Loeënerlands

't Loeënerlands is e Limbörgs subdialek oet de indeiling vaan 't Woordenboek van de Limburgse Dialecten. 't Weurt gesproke in 't zuidweste vaan Belsj Limbörg, in Loeën (Borgloon) en umgeving. 't Dialek is oetgesproke Wes-Limbörgs vaan karakter en vertuint al dujeleken affiniteit mèt 't Zuid-Braobants. Toch is dit dialek (in tegestèlling tot 't Truierlands) nog gans dujelek Limbörgs.

Umvaank
Tot 't Loeënerlands weure de volgende plaotse daan wel tongvel gerekend:WLD III 4.1: Vogels

 Alleke (Allekes)
 Batshieër
 Bjalinge
 Boemersoeve
 Broekem
 Engelmansove
 Euverieëpe
 Geegove
 Gelenge
 Gottem
 Groot-Gelleme
 Grot-Laun
 Gutskoeve
 Heks
 Hennerke Hieër (Hieërs)
 Hoeëre
 Hoepertenge
 Horpmoël
 Jeestere
 Jotte
 Klein-Gelleme
 Koeëze
 Kortenbos
 Kotsoeve (Kotsoeves)
 Kuttekove
 Leif en Gors
 Loeën (Loeëns)
 Mechele-Bovelinge
 Mettekoeëve Moos-Herk
 Niel
 Ophieë
 Raopertinge
 Rekel
 Rukkelinge
 Ulbeek
 Vichmoeël
 Veule
 Voeët
 Wajer
 Wille (Willes)
 Wimmertinge
 Zammele
 Zeppere

Kinmerke
't Loeënerlands deit mèt aon de belaankriekste kinmerke vaan 't Limbörgs. 't Ligk oostelek vaan de Uerdinger Linie (me zeet ich en neet ik), 't kint umlaut in werkwoordsvörm (hè löp) en miervoudsvörm (voet - vuuj), 't kint 'ne lange klinker in wäörd wie weeg (tegeneuver Braobants weg, zuug ouch Getelijn) en 't kint e versjèl tösse sleiptoen en stoettoen: pjaad ('peerd') is inkelvoud es 't de sleiptoen heet en miervoud es 't de stoettoen heet.

In 't Truierlands, de westeleke naober vaan 't Loeënerlands, kump dat toenversjèl (op e paar oetzunderinge nao mesjiens) neet veur. Dao zeet me paed in 't inkelvoud en paede in 't miervoud.WBD - Inleiding compleet Dit is 't belaankriekste versjèl tösse Loeënerlands (e zuver Limbörgs dialek) en Truierlands (e Limbörgs-Braobants euvergaanksdialek).

't Loeënerlands heet evels wel zwoeren invlood oondergaange vaan 't Braobants. Dezen invlood maak 't tot e Wes-Limbörgs dialek. Me zuut dat beveurbeeld in de sch- in schaop, scheer en schoeën. In 't Tóngerlands, wat oostelek vaan 't Loeënerlands weurt gesproke en al bij de Centraol-Limbörgse dialekte huurt, zègke ze sjaop, sjeer en sjoeën. Ouch westelek is 't oontbreke vaan 't wäördsje doe/dich (dit kint me ouch in Tóngere neet, meh direk oostelek daovaan wel). In plaots vaan doe zeet me in dit gebeed dzjieë, wie dat in 't zuie vaan de provincie gebrukelek is.Rob Belemans en Ronny Keulen, Taal in stad en land: Belgisch-Limburgs. Uitgeverij Lannoo, Tielt, 2004: p. 60

De vocaole vaan 't Loeënerlands zien ouch zier Braobants/westelek vaan aard. Hun perceize verwantsjappe ligke op versjèllende plaotse. Wie in de wijen umtrèk zègke ze hei haus (tegeneuver oostelek hoes), èès (tegeneuver ies), bier (tegeneuver beer) en goed (tegeneuver good).

Versjèl tösse de aajd- en nuilang aa weurt soms gemaak: veur labiaole (lupklaanke) en gutturaole (keelklaanke) is 't ummer ao, meh veur dentaole (klaanke die op of kort veur de tan weure oetgesproke) klink de aajdlang aa väöl zwoerder. Me zeet daorum aovend (aajdlaank) en maoke (nuilaank), meh maak wel versjèl tösse laote ('late' [bijveugelek naomwoord; nuilaank) en loeëte ('laote' [werkwoord]; aajdlaank). E zwoer produk vaan de aajdlang aa is typisch veur 't zuidweste vaan Belsj Limbörg en ouch veur 't Zuid-Braobants; mèt de extreem geslote oeë-klaank steit 't Loeënerlands evels mie op ziech (allein 't Pajottelands, beveurbeeld 't Brussels, deit zjus zoeget).

Typisch veur de Haspegouw zien de stijgende diftonge veur 'n historische, weggevalle r. Me zuut dat veurbeeld al in pjaad en in de plaotsnaome Jotte en Bjalinge (Nederlands Herten en Berlingen). Dees klaanke koume ouch veur in 't Tóngerlands en 't Bilzerlands; me kin aon 't veurbeeld heibove (paerd - paere) ouch zien tot 't Truierlands die klaanke neet heet. Ouch in 't Demerkempes, de noordeleke naober, koume ze neet veur. Sprekers vaan die dialekte herkinne 'ne Loeëner aon de stijgende diftonge en de zwoer oeë.

Bronne

Categorie:Wes-Limburgse dialekte