Barestin

Barestin (Balestrino in italian) u l'è in cumün ligüre da pruvincia de Savuna ch'u gh'à ina pupulaziun de 532 abitanti (au 31 d'utubre du 2023).

 Geugrafia 

U cumün de Barestin u se tröva inte l'entrutæra da Rivera de Punente, a ciü o menu 7 chilometri dau mæ, int'ina valle lateræle de chella du Varatèlla, traversæ dau Rian du PonteA Türan cunusciüu cumme Rian de Baresciun, e p'ina parte ascì inte chella du Rian de Carpe, cu'ina superfice ch'a riva a 11,26 km2 in tüttu.

A valle de Barestin a l'è seræ sciü træi fianchi da cadene de munti ch'i sun intu grüppu du Munte Carmu: a cresta ciü æta a l'è chella ch'a cæra żü daa Rocca e, rivæ inte tære de Barestin aa Rocca de Cian de Prai (827 m), a passa pe a Rocca Cüraira (721 m), a Colla de Barestin (660 m) e l'Erexea (o Arexea, 813 m), pe rivæ au cunfin cun Türan, de dunde a cæra żü fina au Burghettu, in curispundenza de Munte Aü (748 m) e a Punta Barèste. Da pöi, i ghe sun ancù i munti ciü bassi ch'i særa u valun a nord, cu'a crèsta che da Cian de Prai a se ṡvilüppa vèrsu levante passandu pe u Pöżżu de l'Arpe (614 m) e u Pöżżu de Barestin (539 m), cu'ina diramaziun a nord inti scögli di Spèttari e du Bæzu Mercöiru (491 m).

I riai du valun i sun mesci grossu moddu de travèrsu au Rian du Ponte, tantu ch'an scavou e rive di munti au reundu cun de furme ch'i se ripete, dae zotte ciü ṡvilüpae intu fiancu au sciuriu, dund'u gh'è u paiże. Intu teritoriu de Barestin u ghe nasce ascì di riai ch'i cæra vèrsu nord pe fenì intu Rian de Carpe o inta Varatèlla, cumme u Rian da Funtæna Grossa, chellu de Caranche e chellu de l'Uriva.

 Fraziui e burgae 

U cumün de Barestin u se cumpune de quattru fraziui, de lucalitae recunusciüe dau sò statütu e de burgae tostu sparie da Fasciöra e du Fussou. In particulæ, da munte a valle, e quattru fraziui de Barestin i sun chelle de:
 Bergalla: a fraziun ciü a munte, a l'è furmæ dae burgae de Bergalla Suttæna e Sruæna, spartie intu meżżu dau stradun pe Castrevegliu. A burgæ de sutta, antigamente diccia Vilæru, a se tröva intu scitu dund'i se tacca e due vie ch'i travèrsa a valæ e a s'è ṡvilüpæ int'ina furma a prumuntoriu; chella Sruæna a l'è int'in cian srua au stradun e a se preṡenta cumm'ina riga de cà mescie in parallelu aa via. In curispundenza du stradun a gh'è ascì a capella da burgæ, intitulæ a Sant'Apulonia.
 U Cugnu: fraziun mescia a meżża costa, appena sutta au stradun, a s'è ṡvilüpæ a valle da via veggia pe Bergalla, in sci fianchi d'in rizö perpendiculære a sta lì ch'u cæra żü pe i campi sutta ae cà, facciu ch'u gh'à dou ina furma alungæ vèrsu u bassu. A capella du Cugnu, ch'a se tröva ciü a punente, a l'è dedicæ a Sant'Antoniu.
 U Pöżżu: a zinquezèntu metri a munte du Burgu, u l'è spartiu inte due burgae du Pöżżu Suttan e du Pöżżu Sruan, destacae dau stradun che chi u piglia u camin da via veggia. U Pöżżu Suttan, ciü picenin, u se tröva in zimma a in briccu e u l'è liou aa via da valle da l'antigu rizö da Muntaella; a burgæ sruæna a l'è pe cuntru ciü svilüpæ, cu'e sò cà ch'i se tröva in sci dui fianchi da via Piemunte, ch'a munta vèrsu l'Arpe de travèrsu au stradun. Intu Pöżżu, cresciüu du bèllu cun l'abandun du Burgu, a gh'è a gexa növa de Sant'Andria, a parocchia de Barestin. 
 U Burgu: sede da cumüna e fraziun ciü impurtante primma de l'abandun da sò parte veggia, a l'è custruia au reundu d'in bæzu dund'u gh'è, in scia zimma, u casté di marcheṡi de Barestin. Intu burgu veggiu, in ruvina, i se tröva ancù di ætri edifizzi storici, cumme a gexa veggia de Sant'Andria, u Tribunæ, l'Uspiæ e, dau stradun, l'uratoriu de San Carlu e e scuderie du Marchese. 

 Cunfin 
U cumün de Barestin u gh'à di cunfin cun chellu de Türan a nord e a levante, cu'u Zeriæ a süd-est, Cixan a süd, Züccarellu a süd-ovest e Castrevegliu a punente.

 Storia 
 Urigine du nomme 
U nomme de Barestin u gh'à de urigine ch'i nu sun ben ciaire: pe'u Nino Lamboglia u ghe sareva ina raixe pareggia a chella di tuponimi, ciütostu vixin, de Baresciun, burgæ de Türan, e de Barestre, scitu inte chellu cumün. Sti sciti, cuscì cumme pe u mons Balista mensünou inta Rivera de Levante fina dau Titu Liviu, pe'u studiusu i sareva dunca da liæ au ligüre antigu bala, "muntagna".

In'ætra pruposta a vegghe de cuntru l'urigine du nomme intu latin ballista, balestra, da liæ aa preṡenza d'ina furtificaziun in sciu bæzu du Casté. Stu scitu, dutou de bareste e barestei ai tempi di rumai o ancù inte l'etae de meżżu, u l'avereva dunca dou u nomme au Burgus Plebis, U Burgu, ch'u gh'è nasciüu dapè inti seculi de doppu. Cumme pröva de stu facciu u ghe sareva fina u nomme de sò gente, ch'i sun dicce propriu i barestei.

 Preistoria 
Di tempi da preistoria, inta valæ de Barestin u s'è truvou numà che ina testimunianza, ina prea verde de 10 citti ch'a l'è stæ lauræ pe fæne ina lamma da picozza, d'ancöi cunservæ inti maṡaghin da Suvrintendenza, che però u nu se sà de preciṡu de che tæna a ne vegnisse. Ben ch'u manche de pröve següre, cumme intu restu da Varatella e tæne intu teritoriu de Barestin i sun stæ de prubabile e cæ di primmi abitanti e, fra de ste lì, u ghe pureva ben esse a Tæna da Bösa, faciæ in sciu Rian du Ponte da bassu du Burgu, dunde pe a tradiziun u ghe sareva stou de gente ancù aa fin de l'etae de meżżu.

 Antighitae 
Pasou ascì a cunquista rumana de tere di Ingauni du 181 primma de Cristu, u nu gh'è vari de testimunianze de sta növa duminaziun. D'intu teritoriu de Barestin u ne vegne numà che ina munæa, de l'etae du Nerun, descuerta du 1885 mentre ch'u se traciava u stradun, nu vari da distante de tumbe rumane in scia Cruxæ, intu cumün de Türan. U l'è puscibile, ma u manca de pröve següre, che ai tempi di rumai u ghe fusse żà in furtificaziun, in oppidum, in zimma au bæzu du Casté, cuscì cumme a preṡenza d'ina via ch'a traversesse stu valun, pe muntæ inta Neva o in Burmia.

 Etae de meżżu 
Ancù pe tanti seculi i manca de menziui e de testimunianze da Barestin; de prubabile sti sciti i l'era de l'abazia de San Peru au Munte, dunai ai benedetin ch'i ghe staxeva, pe a tradiziun da Cronaca de San Peru, dau Carlu Magnu inte l'VIII seculu. Segundu a tradiziun, a primma burgæ in sciu teritoriu de Barestin a sareva stæ chella da Fasciöra, au dì d'ancöi abandunæ, e cun sta lì a dev'esse cumensæ a custruziun de primme fasce au fundu du valun, in sce rive de l'Erexea e longu u rian du Ponte, cuscì cumme du primmu ponte ch'u g'ha dou de nomme. De doppu da Fasciöra u dev'esse nasciüu a burgæ du Fussou, turna ciü bassa de chelle d'ancöi, dund'u se ghe tröva fina i resti d'ina capeletta, che forscia a l'è stæ u primmu scitu sacru du paiże.

 Etae mudèrna 

 Etae cuntempurania 

 Abitanti 
 Evuluziun demugrafica 

 Minuranze furèste 
Dandu amentu a l'ISTAT, au 31 de dixèmbre du 2023 a Barestin i ghe sun 21 residenti furèsti.
 Cugnommi ciü difüxi 
I cugnommi ciü difüxi a Barestin i sun: Panizza (Panizza), Rosso (Russu), Richero (Richeru), Ronco (Runcu) e Pastorino (Pastürin).

 Posti de interèsse 
 Architetüre religiuse 
 Gexa növa de Sant'Andrea
 Gexa veggia de Sant'Andrea
 Gexa de San Żorżu
 Uratoriu de San Carlu
 Gexa de Sant'Apulonia
 Gexa de Sant'Antognu
 Santuæriu de Munte Cruxe

 Architetüre civili 

 Architetüre militæri 

 Ecunumia 

 Cultüra 

 Manifestaziui 

 Fèste e fere 

 Aministraziun 
 Scindici de Barestin 
miniatura|A cumüna de Barestin

 Vie de cumünicaziun 
 Stradde 

 Notte 
Notte au testu

Notte bibliugrafiche

 Bibliugrafia 




 Ætri prugètti 

 Liammi de föra