Bastia (Arbenga)

Bastìa a l'è ina frasiun du cumün ligü(r)e d'Arbenga, inta pruvinsa de Savuna, ch'a fa 989 abitanti.

 Geugrafîa 
Paise inte l'entrutèra d'Arbenga, A Bastìa a se tröva inta valâ du scciümme A(r)òscia, pôcu ciü a munte da cunfluènsa cu'u Nêva. A l'è scitüâ a 25 mêtri in sciu livéllu du mâ, a 5 chilòmetri dau sentru sitadìn.

 Regiùi 
Cumme e âtre frasiui arbenganesi ascì quella da Bastìa a l'è spartìa fra ciü regiùi, cumme i Massà(r)i (da San Steva in sciü, rivandu dau Burgu), Massaretti (da San Steva in zü), Ènnexi, Fieré e Berunài(r)e.

 Sto(r)ia 
A fundasiun du burgu da Bastìa a l'è avegnüa sutta u duminiu du libe(r)u cumün d'Arbenga, fra i seculi XIII e XIV, difatti u munisipiu arbenganese u vuxeva rinfursà u sò cuntrollu in sce l'entrutèra, pe' evità l'intruxùn inta ciâna di marchesi de Clavesana, a l'epuca forti du duminiu in sce Utuê.

A l'è cuscì nasciüa ina se(r)ie de "vìlle növe", dunde l'é(r)a cumpresa ascì Valliranum, numme latìn ch'u va a indicà a Bastìa d'ancöi. U gh'è da regurdà pe(r)ò che u nucleu ciü véiu u l'è da truvà inta lucalitài da gêxa de San Steva de Massà(r)u, de prubabile zà abitàu a l'epuca di rumài.

U l'è survetüttu de de lì che i abitanti i se sun spustài in grùppu pe' fundà u burgu növu, tantu che u paise antìgu u vegne abandunàu a partì dau Sinquesèntu, de moddu che i sacramènti da parocchia i fussen spustài inta gêxa da Santiscima Nunsiâ, a partì dau 1518.

 Abitanti 
 Evulusiùn demugrafica 

 Pòsti de interesse 
 Architetü(r)e religiuse 

 Gêxa paruchiâle da Santìscima Nunsiâ, a l'è scitüâ inta parte bassa du burgu da frasiùn, custruîa a partì dau 1623. In seguitu a l'evulusiùn de l'insediamèntu, zà dau 1518 i abitànti da Bastìa i l'axevan sernüu de custruì 'na növa gêxa, passandu u sèntru religiusu daa gêxa de San Steva a sta lì, ch'a l'é(r)a ancù numma in u(r)atò(r)iu. I travai de custrusiùn i finiscen du 1630, ànnu de quande a vegne benedìa. In stîle ba(r)òccu, a faciâ a l'è caraterizâ da 'n impunènte fruntùn, mentre u de drentu u l'è a trê navàe, cuverte cun de votte a cruxe(r)a quelle ai fianchi e a butte quella de mezzu. A cunserva fina dui atài pregiài, dedicài a Sant'Antôgnu e aa Madònna du Rusa(r)iu, fiancài a quellu mazû.
 U(r)atò(r)iu da Santa Cruxe, in fàccia aa gêxa, u se presenta cumme 'na strutü(r)a semplice, daa faciâ intunacâ (dund'in simma u se ghe dröve in barcùn strumbàu) e cu'u têitu a dui campàe. U de drentu u l'è faitu de 'n'àula abasta gròssa, ch'a se cunclüdde cun in abscide semireundu. Cunserva ascì in atâ setesentescu cun tantu de côru de legnu. U l'è a sêde da lucâle cunfraternita.
 Gêxa de San Steva de Massà(r)u, scitüâ in scia stràdda pe' Sènexi (Cixan), a l'è staita mensciunâ pe'a primma vòtta 1271, l'edifissiu u se prezènta de stile rumanicu, cun ancù a strutüa uriginàia du Duxèntu, tranne che pe' quarche mudifica di periudi sucescîvi. Au sò internu u cunserva ina sé(r)ie de afréschi datài fra u 1383 e i inissi du seculu XV. Ascì doppu u trasfe(r)imèntu da cumünitài paruchiàle da Bastìa inta növa gêxa da Nunsiâ a l'è restâ cunsacrâ, cun l'obbligu de selebrâ e mésse da Pàsqua, da Pentecoste e ai 26 de dixembre, dì de San Steva.
Capella da Madonna du Carmine, inta cuntrâ di Pissu, a l'è staita edificâ segundu a vu(r)untài du Steva di Pissu ai 27 d'avrì du 1641. Au dì d'ancöi a l'è avèrta au cültu, e se ghe tegnen e selebrasiui da Vèrgine, de San Bertumê, Santa Lusia e au dì di Mòrti. Sturicamente se regorda de cumme a capella a sécce staita ascì duve(r)â cumme scöa pe'i matetti du paìse, intu periudu du dòppu-guèra.
 Capella de San Benardu, in simma au burgu da Bastìa, dau vulümme picìn e squadràu, presenta in campanìn a vè(r)a ascì, ch'u svetta surva aa faciâ. U de drentu u l'è cuèrtu da 'na vorta a butte, mentre u têitu, au de föra, u l'è cianéllu. Se ghe tröva au de drentu in atâ de stüccu du Settesèntu e ascì 'na pa(r)a d'atâ incurnixâ, ch'a pîa a ciü pàrte du presbité(r)iu.

 Architetü(r)e sivili 
 Vìlla Anfossi (u Paraxu), a se tröva aa Bastìa, a rexidènsa a se presènta cumme vilùn furtificàu e a se(r)ea staita ti(r)â sciü la dunde primma u gh'é(r)a u cumplessu furtilissiu da "Bastita", vusciüa dau cumün d'Arbenga versu a fin du Duxèntu, tantu che di resti da custrusiùn u(r)igina(r)ia resültan inglubài inte l'edifissiu. A l'è divegnüa prupietài da famìa Anfossi du seculu XIX e a l'è staita trasfurmâ in tegnüa agricula, ben vixibile passàndu daa Vìa da Cêve, versu dund'a se fàccia intu versante nord. A presènta elementi carateristichi, fra sti chi a merlaü(r)a inta parte âta de mü(r)aje, nuché èrchi de maùi e barcùi a bifura.
 Vìlla rumâna de Massa(r)u: intu mese de zügnu du 2024, mèntre ch'u se traciava di növi tübbi pe' l'aigua, d'inta fascia a levante da gêxa de San Steva i sun sciurtìe de ruvìne de mü(r)aje rumâne. Grassie a 'n scavu faitu fra i mesi de lüju e de setèmbre du 2025, u s'è descuèrtu ch'i l'é(r)an parte d'ina vìlla rüstega di tèmpi de l'Impe(r)u, frequentâ dau I au III seculu.

 Feste e fe(r)e 
 U 25 de marsu: Festa da Santiscima Nunsiâ
 U 16 de lüiu: Festa da Madonna du Carmine
 U 20 d'austu: Festa de San Benardu
 U 5 de setémbre: Festa da Madonna Adulu(r)â
 Ürtima fin da setemàna d'austu: Sagra du burgu

 Âtre frasiùi d'Arbenga 
 Leca (Arbenga)
 Lüxignan
 Campugexa
 Sàlia
 San Fé

 Nòtte 
Nòtte au tèstu

Nòtte bibliugrafiche

 Âtri prugètti  

Categorîa:Frasiùi d'Arbenga