Ezöpo zenéize

L'Ezöpo Zenéize o l'é 'n'arecugéita de föe in zenéize do Martin Piaggio (1774-1843), pubricâ into 1822 e pöi inlarghîa inte 'na segónda ediçión do 1829.

 Contegnûo 
O Martìn Piàggio o peu êse conscideròu l’iniçiatô da föa d’espresción lìgure e-o seu Ezöpo Zenéize o móstra ‘na ciæa ascendénsa seiçentésca e seteçentésca, ch’a l’à di modélli in de êuvie eorpêe scìmile. A despêto di giudìççi di crìtichi d’ancheu, cómme o Toso e-o Coveri, che ne méttan in evidénsa o banâle moralîximo conservatô e borghéize, e föe do Piàggio àn conosciûo ‘n’ància fortùnn-a popolâ. 

A prìmma ediçión de l’Ezöpo Zenéize do 1822 a contegnîva ‘na çinquanténn-a de föe ma, dæta a fortùnn-a do volùmme, into 1829 l’é stæto aprovòu ‘na nêuva ediçión asæ inlarghîa. E föe de l’ediçión definitîva són 107, ciù i vàrri conponiménti de prefaçión, introduçión e dédica. E conpoxiçioìn de l’outô, scibén che repìggian di modélli za vìsti a rêo e se dàn a-o lirîximo de mainêa, són rezultæ bónn-e a respónde a-o gùsto, dòppo tùtto ànche popolâ, da soçietæ zenéize dabén do ténpo e a atrovâ di letoî ànche inti cêti de mêzo alfabetizæ. 

E stöie do Piàggio àn reprezentòu e reprezéntan ancón, de vòtte inte ‘n mòddo incónscio ascì, un modéllo pe-i outoî che àn dapeu praticòu a föa inta “Ligùria lengoìstica”Anselmo Roveda: Le favole di Giuseppe Cava. Ùnn-a de föe ciù avoxæ de sta êuvia, I doî avâri, a l’à inspiròu a famôza comédia do Gilberto Govi Pignasecca e Pignaverde. 

Into sûnetto de dedica che dòppo a Prefazion o l’àrve l’Esöpo Zenéize, l’outô o deciàra o fìn de l’êuvia, ch’a l’é rivòlta a-i genitoî e a tùtti quélli che stan aprêuvo a-a prìmma educaçión di figeu. Vêgne coscì mìsso de fìcco in lûxe o proponiménto pedagògico e moralìsta de sta arecugéita de föe, scrîte sénsa tròppe pretéize da ‘n poæ de famìggia crestiàn pe instradâ i figeu a êse “òbediénti, studiôxi e de bón cheu”. Pe finî, o Piàggio o crìtica e âtre stöie comùn che gîan, dæto che de spésso recôran a spaventàggi vêui ò a fantaxîe superstiçiôze (za inta Prefazion o l'avéiva mensonòu sti racónti pe figeu "che invece d'emendâli e rendili virtuosi, / i fan spellâ dä puïa, vegnî superstiziosi, / e restan pûscillanimi finn-a a ûnn-a çerta etæ"). 

Inte l’Introduzion ch’a vêgne aprêuvo o Piàggio o tràtta, inta seu vixón, a relaçión tra veitæ e föa, inta fórma de ‘na stöia dónde e dôe vêgnan personificæ. I òmmi defæti àn angóscia e poîa da Veitæ “nûa”, ma quànde quésta a vêgne covèrta da-e bèlle fórme da Föa, che scibén inventâ a l’é bén bén ciù agradîa, se stabilìsce ‘n rapòrto tra raxón e finçión ch’o l’aconténta tànto e persónn-e ciù cortivæ cómme quélle ciù sénce.

 Nòtte 

 Âtri progètti 

Categorîa:Conponiménti in lìgure