1854

1851 - 1852 - 1853 - 1854 - 1855 - 1856 - 1857  

 Gebäörtenisse 
 31 jannewarie - 't Nederlandse KNMI wirt opgerich.
 23 fibberwarie - Biej de Conventie van Bloomfontein erkènne de Èngelsje de ónaafhankelikheid van Oranje Vriejsjtaot.
 28 fibberwarie - In Rippon (Wisconsin) wirt de Repeblikeinse Partiej (VS) van de Verenigde Sjtate opgerich. De bedoeling is óm oetbreijing van de sjlaverniej te veurkómme.
 1 miert - In Mexico begint de revelutie van Ayutla, eine liberale opsjtand taenge de dictatuur van Antonio López de Santa Anna.
 27 miert - Èngelandj en Frankriek verklaore Ruslandj de aorlog (Krimaorlog).
 27 miert - De Hertog van Parma Karel III wirt vermaord.
 24 april - In Wene vundj 't huwelik plaatsj tösje de Oasteriekse keizer Frans Jozef en de Beierse prinses Elisabeth, baeter bekènd ónger de naam Sisi.
 Franse en Britse troepe rukke op nao Varna.
 9 juli - In Franeker wirt veur 't eësj de kaatswedsjtried PC gehawwe.
 10 juli - Door 't gebruuk van óndeugdelik matterjaal sjtort ein sjtök van de Rotterdamse Buimpkeskade in. Dit incident leijt tot 't óntsjlaag van sjtadsboewmeister Willem Nicolaas Rose.
 13 juli - In Kaïro wirt de khedive Abbas I Hilni vermaord.
 26 augustus - In 't tiedsjrif L'Illustration besjrief de Fransman Charles Bourseul 't basisprincipe van de telefoon.
 14 september - Franse en Britse troepe lanje op de Krim ten noorde van Sebastopol.
 20 september - Sjlaag biej Alma. De Frans-Britse legermach versjleit 't Russisch leger.
 9 oktober - Begin van 't belègk van Sebastopol door Britse en Franse troepe. Sebastopol wirt verdedigd door Russische troepe ónger generaal Totleben.
 25 oktober - Sjlaag biej Balaklava mèt de bekènde Charge van de Lichte Brigade.
 15 november - Sjlaag biej Inkeman.
 8 december - Paus Pius IX verklaort de Ónbevlekte Óntvangenis van de Heilige Maagd Maria tot dogma.

zónger datum
 Florence Nightingale verpleeg ónger heël erbarmelikke ómsjtendigheje de gewónje Èngelsje soldaote in de Krimaorlog. Ziej wirt gezeen es de eësjte verpleegkundige in de waereld.
 In Nederlandj wirt 't eësjte congres euver 't ermeweze gehawwe. Minister Van Reenen kump mèt ein Ermewèt. Burgerlikke Ermebesjture maoge óngersjteuning verleëne es nurges angesj hulp te kriege is, en dan nog hoagoet 't hoags noodzakelikke.
 Mèt de sjtichting van de theologische sjoal (later hoagesjoal en weer later universiteit) in Kampe waere de Aafgesjeijene weer biejeingebrach oet hun óngerlinge óneinigheje.
 Tösje de Verenigde Sjtate en Canada wirt ein hanjelseuvereinkóms gesjlaote: de "Reciprocity Treaty".
 De nuje gouverneur van Egypte, Said Pasja, verleënt de diplomaat Ferdinand de Lesseps ein concessie veur 't grave van ein kanaal tösje de Middellandjse Zeë en de Roaj Zeë.
 't Traject Antwerpe-Roosendaal-Ette haet eine sjpaorwaeg gekrege, de eësjte in Noord-Brabant.
 De Duutsje bioloog Christiaan Gottlieb Ehrenberg toant aan, dat sómmige aardlaoge zint gevörmp oet verkalkte sjelpe.
 Heinrich Göbel vundj de gleujlamp oet.
 't Pariezer Nationaal Insjtituut veur Blènj kènjer erkènt 't braillesjrif officieel es volwaerdige laes- en sjriefmethode veur blènje.

 Gebore 
 1 jannewarie - James George Frazer, Sjotse antropoloog (gesjtorve 1941)
 18 jannewarie - Thomas A. Watson, Amerikaanse telefoon pioneer (gesjtorve 1934)
 2 fibberwarie - José Guadalupe Posada, Mexicaanse illustrator
 9 fibberwarie - Aletta Jacobs, Nederlandse arts en feministe
 28 fibberwarie - Elisabeth van Sakse-Weimar-Eisenach, Duutsje vorstin
 14 miert - Paul Ehrlich, Duutsje chemicus en medicus
 15 miert - Emil von Behring, Duutsje genaeskundige (óntdèkker van 't difterie-serum)
 29 april - Henri Poincaré, Franse wiskundige
 18 mei - Bernard Zweers, Nederlandse componist
 9 juni - G.J.P.J. Bolland, Nederlandse taalkundige en filosoof
 22 augustus - Milan Obrenović, Servische keuning (gesjtorve 1901)
 1 september – Engelbert Humperdinck, Duutsje componist (gesjtorve 1921)
 9 september - Anton Dreesmann, Nederlandse óngernummer
 11 september - Peter Hille, Duutsje naturalistische sjriever
 16 september - Alfred von Montenuovo, Oasterieks-Hongaarse hoffunctionaris (gesjtorve 1927)
 23 september - Cornelis Lely, Nederlandse waterboewkundige en minister
 7 oktober - Christiaan de Wet, Zuid-Afrikaanse Boere-generaal
 16 oktober - Oscar Wilde, Iers/Britse sjriever, dichter en estheet
 18 oktober - Karl Kautsky, sociaaldemocratische veurman
 20 oktober - Arthur Rimbaud, Franse dichter
 26 oktober - Gerardus Louis Cornelis van Rossen Hoogendijk, Nederlandse burgemeister (gesjtorve 1908)
7 november - Michael Febres Cordero, Ecuadoraanse broeder en heilige (gesjtorve 1910)
21 november - Giacomo della Chiesa, de latere paus Benedictus XV
13 december - Herman Bavinck, Nederlandse predikant, theoloog en politicus (gesjtorve 1921)

 Gesjtorve 
 11 april - Carl von Basedow (55), Duutsje arts
 24 april - Gabriele Rossetti, Italiaans-Èngelsje dichter en geleërde
 12 mei - Jan Willem Huyssen van Kattendijke (71), Nederlands politicus
 7 juli - Georg Ohm (67), Duutsje natuurkundige
 26 oktober - Theresia van Sakse-Hildburghause (62), Duutsje keuningin van Beiere, vrouw van Lodewijk I van Beiere
 12 november - Charles Kemble (78), Britse toneëlsjpeler

 Literatuur 
 Eësjte publicatie van Hard Times van Charles Dickens.

Categorie:Negentiende iew