Regioin d'Italia

E regioìn de l'Itàlia són, insémme a-i comùn, a-e çitæ metropolitànn-e, a-e provìnse e a-o stâto, un di çìnque eleménti che fórman a Repùbrica Italiànn-a.

Ògni región a l'é 'n énte teritoriâle con di seu statûti, potêri e fonçioìn segóndo i prinçìppi ch'én stæti fisæ da-a Costituçión, cómme stabilîo da l'artìcolo 114, segóndo còmma do tèsto. E regioìn no són conscideræ di énti locâli, cómme i comùn e-e provìnse, che trêuvan pe cóntra de disciplìnn-a into decrêto legislatîvo 18 agósto 2000, n. 267 (TUEL).

E regioìn, cómme stabilîo da l'artìcolo 131, én vìnti. Çìnque regioìn én a statûto speciâle de outonomîa e unn-a de ste chi, o Trentìn-Èrto Àdixe, a l'é formâ da dôe provìnse outònome (Trénto e Bolsàn), che gh'àn di potêri legislatîvi pægi a quélli de 'na región a statûto speciâle. Into rispètto de minorànse lengoìstiche reconosciûe, o Trentìn-Èrto Àdixe e Vàlle d'Aòsta gh'àn o nómme ofiçiâ scrîto inte l'artìcolo 116 inte dôe léngoe, Trentino-Alto Adige/Südtirol e Valle d'Aosta/Vallée d'Aoste, cómme da modìfica do 2001.

 Descriçión 
 Caraterìstiche 
Inte l'ordinaménto giurìdico de l'Itàlia a región a l'é:

 in énte de riliêvo costituçionâle, scicómme ch'a l'é prevìsta cómme necesâia da-a costituçión;
 in énte outònomo, scicómme ch'a gh'à de outonomîa in sce de matêie diferénti;
 in énte outàrchico, scicómme ch'a fonçiónn-a sott'a 'n regìmme de dirìtto aministratîvo e a gh'à de outoritæ pùbrica;
 in énte de apartenénsa necesâia, scicómme che tùtti i çitadìn rexidénti n'én pàrte.

Tùtte e regioìn gh'àn de stémma e de confaón ofiçiâ.

 Organizaçión aministratîva 
I òrgani da región én mostræ a l'artìcolo 121 da Costituçión e, into detàggio, són:

 o conséggio regionâle;
 a zónta regionâle;
 o prescidénte da zónta regionâle.
A región a l'é raprezentâ da-o prescidénte da zónta regionâle, che inte çèrti statûti o l'é ciamòu o prescidénte da región ascì, che da-o 2000 o l'é elezûo in mòddo dirètto e democràtico pe mêzo de eleçioìn regionâli a vôto universâle de tùtti i çitadìn da región che gh'àggian o dirìtto de vôto, levòu o câxo che into statûto ségge prevìsto l'eleçión da pàrte do conséggio regionâle. Se o prescidénte da región o l'é sfiduciòu, se dimétte pe seu cónto con efètto inmediâto, o mêue in càrega ò o l'é inpedîo in mòddo permanénte, o conséggio regionâle o l'é desfòu e l'é inandiòu a-a spedîa de nêuve eleçioìn. Scìnn'a-o montâ in càrega di nêuvi òrgani da región, consèrvan i seu potêri i vêgi òrgani pe conpî i àtti da normâle aministraçión.

E fonçioìn aministratîve són atriboîe a-a zónta regionâle, formâ da-i asesoî nominæ da-o prescidénte da región in raprezentànsa de fòrse polìtiche che l'àn arenbòu, ciù che o prescidénte de región mæximo, ch'o l'é pægio a-o càppo do govèrno e do conséggio di minìstri a livéllo de l'aministraçión centrâle do stâto.

E regioìn én dotæ de 'n conséggio regionâle, elezûo da-i çitadìn da región che gh'àn de dirìtto de vôto e ch'o fonçiónn-a cómme òrgano colegiâle pægio a-o parlaménto a livéllo do stâto. O conséggio regionâle o l'é formòu da-i consegê regionâli in raprezentànsa de tùtte e fòrse polìtiche do teritöio co-e fonçioìn de aprovâ o balànso da región, de delìbere e di provediménti emìssi da-o prescidénte e da-a zónta. Inta Sicìlia, región outònoma, st'òrgano chi o pìggia o nómme de parlaménto regionâle e i seu ménbri én dîti deputæ e no consegê. O conséggio o gh'à o potêre legislatîvo pe-e matêie che a costituçión e i statûti speciâli pe-e regioìn outòmone domàndan a-a potestæ legislatîva escluxîva ò concorénte.

Sti chi én i òrgani necesâi pe-e regioìn, co-i seu statûti e-e seu lézze che no pêuan prevédde de diferénse co-e régole da costituçión.

 Lìsta de regioìn 
Chi aprêuvo gh'é 'na tabélla co-a popolaçión, l'estensción, a denscitæ, o capolêugo, o nùmero de comùn e-e provìnse de vìnti regioìn de l'Itàlia. I valoî én mìssi a giórno a-o prìmmo de zenâ do 2024.

 Región Capolêugo Popolaçión (ab.) Estensción (km²) Denscitæ (ab./km²) Provìnse e çitæ metropolitànn-eIn corscîvo. Comùn 20px| AbrùssoL'Àquila1.269.57110.828,89117Chiêti, L'Àquila, Pescâra, Téramo305 20px| BaxilicâPoténsa533.23310.071,5953Matêra, Poténsa131 20px| CalàbriaCatanzâro1.838.56815.212,65121Catanzâro, Cozénsa, Crotón, Réggio Calàbria, Vîbo Valénçia404 20px| CanpàniaNàpoli5.593.90613.667,85409Avelìn, Benevénto, Cazèrta, Nàpoli, Salèrno550 20px| Emìlia-RomàgnaBològna4.451.93822.501,82198Bològna, Ferâra, Forlì-Cezénn-a, Mòdena, Pàrma, Piaxénsa, Ravénna, Réggio Emìlia, Rìmini330 20px| Friôli-Venéçia GiùliaTrièste1.194.6167.936,83151Gorìçia, Pordenón, Trièste, Ùdine215 20px| LàçioRómma5.714.74517.236,49332Froxinón, Latìnn-a, Riêti, Rómma, Vitèrbo378 20px| LigùriaZêna1.509.1405.417,71279Inpêia, Sànn-a, Spézza, Zêna234 20px| LonbardîaMilàn10.012.05423.862,87420Bèrgamo, Bréscia, Còmmo, Cremónn-a, Lécco, Lödi, Màntova, Milàn, Mónza e Briànsa, Pavîa, Sóndrio, Varéize1.502 20px| MàrcheAncónn-a1.482.7469.344,54159Ancónn-a, Àscoli Picén, Fèrmo, Macerâta, Pézaro e Urbìn225 20px| MolîzeCanpobàsso289.2244.459,8065Canpobàsso, Izèrnia136 20px| ÓnbriaPerùggia853.0688.463,97101Perùggia, Tèrni92 20px| PiemónteTurìn4.251.62325.391,67167Àsti, Bièlla, Cùneo, Lisciàndria, Novara, Turìn, Verbàn-Cùzio-Òsola, Vercèlli1.180 20px| PùggiaBâri3.890.66119.541,03199Bâri, Barlétta-Àndria-Trâni, Brìndixi, Lécce, Fòggia, Tàranto257 20px| SardégnaCàgiai1.570.45324.106,3065Càgiai, Galùra Nòrd-Èst Sardégna, Médio Canpidàn, Nuoro, Ogliastra, Oristàn, Sàsciai, Sulcis Iglesiénte377 20px| SicìliaPalèrmo4.797.35925.824,33186Agrigénto, Caltanisétta, Catània, Énna, Mescìnn-a, Palèrmo, Ragûsa, Sciracûza, TràpaniA región Sicìlia a l'à sostitoîo e vêge provìnse con di lìberi consòrçi de comùn; védde ascì 391 20px| Toscànn-aFirénse3.660.53022.985,01159Arésso, Firénse, Grosêto, Livórno, Lùcca, Màssa-Carâra, Pîza, Pistöia, Pròu, Siêna273 20px| Trentìn-Èrto ÀdixeTrénto1.082.70213.605,9780Bolsàn, Trénto282 20px| Vàlle d'AòstaAòsta122.8773.258,6138Aòsta74 20px| VénetoVenéçia4.852.21618.351,49264Belùn, Pàdova, Rovîgo, Trevîzo, Venéçia, Verónn-a, Vicénsa560 Rómma58.971.230302.069,411951077.896
 Nòtte 

 Âtri progètti