Diminutief

't Diminutief (ouchwel 't verkleinwoord vaanoet 't Nederlands) is 'ne radix (wortel of groondwoord) dee is umgevörmp um in minder maote vaan de radix-beteikenis aon te geve, um de kleinegheid vaan 't objek de benaodrökke mer ouch, in väöl taole die diminutieve hantere, um e geveul vaan intimiteit of foemele aon te geve. 

Zjus wie in de meiste Germaonse taole, wie Nederlands en Duits, krijg 'ne radix in de diminutieve vörm altied 'tzelfde geslach: neutraol ofwel oonzijeg. Dit zit grammaticaol evels ingewikkeld, umtot me nao de diminutieve kin riffere mèt 't geslach vaan de radix. Zoe kin me zigke "'t Vruike is kraank: zie is kraank (want e vruike kump vaan 'n vrouw) mer ouch "'t Vruike is kraank: 't is kraank". In väöl Germaonse taole, wie 't Nederlands, is dit oongebruikelek. In die taole geit me altied oet vaan de radix (zie is kraank, noets 't is kraank).

 Zuid-Limbörgs (Mestreechs) 
Op 't Limbörgs gief 't euver 't algemein twie hoofcategorieë veur diminutieve: wäörd die indege mèt "-t(s)je" en wäörd die indege mèt "-(e)ke". Op 't Mestreechs-Limbörgs kin 't aon versjèllende factore ligke boeveur ein vaan de twie categorieë gebruuk wäört. Bij 't verkleine vaan e woord is in väöl gevalle is spraoke vaan umlaut, dat wèlt zègke vaan ’n verandering vaan ’ne klinker of twieklaank. Väöl verkleinwäörd weure oetgesproke mèt ’nen aanderen toen es ’t groondwoord. Zoe höbbe boum en moer sleiptoen, meh buimke en mörke höbbe stoettoen. De veurbeelde laote zien tot de vörming vaan diminutieve in 't Limbörgs in hiel väöl opziechte aofwiek vaan die vaan ’t Nederlands.

't Mestreechs heet veur de vörming vaan verkleinwäörd vief achtervoogsels: -ke, -eke, -ske, -sje en -selke.’t Soort achtervoogsel wat weurt gebruuk weurt bepaold door de slot-klaank vaan de radix. 

 -ke 
Dit achtervoogsel weurt gebruuk es de radix oetgeit op ’ne klinker of ’nen twieklaank:
 ei > eike

 hermenie > hermenieke 
 kaffee > kaffeeke
 vrouw > vruike

Mer ouch es eine vaan de volgende medeklinkers weurt gebruuk:

De F: drouf > druifke; lief > lijfke

 De J: laoj > läöjke; vlaoj > vläöjke

 DeL: sjaol > sjäölke; vogel > veugelke

De M: blom > blumke; doum > duimke

De P: kop > köpke; trap > trepke

 De R: boer > buurke; kaar > keerke
 De S: glaas > gleeske; kies > kieske

 De W: kaw > kewke; sjaw > sjewke

 -eke 
Dit achtervoogsel weurt dèks gebruuk es de radix oetgeit op -n:
 maan > menneke

kan > kenneke
 puun > puneke
 zon > zunneke



D’n oetgaank -eke vinde v’r ouch in:

 keend > kinneke

 -ske 
Dit achtervoogsel weurt gebruuk es de radix oetgeit op ch of g:
* loch > löchske
 zöch > zöchske

daag > däögske

 oug > uigske



Mer ouch es 'r indeg op k, nk of gk:

 brögk > brögkske

 kèrk > kèrkske
 baank > benkske

noonk > nunkske



En op ng:

 jong > jungske

 piering > pieringske

 -sje en -eke 
't Achtervoogsel -sje weurt dèks gebruuk es de radix oetgeit op d:
 vrund > vrundsje

 stad > stedsje

Of op n:
 maon > mäönsje

zoon > zäönsje


Of op t:

 koont/vot > kuntsje/vutsje

 voot > veutsje

Oet die veurbeelde bliek tot sommege wäörd die oetgoon op -d en -n ’t achtervoogsel -eke kriege en aandere ’t achtervoogsel -sje. Vergeliek, beveurbeeld:

 tand > tenneke

mèt:

 rand > rendsje

Of:
 zon > zunneke

Mèt:

 maon > mäönsje
 -selke en sjijndiminutieve 
Dit achtervoogsel kump mer in e paar wäörd veur en zien dèks sjijndiminutieve (ofwel sjijnverkleinwäörd); dat wèl zègke, ze höbbe dezelfde beteikenis wie diminutieve en veul ouch es zoe daoneg aon door 't achtervoogsel, mer höbbe geinen aandere vörm. Die wäörd zien dus eigelek radixe en in essentie dus gein diminutieve:

 vertèlselke

 späölselke

'n Oetzundering wat betröf e woord dat indeg mèt -selke en gein sjijndiminutief is, is verhäölselke, mer kin ouch aanders weure vervoog:

* verhaol > verhäölselke / verhäölke

Aander sjijndiminutieve zien:

 bitteke / bitsje

buneke

 meidskeDit is 'n aofleiïng vaan 't woord "maog" dat allewijl e regelmaoteg diminutief "mäögske" heet. In 't Mestreechs zeet me allewijl meidske of meideke, in aander dialekte dèks maedje of kint me 'n vörmvariant daovaan hure, zjus wie bij 't Ripuarische Mäd(s)che en 't Duitse Mädchen en Mädel.

 nipperke

sjitske


 Twie diminutieve meugelek 
'n Aontal substantieve höbbe twie of mierder vörm veur ’t diminutief.

Veurbeelde:

 bein > beineke / beinsje
 hand > henneke / hendsje
 hood > heuteke / heudsje / huteke / huudsje

hoond > hunneke / hundsje
 moond > munneke/ mundsje

 sjoon > sjeuneke / sjeunsje

 bitteke / beunsje (sjijndiminutief)

 Veraandering vaan klinkers 
Dèks veraandert de klinker mèt de klemtoen in d'n diminutieve vörm. Ou weurt dèks ui (Vrouw>Vruike), aa en a weure e (Maan>Menneke; Stads>Stedsje), ao weurt äö (maon>mäönsje; baon>bäönsje) en o en oo weure dèks u of ö (hoond>hunneke; bok>bökske). De oetzunderinge zien evels väöltalleg, boedoor 'ne regel meuilek vas te stèlle is.

 Brón 
 De Grammatica vaan de Mestreechter Taol

Categorie:Grammatica