Gelaen

Gelaen is 'n plaats in de gemeinte Zittert-Gelaen, ten zuudweste van Zittert. Tot 2002 vörmde Gelaen 'n zelfsjtendige gemeinte. Mèt vastelaovend is Gelaen bekènd es De Waereldsjtad. Gelaen is vernump nao de Gelaenbaek, wovan de Latiense noam Glana (heldere baek) is.

Gelaen waor ieërtieds 'n dörp en greujde in de twintigste ieëw sjnel oet tot 'n sjtad en 't centrum van de Westelikke Miensjtreek, veurnamelik nao de äöpening in 1926 van de Sjtaatsmien Maurits en de biejbeheuënde Cokesfebrieke Maurits en Emma II. Door de kóms van de koel greujde ouch de chemische indusjtrie van DSM (De Staatsmijnen of Dutch State Mines), wat ouch nao 't sjlete van de Mien Maurits in 1967 nog ummer de belangriekste wirkgaever is.

Gelaen haet tweë sjtasies: Gelaen-Lötterao, aan de sjpoorwaeg Zittert-Mestreech, en Gelaen-Oas, aan de sjpoorwaeg Zittert-Heële.

Historie
De eësjte vermelding van Gelaen is van 1148 es Glene.

Historische inwoneraantalle
 Jaor  Aantal  Greuj (gans Limburg) 1830  2.166Volkstèlling 1830  -- 1840  2.114Volkstèlling 1840 - Limburg  -2,4% (+5,6%) 1849  2.181Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewies indeiling van de provincie  +3,2% (+4,3%) 1859  2.240Volkstèlling 1859 - Plaatselikke indeiling  +2,7% (+4,4%) 1869  2.237Volkstèlling 1869 - Feitelikke of getèlde bevolking in eder gemeinte van 't riek  -0,1% (+4,5%) 1879  2.265Volkstèlling 1879 - Limburg: plaatselikke indeiling  +1,3% (+7,0%) 1889  2.384Volkstèlling 1889 - Limburg  +5,3% (+6,8%) 1899  2.545Volkstèlling 1899 - Limburg  +6,8% (+10,2%) Jaor  Aantal  Greuj (gans Limburg) 1909  2.901Volkstèlling 1909 - Plaatselikke indeiling  +14,0% (+17,8%) 1920  4.478Volkstèlling 1920 - Plaatselikke indeiling  +54,4% (+36,2%) 1930  12.411Volkstèlling 1930 - Plaatselikke indeiling  +177,2% (+25,1%) 1947  18.848Volkstèlling 1947 - Plaatselikke indeiling  +51,9% (+24,2%) 1956  26.141Woaningtèlling 1956 - Veurnaamste gegaeves per gemeinte  +38,7% (+27,3%) 1960  31.122Volkstèlling 1960 - Bevolking van gemeintes en óngerdeile van gemeintes  +19,1% (+7,4%) 1971  36.840Volkstèlling 1971 - Plaatselikke indeiling  +18,4% (+13,9%)

 Opmerking: 't Ciefer veur 1971 is op e gans vieftal aafgerundj.

Rillatief óntwikkeling van 1830 bis 1971
(logaritmische sjaol; x1830=100)

Greun: Gemeinte Gelaen
Blauw: Provincie Limburg

Kerne
 Awt-Gelaen (Oud Geleen)
 Danike (Daniken)
 De Kloes (De Kluis)
 Kraonkel (Krawinkel)
 De Landjgraaf (Landgraaf)
 De Lèndjheuvel (Lindenheuvel)
 Lötterao (Lutterade)
 Gelaen-Zuid mèt 't veurmalige buurtsjap Sjpaans Neerbaek (Spaans Neerbeek)
 Hazelderveldj (Haesselderveld)
 Dassekoel (Dassekuil)
 De Haze (De Haese)
 Mesjtreechterbaan (Maastrichterbaan)
 Janskamperveldj (Janskamperveld)

Insignes
Op 13 fibberwarie 1889 kroog Gelaen van d'n Hoage Raod van Adel ein waope toegekènd, wat zich es volg leet ómsjrieve:

In gouwt de sjtaonde beelje van de HH. Marcellinus en Petrus, de kop ómgaeve door 'ne nimbus van gouwt, gekleid in 'ne Romeinse toog van sabel (zjwart), kop en henj van natuurlikke kleur, jeder in de ein handj hawwend ein zwjaard van zilver, 't gevès van gouwt, en mèt de anger handj sjteunend op ein mèt 'ne graovekroan gedèk geverendeild sjild, 't tweëde en veerde keteer van keel (road) mèt 'n achkoppig sjlangekruuts van zilver (wit), 't eësjte en derde keteer van zilver belaoje mèt drie keuk van keel, gezat 2-1.

Marcellinus en Sint-Pieter zin de parochieheilege. De zjwaarde drage ze es symbool van de marteldoad die ze allebeij sjtórve. 't Klein waope is van de femielie Huyn Van Awstroa, die ouch Gelaen besjtuurde, en naeve 't döbbel sjlangekruuts al saer miensjehäögenis de drie keuk van Grónsjveld in zien waope droog.Heraldry of the World - Geleen

Gebaore in Gelaen
 Paul van Loon, sjriever van kènjerbeuk
 Jean Nelissen, sjportverslaaggaever en sjriever, tv-verslaaggaever sjpeciaal euver 't fitserenne
 Maartje Paumen, hockeysjpeelster
 Eric van Hoof, dichter en oprichter Dichter Bij Jou
 Irene Lardy, zangeres 
 Pim Rietbroek, handjbaltrainer 
 Prof. Arthur Schrijnemakers, historicus
 René Shuman, poparties, zanger, gitaris
 Leon Verdonschot, presentator, journalist.

Getaoge in Gelaen
 Marijke Helwegen, presentatrice en tv-persoonlijkheid 
 Egidius Joosten, aannummer en oprichter betaald voetbal in Nederland 
 Emile Mastenbroek, veurmalig gouverneur van Limburg 

 Danny Nelissen, veurmalig fitserenner, tv-verslaaggaever 
 Jan Nolten, veurmalig fitserenner, momenteel Elsloo 
 Lori Spee, zangeres, songwriter 

Rifferenties

Categorie:Zittert-Gelaen
Categorie:Versjteidelikde dörper in Nederlands Limburg
Categorie:Gewaeze gemeintes in Nederlands Limburg