Bielorùscia

A Bielorùscia ò Rùscia Giànca (Беларусь in bielorùscio, trasliteròu in Belarús, prononçiòu ), conosciûa ofiçialménte cómme Repùbrica de Bielorùscia (Рэспубліка Беларусь in bielorùscio, trasliteròu in Respublika Belarús), a l'é 'n pàize de l'Eoröpa de l'èst sénsa sbócco in sciô mâ.

 Giögrafîa 
A Bielorùscia a confìnn-a co-a Rùscia a nòrd-èst e a levànte, con l'Ucraìnn-a a sùd, co-a Polònia a ponénte e con Litoània e Letònia a nòrd-òvest. A sò superfìcce totâle a l'é de 207.600 km2 e a l'à 'na popolaçión de 9,3 milioìn de persónn-e, fæti pe-i quæ a l'é o trezén pàize ciù grànde e o vintêximo ciù popolôzo de l'Eoröpa. Da-o pónto de vìsta aministratîvo a Bielorùscia a l'é spartîa in sètte regioìn. A sò capitâle, e çitæ ciù grànde da naçión ascì, a l'é Minsk.

 Stöia 
Scìnn-a-o sécolo XX, vàrie naçioìn àn controlòu e tære che òua fan pàrte do modèrno stâto bielorùscio, inclûzo o Rus' de Kiev, o Prinçipâto de Polotsk, o Granducâto de Litoània, a Confederaçión polàcco-litoànn-a e l'Inpêro rùscio. Aprêuvo a-o sccéuppo da Rivoluçión rùscia into 1917, vàrri stâti se són contéixi o contròllo de l'àrea, co-a vitöia che a-a fìn a l'é anæta a-a Repùbrica Socialìsta Soviética Bielorùscia, a quæ a l'é stæta unn-a de repùbriche costitoénti a-a fondaçión de l'Unión Soviética into 1922. Depoî a goæra soviético-polàcca, a Bielorùscia a l'à perdûo squæxi a meitæ do sò teritöio in favô da Polònia. A naçión a l'é arivâ a-i sò confìn modèrni into 1939, quànde çerti teritöi da Segónda Repùbrica de Polònia són pasæ sótt'a-o sò contròllo aprêuvo a l'invaxón soviética da Polònia, confìn pöi rifinîi a-a fìn da segónda goæra mondiâle. Into córso de quéllo conflìtto e operaçioìn militâri àn devastòu a Bielorùscia, co-a pèrdia de ciù ò mêno 'n quàrto da sò popolaçión e da meitæ de vivàgne naturâli, co-o repìggio econòmico ch'o l'é arivòu into dòppo goæra. Into 1945, a RSS Bielorùscia a l'é stæta un di ménbri fondatoî de l'Òrganizaçión de Naçioìn Unîe, insémme a l'Unión Soviética.

O parlaménto da repùbrica o l'à proclamòu a sovranitæ da Bielorùscia a-i 27 de zùgno do 1990 e, into procèsso da chéita de l'Unión Soviética, a naçión a l'à diciaròu a sò indipendénsa a-i 25 de agósto do 1991. Depoî l'adoçión de 'na nêuva costituçión into 1994, Alexander Lukashenko o l'é stæto elezûo prescidénte da Bielorùscia inte prìmme e sôle eleçioìn lìbere depoî a diciaraçión de indipendénsa. O Lukashenko o goìdda 'n govèrno outoritâio ch'o l'à portòu a 'n scàrso rispètto di dirìtti umâni e a abûxi de potêre.

 Economîa e polìtica 
In Bielorùscia són stæte continoæ numerôze de polìtiche de l'etæ soviética, cómme prezénpio o contròllo statâle in sce gréndi setoî de l'economîa. Pe de ciù, a l'é a sôla naçión eoropêa inta quæ a l'é ancón in vigô a pénn-a de mòrte. Inte l'ànno 2000, a Bielorùscia e a Rùscia àn firmòu 'n tratâto pe 'na ciù stréita colaboraçión tra e dôe naçioìn, ciamòu Unión Rùscia-Bielorùscia.

A Bielorùscia a l'é 'na naçión in vîa de svilùppo ch'a se trêuva a-o 53° pòsto inta clasìfica de l'Ìndice de Svilùppo Umâno. A l'é un di ménbri de Naçioìn Unîe scìnn-a da-a sò fondaçión e a fa pàrte da Comunitæ di Stâti Indipendénti, de l'Òrganizaçión do tratâto de seguéssa comùn, de l'Unión Econòmica Éoro-aziàtica, de l'Òrganizaçión pi-â seguéssa e a coperaçión in Eoröpa e do Moviménto di stâti no aliniæ. A no l'à mostròu interèsse a intrâ inte l'Unión Eoropêa ma a ògni mòddo a l'à mantegnûo de relaçioìn bilaterâli co-o blòcco eoropêo, parteçipàndo a-i doî progètti UE de l'Iniçiatîva de Baku e de l'Eastern Partnership. A Bielorùscia a l'à sospéizo a sò partecipaçión a 'sti progètti chi a-i 28 de zùgno do 2021 aprêuvo a-e sançioìn decîze da l'Unión Eoropêa cóntra de lê.

 Pòsti de interesse 

 Nòtte 

 Bibliografîa 







 Âtri progètti 

 Colegaménti estèrni