti e se decidéiva a futûra adoçión de 'n còdice civîle, ch'o l'é stæto ciù avànti desvilupòu in sciâ bâze do Code civil des français.

 Giustìçia civîle: segóndo a Costituçión do 1797 (Càppo IX - Potêre giudiçiâio, Giustìçia civîle) a l'êa aministrâ pe mêzo de a-o mànco 'n Giùdiçe de pâxe pe ògni cantón, co-e seu decixoìn che no l'àivan 'n gràddo de apéllo dæto che, into câxo ch'o no foîse riêscîo a métte pâxe tra e pàrte, o debâ o pasâva a-o Tribunâ civîle. Quésto, in nùmero a-o mànco de un pe Giurisdiçión, o l'àiva de seçioìn dedicæ a-a giustìçia criminâle ascì e o l'êa formòu da tréi giùdiçi che, inte giurisdiçioìn de ciù de 50.000 abitànti, poéivan êse aomentæ da-o còrpo legislatîvo pe mùltipli de tréi. L'êa prevìsto ànche di Tribunæ speciâli, da-o fonçionaménto ch'o se semegiâva a quéllo di civîli, con de conpeténse de tîpo comerciâle, ségge in scî tràfeghi pe mâ che in sce quélli pe tæra.
 Giustìçia criminâle: segóndo a Costituçión do 1797 (Càppo IX - Potêre giudiçiâio, Giustìçia coretîva, e criminâle) a l'êa aministrâ a livéllo de Giurisdiçioìn da de seçioìn dedicæ. Inta Costituçión gh'êa ascì a lìsta di dirìtti e de tutêle garantîe a-i inputæ.
 Tribunâ de Casaçión: co-a Costituçión do 1797 (Càppo X - Tribunâ de Casaçión) l'êa prevìsto a creaçión de 'n Tribunâ de Casaçión, ùnico pe tùtta a Repùbrica, formòu da nêuve ménbri, renovæ pe 'n tèrso ògni ànno. Cómme a-a giornâ d'ancheu e conpeténse de l'ùrtimo gràddo da giustìçia êan limitæ a giudicâ in sciâ regolaritæ di debæ e o rispètto da lézze, sénsa intrâ into mérito de còuze de 'na senténsa. A-o Tribunâ de Casaçión o l'êa ligòu 'n comisâio specìfico, nominòu da-o Diretöio, con l'esecutîvo che coscì o denonçiâva a-i giùdiçi i câxi quànde l'avéssan sconpasòu i seu potêri.
 Âta Córte de Giustìçia: co-a Costituçión do 1797 (Càppo XI - Âta Córte de Giustìçia) l'êa prevìsto a creaçión de 'na segónda âta córte, con conpeténsa a giudicâ e acûze amìsse vèrso o còrpo legislatîvo, o Diretöio e i giùdiçi. A l'êa formâ da çìnque giùdiçi, doî "acuzatoî naçionâli" e di âti giurâti nominæ da-i comìççi eletorâli de Giurisdiçioìn. A seu formaçión a l'êa domandâ a-o Tribunâ de Casaçión, ch'o nominâva i chìnze candidæ dónde l'êa elezûo a scrutìnio segrétto i çìnque giùdiçi che pöi votâvan o pròpio prescidénte e, inta mæxima sesción, o Tribunâ de Casaçión o l'elezéiva i doî acuzatoî naçionâli tra i seu ménbri. I àtti de l'acûza êan inandiæ da-o Conséggio di Sciusciànta méntre i âti giurâti êan nominæ ògni ànno, in nùmero de doî, inte ciaschedùnn-a Giurisdiçión.

 1802-1805 
Co-a Costituçión do 1802 l'é cangiòu bén bén a disciplìnn-a giurìdica do còrpo legislatîvo, da quéllo moménto domandâ pi-â ciù pàrte a-e lézze òrdenâie in càngio che a-o tèsto costituçionâle. Òrgano fondamentâle, da-o potêre legislatîvo, o l'êa vegnûo o Senâto, ina spécce de parlaménto a 'na sôla càmia e da-e dimenscioìn contegnûe. O Senâto o l'êa defæti formòu da 30 ménbri, con a-o mànco trent'ànni ciaschedùn, e o l'êa prescjedûo da-o Dûxe, de a-o mànco quarant'ànni, ch'o l'àiva 'na càrega da-a duâta de sêi ànni. Pe de ciù, o Senâto o l'êa spartîo tra çìnque Magistrâti ch'êan da lê elezûi, sàiva a dî o Magistrâto suprêmo, quéllo de giustìçia e legislaçión, quéllo de l'intèrno, quéllo de goæra e marìnn-a e quéllo de finànse, co-i quàttro "specialìstichi" che a-o seu càppo àivan un di minìstri. O Magistrâto suprêmo o l'êa pe cóntra formòu da nêuve ménbri, con un de sti lì ch'o l'êa o Dûxe, quàttro i Minìstri e quàttro di âtri senatoî, doî nominæ da-o Colêgio di Poscidénti.

I Colêgi eletorâli êan tréi, un pe categorîa de çitadìn co-o dirìtto de vôto, sàiva a dî quéllo di Poscidénti, formòu da 200 ménbri, o Colêgio di Bitegæ (200) e quéllo de' Dotti (100), co-o dirìtto a l'eletorâto atîvo fisòu a-i trent'ànni e a càrega ch'a l'êa a vìtta. I deschéiti da-a càrega, pe mòrte ò pe censûa, poéivan êse sostitoîi ògni sêi ànni con di nêuvi candidæ a nòmina di Colêgi. Quésti prezentâvan ascì i tréi candidæ da votâ pi-â càrega de Dûxe.

A giustìçia a l'êa ancón gestîa da 'n Tribunâ suprêmo, ùnico pe tùtta a Repùbrica e ch'o giudicâva in ùrtimo gràddo e decixoìn di tribunæ de revixón e d'apéllo. Pe quànte o rigoardâva i âtri livélli de giùdiçio l'é stæto institoîo tréi tribunæ de revixón, sêi tribunæ de Giurisdiçión, un pe circoscriçión, e pe de ciù di giùdiçi de cantón, cómme òrgano de prìmma istànsa. Gh'êa ascì, inti sôli câxi indicæ da-a Costituçión, di tribunæ speciâli: ciù che quèlli do comèrcio, ch'existéivan za, l'é stæto creòu quélli militâri e 'n tribunâ speciâle ch'o giudicâva sôlo i debæ dónde a Naçión a l'avésse 'n interèsse òriginâio e dirètto.

 Costituçión 
 1797 

Quélla do 1797 a l'é stæta a prìmma Costituçión da Repùbrica Lìgure, aprovâ co-a magiorànsa di vôti di comìççi popolâri (ciù ò mêno çentomîa in sce 'n totâle de çentovintimîa) a-i 2 de dexénbre do 1797. A l'àiva 'n contegnûo ciutòsto inovatîvo rispètto a-o scistêma de govèrno che gh'êa prìmma, ch'o ne vegnîva drîto da quéllo da Costituçión françéize do 1795, che, pe-e raxoìn mensonæ de d'âto, a l'é stæta repigiâ inta ciù pàrte di seu artìcoli de mòddo chò-u seu procèsso de redaçión o foîse ciù spedîo.

A Costituçión do 1797, ofiçialménte "Costituçión do Pòpolo Lìgure", a l'êa coscì inandiâ:
 Prinçìppi fondamentâli
 Sovranitæ do Pòpolo
 Dirìtti de l'òmmo in socjêtæ
 Dovéi de l'òmmo in socjêtæ
 Dovéi do còrpo sociâle
 Costituçión (Càppi): I - Repùbrica Lìgure, II - Divixón do teritöio, III - Stâto polìtico di çitadìn, IV - Comìççi primâi, V - Comìççi eletorâli, VI - Potêre legislatîvo, VII - Potêre esecutîvo, VIII - Monicipalitæ, asenblêe de cantón e comisâi do govèrno, IX - Potêre giudiçiâio, X - Tribunâ de Casaçión, XI - Âta Córte de Giustìçia, XII - Da Fòrsa Armâ, XIII - Contriboçioìn, XIV - Instruçión pùblica, XV - Relaçioìn èstere, XVI - Rifórma da Costituçión, XVII - Dispoxiçioìn generâli

 1802 

A segónda Costituçión da Repùbrica Lìgure, aprovâ do 1802, a ne vêgne da l'indirìsso polìtico moderòu dæto da-o Napolión a-o govèrno françéize dòppo a proclamaçión do Prìmmo Inpêio. Dónca, inte 'n mòddo scìmile a quànte s'êa fæto inte âtre repùbriche giacobìnn-e, s'é scrîto 'na nêuva costituçión de stànpo bén bén ciù moderòu, tornàndo a-o regìmme aristrocràtico ch'o gh'êa prìmma.

A Costituçión do 1802, ofiçialménte Costituçión da Repùbrica Lìgure de l'ànno 1802, a l'êa coscì inandiâ:
 Tìtolo I - Prinçìppi fondamentâli
 Tìtolo II - Di còrpi che concôran a-a formaçión e a l'ezecuçión de lézze
 Tìtolo III - Dispoxiçioìn generâli

 Òrganizaçión teritoriâle 
 Stöia e fonçionaménto 
A Convençión de Monbèllo, fisàndo i prìmmi pónti do futûro govèrno, a l'àiva decîzo a fìn do regìmme privilegiòu che, da-o sécolo XII, o gestîva i rapòrti tra a capitâle e-e âtre tære da Repùbrica. Un di prìmmi provediménti do govèrno provizöio o l'é dónca stæto quéllo d'abolî tùtte e convençioìn in scê séncie comunitæ e, insémme, d'emanâ çèrte dispoxiçioìn ch'inandiéssan in mòddo provizöio e aministraçioìn locâli, ségge giudiçiâie che civîli, prìmma ch'a foîse concordâ a nêuva divixón aministratîva do teritöio ch'a l'aviéiva dovûo trasformâ a strutûa do Stâto. Co-i decrétti emanæ a-i 3 e a-i 4 de lùggio do 1797, inte ciaschedùnn-a de precedénti circoscriçioìn za sêde de giusdicenti con piena giurisdizione criminale l'é stæto creòu de aministraçioìn centrâli co-in giùdiçe civîle e criminâle e 'na "Centralitæ" formâ da çìnque ménbri responsàbili de l'òrganizaçión da goàrdia naçionâle, da direçión di afâri pùbrichi, de l'ûzo de fòrse armæ e de l'arecugéita de tàsce, fonçioìn che into govèrno aristocràtico êan di patrizi giusdicenti. Inti pàixi ch'êan sêde de 'na giudicatûa de livéllo ciù bàsso, con conpeténsa sôlo in matêia civîle, ò de 'n còrpo comunitâio, l'é stæto creòu de monicipalitæ con cónpiti de mantegniménto de l'òrdine pùblico, de gestión de intræ e di bêni comunâli, de l'anòna, de l'ægoa, de stràdde, de òpie pîe e de l'istruçión pùbrica. E nòmine di prìmmi aministratoî, tànto de monicipalitæ che de aministraçioìn centrâli, êan fæte da "comisâi ordinatoî" mandæ inte Rivêe e inte l'Ôtrazôvo che de spésso, spécce pi-â càrega de giùdiçe, s'én limitæ a confermâ i poistæ e capitàgni de vêge aministraçioìn.

Sto ordinaménto chi o l'é restòu in vigô scìnn-a-i prìmmi de lùggio do 1798, quànde, pasòu di méixi de discuscioìn, l'é stæto promulgòu a rifórma prevìsta in costituçión. A lézze n° 111 do 27 de màzzo do 1798 a l'à dónca creòu i comùn, un pe paròcchia, rezûi da "monicipalitæ" ch'àivan da tréi a nêuve ménbri, che se poéivan renovâ pe 'n tèrso tùtti i ànni. Ciù comùn mìssi insémme formâvan 'n cantón, co-în'asenblêa a quésto livéllo che, prescjedûa da-o prescidénte da monicipalitæ capolêugo, a l'êa incaregâ de spartî e tàsce e de vigilâ in scî ògètti d'interèsse generâle. I cantoìn, 156 in tùtto, êan ragrupæ inte vìnti Giurisdiçioìn, de dónde l'êa nominòu i Comisâi de Govèrno incaregæ de controlâ o fonçionaménto de aministraçioìn sotopòste, a regolaritæ de eleçioìn e l'atoaçión di decrétti governatîvi (lézze n° 63 do 16 d'agósto do 1798). Pe de ciù, a-i 17 e a-i 21 lùggio l'é stæto institoîo e asenblêe de Giurisdiçión con fonçioìn sorviatùtto finançiâie, cómme o ripàrto de tàsce tra i cantoìn e a conpilaçión di bilànci preventîvi. Co-a lézze n° 111, mensonâ de d'âto, l'é stæto riformòu o scistêma giudiçiâio ascì, formòu da 'n Tribunâ de Casaçión a Zêna, in Tribunâ civîle e criminâle pe ògni Giurisdiçión e 'n Giùdiçe de pâxe, de 1ª ò 2ª clàsse inte ògni cantón.

E nêuve càreghe êan tùtte eletîve, co-e asenblêe che se riunîvan tùtti i ànni inte ògni comùn (comìççi primâi) e Giurisdiçión (comìççi eletorâli). Sto scistêma chi o l'êa però mâi tànto conplicòu che, pasòu quàrche méize, o Diretöio o se lamentâva da seu "incoerénsa e confuxón". I nêuvi comùn êan pìn de cónpiti che no l'êan in gràddo de rispetâ, con di fonçionâi no adàtti e de spéize ezageræ. A-e dificoltæ e aministraçioìn locâli àn rispòsto con l'inèrçia ò l'anarchîa, no rispetàndo e diretîve do govèrno centrâle e refuàndo de pagâ e tàsce, portàndo adreitûa a di sponcioìn outonomìsti. Into màzzo-zùgno do 1800 l'òcupaçión da Ligùria da pàrte de trùppe oustrìache a l'à portòu a-a creaçión de 'na "Regénsa Inperiâle Reâ e Provizöia" che, reciamàndo in vigô statûti e òrdini monicipâli de prìmma do 1797, a l'à nominòu de "Inperiâli e Reæ Deputaçioìn" inti capolêughi de Giurisdiçión con l'incàrego de ricostitoî e aministraçioìn de comunitæ za inti domìnni da repùbrica aristrocràtica con "quéllo nùmero de agénti ò scìndichi che gh'êa prìmma de l'época fatâle da Rivoluçión". A riconquìsta françéize a l'à mìsso fìn a quésto moménto, co-a nêuva "Comisción straordenâia de govèrno" nominâ da-o Napolión ch'a l'à fîto comensòu a ricostroî e monicipalitæ segóndo i ordinaménti do 1798, sott'a-a direçión di comisâi straordenâi insediæ inte Giurisdiçioìn. In sce tùtto gh'êa però 'n clìmma d'inçertéssa pî-a sòrte polìtica da Ligùria, pe-i progètti d'anesción a-a Repùbrica Cizarpìnn-a.

A scitoaçión a l'é finîa do 1802 co-a rifondaçión da Repùbrica segóndo a costituçión françéize de l'ànno VIII, ciù moderâ, e a creaçión da Repùbrica Italiànn-a derivâ da-i Comìççi de Lión. A lézze òrgànica n° 24 do 17 de zenâ do 1803 a l'à stabilîo e nêuve sudivixoìn aministratîve, conprendéndo ànche i teritöi sabòudi de Lêua, Onêgia e di féodi inperiâli do Tortonéize, con l'òbietîvo de ricarcâ i confìn di govèrni e di capitanæghi de l'antîgo regìmme; l'é stæto coscì mantegnûo e denominaçioìn stòrico-naturâli za dêuviæ do 1798 co-o nùmero de Giurisdiçioìn che in càngio o l'é stæto amermòu da 20 a 6. Ògni Giurisdiçión a l'êa controlâ da 'n Proveditô, da-i potêri scìmili a quélli de 'n prefètto. L'é stæto asbasciòu ànche o nùmero di cantoìn, da 156 a 47, tegnìndo a càppo de ciaschedùn 'na monicipalitæ co-in nùmero variàbile de conponénti e de responsàbili de finànse, di travàggi pùbrichi e de òpie pîe e ascistensiâli. Inti 705 comùn, un pe paròcchia, l'é stæto institoio i nêuvi Conséggi comunâli sott'a-a prescidénsa de 'n Agénte çernûo da-o Proveditô tra i consegê, ch'êan tra 10 e 25. Pe l'aministraçión da giustìçia l'é stæto creòu tréi Tribunæ de Revixón ò d'Apéllo, a Zêna, Aràsce e Levànto, méntre gh'êa 'n Tribunâ òrdenâio civîle e criminâle pe ògni Giurisdiçión, da-o quæ dipendéivan i Giùdiçi de prìmma istànsa, rescidénti inte ògni cantón. Sta rifórma chi, ch'a prevedéiva ànche a creaçión de consùrte inti capolêughi de Giurisdiçión, mâi intræ in fonçión, scibén ch'a se inspirâva a-i prinçìppi de centralizaçión, a no l'é ariêscîa a creâ 'n scistêma eficénte, sorviatùtto pi-â fàrta de personâ qualificòu perché 'na strutûa aministratîva coscì conplèssa a fonçionésse. Pe de ciù a scitoaçión a l'êa conplicâ da-a decixón de creâ, inte ògni Giurisdiçión, un ò ciù distréiti afidæ a di vîce-proveditorâti, segóndo o modéllo difûzo de la da-e Àrpe. Pe snelî 'na strutûa aministratîva che, pe l'estensción da Repùbrica, a l'êa do tùtto ezagerâ, inta primavéia do 1804 o Senâto o l'à decîzo pe 'na dràstica riduçión de circoscriçioìn comunâli, pasæ da 705 a 324, meténdo insémme di paizétti "inte 'n sôlo comùn coscì cómme êan into pasòu".

L'unión da Repùbrica Lìgure a-o Primmo Inpêio françéize, a-i 25 de màzzo do 1805, a no l'à marcòu da sùbito a fìn de l'ordinaménto lìgure. Defæti, un di prìmmi provediménti de l'arçitezoê Charles-François Lebrun, nominòu da-o Napolión cómme governatô da Ligùria, o l'é stæto quéllo de confermâ a-a càrega i vêgi aministratoî, cangiàndone quànde poscìbile a denominaçión con quélla françéize. A ògni mòddo, tra o dexénbre do 1805 e o zenâ de l'ànno aprêuvo, l'é intròu in fonçión e nêuve aministraçioìn.

 1797-1798 
Chi de sótta gh'é a tabèlla ch'a riasùmme a sudivixón teritoriâle da Repùbrica Lìgure tra i ànni 1797 e 1798.
N.NómmeNómme françéizeCapolêugoTeritöi chi inclûxiPop.Ménbri totâli elètti into còrpo legislatîvodi quæ into Conséggio di Zoênidi quæ into Conséggio di Ançién1Dipartiménto do CéntroDépartement du CentreZêna (capitâle da Repùbrica ascì)Zêna drénto e Miâge Vêge e Nêuve89.20513852Dipartiménto de PàrmeDépartement des PalmesSanrémmoTeritöi de Sanrémmo, Vintimìggia, Tàggia e Triêua 39.6496423Dipartiménto do Càppo VèrdeDépartement du Cap-VertDiànTeritöi do Pòrto, Diàn, O Çérvo, Aràsce e pàrte de quéllo d'Arbénga40.1206424Dipartiménto da MarémoaDépartement de la MaremoleA PrîaTeritöi da Céive, Arbénga, A Prîa e O Finâ, ciù de castelanîe40.6696425Dipartiménto do LetìnbroDépartement du LetimbreSànn-aTeritöi de Sànn-a, Nöi, Lànghe, Vâze e O Sascéllo39.7676426Dipartiménto da CerûzaDépartement de la CeruseVôtriTeritöi de Vâze (in pàrte), Valàdda d'Órba, Valàdda de Vôtri, Oâ e Séstri39.7356427Dipartiménto do PonçéiviaDépartement du PolceveraRóieuTeritöi da Valàdda do Ponçéivia e da Valàdda do Bezàgno (in pàrte)33.6585328Dipartiménto do LémmoDépartement du LemmoGâviTeritöi de Gâvi e Nêuve e da rîva mancìnn-a do Scréivia26.8004319Dipartiménto di Mónti Lìguri de PonénteDépartement des Monts Ligures OccidentalesA RochéttaTeritöi da Vàl Borbêa e da rîva drîta do Scréivia26.82043110Dipartiménto di Mónti Lìguri de LevànteDépartement des Monts Ligures OrientalesÖtónTeritöi da Valàdda d'Àveto, Valàdda de Làsso e Valàdda do Trébia25.28043111Dipartiménto do BezàgnoDépartement du BisagneSàn Martìn d'ArbâTeritöi da Valàdda do Bezàgno, Bargàggi e Récco40.39064212Dipartiménto do Górfo do TigùlioDépartement du Golfe de TigullieRapàlloTeritöi da Valàdda de Récco, Rapàllo e da Fontànn-a Bónn-a40.43064213Dipartiménto de l'EntéllaDépartement de l'EntelleCiâvaiTeritöi de Ciâvai, Séstri e Valàdda de Borzonàsca40.57064214Dipartiménto da VâaDépartement du VaraLevàntoTeritöi de Séstri (in pàrte), Monêgia, Vàize, Valàdda de Loàra, Valàdda de Zignægo e de Godàn e Levànto40.15364215Dipartiménto do Górfo de VénereDépartement du Golfe de VénusA SpézzaTeritöi da Spézza, Lèrxi e Sarzanéize40.210642

 1798-1803 
Chi de sótta gh'é a tabèlla ch'a riasùmme a sudivixón teritoriâle da Repùbrica Lìgure tra i ànni 1798 e 1803.
N.NómmeCapolêugoCantoìn e capolêughi1Giurisdiçión de ZênaZêna (capitâle da Repùbrica ascì)Zêna céntro ciù Bòrgo Incroxæ2Giurisdiçión de Lunigiànn-aSarzànn-aI - Sarzànn-a, II - Bolàn, III - Améggia, IV - Lèrxi, V - Cravæa3Giurisdiçión de Górfo de VénereA SpézzaI - A Spézza, II - Vesàn de d'Âto, III - Tivégna (O Fôlo), IV - Àrcoa, V - Beveìn, VI - Ricò, VII - Pòrtovénere, VIII - Vernàssa4Giurisdiçión de MéscoLevàntoI - Levànto, II - Brignæ, III - Céive de Zignægo, IV - O Câro, V - Careu, VI - Montæto (Bonasêua), VII - Déiva5Giurisdiçión de Grùmolo e VâaSéstri LevànteI - Séstri Levànte, II - Casàrsa, III - Castigión, IV - Vàize, V - Comunêgia (Vàize), VI - Maisànn-a, VII - Monêgia6Giurisdiçión de l'EntéllaCiâvaiI - Ciâvai, II - Lavàgna, III - Caràsco, IV - Sànta Màia de Canposàsco (Sàn Conbàn), V - Borzonàsca, VI - Conscénti (Né)7Giurisdiçión do TigùlioRapàlloI - Rapàllo, II - Zoâgi, III - Sànta Margàita, IV - Sàn Giàcomo de Córte, V - Ciàn di Ràtti (Oê), VI - Lórsega, VII - Cicàgna, VIII - Ferâda (Mocònexi)8Giurisdiçión da FrûtaRéccoI - Récco, II - Camóggi, III - Söi, IV - Bogiàsco, V - Aósci, VI - Neión9Giurisdiçión do BezàgnoMaràsciI - Sàn Martìn d'Arbâ, II - Maràsci, III - Sàn Scî de Strùppa, IV - Bâvai, V - Sànta Màia de Bargàggi, VI - Nèrvi10Giurisdiçión di Mónti Lìguri de LevànteÖtónI - Ötón, II - Roêgno, III - O Gorêio, IV - Zèrba, V - Corbesassi (Bràllo de Pregòla), VI - Torìggia, VII - Montebrùn, VIII - Rondanìnn-a, XI - Sàn Stêva, X - Cabànne (Rezoâgio), XI - Carêga11Giurisdiçión di Mónti Lìguri de PonénteA RochéttaI - A Crôxe, II - Cazélla, III - Montéuggio, IV - Savignón, V - Buzàlla, VI - Rónco, VII - L'Îzoa do Cantón, VIII - Cabélla, IX - A Rochétta, X - Cantalô, XI - Mongiardìn, XII - Garbàgna, XIII - Grondónn-a12Giurisdiçión do LémmoNêuveI - Nêuve, II - Gâvi, III - Votàggio, IV - Arquâ13Giurisdiçión do PonçéiviaSéstri PonénteI - Róieu, II - Sàn Pê d'Ænn-a, III - Cornigén, IV - Çiânexi, V - Làrvego (Canpomòn), VI - Sàn Çepriàn (A Særa), VII - Séstri Ponénte, VIII - Braxî, IX - Sàn Chîgo, X - A Særa, XII - Mignànego, XIII - Sànt'Orçéize14Giurisdiçión da CerûzaVôtriI - Vôtri, II - Rensén, III - Pra, IV - Mazón, V - Cànpo, VI - Roscigión, VII - Sàn Pê d'Órba (Órbe), VIII - Oâ15Giurisdiçión de CónboSànn-aI - Sànn-a, II - Spötórno, III - Cugén, IV - Voæ, V - A Mænn-a d'Arbisêua, VI - D'Âto d'Arbisêua, VII - Çélle, VIII - Coghêuo, IX - A Stélla, X - O Sascéllo, XI - Vâze16Giurisdiçión de Ænn-e CandìdeFinâI - O Finâ, II - Toiàn, III - A Prîa, IV - Bardìn Vêgio (O Tô), V - Feìn (Òrco Feìn), VI - Càrxi, VII - Nöi, VIII - Càrcae, IX - Bórmia, X - Calisàn17Giurisdiçión da ÇentaArbéngaI - Arbénga, II - O Çeiâ, III - Sucælo, IV - Cazanêuva, V - Ònso, VI - Rànso, VII - Côxo, VIII - Céive18Giurisdiçión do Còu de MéieAràsceI - Aràsce, II - Laigoéggia, III - Sàn Gioàn (Andêua), IV - Diàn, V - O Çérvo, VI - Vìlla Faròudi19Giurisdiçión di OîviO PòrtoI - O Pòrto, II - Dôçêo, III - Lengoeggétta (A Çiprèssa), IV - Sàn Stêva20Giurisdiçión de PàrmeSanrémmoI - Sanrémmo, II - Tàggia, III - Bâùcco, IV - Triêua, V - Çeriànn-a, VI - Coldirödi (Sanrémmo), VII - A Bordighêa, VIII - A Pénna (Bréggio), IX - Vintimìggia

 1803-1805 
Chi aprêuvo gh'é a tabèlla ch'a riasùmme o sudivixón teritoriâle da Repùbrica Lìgure tra i ànni 1803 e 1805, dòppo a seu retìfica a-i 17 de zenâ do 1803.
N.NómmeCapolêugoCantoìn e capolêughiPop.N. comùn1Giurisdiçión do CéntroZênaI - Zêna, II - Róieu, III - Séstri Ponénte, IV - Vôtri, V - Sàn Martìn d'Arbâ, VI - Récco, VII - Torìggia197.6081122Giurisdiçión do LémmoNêuveI - Nêuve, II - Gâvi, III - Votàggio, IV - Oâ, V - Seravàlle, VI - A Rochétta, VII - Rónco, VIII - Savignón62.892893Giurisdiçión de l'EntéllaCiâvaiI - Ciâvai, II - Rapàllo, III - Neión, IV - Ötón, V - Sàn Stêva, VI - Vàize, VII - Séstri Levànte103.1461574Giurisdiçión do Górfo de VénereSarzànn-aI - Sarzànn-a, II - Lèrxi, III - A Spézza, IV - Godàn, V - Levànto61.904985Giurisdiçión de CónboSànn-aI - Sànn-a, II - Vâze, III - O Sascéllo, IV - Nöi, V - O Finâ, VI - A Prîa, VII - Lêua, VIII - Calisàn, IX - Càrcae72.097756Giurisdiçión di OîviOnêgiaI - Onêgia, II - Borgomâ, III - A Céive, IV - Arbénga, V - Aràsce, VI - Diàn, VII - O Pòrto, VIII - Triêua, XI - Tàggia, X - Sanrémmo, XI – Vintimìggia122.767174 -Repùbrica LìgureZêna47 cantoìn620.413705

 Càppi de Stâto 
Chi aprêuvo gh'é a lìsta di òrgani che s'én sucedûi a-o govèrno inta cùrta existénsa da Repùbrica Ligùre:
 Prescidénte do Govèrno Provizöio: Giàcomo Màia Brìgnoe (14 de zùgno do 1797 - 17 de zenâ do 1798)
 Diretöio Esecutîvo: (17 de zenâ do 1798 - 7 de dexénbre do 1799)
 Comisción de Govèrno: (7 de dexénbre do 1799 - 24 de zùgno do 1800)
 Comisción Provizöia de Govèrno: (24 de zùgno do 1800 - ? 1800)
 Comisción de Govèrno: (? 1800 - 2 de lùggio do 1800)
 Comisción Straordenâia de Govèrno: (2 de lùggio do 1800 - 3 de lùggio do 1802)
 Dûxe da Repùbrica Lìgure: Gêumo Loîgi Duràsso (3 de lùggio do 1802 - 4 de zùgno do 1805)

 Nòtte 

 Bibliografîa 










 Âtri progètti  

 Ligàmmi de fêua 





Categorîa:Stöia da Ligùria
Categorîa:Stati do passòu