Naxin

Naxìn (Nasino in italiàn) u l'è in cumün spàrsu de 190 abitànti ch'u se tröva inta pruvinsa de Savuna, inte l'entrutèra de Arbenga.

 Geugrafìa 

Naxìn u l'è in cumün da valâ du scciümme Pennavaire, ch'u se tröva inte l'entrutèra d'Arbenga. U dìsta tòstu 20 chilometri daa ma(r)ìna, e u sò paesaggiu natü(r)âle u l'è fàu de boschi de castagni e de fasce d'u(r)ìve. U paìse l'è scituàu au de sutta de Galê (1078 m d'autessa mascima), intu versante gi(r)àu a meridiùn, dund'i se pone vegghe fina de rocche fàcce de carcâ, che de vôte i cunserva foscili de spügne, o cu(r)àlli, tantu da rènde l'ambiènte di munti scimile a chellu de Dulumiti.
Frasiùi
Pe'a cumüna u terito(r)iu u l'è spartìu inte dexe burgàe: U Béu, U Burgu, U Casâ, A Gexa, A Costa, U Mü(r)ìn, A Madònna, I Pe(r)ài, Vignö e Vignu(r)ettu, p'andà a cröve 22,18 km² d'estensciùn inte tüttu.
Cunfin
U cunfina cu'i cumüi de Àutu (CN), L'Àguia (IM), Castergiancu, Èrli, Garesce (CN), Ransu (IM), Unsu, Urméa (CN).

 Sto(r)ia 
E primme testimunianse du stansiamèntu de l'òmmu da ste parte i se fan remuntà au gran nüme(r)u de "arme" (caverne) ch'i se tröva d'in gì(r)u. A ciü cunusciüa a l'è l'Arma de Naxìn, dund'i sun stài truvài resti archeulogichi ch'i remunta a l'ànnu 7000 a.C., ma presèmpiu fina de giàre, di vaxi e de se(r)àmiche artigianâli, foscia d'epuca rumâna. Stu facciu chi perché u terito(r)iu u l'è stàu frequentàu de doppu, e i asusti sutta aa rocca i l'é(r)a u scitu ciü giüstu unde repa(r)à chellu che ün u l'axeva. 

Difatti a valâ a resta in postu strategicu, tantu che chi i rumài i l'axevan fundàu l'antìgu vilaggiu de Naticum, vixìn aa frasiùn de Vign(r)uettu. L'acampamèntu u sa(r)ea stàu fina numinàu da Giuliu Cesare intu sò De Bello Gallico. E dunca u nòmme de Naxìn u ne vegni(r)ea propiu da chellu rumàn.

Cun a caütta de l'Impe(r)u Rumàn e l'inissiu du Mediuevu u l'é(r)a passàu sutta aa Marca Arduinica, istituìa intu seculu VIII dau Re d'Italia Berengà(r)iu II, poi andàu sutta l'influènsa Ale(r)amica. Da chi, cu'a morte di marchexi de Clavesana u finisce sutta ai dumini du Marchesàu de Süca(r)èllu. Dü(r)ante u periudu de l'Etàe de mezzu u s'e(r)a vegnüu a furmà U Burgu, cun d'in simma u sò castellu, inta lucalitàe da Còsta. Zà u l'é(r)a in pèi tèmpu di Cepollini, che cumme in Àutu, i l'é(r)an stài infeudài inte l'auta valâ, ma zà Naxìn u passa prestu sutta u cuntrollu dricciu di Del Carretto, scignu(r)i de Sücca(r)èllu e de Ba(r)estìn. 

Intu 1537 a vegne pöi censìa a pupulasiùn intu paìse, ch'a l'é(r)a de 90 famìe, cu'u censcimèntu vusciüu dau vescu de Nebbio (inte l'Auta Corsega). Cu'a caütta du Marchesàu, avegnüa intu 1624 terito(r)iu de Naxìn ufinisce in man ai zenexi, che pe(r)ò u feudu di Del Carretto u resta pe' di ànni in cuntestasiùn fra a Repübbrica de Zena e a casa Savoia. 'Sti chi i pröva pòi a catà cun di acòrdi a parte de Naxìn, ch'a vegne anessa numma che in sciu papê a partì da l'ànnu 1735, scicumme che u paìse u vegnìva gestìu da Ottaviano Costa Del Carretto, pe' mezzu d'in particulâre edittu.

U periudu de doppu u l'è ancù segnàu da ina relatìva stabilitàe, fin a quand'u nu zunze daa Fransa l'esercitu de Napuleùn: difatti l'intrega valâ du Neva asemme aa bassa valâ  du Pennavaire e sa(r)àn curpìe daa bataja de Löa, du 1797. A causa de stu facciu u vegne purtàu au de sutta  de l'Impe(r)u Fransese a partì dau 1802, faxèndu pàrte du Dipartimèntu de Cuni, au de drentu du cantùn de Seva. Cu'a restaurasiùn du 1814 u pàssa pòi au Regnu de Sardegna, cumpresu inta pruvinsa d'Arbenga, poi Regnu de l'Italia. Dau 1946 u pàssa sutta aa Repübbrica italiâna. Fin a l'ànnu 2011 u l'ha fàu parte da Cumünitàe Muntâna du Punènte Savunese, che de primma a purtava u nèmme de Cumünitàe Muntâna Ingàuna (1973-2008).

 Abitanti 
 Evulusiùn demugràfica 

 Cugnòmmi ciü difüxi 
I cugnòmmi ciü difüxi a Castergiancu i sun: Ferrua, Bico, Raffaele, Alberto e Garello.

 Minu(r)ànse furèste 
Segundu l'ISTAT, ai 31 de dixèmbre du 2014, a Naxìnu gh'è 40 rexidènti furèsti.

 Pòsti de interesse 

Architetü(r)e religiuse
• Gêxa da parocchia de San Giuvanni u Batista a se tröva inta frasiùn du Burgu, ch'a g'ha da strutü(r)e de decurasiùn e ciü tante in marma(r)u, de pitü(r)e e l'autâ cun de culunette cun de figü(r)e de ànge(r)i scurpìi. A remunta au seculu XVI.

• Santua(r)iu da Nativitàe da Madonna, scituàu inta lucalitàe da Madònna de Cü(r)agna, in sciu stradun, a l'è stâ custruìa du Settesèntu.

• Capeletta de San Benardu, au Burgu.

• Capeletta de San Bastiàn, aa Costa.

• Capeletta de San Biaxu, ai Pe(r)ài.

• Capeletta de Sant'Antoniu a Vignö.

 Architetü(r)e sivili 
Inte tüttu u terito(r)iu du cumün u se pò vegghe dife(r)ènti pònti rumài facci de préa spantegài pe'i viöi; sti pònti i g'han in cumün u facciu de êsse a schêna d'ase e ün de sti chi u sa(r)eva adiritü(r)a stàu ti(r)àu sciü tèmpi de Giuliu Cesare.

 Castélli 
A Vignu(r)ettu i se tröva ancù i resti du castéllu da famìa di Del Carretto, ch'u mustra 'na ciànta a retangulu e due tûre de punta in sci fianchi. Chi i sun stàe truvàe ascì tracce de pitü(r)e de l'etàe de mezzu.

 Natü(r)a e viöi 
Da vixìn aa frasiùn da Madonna de Cü(r)agna u se tröva in laghettu picìn, ciamàu U Làgu du Pònte, ch'u se ghe riva grassie a 'na mü(r)ate(r)a ch'a cunette e cà da Madonnacun Vignö. Chi u paesaggiu natü(r)âle u l'è cumpostu u ciü tantu da boschi de castagni, carchedün de u(r)igine antìga, tantu che fra tütti u ghe n'è ün scü(r)àu famusu p'a sò etàe e grandessa.

Da Vignö a parte pòi 'na stradda p'u munte Galê, ch'u se ghe pò vegghe a tipica màccia mediteranea, cun castagni, èrbu(r)i de carpe, biùlle, rùve e fò, manimàn ch'u se munta versu a simma. Inta mèxima zòna se pò mià u cumplessu de l'Àrma da ca' de bàsue, in antìgu duve(r)àu ascì cumme puntu d'avistamèntu. Sta mü(r)ate(r)a  pòi a porta fin intu cumün d'Urmea, aa frasiùn de Barchi.

 Ecunumia 
L'ecunumìa lucàle a l'è custituìa prinsipalmente da l'agricultüa e da l'alevamèntu. Impurtante a l'è a cultivasiùn di faxöi e de uìve, tantu che intu paise u l'è presente ancù 'n gumbu, ma ascì u turismu, ch'u l'ha vistu inti ürtimi ànni 'na crescita.

 Cultüa 
Dialettu de Naxin

A Naxìn u se parla in dialettu de stampu arbenganese, faxente parte du grùppu du Ligüe sentru-ucidentàle.

Faxö Gianettu
Tipica du paìse a l'è a cultivasiùn du faxö gianettu, ricunuscibile pé a furma du bacellu apiatìa, rigunfiàu inti punti dunde se tröva a seménsa e pé u tipicu culùre giàllu di semmi, spéssu però u bacellu u g'ha ascì de rigaüe de culure diferente (giàllu o vérdu). U se semina a lüggiu e u cresce bèn intu teren ch'u g'ha tracce calcaree, tipicu da valà du Pennavaire.

 Feste e fée 
• Castagnà de Naxìn: ai 28 e i 29 de setembre, cun e "rustìe" e i mercatin di prudòtti tipici lucàli.

• Festa patrunàle de San Giuvanni Batista: ai 24 de zugnu.

Aministrasiùn

 Vie de Cumünicasiùn 
U teritòiu cumünàle u l'è culegàu cun Arbenga gràssie a a Stradda Pruvinsàle 14 (SP16), che a l'arìva fin au Piemunte, pasàndu pé Àutu e Cravaüna, fin a Urmea.
 Nòtte 
Nòtte au testu

Nòtte bibliugrafiche

 Àtri prugètti