Pruvincia de Sann-a

A pruvincia de Sann-aProvìnsa de Sànn-a int'a grafia ufiçiäle d'u zeneize, Provinsa de Saña int'a grafia unitäja d'u zeneize (provincia di Savona in italiàn) a l'è 'na pruvincia d'a Ligüria de 266.796 abitanti, spartìa inte 69 cumüni

 Geugrafìa 
 Teritoju 
A pruvincia de Sann-a a se spande inte 'na parte d'a Ligüria de punente pe 1.546,29 km2, a segunda ciü grande d'a regiùn. Int'u detaggiu, a cunprende e tère tra sta pärte de Rivea de Punente, i bricchi d'u spartiègua marcóu da-e Arpi e da-i Apenìn e finn-a 'na pärte a-u de là de stu lì, int'u bacìn d'u Pò.

U teritoju d'a pruvincia u l'è cruvìu p'ou ciü da bricchi e culinn-e che fan pärte d'e Arpi Marìttime e de l'Apenìn Lìgure, cu'u pasaggiu tra e due cadenn-e ch'u l'è marcóu da-u Colle de Cadebunn-a. U munte ciü ätu u l'è u Galé (1.708 m), insce-i cunfìn cu'a pruvincia de Cüneu. A ogni moddu, int'a pruvincia de Sann-a u se ghe tröva ascì a Ciann-a d'Arbenga che, cruvindu tostu 10 km2, a l'è a ciü grossa d'a regiùn.

Spandenduse insce-i duì fianchi d'u spartiègua, int'a pruvincia de Sann-a se trövan di sciümmi che chinn-an tantu vèrsu a Cianüa Padann-a, cumme u Burmia (de Milléximu e de Spiĝn̂u), l'Èrru e l'Urba, e di ätri che pe cuntra finiŝĉian int'u Mä Lìgure. Fra de sti lì, che l'han scavóu de valè ciü streite de quelle vurtè a setentriùn e da-a purtä ch'a nu l'è guèi custante inte tüttu de l'annu, u ciü inpurtante u l'è A Çenta, furmä da-u Neva e da l'Aroscia e ch'a gh'ha a sö fuxe in Arbenga. Dapö u gh'è ancùn u Lavagnöa, u Sensöggia e u Teju, che, rispetivamente, se caccian int'u mä a Sann-a, Arbissöa e Väze.

Insc'â costa d'a pruvincia se trövan e îzue d'a Gainäa e de Berzezzi, a segunda e a quarta d'a Ligüria pe estensciùn.

 Cunfìn 
A pruvincia de Sann-a a cunfinn-a a punente cu'a pruvincia de Inperia, a setentriùn cu'u Piemunte (pruvincia de Cüneu, pruvincia de Lüsciandria e pruvincia de Asti) a levante cu'a çitè metrupulitann-a de Zena e a meridiùn a l'è bagnä da-u Mä Lìgure.

 Stoja 
sinistra|miniatura|234x234px|Mappa d'i çircundäi d'Arbenga e de Sann-a
A çitè de Sann-a, int'u pasóu, a l'è stèta a capitäle de de divixuìn aministrative cu'ina çèrta autunumìa survatüttu a cumensä da l'Öttuçentu: pasóu i tanti cangi fèti a-i tenpi da Repübbrica Lìgure (capitäle d'u Département du Letimbre d'u 1797-1798, d'a "Giurisdiçiùn de Cunbu" d'u 1798-1803 e, zlargä int'u Finä, finn-a d'u 1805), a primma funçiùn de cuntu a l'è stèta quella sutt'a l'inperu françeize, dund'a l'è stèta çernüa cumme a capitäle d'u dipartimentu de Muntenötte.

Tacä dunca a-u regnu de Sardegna d'u 1815 cumme capitäle de divixùn, abulìa pasóu trèi anni, da-u 10 de nuvenbre d'u 1818 Sann-a a l'è fèta a capitäle d'a primma pruvincia de Sann-a, ch'a cruviva a meitè de levante d'a pruvincia d'ancö mentre quella de punente a fäva pärte d'a pruvincia d'Arbenga, tütte due int'a divixùn de Zena. D'u 1859, cu'a lezze Rattazzi, a pruvincia de Sann-a a l'è stèta suprèssa e u s'è creóu u çircundäju de Sann-a, sutt'a-a pruvincia de Zena. Cu'u regiu decretu 21 utubre 1926, n. 1890, a-u çircundäju de Sann-a u gh'è stètu tacóu quellu d'Arbenga, a furmä u teritoju che, pe regiu decretu d'u Vittorio Emanuele III, a-i 2 de zenä d'u 1927 u vegne isóu a pruvincia, mentre che sun scancelè i çircundäi.

Sta decixùn a l'è rivä ascì perché u prugèttu u l'ea renbóu da-u Paolo Boselli, ch'u l'è stètu ciü votte depütóu, senatù e ministru d'u regnu, ciü che da-i ätri persunaggi de Sann-a ch'ävan spuncióu tanti anni pe utegnì stu ricunuscimentu. A-a sö creaçiùn, cu'u Lorenzo Via pe primmu prefèttu, a pruvincia de Sann-a a cuntäva de 87 cumüni, cu'u sö nümeru ch'u l'è stètu cu'u tenpu zbascióu a-i 69 d'ancö.

 Scinbuli 
Stemma
bordo|sinistra|176x176px

A caravèlla insc'ou stemma a se liga a-e tradiçiuìn de mä d'a pruvincia, survatüttu cun Sann-a e u sö portu e cun Noi, çitè cu'ina sö repübbrica mainä. U stemma u l'è stètu cuncèssu pe regiu decretu d'u rè Vittorio Emanuele III d'u 18 de frevä d'u 1928, trascrìtu int'u registru d'i enti muräli, a-a pagina 124 d'u primmu vulümme. Da-u 1933 a-u 1943, tenpi d'u ventenniu, in çimma a-u stemma u gh'ea mustróu u cappu d'u Litoju.

Gunfalùn

U gunfalùn, de blö e cun int'u mezzu u stemma d'a pruvincia, u l'è stètu dumandóu da-u sö cumisäju straurdinäju, u Giovanni Ortolani, a-i 11 de nuvenbre d'u 1927. U gunfalùn, cuncèssu asemme a-u stemma pe decretu d'u primmu de nuvenbre d'u 1928, u l'è stètu cunsegnóu ufisialmente a-i 11 de stu meize, mumentu ascì d'a sö benediçiùn da pärte d'u vescu de Sann-a e Noi, u Pasquale Rigetti.

U gunfalùn d'a pruvincia, cunservóu int'a sö sede de Palassiu Nervi, u l'è stètu fabricóu grassie a 'na sutuscriçiùn inandiä da de donne che l'han cügìu i 5.250 franchi che, insemme a-i ätri 2.816 missi da-i cumüni, l'han permissu de catä i materiäli che servivan. Int'u detaggiu, sti lì sun custè 4.564 franchi, mentre i ätri 3.502 sun stèti missi a camìn insce 'n librettu a risparmiu da COMIT.

 Abitanti 
 Evuluçiùn demugrafica 

 Minuranse furèste 
Segundu l'ISTAT, a-i 31 de dixenbre d'u 2024 i rexidenti furèsti int'a pruvincia de Sann-a sun 24.801.

 Cugnummi ciü difüxi 
I cugnummi ciü difüxi int'a pruvincia de Sann-a sun: Zunino, Rossi, Parodi, Pastorino e Delfino.

 Aministraçiùn 
 Cunseggiu d'a pruvincia 
L'aministraçiùn d'a pruvincia a gh'ha a sö sede a Sann-a, int'u palassiu "Pier Luigi Nervi" de vìa d'i Surman, 12.

A-a giurnä d'ancö a zunta d'a pruvincia a gh'ha cumme prescidente u Pierangelo Olivieri, scìndicu de Calisàn e elezüu int'u centru-drita. D'u rèstu, int'a zunta u gh'è ätri dexe cunsegé, che ne vegnan da-e trè liste d'u centru-mancinn-a, d'u centru-drita e d'i ätri gruppi o partìi numinè cu'a vutaçiùn d'u 31 d'utubre d'u 2018, fèta tra i 69 scìndichi d'a pruvincia e i sö cunsegé cumünäli.

 Prescidenti d'a pruvincia 

 Cumüni 
NummePupulaçiùn(31-12-2024)Estensciùn(km2)A Ciann-a (A Ciana)73530,45A Mainn-a d'Arbissöa (A Muenn-a)51573,25Andöa (Andôa)723931,80A Prìa (A Prìa)82309,88Arasce (Ar̂asce)996017,25Arbenga (Arbenga)2353936,58Arnascu (Arnascu)5486,09A Steĵa (A Steira)291543,68Balestrìn (Barestin)52011,27Bardinetu (Bardenèi)76829,79Berzezzi (Berzezzi)10453,69Borzi e Veressi (Bòrṡi e Veréssi)21062,73Buisàn (Buinzan)25748,35Burmia (Burmia)31622,47Cäiru (Còiri)12862100,40Calisàn (Carizan)145162,74Càrcae (Èl Còrcre)523210,40Cärxi (Côrxi)169120,60Castergiancu (Castergiancu)32114,70Castrevegiu (Castrevegliu)12616,14Cazanöva (Casanöva)74324,23Çelle (Çelle)47959,56Cengiu (U Ceng)340318,96Ciòi (Ciòi)6148,65Cixàn (Cixàn)211912,27Cügén (Cügèn)681849,92Cusceria (Cuscèria)101912,41D'Ätu d'Arbissöa (D'Ätu)956228,68Degu (U Dé)181066,82Èrli (Èrli)22016,73Finä (Finô)1101235,53Garlenda (Garlenda)13828,03Giüstéxine (Giüstexine)100317,22Giüsvalla (Giüxvâla)39219,70Laigueggia (L'Aigöja)16782,72L'Âtä (L'Atè)190811,30Löa (Löa)1068813,48L'Urba (R'Urba)64431,17Magiö (Maiö)97719,57Màllae (Màlre)103031,73Mascimìn (Mascimìn)1017,85Milléximu (Mreju)333515,96Miöggia (Miöja)51519,30Muriädu (Miriaud)71039,22Naxìn (Naxìn)15622,18Noi (Noi)24259,67Orcu e Fegìn (Orcu e Feìn)91117,31Pàllae (Pàlre)86121,33Riätu (Riôtu)53619,60Rocavignä (Rocavignà)74317,71Sann-a (Sann-a)5858165,32Sputurnu (Spoturnu)33378,02Stelanellu (Staanéllu)83117,81Süccaellu (Sücca(r)èllu)27910,81Tuiàn (Tuiran)271818,97U Burghettu (U Burghettu)46045,39Unsu (Unsu)2118,23U Punte (Eŕ Pont)81324,95U Saŝĉellu (U Sascé)1688100,66U Sejä (U Seiò)539311,15U Téstegu (U Téstegu)16710,29U Tù (U Tû)25189,45Utué (Utuê)17029,66Uzeĵa (Useria)43328,17Väze (Vâże)1244748,00Vendùn (Vendùn)3369,92Vessi e Portiu (Vessi e Portiu)7808,76Villanöva (Villanöva)283115,89Vuè (Vuè)795023,79Pruvincia de Sann-a2670641546,29

 Notte 
Notte a-u tèstu

Notte bibliugrafiche

 Bibliugrafìa 


 Ätri prugètti 

 Ligammi de föa