Svissea

A SvìsseaHelvetia in latìn, Schweiz in tedésco (pr. ), Suisse in françéize (pr. ), Svizra in romàncio (pr.  ò ), Svizzera in italiàn (pr. ) (in zenéize Svìsera ascì), conosciûa ofiçialménte cómme Confederaçión SvìsseaConfoederatio Helvetica in latìn, Schweizerische Eidgenossenschaft in tedésco, Confédération suisse in françéize, Confederaziun svizra in romàncio, Confederazione Svizzera in italiàn, a l'é 'n pàize de l'Eoröpa ch'o se trêuva a-a croxêa tra e pàrte centrâle, òcidentâle e meridionâle do continénte.

 Giögrafîa 
A Svìssea a l'é 'na repùbrica federâle formâ da 26 cantoìn e ch'a confìnn-a co-a Frànsa a ponénte, co-a Germanîa a nòrd, con Àostria e Liechtenstein a levànte e con l'Itàlia a sùd. A peu êse spartîa inte regioìn giögràfiche de l'âtociàn svìsseo, de Àrpi e da Jura, pe 'n'àrea totâle de 41.285 km2, di quæ 39.997 km2 són de tæra e o rèsto o l'é covèrto de ægoe intèrne.

Co-în'ànpia porçión do sò teritöio ch'a l'é òcupâ da-e Àrpi, a ciù pàrte di 8,5 milioìn de abitànti da Svìssea a sta inta región de l'âtociàn, lêugo dónde gh'é e træ çitæ ciù grénde e ciù inportànti da-o pónto vìsta econòmico, ö sæ Zürich, Ginêvra e Bazilêa. Inte 'ste træ çitæ chi gh'é a sêde de vàrie òrganizaçioìn internaçionâli cómme a WTO, a WHO, l'ILO, a FIFA, a bànca di regolaménti internaçionâli e a segónda sêde ciù inportànte de Naçioìn Unîe. Inte 'ste çitæ chi gh'é ànche i ciù inportànti ariopòrti internaçionâli da naçión. Pe cóntra a ciù pàrte di òrganìsmi federâli a l'à a sò sêde inta çitæ ciù picìnn-a de Bèrna, a quæ a peu êse consciderâ cómme a capitâle do pàizeBèrna a l'é indicâ co-o nómme de "çitæ federâle" (Bundesstadt in tedésco, ville fédérale in françéize, città federale in italiàn). A lézze svìssea a no da l'indicaçión de capitâle in quànto tâ ma a ògni mòddo o govèrno e o parlaménto federâle a l'à chi a sò sêde, scibén che âtre instituçioìn federâli, cómme e córte federâli, se trêuvan in âtre çitæ ascì..

 Stöia 
A stöia da Svìssea indipendénte a l'incoménsa vèrso a fìn de l'Etæ de Mêzo co-a creaçión da coscì dîta Vêgia Confederaçión, segoîa da 'na série de sò vitöie cóntra l'Àostria e a Borgéugna. L'indipendénsa a l'é stæta a-a fìn riconosciûa da-o Sâcro Inpêro Romàn ascì co-a sotoscriçión da pâxe de Vestfàlia into 1648. O coscì dîto "pàtto etèrno federâle", firmòu a-o 1° de agósto do 1291, o l'é conscideròu o papê ch'o ségna a fondaçión da modèrna Svìssea, tànto che in quéllo giórno a l'é celebrâ a fèsta naçionâle do pàize ancón a-a giornâ d'ancheu.

Scìnn-a da-a rifòrma protestànte do sécolo XVI, a Svìssea a l'à mantegnûo 'na stréita polìtica de neotralitæ armâ, sénsa conbàtte nisciùnn-a goæra internaçionâle da-o 1815, intràndo inte Naçioìn Unîe sôlo into 2002. A l'à però tegnûo 'na polìtica estèra atîva, parteçipàndo a 'na série de procèsci de pâxe d'in gîo pe-o móndo. In Svìssea, into 1863, a l'é stæta creâ a Crôxe Róssa, unn-a de òrganizaçión umanitâie ciù antîghe e conosciûe do móndo.

 Economîa e polìtica 
A Svìssea a l'é 'n pàize svilupòu, co-a ciù grànde richéssa nominâle média pe çitadìn magiô d’etæ a-o móndo, óltre che l'eutén PIL pro capite ciù âto ascì; into pasòu a l'êa consciderâ 'n paradîzo fiscâle. A l'à di òtimi livélli in scê scâe de numerôxi ìndichi internaçionâli cómme quélli de conpetitivitæ econòmica e de svilùppo umâno in generâle. Çitæ cómme Zürich, Ginêvra e Bazilêa són pe qualitæ de vìtta tra i lêughi ciù mêgio do móndo, scibén che, pe cóntra, àn 'n cósto da vìtta tra i ciù âti in asolûto. Segóndo l'IMD, inte l'ànno 2020, a Svìssea a l'êa a naçión ciù acaparànte pe-i lavoratoî qualificæ e, pe-o WEF, a l'êa a quìnta naçión ciù conpetitîva a-o móndo ascì.

A l'é un di ménbri fondatoî de l'EFTA e fa pàrte de l'Àrea Schengen e do mercòu ùnico eoropêo aprêuvo di acòrdi bilaterâli, pe cóntra a l'à decîzo de no intrâ inte l'Unión Eoropêa, into Spàçio Econòmico Eoropêo e inte l'Eorozöna.

 Nòtte 

 Bibliografîa 















 Âtri progètti  

 Colegaménti estèrni