Twelfde iew

èlfde iew - twelfde iew - daartiende iew
De twelfde iew vaan de westerse (christeleke) jaortèlling leep vaan 1101 tot en mèt 1200. In de Europese historie is dit ein vaan de middeliewe, in 't bezunder ein vaan de hoeg middeliewe. Vaanoet Europees perspectief woort de iew beheers door de Kruustochte, zoewel direk es indirek. De feodaol rechsorde vaan de hoeg middeliewe weurt in dezen tied opgebouwd; ze zal zörge veur economische veurspood meh ouch väöl oongeliekheid.

Groete gebäörtenisse
 1107: Lieëf (Zoutleeuw) krijg stadsrechte.
 1118: Wèssem weurt es 'stad' vermeld. Of 't ouch ech stadsrechte had, is neet bekind.
 1122: Utrech krijg es ein vaan de ierste plaotse in Nederland stadsrechte. De facto waor 't al iewelaank de belaankriekste plaots in de wij umgeving.
 1125: Val vaan de Liao-dynastie, die e deil vaan noordelek China regeerde.
 1127: Mèt de val vaan keizer Qinzong kump 'n ind aon de Noordeleke Song-dynastie. De zuieleke tak blijf nog 152 jaor aon de mach.
 1138: 't Graofsjap Zutphen, noe bekind es De Graofsjap of d'n Achterhook, kump aon Gelder.
 1139: Portugal weurt e zelfstendeg keuninkriek.
 1147: Twiede Kruustoch: E christelek leger pak Lissabon, wat aon 't keuninkriek Portugal weurt touwgeveug.
 1147: 't Kalifaot vaan de Alhomade vereuvert 't riek vaan de Almoravide en lijf Marokko zoewie de resterende bezittinge op 't Iberisch sjiereiland in.
 1162: 't Graofsjap Barcelona weurt bij 't keuninkriek Aragon ingelijf.
 1171: Saladin lijf 't Fatimidekalifaot (=Egypte) in.
 1187: Saladin vereuvert 't keuninkriek Jerusalem. Allein de stad Tyrus blijf in christeleke han.
 1189: Begin Daarde Kruustoch.
 1189: In Indië kump 't Westelek Chalukyariek tot 'n ind.
 1192: D'n Daarde Kruustoch indeg mèt e verdraag tösse Saladin en de Kruusvaorders oonder Richard Liewenhart.
 't Keuninkriek Cyprus weurt gestiech.
 De Kruusveerders kriege 'n kösstroek in de Levant dee vaan Tyrus tot Jaffa löp (Jeruzalem kump dus neet trök in christeleke han).

Wetensjap en filosofie

Religie
 1123: Ierste Lateraons Concilie, biejeingerope door paus Callixtus II. Op dit ierste concilie sinds 't Westers-Oosters sjisma krijg de paus oetgebreide bevooghede, dewijl leke (in 't bezunder wereldleke voorste) wiedgaond oetgeslote weure vaan kèrkeleken invlood.
 1139: Twiede Lateraons Concilie, biejeingerope door paus Innocentius II. Neve kleiaasjveursjrifte veur geisteleke weurt hei veural opgerope tot zuveren oorlog en e verbod op riddertoernoje ingestèld.
 1179: Daarde Lateraons Concilie. De Cathare en Waldenze weure veroerdeild, en voorste weure opgerope get detege te doen. Um sjismata wijer te veurkoume weurt bepaold tot allein de kardinaole 'ne nuie paus kinne beneume.

Kunste
 1160: verbouwing Sintervaoskèrk in Mestreech. De kèrk krijg naoventrint 't uterlek wat ze noe nog heet.
 ca. 1175: ierste werke vaan Heinric van Veldeke

Persoenelekhede
Voorste
 Boudewijn I vaan Jeruzalem
 Frederik I vaan 't Heileg Roems Riek
 Keizer Gaozong
 Hendrik I vaan Ingeland (Hendrik de Gelierde)
 Hendrik II vaan Ingeland (Hendrik Plantagenet)
 Keizer Huizong
 Jan I vaan Ingeland (Jan Zoonderland)
 Johannes II Komnemos (vaan 't Byzantijns Riek)
 Lowie VI vaan Fraankriek (Lowie d'n Dikke)
 Lowie VII vaan Fraankriek (Lowie de Jóngere)
 Manuel I Komnemos (vaan 't Byzantijns Riek)
 Melisende vaan Jeruzalem
 Richard I vaan Ingeland (Richard Liewenhart)
 Saladin

Wetensjappers en filosofe
 Averroes

Kunstenere
 Heimo
 Heinric van Veldeke
 Hildegard vaan Bingen
 Leoninus

Jaore
 Jaore 1100 1101  1102  1103  1104  1105  1106  1107  1108  1109  1110 Jaore 1110 1111  1112  1113  1114  1115  1116  1117  1118  1119  1120 Jaore 1120 1121  1122  1123  1124  1125  1126  1127  1128  1129  1130 Jaore 1130 1131  1132  1133  1134  1135  1136  1137  1138  1139  1140 Jaore 1140 1141  1142  1143  1144  1145  1146  1147  1148  1149  1150 Jaore 1150 1151  1152  1153  1154  1155  1156  1157  1158  1159  1160 Jaore 1160 1161  1162  1163  1164  1165  1166  1167  1168  1169  1170 Jaore 1170 1171  1172  1173  1174  1175  1176  1177  1178  1179  1180 Jaore 1180 1181  1182  1183  1184  1185  1186  1187  1188  1189  1190 Jaore 1190 1191  1192  1193  1194  1195  1196  1197  1198  1199  1200

*