Dialetto tabarchin

O Tabarchin (in tabarchin: tabarkin) o l'e 'na variante da lengoa ligure parlâ inta zöna de Carlofòrte e Cädasedda, inta Sardegna do ponente, inte 'n'izoa lengoistica lontann-a da çitæ de Zena. O l'é parlòu da 10.000 personn-e.

 Stöia 
O nomme de Tabarchin o vegne da l'izoa de Tabarca, zu in Àfrica, sùbito de d’âto a-a Tunizîa, dove stava di pegeixi, ciù che âtro apreuvo a pescâ o coâllo. Gh’en stæti da-o 1540 a-o 1742.

Tutt’assemme a-o Bey di Turchi o no gh’è anæto ciù ben d'aveighe di Zeneixi cristien coscì inte seu tære, e o gh’à ordenòu d’anâsene ciù fito poscìbile. Segûo a Zena no se ghe poeiva anâ; lì o spaçio o l'è senpre stæto pöco, e i Tabarchin doveivan çercâlo inte quarche pòsto neuo.

E coscì o Re da Sardegna Carlo Feliçe o ghe dà a mente a-i pövei Tabarchin desperæ, e into 1745 o ghe proponn-e d’anâ inte l’izoa de San Pê. E coscì i Tabarchin, pegeixi d’orìgine e nòrdaficæn de proveniensa, an pigiòu e strasæ e a lengoa e î an portæ inte n'âtra izoa, dove no gh’ea ninte ma a l'ea tæra di cristien, e an comensòu torna a travagiâ.

Comme o diva anche l'Anònimo, i zeneixi “lì donde van, pe primma cösa n'âtra Zena ghe fan”. Defæti i Tabarchin pe primma cösa an fondòu 'na neua çitæ, con dâghe o nomme do Re ch’o î aveiva liberæ.

E coscì ancon a-a giornâ d'ancheu a Carlofòrte se parla a lengoa ch'a l'è nasciûa a Zena, a l'è pasâ pe Tabarca e a l'è finîa a Carlofòrte, parlâ da-i Zeneixi de Sardegna.

 Fonologîa 
 Consonante 
BilabbiàliAlveölàriPostalveölàriPalatàliVelàriGlottàliNazâlisonöremnɲŋPlosîvesórdeptksonörebdɡAffrichæsórdet͡ʃsonöred͡ʒFricatîvesórdefsʃsonörevzʒVibrântisonörerAproscimæsonöreljw

 Vocâle 
FrontæCentrâliDerêno-ariondæariondæcurtelonghecurtelonghecurtelonghecurtelongheSaræCentrâliQuæxi-averteAverte
 Gramatica 
 O verbo Ésse 

 Indicatîvo 

 Prezénte 
Pronomme personâleForma verbâleMisunTit'èLeu/al’èNiotri sémmuViotri sàiLiotri sun/en

 Inperfètto 
Pronomme personâleForma verbâleMièaTit'èiLeu/al'èaNiotri émuViotri éiLiotri éan
 Futûro sénplice 
Pronomme personâleForma verbâleMisaiòTisaiéLeu/asaiòNiotri saiémuViotri saiàiLiotri saian

 Pasòu pròscimo 
Pronomme personâleForma verbâleChi de sótta a-o mascolìn; inta versción a-o femenìn stetu o càngia in steta e steti in stete; a-a tèrsa persónn-a o clìtico femenìn o l'é a in càngio de u.Misun stetuTit'è stetuLeul'è stetuNiotri sémmu stetiViotri sài stetiLiotri sun / en steti
 Trapasâto pròscimo 
Pronomme personâleForma verbâleMiéa stetuTit'éi stetuLeul'éa stetuNiotri ému stetiViotri éi stetiLiotri éan steti

 Vôxe corelæ 
 Grafîa tabarchinn-a

 Âtri progetti 

 Colegamenti estèrni 
 Fiorenzo Toso, La minoranza negata: i Tabarchini 
 Comunitæ Tabarchinn-a (Enciclopedia-dell'Italiano)

Categorîa:Lengua ligure
Categorîa:Sardegna