Plazas de soberanía

Plazas de soberanía (in spagnòllo prononçiòu , sàiva a dî "rocafòrte de sovranitæ") o l'é 'n nómme ch'o l'ìndica di teritöi spagnòlli d'ôtremâ spantegæ lóngo a còsta in sciô Mà Mediterànio de l'Àfrica do Nòrd e do Maròcco in particolâ. Sto nómme chi o l'é dêuviòu pe di teritöi ch'én pàrte da Spàgna scìnn-a da-a formaçión do régno d'ancheu (1492-1556) e o no conprénde quélle tære africànn-e conquistæ da-i spagnòlli tra o sécolo XIX e o coménso do sécolo XX, inte l'ànbito da coscì dîta "córsa a l'Àfrica".

Storicaménte, gh'é stæto 'na distinçión tra e Plazas de soberanía prinçipæ, sàiva a dî e dôe çitæ outònome de Çéota e de Melìlla, e-e Plazas de soberanía minoî, de îzoe e 'na penîzoa picìnn-a in scâ còsta africànn-a. A ògni mòddo, a-a giornâ d'ancheu, sto nómme chi o l'é dêuviòu sorviatùtto pe indicâ i posediménti segondâi.

O Maròcco o gh'à de rivendicaçioìn in sce quésti teritöi (fêua che in sce l'îzoa de Alborán, a ciù lontànn-a da l'Àfrica) scìnn-a da-o moménto da sò indipendénsa into 1956.

 Giögrafîa 

 Fìxica 
miniatura|250x250px|O Peñón de Vélez de la Gomera, vìsto da-a còsta marochìnn-a into 2007
Óltre e dôe çitæ de Çéota e de Melìlla, storicaménte e træ plazas de soberanía són:
TeritöioCordinæÀrea (ha)Îzoe Alhucemas4,6Îzoa de Mâ1,4Îzoa de Tæra1,7Peñón de Alhucemas1,5Îzoe Chafarinas52,5Îzoa de Izabèlla II15,3Îzoa do Rè11,6Îzoa do Congrèsso25,6Peñón de Vélez de la Gomera1,9
Pe de ciù, gh'é ancón dôe îzoe che spésse vòtte són conscideræ tra e plazas de soberanía, sàiva a dî l'îzoa disputâ de Perejil, 'n'îzoöto dezabitòu da-arénte a Çéota ch'o l'é aministròu da-a Spàgna cómme pàrte da çitæ e no cómme teritöio pe cónto sò, e quélla de Alborán, 'n'îzoa do Mediterànio de ponénte scitoâ a ciù ò mêno 50 chilòmetri da-e còste africànn-e e a 90 chilòmetri da l'Eoröpa, ch'a l'é aministrâ da-o comùn de Almerîa, in sciâ Penîzoa Ibérica.

 Polìtica 
E plazas de soberanía són de îzoe picìnn-e e 'na penîzoa in sciâ còsta do Maròcco (a ògni mòddo a penîzoa, sàiva a dî quélla do Peñón de Vélez de la Gomera, a l'é stæta scìnn-a-o 1934 'n'îzoa lê ascì, quànde 'na boràsca a l'à formòu o pónte d'ænn-a ch'o-a lîga a-a tærafèrma). Són controlæ da goarnixoìn militâri e aministræ diretaménte da-o govèrno spagnòllo.

Cómme e çitæ de Çéota e de Melìlla, són pàrte do stâto spagnòllo e dónca de l'Unión Eoropêa ascì, co-a sò monæa ch'a l'é l'éoro.

 Stöia 
sinistra|miniatura|250x250px|O Peñón de Alhucemas into 1925
Inti ànni da Reconquista e, in particolâ, dòppo a préiza de Granâda into 1492, e trùppe di régni de Castìggia e do Portogàllo àivan conquistòu numerôxi teritöi inte l'Àfrica do Nòrd, dêuviæ cómme bâze comerciâle e pi-â diféiza cóntra i pirâti barbaréschi.

Into méize d'agósto do 1415 i portoghéixi àn conquistòu a çitæ de Çéota. Into 1481 a bólla Aeterni regis do Pàppa Scìsto IV a l'àiva reconosciûo a-o Portogàllo tùtte e tære a sùd de Îzoe Canâie. I poscediménti spagnòlli in Àfrica êan dónca limitæ a-e Canâie, a Santa Cruz de la Mar Pequeña (1476-1524), Melìlla (conquistâ da-o Pedro de Estopiñán into 1497), Villa Cisneros (fondâ do 1502 into modèrno Sahara de Ponénte), Mazalquivir (1505), Peñón de Vélez de la Gomera (1508), Oràn (1509-1708, 1732-1792), Argê (1510-1529), Bugia (1510-1554), Trìpoli (1511-1551) e Tùnixi (1535-1569). A ògni mòddo, con l'indipendénsa do Portogàllo e a fìn de l'Unión Ibérica a goìdda spagnòlla, Çéota a l'é stæta çedûa a-a Spàgna into 1668.miniatura|250x250px|Màppa do Maròcco Spagnòllo into 1925Into 1848 e trùppe spagnòlle àn conquistòu e Îzoe Chafarinas. Vèrso a fìn do sécolo XIX, aprêuvo a-a coscì dîta "córsa a l'Àfrica", e naçioìn eoropêe àivan pigiòu o contròllo da ciù pàrte do continénte africàn. Co-o tratâto de Fez, firmòu a-i 30 de màrso do 1912, a ciù pàrte do Maròcco a l'êa diventâ 'n protetorâto da Frànsa, co-a Spàgna che in scàngio a l'àiva òtegnûo o mandâto in sciâ pàrte ciù a nòrd, o Maròcco Spagnòllo.
Quànde a Spàgna a l'à renonçiòu a-o sò protetorâto, reconoscéndo l'indipendénsa do Maròcco into 1956, a no l'à però çedûo sti teritöi chi, zaché a ghe n'àiva o contròllo da bén bén de ténpo prìmma da creaçión do protetorâto.

A-i 11 de lùggio do 2002 o Maròcco o l'à decîzo d'òcupâ l'îzoa de Perejil con sêi sordàtti, fæto ch'o l'à fîto portòu a de protèste da Spàgna. L'ezèrcito spagnòllo o l'à dónca inandiòu 'n intervénto militâre ciamòu Romeo-Sierra, meténdo in cànpo de trùppe do Grupo de Operaciones Especiales co-o supòrto da flòtta e de l'aviaçión. I sêi sordàtti marochìn se són fîto aréixi e da quéllo moménto l'îzoa a l'é tegnûa vêua co-in acòrdio tra i doî stâti.

 Nòtte 

 Âtri progètti 

 Conligaménti estèrni