1876

1876 waor e sjrikkeljaor wat begós op 'ne zaoterdag op de Gregoriaanse kalender.

 Gebäörtenisse 
 3 jannewarie - Klaas Kater richt 't Nederlandsch Werkliedenverbond Patrimonium op, de veurluiper van 't Christelijk Nationaal Vakverbond.
7 mieërt - Alexander Graham Bell óntvink patent veur 't oetvènje van de telefoon. Drie daag later sjprik hae in zien toesjtèl de historische weurd taenge ziene assistent: Mr. Watson, come here. I want to see you.
8 mei - Truganini, de lètste Aboriginal oet Tasmanië euverliejt.
14 juni - Óngeveër 70.000 zaode van de Braziliaanse rubberboum waere oetgezeëjd in de Kew Gardens biej Londe. Daooet zulle de 2800 zeëjlinge veurtkómme wovan alle rubberbuim in Azië aafkómstig zeen.
 25 juni - De Sioux- en de Cheyenne-Indijane winne de Sjlaag biej de Little Bighorn in de Black Hills in Dakota. Ein Amerikaans cavalerieregimènt ónger leijing van kolonel George Armstrong Custer wirt verpletterend versjlage.
 1 juli - Mèt de inlieving biej 't keuninkriek Pruusjes kump d'r ein eindj aan de aparte sjtatus van 't hertogdóm Lauenburg. 't Landj geit deil oetmake van de provincie Sjleeswiek-Holsjtein.
 24 juli - De herverkezing van de Mexicaanse president Sebastián Lerdo wirt door zien taengesjtanders neet erkènd. José María Iglesias reup zich zelf oet tot president.
 1 september - De keuninklikke sjterrewach van Brussel maak 't eësjte waerbulletin. 't Is gebaseerd op de analyse van synoptische kaarte.
 1 november - In Nederlandj wirt 't Noordzeëkanaal geäöpend.
 21 november - Generaal Porfirio Díaz arriveert in Mexico-Sjtad: begin van 't Porfiriaat.
 4 december - De Lukenaer Georges Nagelmaekers rich de Compagnie Internationale des Wagons-Lits op óm nao veurbeeldj van 't Amerikaanse Pullman luxe sjlaoptreine te exploitere.

zónger datum
 Opsjtand in Bulgarije taenge de Osmaanse euverheërsjing.
 't Sjpaanse vrachsjeep de "Providencia" liejt sjipbreuk veur de kus van Florida. Oet de lajing kokosneut die op 't sjtrand aansjpeult óntsjtaon ènnige jaore later prachtige palmbuim. Later sjteit dees plek op de kaart vermeld es Palm Beach.
 In Nederlandj wirt de Wèt op 't Hoager Óngerwies ingeveurd. Op de universiteite nump 't Nederlands es veurtaal de plaatsj in van 't Latien.
 Seth Tomas óntwurp ein oerwerk mèt alarm: de wèkker is oetgevónje.
 In New York City wirt 't Central Park geäöpend.
 Keuningin Victoria van Groat-Brittannië wirt tot keizerin van India oetgerope.
 H.J. Heinz Company introduceert tomateketchup.

 Gebore 
 5 jannewarie - Konrad Adenauer, Duutsje sjtaatsman (gesjtórve 1967)
 23 jannewarie - Rupert Mayer, Duutsje preester, jezuïet en zalige (gesjtórve 1945)
 2 mieërt - Pius XII, paus (gesjtórve 1958)
 5 mieërt - Édouard Belin, Franse oetvènjer (gesjtórve 1963)
 10 mieërt - Jules Cran, Belzje kunstenaer (gesjtórve 1926)
 25 mieërt - Irving Baxter, Amerikaanse atleet (gesjtórve 1957)
 19 april - Hendrik van Mecklenburg-Schwerin, prins-gemaal van Nederlandj (gesjtórve 1934)
 17 juli - Maksim Litvinov, Russische bolsjewiek (gesjtórve 1951)
 7 augustus - Mata Hari (gebaore es Margaretha Zelle), Nederlandse danseres en sjpionne (gesjtórve 1917)
 17 augustus - Henri Winkelman, Nederlandse opperbevelhöbber ten tieje van de Duutsje invasie in 1940 (gesjtórve 1952)
 9 oktober - Sol Plaatje, Zuud-Afrikaanse joernalis, sjriever en politicus (gesjtórve 1932)
 5 november - Raymond Duchamp-Villon, Franse beeldhawwer (gesjtórve 1918)
 23 november - Manuel de Falla, Sjpaanse componis (gesjtórve 1946)
 24 november - Walter Burley Griffin, Amerikaanse architec en landsjapsarchitec (gesjtórve 1937)
 12 december - Alvin Kraenzlein, Amerikaanse atleet en olympisch kampioen (gesjtórve 1928)
 16 december - Rodolphe William Seeldrayers, Belzje sjporter (gesjtórve 1955)

exacte datum ónbekènd
 Said Nursi, Turks-Koerdisch islamgeleërde (gesjtórve 1960)

 Gesjtórve 
 7 jannewarie - Maria Theresia Haze (83), Belzje ordesjtichtster
 19 mei - Guillaume Groen van Prinsterer (74), Nederlandse politicus
 8 juni - George Sand (71), Franse sjriefster en feministe
 24 november - Maria Francesca Rossetti (49), Èngelsje sjriefster
 29 november - Giacinto Gigante (70), Italiaanse kunssjilder

 Meziek 
 In Wene wirt de première opgeveurd van de opera Jocondo van Karl Zeller
 Pjotr Iljitsj Tsjaikovski componeert de balletsuite 't Zjwanemeër

 Literatuur 
 De Lotgevalle van Tom Sawyer, door Mark Twain.
 George Eliot sjrief Daniel Deronda
 Mark Twain sjrief The Adventures of Tom Sawyer

 Beeldende Kuns 

Categorie:Negentiende iew