Polfer

Polfer of böskroet ies 'n  soort sjpringsjtof besjtaonde oet 'n mengsel van salpeter, houtskool en solfer (zjwavel). 't Woord kump van 't Latiense pulver (sjtöb, zand, esj). 't Frans geuf 't vergeliekbaar woord poudre.

Historie
Böskroet ies 't ouds bekèndste explosief mengsel. 't Woort al in de 10e ièw in China gebruuk. De ièrsjte besjrieving sjteit in de militaire encyclopedie "Wu Ching tsung Yao" oet miedde 11e ièw. In 't jaor 1232 woort böskroet gebruuk door de Mongolen bie de belegering van de sjtad Keifeng. 't Belangriek en lestig te vinge ingrediënt salpeter ies  waarsjienlik aafkómstig van de Chineze. De Arabiere kènde in 1240 't salpeter es 'sjniè van de Chineze'. Der Franciscaner monnik Roger Bacon besjreef in 1242 of 1248 es ièrsjte Europeaan de fabricage van 't zjwart böskroet. Ièwelank ies böskroet daonao toegepas in ummer miè vernuftig werende vuurwaopes.

Pepölverkes
In kingerpiesteulkes of revölverkes (klapperpistole) woorte vreuger pepölverkes gebruuk um hel knalle te producere bie 't "sjete". Me rook dan de zjwavel.  Pepölverkes waore opgerolde papiere rölkes (of losse rundsjes), bedèk mèt polferbölkes. In Belsj (in 't Vlaams dialek) zègke ze dao poerkespistool tege. Poer (van poeier) beteikent ouch böskroet.

Gezègdes en oetdrökkinge
Gezèkdes in de beteikenis van: nieks weerd zin:
 Geine sjeut polfer waerd zin.
 Zoa druèg wie polfer.
 Dae haet de polfer neet oetgevónge.

Categorie:Chemie
Categorie:Limburgse wäörd