Bridge (kaartspeul)

Bridge is e kaartspeul, veur zoewied traceerbaar aofkumsteg oet Ingeland, gespäöld mèt veer lui die in twie pare tegenein speule. Doel vaan 't speul is um zoe väöl meugelek sleeg binne te hole, en wel volgens e vaan te veure gemaak contrak. Speulers zien veur e deil vaan 't gelök aofhenkelek, meh 't speul vereis welzeker väöl tactiek en oefening. Bridge is 't mies geleef kaartspeul op de wereld en weurt ouch väöl in wèdstrijdverband gedoon.

Historie
Bridge is oontwikkeld oet whist, e vergeliekbaar kaartspeul wat in d'n achtienden en negentienden iew in Ingeland en daoboete väöl woort gedoon. De regele vaan 't whist zien e stök sumpelder; zoe oontbrik bij whist 't contrak en volsteit 't hole vaan de mieste sleeg um te winne. De ierste rifferenties nao bridge duke aon 't ind vaan de negentienden iew op. D'n oersprunk weurt gezoch in Rusland, boe in deen tied e speul mèt de naom biritsj (бирич) oontstoont. Dit weurt ouch wel 'Russisch whist' geneump. Volgens 'n aander theorie kump de naom vaan de Galatabrögk in Constantinopel, boe Britse soldaote in de Krimoorlog 's aovends zaote te kaarte. In eder geval liekene de Britte 't speul dao vaan de Russische gemeinsjap te höbbe euvergepak. (Oonder 'Russisch whist' versteit me allewijl e speul wat de Russe neet biritsj meh vint neume.)

In 1886 kump 't ierste book mèt speulregele oet. Die weke nog sterk aof vaan wat me noe kint. 't Beeje woort pas in 1904 veur 't iers vermeld. In de jaore die volgde oontstoonte de regels wie me ze wijer kint. Harold Stirling Vanderbilt publiceerde in 1925 de ierste modern regele veur contrak-bridge. In deze vörm zouw 't speul, wat intösse in de ganse westerse wereld ingaank voont, bekind rake.

Nao 't midde vaan d'n twintegsten iew leep de populariteit vaan 't bridge get trök. Allewijl weurt 't veural nog door awwere gedoon. Toch gief 't nog genóg joonger speulers. Bridge is internationaol georganiseerd in de World Bridge Federation.

Speul
't Gief twie hoofvörm: duplicaotbridge en rubberbridge. D'n ierste vörm euverheers op wèdstrije. Heibij wissele de teams vaan taofel; nao eder speul weure de kaarte weer trökgelag wie ze laoge. Dit is um d'n invlood vaan 't gelök zoe klein meugelek te make. Bij d'n twiede vörm weure de kaarte gewoen nao eder pötsje weer gemingeld; hei is gelök dus vaan groeter belaank. Ouch in de puntetèlling gief 't versjèlle.

De veer speulers weure gemeinelek nao windstreke geneump: Noord, Oos, Wes en Zuid.

Deile
Me späölt mèt e regulier speul vaan 52 kaarte (gein jokers). Me mingelt de kaarte, en d'n deiler deilt ze oet. Edere speuler krijg zoe daartien kaarte. Bij duplicaotbridge zien de kaarte al gedeild; zuug bove.

Beeje
Dit is e zier tactisch momint. Speulers mote noe bepaole wie me geit speule en doen dit door te beeje. De speuler links vaan d'n deiler zit op de ierste hand: heer kin passe of e contrak veurstèlle. Dit contrak zeet wieväöl sleeg heer mèt ziene maot dink te hole, en mèt wat veur troufkleur. Um 't speul te winne moot me minimaol zeve sleeg hole; dit is 't liegs meugelek bod. De volgende speuler kin dat bod verhoege. Veur te verhoege hoof me neet per se mie sleeg te beeje. De ein kaartkleur is naomelek mie weerd es de aander. De volgorde vaan lieg nao hoeg is klaveres - roetes - hartes - sjöppes - gein trouf (no trump/sans atout). E bod veur ach sleeg mèt klaveres es trouf kin dus weure euvertroffe door eint veur ach sleeg hartes. Dit is neet mie es conventie; allein zoonder trouf speule is ech lesteger.

Nao e bod heet de volgende speuler neve passe en verhoege nog 'n daarde meugelekheid: doublere. Dat wèlt zègke tot de punte die 't speulend paar haolt weure verdobbeld, meh de straafpunte die nao 't verdeidegend paar goon es de speulers 't contrak neet hole weure daan ouch verdobbeld. De speuler daonao kin daan weer redoublere: heer vertrojt op 't veurgestèld contrak en de later behaolde punte weure mèt veer vermenegvöldeg. 'n Eventueel hoeger bod maak alle doublures en redoublures weer oongedoon.

Wienie e bod neet mie weurt verhoeg of ge(re)doubleerd, is 't contrak gemaak en geit me speule. Passe direk alle veer de speulers, daan is 't speul veurbij: de kaarte weure weer gemingeld of me is klaor veur nao de aander taofel te loupe.

Veural bij officieel bridge is 't vaan belaank tot de partners neet goon seine euver wat veur kaarte ze höbbe. De communicatie maag allein via 't beeje verloupe. Op wèdstrije weurt daorum 'ne beejbox gebruuk, zoetot de speulers neet hove te praote. Bij toesspeule weurt dat miestal neet gedoon.

Speule
De speuler links vaan de leier (dat is deginnege dee 't geldend contrak heet gemaak) kump oet. Heer opent d'n ierste slaag mèt n'importe wat veur kaart. De aander veer speulers mote kleur bekinne; es ze dat neet kinne (d.w.z. es ze de gevraogde kaartkleur neet in de hand höbbe) mage ze speule wat ze wèlle. Wee de hoegste kaart späölt, haolt de slaag. Trouf, wienie gespäöld, geit bove neet-trouf; daonao is de volgorde gewoen vaan aos (hoeg) tot twie (lieg). Wienie de hoegste twie kaarte wijers geliek zien, wint de hoegste kaartkleur. Zègk noe tot me mèt sjöppes es trouf späölt. Die weure in 'ne bepaolde slaag neet gespäöld. De hoegste kaarte zien 'n hartevrouw en 'n roetevrouw. Daan wint de speuler dee de hartevrouw oplègk, umtot harte bove roete geit.

Wee 'ne slaag haolt, moot de volgende slaag opene.

De partner vaan de leier späölt neet zelf. Naotot d'n ierste slaag geëupend is, lègk heer zien kaarte ope op taofel. Bij edere slaag bepaolt de leier wat veur kaart heer moot speule. Deze speuler weurt d'n dummy geneump.

Score
Aon 't ind weurt de score opgemaak. Es 't speulend team wint, haolt 't punte veur edere slaag bove de zès. Me kin op diverse menere extra punte hole. Bij rubberbridge haolt me ouch mèt speciaol combinaties punte ('roem'). Wienie 't contrak neet weurt gehaold, goon straofpunte nao de verdeidegers. Die straofe kinne hoeg oploupe; 't is daorum vaan belaank e realistisch contrak te slete.

Categorie:Kaartsjpaele