Lengua spagnòlla

O Spagnòllo ò Castigiàn (Español o Castellano in spagnòllo) o l'é 'na léngoa do grùppo lengoìstico itàlico oçidentâ parlâ da tòsto 500 milioìn de persónn-e into móndo cómme léngoa moæ, e da tòsto 100 milioìn cómme segónda léngoa. A l'é a léngoa romànza ciù difûza, a segónda (ò quàrta) léngoa ciù parlâ a-o móndo, e a segónda ciù studiâ dòppo l'ingléize.

 Difuxón 

A vêgne ascì parlâ inte Filipìnn-e, e in forma minoritâia inti Stâti Unîi d'América, into Braxî, in Andòrra, Maròcco, Gabòn, Sahara Oçidentâ e Gibiltæra.

Segóndo 'n'indàgine do SIL International e de l'Instituto Cervantes, do 2012 o spagnòllo o l'êa a segónda léngoa ciù parlâ a-o móndo dòppo o cinéize (se tràtta de tòsto 414 milioìn de persónn-e che pàrlan o spagnòllo cómme prìmma léngoa).

A léngoa spagnòlla a l'é l'idiöma ciù studiòu a tùtti i livélli d'insegnaménto inti Stâti Unîi e a l'é a segónda léngoa ciù studiâ inte l'instruçión superiôre de l'Unión Eoropêa.

A livéllo globâle, a l'é a quàrta léngoa ciù studiâ a-o móndo, con 24,2 milioìn d'alùnni. A l'é a quàrta léngoa ciù parlâ a-o Móndo, dòppo l'ingléize, o Cinéize mandarìn e l'hindi, e a segónda léngoa ciù parlâ pe nùmero de parlànti de léngoa moæ, dòppo o cinéize mandarìn. 

Pe quésto, a peu êse consciderâ cómme a segóndo léngoa into cànpo da comunicaçión internaçionâle dòppo l'ingléize. O spagnòllo o l'é a tèrsa léngoa ciù dêuviâ pe-a produçión d'informaçión inti mézzi de comunicaçión, coscì cómme a tèrsa léngoa con ciù uténti de Internet, dòppo o cinéize e l'ingléize. Do 2019, o gh'avéiva tòsto 364 milioìn d'uténti in sce internet, ch'o raprezentâva o 7,9 % do totâle.

A léngoa a l'é parlâ sorviatùtto in Spàgna. e inte l'Ispanoamèrica. Do 2015, s'é stimòu che inti Stâti Unîi d'América gh'êa ciù de 40 milioìn de parlànti spagnòlli. 

Inte Filipìnn-e, dónde o spagnòllo o no l'é ciù a léngoa de magiorànsa ò ofiçiâ, o l'à de lóngo 'n'inportànsa into sénso colturâle, stòrico e lengoìstico. Inte Andòrra, a magiorànsa da popolaçión a sà parlâ spagnòllo. Inta Guinea Equatoriâ, dond'o l'é léngoa ofiçiâ, ciù ò mêno o 70 % da sò popolaçión o sà parlâ spagnòllo. Inti cànpi de rifugiæ sahrawi, o spagnòllo o l'é 'na léngoa de riliêvo ascì.«[…] pe-i sahrawi o spagnòllo, a sò segónda léngoa, o no veu dî dezâxo ma o l'é 'na pàrte da sò identitæ cómme pòpolo e coltûa eterogénea [...]» 

 Nómme 
 Etimologîa 
Segóndo a Real Academia Española (Académia Reâ Spagnòlla, RAE), a pòula spagnòllo a nàsce da-o provensâ espaignol, e quésto da-o latìn medievâle Hispaniolus, ch'o veu dî "de l'Hispania" (Spàgna). A fórma in latìn HĬSPĀNĬOLUS a nàsce da-a diçión latìnn-a da provìnsa de HĬSPĀNĬA, ch'a l'inclùdde a penîzoa ibérica, ò mêgio, da-a sò fórma ipercorètta. O l'é inportànte aregordâ che into latìn tàrdo a /H/ a no se prononçiâva. L'avertûa da /Ĭ/ latìnn-a cùrta inte /e/ a l'aviéiva dæto alôa inte 'n protoromànzo: ESPAŇOL(U).

In'âtra téxi a dîxe che "spagnòllo" o nàsce da l'ocitàn espaignon. O Menéndez Pidal o ne dâ 'n'âtra spiegaçión etimològica: o clàscico hispanus ò hispánicus o l'à pigiòu into latìn vorgâ o sufìsso -one (cómme into borgognón, bretón, frixón, etc.) e da *hispanione o l'é pasòu into castigiàn antîgo a españón, fin ch'o l'é arivòu a español, co-ina terminaçión -ol ch'a no se dêuvia pe indicâ de naçioìn.

L'âtro nómme, castigiàn, o nàsce da-o latìn castellanus, ch'o veu dî "da Castìggia", régno medievâle scitoòu inta pàrte çentrâle da penîzoa ibérica e òrìgine de sta léngoa chi, in contrapoxiçión a-a léngoa lionéize, ch'a s'é svilupâ drénto a-o Régno de Lión. Segóndo o Ramón Menéndez Pidal, sto contràsto o l'é ciæo inte diferénse fonétiche e morfològiche tra i doî scistêmi lengoìstichi.

In gîo pe-o móndo, a léngoa a l'é conosciûa into parlâ ascì cómme "castilla", cómme inte dötræ zöne de canpàgna ò indìgene de l'América do Çéntro e do Sùd, dæto ch'a l'é stæta inpréiza sùbito dòppo l'incorporaçión di nêuvi teritöi a-a Corónn-a de Castìggia. Segóndo o Miguel Ángel Asturias, a frâze "hablar en castilla (castellano)" a se contrapónn-e inte sti contèsti co-a frâze "hablar en lengua", che pe cóntra a se riferìsce a-e léngoe indìgene do pòsto. Defæti, a-i ténpi da conquìsta e colonizaçión de l'América ste léngoa lì êan ciamæ cómme "lengua" a-i interpréti indìgeni.

 Nòtte 

 Âtri progètti  

Spagnòllo
Categorîa:Spagna