Léngoa latìnn-a

A léngoa latìnn-a (Lingua latīna in latìn) a l'é 'na lengoa indeoröpéa do grùppo de lengoe italico-falische.  

Nasciûa inta region do Lassio into I milenio primma de Cristo, sta lengoa a s’é difûza 'nte l’Eoröpa òcidentâle a ségoito de conquiste di Români. A l’é a moæ de tùtte e lengoe ancheu definîe “romanse” e a l’é stæta pe secoli a lengoa da coltûa eoropêa. Fin a-o Concilio Vatican II a l’é stæta a lengoa litùrgica da Gêxa Catòlica.    

 Scistêma de scritûa 
E letie de l'alfabêto latin derivan da quello grêco òcidentâle (adêuviòu a Cuma), e son a bâze pe-a ciù parte di alfabêti adêuviæ ancheu in Eoröpa, America e Africa (comme quello italian e quello ligure). I grafi òriginâli son questi:

+ Alfabêto latin antîgoLetia  A  B  C  D  E  F  G  H  I  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  V  X 

Dòppo a conquista da Grêcia into I secolo a.C., s'êa iniçiòu a adêuviâ e letie grêghe ⟨Y⟩ e ⟨Z⟩ (insemme ai digrafi ⟨CH⟩, ⟨PH⟩ e ⟨TH⟩) pe poei scrîve e paròlle d'òrigine grêga. Donca l'alfabêto latin clascico conprendeiva 23 letie:
+ Alfabêto latin clascico Letia A  B  C  D  E  F  G  H  I  K  L  M  N  O  P  Q  R  S  T  V  X  Y  Z Nomme latin ā  bē  cē  dē  ē  ef  gē  hā  ī  kā  el  em  en  ō  pē  qū  er  es  tē  ū  ix  ī Graeca  zēta Prononçia latinn-a (IPA)                                             

 Gramatica 
O latìn o l'é 'na lengoa flesciva che a l'adêuvia i câxi pe-e fonçioin gramaticâli. I câxi son:  
 Nominatîvo: indica o sogetto da frâze (es: Cornelia pulchra vidētur; Cornélia a pâ bella)  
 Zenitîvo: indica de sòlito un posesso, agendo comme conplemento de specificaçion  (es: mīlitēs Caesaris; i sordàtti de Cézare)  
 Datîvo: indica de sòlito o conpleménto de tèrmine (es: Dō gladium Iūliō; Daggo a spâ a Giùlio)  
 Acuzatîvo: indica l'ogetto da frâze (es: Cornelia amat Iūlium; Cornelia ama Giulio)  
 Vocatîvo: uzòu into discorso diretto, indica o conplemento de vocaçion (es: Cornelia, quid fēcistī?; Cornelia, cöse t'æ fæto?)  
 Ablatîvo: o l'è o câxo con ciù fonçioin (conplemento de tenpo, d'agente, caoza, etc.)  

 Nommi 
Into latìn gh'é træ categorîe de nommi: mascolin, feminin e neotro. No l'existe l'articolo

 Declinaçioin 
In latìn existan çinque declinaçioin, e quæ se diferençian pe-e sciortîe do zenitîvo scingolâre:
 Prìmma: zenitivo in -ae
 Secónda: zenitivo in -i
 Tersa: zenitivo in -is
 Quarta: zenitivo in -us
 Quinta: zenitio in -ei

 Prìmma declinaçión 
I nómmi feminìn son solitaménte da prìmma declinaçión

Declinaçion de rosa (a rêuza):
CâxoScing.Plur.NomrosarosaeZenrosaerosārumDatrosaerosisAcuzrosamrosasVocrosarosaeAblrosārosis

 Seconda declinaçión 
I nómmi mascolìn e nêutri son solitaménte da seconda declinaçión

Declinaçión de lupus (mascolìn; o lô):
CâxoScing.Plur.NomlupuslupiZenlupilupōrumDatlupolupisAcuzlupumluposVoclupelupiAbllupolupis
Declinaçión de bellum (nêutro; a guæra):
CâxoScing.Plur.NombellumbellaZenbellibellōrumDatbellobellisAcuzbellumbellaVocbellumbellaAblbellobellis  

 Bigliografîa 



 Vóxe correlæ 
 Inpêo Roman
 lengoe indoeuropee

 Âtri progètti  

Categorîa:Lengue do Gruppo Italico