Wienesraos

't Wienesraos (oetsjpraoëk: Wieënesraoës) is 't dialek dat ze kalle in Wieënesraoë (Raoë), Laor, G'n Vink, Brómmele, Muuëleveld en Zjwier. De inwuuënesj va dees gehuchte ginge en gunt ummer naoë g'n sjoeël i Raoë.

Gesjreëve volges de Veldeke-Limburg-sjpelling 2003

Kènmerke
Wat 't dialek betref heët dit dialek dezelfde kènmerke es väöl ander  Limburgse dialekte. 

De vuurnaamste kènmerke van deze groep Limburgse dialekte mèt Zjwierse vuurbeëlde:
1  groeëte variatie aan klinke(r)sj 
neëve de Nederlandse klinkersj (a, aa, o, oo, u, uu, i, e, ee) heët 't Wienesraoës en 't Zjwiers oeë (sjoeën, sjoeël); ieë (kieës, twieë); aoë (maoën, taoëfel),( uuë (kuuël, duuëske) en äöë (sjäöëp, bäöëg)
mètklinkersj: sj (sjaoëp, flesj); zj (zjwumme, zjwaasj), gk (zègke, hègke)
 2  de oppositie: sjleëptoeën -  sjtoeëttoeën
wieës (wijs=slim) -     wieës (wijs=melodie)    
ouch (ook)      -       oug (oog)
graaf (graf)    -       graaf (graaf)
erm (arm zn/bn)   -     erm (arm zn/ bn)
sjoon(schoen)   -       sjoon (schoenen)
weëg (weg)      -       weëg (wegen) 
knieën (konijn)   -     knieën (konijnen) 
heë zink (zinken) -     heë  zingk (zingt)     
 3  de zachte 'g': 
die wuurt ouch in Vlaandere en Brabant gebruuk.
 4   t-deletie + n-deletie:
nacht> nach, nachte; zacht> zach, zachter;  licht> leech> leechte 
zeven> zieëve; dromen> druime, druimenteëre, wonen> woeëne, lachen> lache, lachenteëre
 5  drie woerdgesjlachte:
mannelijk:     d'r  fiets (eine fiets, miene fiets, deë fiets)
vrouwelijk:    taoëfel (ein taoëfel, mien taoëfel, dien taoëfel) 
onziedig:      water (e water, mie water, 't water, dat water) 
 6 umlaut en ablaut bie bep. werkwuurd, mieëvoudsvörming en verkleinwuurd: 
eëte-aoëte; geëve- gaoëve; grave-graoëve 
sjaoëp: sjäöëp, sjäöëpke; pot: pöt, pötteke 
tas-tesj, appel-eppelke, jóng-junke
 7  assimilatie     
regressieve p>b ; t>d
sjtóp(b)aaf; sjtraoët(d)op; 
heë wachde (hij wachtte); zie sjtopde (stopte); sjtaakde (sjtaakte); plaatsde (plaatste); kaoëkde (kookte)
progressieve d>t
op te (de) mert; geës te (doe) mèt
 8  wederkieërend vuurnaamwoerd
Wils doe mich dat haoële; 
höbs doe mich de taoëfel gedèk?
Ze höbbe zich 'n koeël gegrave
 9  verandering van de sch in sj
school- sjoeël; schaats- sjaats; schat- sjat
 10  sj aan 't begin en eind van 'n woerd
straat- sjtraoët; stro- sjtruuë; slapen- sjlaoëpe; smeren-sjmeëre; stoten- sjtoeëte; snaren- sjnaoëre 
fles-flesj; as-esj; bos-bösj, was-wesj, tas-tesj
 11 De wuurd ich, mich, dich, ouch
(Nederlands:  ik, mij,  jij en ook)
 12 't gerundum op -enteëre of -teëre (allein in Zuud-Limburg).  Dit is 'n zelfsjtendige verbaoëge vörm van de onbepaalde wies van 'n wèrkwoerd, dat 'n 'handeling' aageuf. Loupenteëre, varenteëre, kiekenteëre, zingenteëre, fietsenteëre, roukenteëre, sjpieëlenteëre.

Wat opvèlt
(kènmerkend vuur de dialekte oeëstelik van de lien verticaal langs Klumme)
 Lidwoerd  d'r
Vuur  mannelik  zelfsjtendige naamwuurd (en ouch mannename) wuurt uuëver 't algemeën d'r  gesjreëve:
d'r weëg; d'r fiets, d'r wage, d'r auto, d'r  Pieëter, d'r Sjang
 r-sjoew
Bie sómmige wuurd weë(r)t de r weggelaoëte es 'n s,  t of st volg:.zjwa(r)t, ieë(r)sjte,  gaa(r)d, woeë(r)sj,  weë(r)t (wordt), eë(r)d (aarde), peëd (paard), inwuuënesj (inwoners). 
 Naoësjleëg
Hieël opvallend in  't dialek van hie en naoë 't oeëste va Zuud-Limburg is 't gebroeëk van naoësjleëg  in d 'r oeëtsjpraoëk va bepaoëlde wuurd mèt lang klinkersj. 
Zoeëne naoësjlaag  wuurt genotierd mèt ein trema op de ë. Vuur 'n r hoof d'r naoësjlaag neet ummer genotierd  te weëre umdat ze (bie sómmige sjleëptoeënwuurd) vazelf in d'r oetsjpraoëk te huuëre is. bv. (verkierd (verkeerd), duur (deur), vuur (voor)

Vuurbeëlde mèt naoësjlaag

 eë  (ee-wuurd mèt e-naoësjlaag) 
beëk (beek); heë (hij); deë (die); eë(r)d (aarde); heëm (heem); weë(r)d (waarde); beënde (beemden); vleëgel (vlegel, stout kind); zjweëgel (lucifer); peëd (paard); leëm (leim, grond,aarde); peëdje (paadje); meëdje (meisje); reëge (regen); foeteleer (bedrieger); hoddeleer (klungelaar); leëg (leeg); vreëte (vreten); reëkel (haas, kwajongen); sjeël (scheel); leëze (lezern); keël (kerel; keel); zeëg (zaag); sjeël (scheel); teënge (tegen); weëte (weten); reëge (regen); neë (nee); neëve (naast);
 ieë: (ie-wuurd mèt e-naoësjlaag) 
kieës (kaas); ierlek (eerlijk); wieënig (weinig); wieërt (vijver); nieëtel (brandnetel); kieësj (kers); krieëmer (kramer); lieëlik (lelijk);
hieëring (haring); lieëre (leren); ieëker (iedere); tieën (tien); tieëne (tenen); twieë (twee); kieëke (kijken); sjtieëgel (stegel, draaihek); zieëker (zeker); bieë (bij); mieë (meer); mieën (mijn); dieën (jouw); hieëmel (hemel); sjnieë (sneeuw); sjieëm (schaduw); sjier (schaar); wienieë (wanneer); zieël (ziel); zieëve (zeven)
 oeë: (oe-wuurd mèt e-naoësjlaag) 
broeëd (brood); doeëd (dood); doeës (doos); groeët-groeëter (groot, groter); sjoeën (schoon, mooi; schoen); sjoeët (schoot); sjoeëtel (schotel); koeëd (kwaad); loeëd (lood); noeëte (noten); kroeëd (kruid); sjtoeët (stoot); sjtoeëte (stoten); sjoeël (school); kroeësjel (kruisbes); hoeëg (hoog); hoeëger (hoger); oer (oor); oeëre (oren); loeës (loos, verstandig); sjpoeëk (spook); sjproeët-sjproeëte (spruit-spruiten); waeët (wordt); woerd (woord); sjroeëp (stroop); zoeë (zo); oeët (uit); noeë (nu); roeës (roos); roeëze (rozen); roeëd (rood); roeëzekrans (rozenkrans); voeëgel(vogel), 
 uuë:(uu-wuurd mèt e-naoësjlaag) 
sjtruuë (stro); muuële (molen); duuëske (doosje); sjuuëtelke (schoteltje); uuërke (oortje); huuëre (horen); vuur (voor); vuuëgelke (vogeltje); zuuëmere (zeumeren, verzamelen van resten); huuëge (ophogen); onnuuëzel (onnozel); bruuëdje (broodje); nuuëge (negen)
 aoë (ao-wuurd mèt naösjlaag) 
aoëp(e) (open); naoë (na); vraoëg (vraag); raoë (raden); Raoë (Wijnandsrade); baoëm (bodem); laoëk (prei); haoël (hol); haoëze (kousen); sjlaoëpe (slapen); taoëfel (tafel); sjaoëp (schaap); maoën (maan); baoëve (boven); paoët (poort); jaoë (ja); maoët (maat); draoëd (draad); sjtraoët (straat); maoëge (mogen); belaoëve (beloven); 
 opm. Sóms wuurt dizze aoë-klank ouch waal mèt de combinatie oa gesjreëve (In Kirchroa e.u. bv.) 
In Valkeberg e.u. wuurt die oa gesjreëve vuur wuurd mèt oea-klanke: sjroap, doas, road)

Name
 Wieënesraoëse en Zjwierse familiename.
Vuur 'ne achternaam zeët me in väöl Limburgse dialekte va:  va Brand (Brand); va Bieëmelmans (Bemelmans); va Bex; va Bruls; va  Dreëse (Driessen); va Eëres (Erens); va  Franse(n); va Habets; va Hoebbe (Houben); va Jónge (Jongen); va Jaoëkobs (Jacobs); va Linze (Linssen);  va L'Ortye; va Kicke (Kicken); va Marell (Marell); va Meërtes (Meertens); va  Mieëse (Meessen); va Moeëdesjheëm  (Mooderscheim); va Mulkes (Mulkens); va Nieëste (Nijsten); va  Sjniëdesj (Snijders); va  Sjteëns (Steins); van de Wimmer of va Wimmesj (Wimmers)
 Wieënesraoëse en Zjwierse vuurname 
(vuur 'ne jóngesnaam zeët me d'r ; vuur 'ne meëdjesnaam zeët me 't).
't An (Anna), d'r André, d'r Drikkes: d'r Driek (Andreus),'t  Plien (Paulina), 't Merie, 't Maria (Maria),'t  Lies_, 't Lieske (Elisabeth),'t Fientje (Josephina), 't Mien, 't Mina, d'r Wiel, d'r  Willem, (Wilhelmus, Wilhelmina), 't Nèt(teke) (Antoinette), d'r Neer (René), d'r  Giel, d'r  Gieliam (Guillaume), d'r Bertus, d'r  Bert, d'r  Albeër, d'r  Beër, d'r  Huub, d'r Lambeër (Albertus, Hubertus, Lambertus), d'r  Harie (Henricus), d'r Karel (Carolus), d'r  Nieël, 't  Neëleke (Cornelis), d'r  Lewie (Lodewiek), d'r  Frens, 't Sieska  (Franciscus), d'r Fón (Alfons), d'r  Lei, d'r  Leio (Lodewiek, Leonardus), d'r Joep, d'r  Zef, (Joeëzef), d'r Zjeën (Eugène), 't  Lieëna, 't Leën(eke) (Magdalena), d'r   Math, d'r  Jeu (Matheus), d'r  Martien (Martinus), d'r Jan, d'r  Joeëhan, d'r  Zjaoën, d'r  Sjeng, d'r Zjeng, d'r  Sjang, 't Sjan, d'r  Pierre, d'r  Pieëter (Petrus), d'r  Zjaak (Jaokob)

Sjrieëvesj
 Fons Erens (1914-2000)(dialek en Nederlands)
Vootnoeët
 brón: Els Diederen, website va Zjwier

Categorie:Oes-Limburgse dialekte