Morte

A mòrte a l'é a fìn da vìtta; a cesaçión ireverscìbile de tùtte e fonçioìn biològiche che sostêgnan in òrganìsmo vivénte. A mòrte a l'é 'n fæto inevitàbile che, in sciâ fìn, o l'acàpita a tùtti i òrganìsmi. Pò-u sòlito, i rèsti de in òrganìsmo defùnto coménsan a deconpón-ise sùbito dòppo a mòrte. A mòrte a l'é in procèsso inevitàbile che co-o ténpo o l'acàpita a tùtti i òrganìsmi: gh'é de quélli, cómme Turritopsis dohrnii, ch'én inmortâli da-o pónto de vìsta biològico, a tùtte e mainêe pêuan de lóngo moî pe âtre raxoìn fêua de l'invegî. A mòrte a se riferìsce pò-u sòlito a di òrganìsmi intrêghi; o seu corispondénte pe de pàrte di òrganìsmi, cómme e célole ò i tesciûi, o l'é a necrôzi. Pe-i òrganìsmi co-in çervéllo a mòrte a se poriéiva definî cómme a fìn ireverscìbile de l'ativitæ do çervéllo intrêgo, inclûzo o teu encefàlico. A mòrte çelebrâle a l'é de vòtte dêuviâ cómme definiçión legâle de mòrte.

A l'inprinçìppio do sécolo XXI, de média o mêue 56 mioìn de persónn-e a l'ànno. A caxón ciù comùn de mòrte a l'é l'invegî, méntre in segónda poxiçión gh'é e moutîe cardiovascolâri, sàiva a dî e moutîe ch'interèssan o cheu e i vâxi do sàngoe. A-o 2022, l'é mòrto 109 miliàrdi de umoén in tùtto, sàiva a dî o 93,8% de tùtte e persónn-e mâi visciûe. In ràmmo da gerontologîa, dîto biogerontologîa, a l'amîa de conbàtte a mòrte da-o normâle invegî di umoén, de spésso dêuviàndo di procèsci che se trêuvan in natûa inte çèrti òrganìsmi. A tùtte e mainêe, dæto che i umoén no pêuan servîse de sti procèsci, gh'àn da dêuviâ di âtri mòddi pe arivâ a-a duâta màscima da vìtta de l'òmmo, pò-u sòlito con di cangiaménti into stîle de vìtta cómme a restriçión calòrica, a diêta e l'ezercìçio fìxico. L'idêa de l'estensción da vìtta a l'é dónca consciderâ e studiâ cómme a mainêa de fâ vîve e persónn-e pe ciù ténpo.

Bén bén de coltûe e de religioìn gh'àn o seu concètto de vìtta dòppo a mòrte, spésse vòtte co-in giudìçio in scê açioìn ch'én stæte conpîe da-o mòrto inta seu vìtta. Gh'é di ûxi despægi pe ònorâ o còrpo cómme, prezénpio, o mortöio, a cremaçión ò a seportûa in çê.

 Nòtte 

 Âtri progètti 

 Ligàmmi de fêua 


Categorîa:Biologîa