Principatu de Mu̍negu

+Principatu de Mu̍negu 125px 125px U pavayu̍n d'u Principatu de Mu̍negu U scüu d'u Principatu de Mu̍negu Imnu munegascu 300pxSistema de guvernuMunarchia constitüçiunale Principu Albertu segundu (6.4.2005) Ministru de Statu Serge Telle (1.2.2016)LingueFrançese e munegascuCapitalaMu̍neguSuperficie2,02 km2Pupülaçiun36 950 ab.Densita̍18 292 ab/km2U Principatu de Mu̍negu (ün liguru: Prinçipato de Mónego, ün françese: Principauté de Monaco; ün italian: Principato di Monaco) ë ün paise d'Europa.

Mu̍negu e̍ ün Principatu guverna̍u per üna munarchia constitüçiunale cun Albertu segundu pe̍ cavu de sta̍u. Benche̍ u pri̍ncipu Albertu segundu e̍ ün pri̍ncipu constitüçiunale, elu a̍ ün putere puliticu imensu. A Casa Grima̍udi ha guverna̍u Mu̍negu despœ̍i 1297. A lengua ufiçiala e̍ u françeise, aisci̍ se parla u munegascu, u italian e u anglese. L'Imnu munegascu (Hymne monégasque), o Marcia Naçiunale d'i Lealisti, ë ř'imnu naçiunale d'u Principatu de Mu̍negu.

 Etimulugi̍a 
Benche̍ l'etimulugia de Mu̍negu nun sice ben cia̍iria, de pare̍ generale cunvegne d'a tira̍ ciütostu da Monoïkos (Monoeci) -Arcule liguru- che da Melkart (Menouha) -Arcule finiçian.

 Sto̍ria de Mu̍negu 
 Articulu principale: Sto̍ria de Mu̍negu

 Preistoria 
Au Paleuliticu ançien, l'Omu abitava gia̍ Mu̍negu.

 Antichita̍ 
D'u 1297 Rainie̍ e Françua̍ Grimaldi (mascarau ün frate), se sun ümpadrunii d'a furtessa de Mu̍negu ciü per astüçia che per viulença.

 Epuca muderna 
Mu̍negu deve au principu Antoni primu bona parte d'e soe furtificaçiue.

Menton e Rocabrüna an fau parte d'u Principatu de Mu̍negu finta d'u 1848.

Carlu terçu d'u 1866 à dau u nome de Munte Carlu a roca de Spelüghe.

Cun u principu Rainie̍ terçu, suvran de Mu̍negu despœ̍i 1949, un Pinçipatu a̍ vistu u territoriu so passa̍ da 157 a 192 etari.

 Sistema de guvernu 
 Articulu principale: Pulitica munegasca e Lista d'i suvrái de Mùnegu

Mu̍negu ë üna munarchia constitüçiunale.

Ün ministru de Statu e trei cunseyei (Internu, Finançe, Trabayi püblichi) formu u Cunsiyu de guvernu.

U Cunsiyu naçiunale participa au putere legislativu a Mu̍negu.

 Geugrafia 
 Articulu principale: Geugrafia de Mùnegu
 Munte Agè
 Munegu pusseda un giardin esoticu de primu cartelu.
 Portu de Munegu

U territori de Mu̍negu fà 2 km².

 Urganisaçiun territuriale 
 Articulu principale: Qartièi  de Mùnegu

Munegu á nœve qartièi e setùs regrupaus en qatre qartièi tradiçiunali. I qartièi tradiçiunali sun:
A Cundamina
Munte Carlu
Fontevegia
Mu̍negu

E i qartièi urdinançai e setùs reservaus sun:
  SüdivisiunSüperficie
  ün m2 ün %
   A Cundamina  Qartiè urdinançau
  14,6%
   Funtanaveya  Qartiè urdinançau
  16,3%
   Larvotu  Qartiè urdinançau
  10,8%
   Giardin esoticu  Qartiè urdinançau
  11,6%
   Munegu Autu  Setù reservau
  9,7%
   Muneghëti  Qartiè urdinançau
  5,7%
   Munte Carlu  Qartiè urdinançau
  21,5%
   Ravin de Santa Devota  Setù reservau
  1,2%
   La Rousse  Qartiè urdinançau
  8,7%
   Total
  100,0%



 Cültüra 
 Articulu principale: Cültüra de Mùnegu

125px|right|thumb|U scüu, fianchegiau da dui frateli minuri che portu spada, domina a sentença "Deo Juvante".
 Cumitau Naçiunale d’ë Tradiçiue Munegasche: Mantegne u parlà munegascu.
 Institütu d Paleuntulugia ümana
 Palaçi de Mu̍negu

 Müsei 
Müseu d'Antrupulugia preisto̍rica
 Müseu uçeanugraficu
Nœvu müseu naçiunale de Mùnegu
 Müseu d’u Veyu Mùnegu
Müseu d'a capela d'a Visitaçiun

 Geije 
 Geija de Santa Devota
 Catedrala de Munegu

 Literatüra munegasca 
 Articulu principale: Literatüra munegasca
 Cherici-Porello, Paulette (1986) Mèsccia
 Cherici-Porello, Paulette (2012) Antebrǜn

 Autui munegaschi 
 Paulette Cherici-Porello

 Gastrunumia 
 Barbagiuan‎
 Stocafi‎

 Religiùn 
A religiùn catolica è a religiùn d'u Statu.

 Santa Devota, vigiya de Santa Devota

 Edücaçiun 
A Mu̍negu, l'ünsegnamentu püblicu à principiau d'iesse dau ün françese versu 1860.

È ubligatori d'andà â scœra da 6 a 16 ani; ma da 3 ani se pò cumençà cun a scœra materna. Ghe sun de scœre pǜbliche sei materne e elementari, ün culege, ün liçè d'ünsegnamentu generle e tecnologicu e ün liçè d'ünsegnamentu prufessiunale.

L'ünsegnamentu d'a lenga munegasca è ubligatori ünt'ë scœre elementari da u 1976, pœi per i primi dui ani d'u culege da u 1979.

 Ecunumia 
 Articulu principale: Ecunumia de Mùnegu
Turismu e indüstria fan vive Mu̍negu.

 Sport 
 Articulu principale: Sport ün Munegu

 Feste 
+ Feste Data  Nume  Remarca 1 de zenà Primu de l’Anu  27 de zenà  Festa de Santa Devota  Santa Devota, Patruna d’u Principatu Lünesdì sücessivu de Pasca. Pasca d'u cavagnetu 1 de màgiu  Festa d'u Travayu Zùveni, 40 jurni dopu Pasca  Ascensiun  Lünesdì sücessivu a setima dumenega dopu Pasca Pentecosta Zùveni, 60 jurni dopu Pasca  Corpus Domini 15 austu  A Madona Assunta  1 nuvembre I Santi  Festa d'I Santi  19 nuvembre   S. Rainiè   Festa Naçiunala 8 deçembre  Imacülata cunceçiùn  Patruna d’a Catedrala 25 deçembre  Natale 

 Vede tamben 
 Lenga munegasca
 Uspità de Mùnegu

 A̍utri prugeti 

 Vinculi esterni 
 Calendari 2014
 Chronique Monégasque
 Purtai ufiçiale d'u guvernu munegascu
 Purtai ufiçiale d'u Cunsiyu naçiunale
 Purtai ufiçiale d'a Meria
 Purtai ufiçiale d'u turismu