Libië

Libië (Arabisch: ليبيا, lībiyyā) is 'n Arabisch land in Noord-Afrika. 't Land grens in 't weste aon Tunesië en Algerije, in 't ooste aon Egypte, in 't zuie aon Niger en Tsjaad, in 't zuidooste aon Soedan en in 't noorde aon de Middellandse Zie.

 Historie 
Libische keuninkrieke oonderheelte contacte mèt de Grieke in de aajdheid. In de kösstreek gaof 't versjeie Romeinse stei. In de zevenden iew woort 't land vereuverd door de Arabiere, die d'n Islam mèt ziech mètbrachte. De Ottomane breide hunnen invlood oet in de Middeliewe: 'nen Törkse gouverneur had 't iewelaank veur 't zègke. In 1911 woort Libië inzat vaan 'nen oorlog tösse 't Osmaans Riek en Italië. In 1912 woort mèt 't Verdraag vaan Ouchy Libië Italiaans bezit.

In d'n Twiede Wereldoorlog verdreve de Ingelse de Italiaanse en hun Duitse boondgenote. 't Ooste vaan Libië kaom oonder Ingels militair bestuur, 't weste oonder Frans militair bestuur. Dit doorde tot 1950, mèt e mandaot vaan de VN. Op 24 december 1951 woort Libië 'n oonaofhenkelek federaal keuninkriek mèt keuning Idris I es keuning.

Op 1 september 1969 voont 'ne staotsgreep plaots oonder leiing vaan Moe'ammar al-Qaddhafi. 't Land weurt 'n nationalistische en pan-Arabische dictatuur mèt islamitischen inslaag. Begin 2011 koume, in naovolging vaan Tunesië, Egypte en aander Arabische len, ouch proteste tege Qaddhafi zien regering. Doortot 't rezjiem mèt geweld tröksloog, leep dezen opstand in miert vaan dat jaor oet op 'nen börgeroorlog. Umtot de internationaol gemeinsjap de opstand militair assisteerde, lökden 't de opstendelinge veur Qaddhafi te verdrieve. D'n oorlog indegde in oktober mèt d'n doed vaan Qaddhafi.

 De Libische anarchie 
Sinds 't ind vaan de börgeroorlog in 2011 verkiert 't land in staot vaan anarchie. In 2014 braok 'ne nuie börgeroorlog oet tösse versjèllende partije die de mach in 't land claime. 't Gief 'n regering in de hoofstad Tripoli, erkind door väöl westerse len en de Europese Unie, en ein in Tobruk, in 't ooste vaan 't land. De lèste regering weurt gesteund door loyaliste vaan Qaddhafi. 'n Derde partij claimt ouch de mach in Tripoli en weurt gesteund door Turkije, Soedan en Qatar. Oondertösse gief 't ouch aander strijende partije, zoewie Islamitische Staot en versjèllende Berbermilities. IS woort ind 2016 oet de belaankriekste stei vaan Oos-Libië verdreve, deils door aander salafistische gróppe, deils door militair ingriepe vaan de VS.

 Bestuurleke indeiling 
Libië is oonderverdeild in 22 sjabijaat (distrikte):

 Arabisch Transliteratie Inwoeners (2006)Libyan General Information Authority. Opgevraog 22 juli 2009. Nómmer(op kaart) Kaart البطنان         Al Butnan  159,536  1  400px درنة            Darnah  163,351  2 الجبل الاخضر      Al Jabal al Akhdar  203,156  3 المرج            Al Marj  185,848  4 بنغازي          Benghazi  670,797  5 الواحات         Al Wahat  177,047  6 الكفرة          Al Kufrah  50,104  7 سرت             Surt  141,378  8 مرزق            Murzuq  78,621  22 سبها            Sabha  134,162  19 وادي الحياة      Wadi Al Hayaa  76,858  20 مصراتة          Misratah  550,938  9 المرقب           Al Murgub  432,202  10 طرابلس          Tarabulus  1,065,405  11 الجفارة          Al Jfara  453,198  12 الزاوية         Az Zawiyah  290,993  13 النقاط الخمس     An Nuqat al Khams  287,662 14الجبل الغربي      Al Jabal al Gharbi  304,159  15 نالوت           Nalut  93,224  16 غات             Ghat  23,518  21 الجفرة           Al Jufrah  52,342  17 وادي الشاطئ     Wadi Al Shatii  78,532  18

 Referenties