Slowaaks

't Slowaaks is de inheimse taol vaan de rippebliek Slowakije in Middel-Europa; ze weurt ouch in 't aonpalende gebeed gesproke. 't Is 'n Wes-Slavische taol die hendeg èng mèt 't Tsjechisch verwant is, op zoe hoeg niveau zèlfs tot vaan e dialek gesproke kin weure; doe kins de versjille vergelieke es Limburgs mit 't Nederlands. Politiek ligk dat evels (te) geveuleg. De versjèlle mèt 't Tsjechisch zien dat 't Slowaaks get conservatiever is: de Tsjechische klankveraanderinge heet 't neet doorgemaak. Toch zeen hiej oetzönjeringe in, 't Slowaaks kint geine vokatief mie, in tegestèlling tot 't Tsjechisch. Wie 't Tsjechisch heet ouch 't Slowaaks 'ne groete klaankinventair.

 Verspreiding 
Hiej onger stuit 'n lies mit lenjer en 't aantal miense die (biejnao) edere daag Slowaaks sjpraeke:
 Slowakije, ongeveer 5,4 miljoen
 Verenigde Sjtaote, ongeveer 850 000
 Tsjechië, ongeveer 180 000
 Hongarije, ongeveer 70 000
 Canada, ongeveer 50 000
 Servië, ongeveer 60 000 (in de deilstaat Vojvodjina)
 Pole, ongeveer 60 000
 Roemenië, ongeveer 15 000
 Oekraïne, ongeveer 6 000
 Oosteriek, ongeveer 10 000
 Kroatië, ongeveer 5 000
 Verder bevindj zich nog 'ne groep Slowake in Ruslandj, maar dao zeen gein nömmers van bekindj.
Bron: Slowaakse Wikipedia

 Gesjiedenis 
't Slowaaks ontsjtong in de 10e eeuw nao de val van 't Groot-Moravische Riejk. 't Woor eeuwelang 'ne verzameling ongesjreve dialekte; schrieftale wore Latien, Hongaars, Duits en later ouch Tsjechisch. Nao innige poginge hiej toe in de 16e eeuw introduceerde Anton Bernolák in 1787 'ne Slowaakse sjrieftaal, gebazeerd op westelikke dialekte. De huidige sjrieftaal waerde in de jaore 1840 gelanceerd door Ľudovít Štúr en is gebazeerd op 't centrale dialek.

 Klemtoon 
De klemtoon in 't Slowaaks lèk in bao alle gevalle oppe irste lettergreep, alhoewel d'r nooit zo sterk is.

 Alfabet 
't Slowaaks is 'n Slavische taal die 't Latiense alfabet gebroek. De meiste Slavische tale gebroeke 't Cyrillisch alfabet, alle West-Slavische tale (dus ouch Slowaaks) gebroeke 't Latiens alfabet. 't Slowaaks maak gebroek van väöle accente om klank verangering aan te tone. De caron (ˇ) biejveurbeeld zorgt d'r veur det d'r 'n j-echtige klank achter de letter kömp woor d'r op is geplek, veurbeeld: c (ts) č (tsj).

Letters in 't Slowaaks (inclusief döbbelletters): a á ä b c č d ď dz dž e é f g h ch i ia ie iu í j k l ĺ ľ m n ň o ó ô p q r ŕ s š t ť u ú v w x y ý z ž

Notitie: de q, de w en de x komme allein biej leenwoorde en name, es watt, veur. In sommige gevalle wörd de q vervange door kv, oetsjpraak: kw es in kwark.

 Naamvalle 
't Slowaaks kin 7 naamvalle wo van de zevende, de vocatief, vriejwaal is oetgestorve. De angere naamvalle in 't Slowaaks zeen:

 Nominatief; Môj otec pracuje (Vader wèrk)
 Genetief; Pýtam sa otca (Ich vraog vader)
 Datief; Dám ich otcovi (Ich gaef ze aan miene vader)
 Accusatief; Vidím otca (Ich zeen vader)
 Locatief; Hovorím o otcovi (Ich kall euver miene vader)
 Instrumentalis; Idem s otcom (Ich gaon mit miene vader)

Ein van de weinige veurbeelde van de vocatief is pané det meneer beduud.

 Lidwäörd 
't Slowaaks haet gén lidwäörd. Dus telo kin lichaam of 't lichaam beduuje. Oet de konteks kinse meistal waal opmèrke welke d'r bedoelt wörd. Veur de dudelikheid gebroek me waal 'ns jeden, det ein beteikend.

 Zelfstanjige naamwäörd 
In 't Slowaaks waere zelfstanjige naamwäörd vervoeg nao naamval, geslach en wieväölheid. Sommige zelfstanjige naamwäörd zeen onregelmaotig.

 Mannelikke vervoeging 
Mannelikke zelfstanjige naamwäörd waere ingedeilt nao laevend en laeveloos. 't Vraemdje hiej biej is det dub(eik), dus 'n plant, biej laeveloos wörd ingedeilt, ditzelfdje geld ouch biej verkleinwäörd van diere.

 Mannelikke vervoeging (laevend) 
Waord: chlap (man)   hrdina (held)Wieväölheid:     Inkelvoud  Meervoud   Inkelvoud  MeervoudNominatief       chlap      chlapi     hrdina     hrdinoviaGenitief         chlapa     chlapov    hrdinu     hrdinovDatief           chlapovi   chlapom    hrdinovi   hrdinomAccusatief       chlapa     chlapov    hrdinu     hrdinovLocatief         chlapovi   chlapoch   hrdinovi   hrdinochInstrumentalis   chlapom    chlapmi    hrdinom    hrdinami

 Mannelikke vervoeging (laeveloos) 
Waord: dub (eik)  stroj (machine)Wieväölheid:    Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  MeervoudNominatief      dub        duby      stroj      strojeGenitief        duba       dubov     stroja     strojovDatief          dubu       dubom     stroju     strojomAccusatief      dub        duby      stroj      strojeLokatief        dube       duboch    stroji     strojochInstrumentalis  dubom      dubmi     strojom    strojmi

 Vrouwelikke vervoeging 
Waord: žena (vrouw)  ulica (sjtraot) dlaň (handjpalm) kosť (bot)Wieväölheid:     Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  MeervoudNominatief      žena       ženy      ulica      ulice     dlaň       dlane     kosť       kosti Genitief        ženy       žien      ulice      ulíc      dlane      dlaní     kosti      kostíDatief          žene       ženám     ulici      uliciam   dlani      dlaniam   kosti      kostiamAccusatief      ženu       ženy      ulicu      ulice     dlaň       dlane     kosť       kosti Lokatief        žene       ženách    ulici      uliciach  dlani      dlaniach  kosti      kostiach Instrumentalis  ženou      ženami    ulicou     ulicami  dlaňou      dlaňami   kosťou     kosťami  

 Onzijdige vervoeging 
waord: mesto (sjtad)  srdce (hert) vysvedčenie (getuugnis) dievča (meisje)Wieväölheid:     Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  MeervoudNominatief       mesto    mestá    srdce   srdcia    vysvedčenie  vysvedčenia    dievča     dievčatá /-ence Genitief         mesta    miest    srdca   sŕdc      vysvedčenia  vysvedčení     dievčaťa   dievčat /-eniecDatief         mestu    mestám   srdcu   srdciam   vysvedčeniu  vysvedčeniam   dievčaťu   dievčatám /-encomAccusatief      mesto    mestá    srdce   srdcia    vysvedčenie  vysvedčenia    dievča     dievčatá /-ence Lokatief         meste    mestách  srdci   srdciach  vysvedčení   vysvedčeniach  dievčati   dievčatách /-encoch Instrumentalis  mestom   mestami  srdcom  srdcami  vysvedčením   vysvedčeniami  dievčaťom  dievčatami /-encami  

 Veurnaamwäörd 

 Perseunlikke veurnaamwäörd 
Perseunlikke veurnaamwäörd waere vervoeg volges geslach, wieväölheid, persoon en naamval.

In de Nominatief wörd 't perseunlik veurnaamwaord weggelaote es in 't latien, dus ich maak is robím. 't Is echter neet verplich om dit te daon, ja robím is ouch toegestaon.

In modern Slowaaks wörd oni duk vervange door ony.

Naamval  ich  doe  hae  die  't  weer  geer  ziejNominatief      ja          ty  on   ona    ono       my       vy  oni, onyGenitief        mňa, ma        teba, ťa  jeho, ho, neho, -ňho, -ň  jej, nej  jeho, ho, neho, -ňho, -ň  nás  vás  ich, nich        Datief          mne, mi          tebe, ti  jemu, mu, nemu  jej, nej  jemu, mu, nemu  nám  vám  im, nimAccusatief      mňa, ma         teba, ťa  jeho, ho, neho, -ňho, -ň  ju, ňu  ho, -ň  nás  vás  ich, nich, neLokatief        mne           tebe   ňom  nej        ňom  nás, vás  nichInstrumentalis  mnou        tebou    ním  ňou  ním  nami  vami  nimi

 Aanwiezende veurnaamwäörd 
De twee tabelle hiej onger bedude deze en dit. Ze waere dus gebroek biej ongerwèrpe die kortbiej de spraeker zeen. Det en dae die slaon op ongerwèrpe die ver vanne spraeker aaf zeen waere aangeduud door -to achter 't aanwiezend veurnaamwaord te plekke. Veurbeeld: ten redaktor deze gebroeker, tento redaktor dae gebroeker.

 Inkelvoud 
Naamval  mannelik  vrouwelik  onzijdig Nominatief      ten          tá  to Genitief        toho    tej  toho Datief          tomu       tej         tomuAccusatief      toho, ten tie          tú     to Lokatief        tom           tej   tom Instrumentalis  tým        tou     tým 

 Meervoud 
Naamval  mannelik  vrouwelik  onzijdig Nominatief      tí, tie          tie  tie Genitief        tých    tých  tých   Datief          tým       tým         týmAccusatief      tých    tie     tie Lokatief        tých         tých   tých Instrumentalis  tými        tými     tými                         

 Vraogende veurnaamwäörd 
Waord: wae(m)  watNominatief      kto          čo Genitief        koho           čoho   Datief          komu          čomu   Accusatief      koho          čo      Lokatief        kom                 čom   Instrumentalis  kým            čím          

De wäörd ktorý en aký waere es 't biejvoeglik naamwaord pekný vervoeg, dus aký, akého, akému, akom, akým veur 'n mannelik waord.

't Waord či is 'n genetief waord en wörd neet meer verbaoge
 veur mannelikke wäörd: čie veur vrouwelikke wäörd: čia Onbepaolde veurnaamwäörd 
In principe waere alle onbepaolde veurnaamwäörd vervoegd. In 't Slowaaks zeen duk wäörd aaf te leide van anger wäörd, es biej 't onbepaold veurnaamwaord 't geval is. Kto - niekto - nikto is zo'n veurbeeld, hiej onger sjtaon nog get veurbeelder.

kto      wae(m)          niekto  emes  nikto, nik  nemesčo        wat            niečo     get       nič   nieksči          wae(m) zien(e)          nieči  emes zien(e)  niči  nemes zien(e)   aký     wat veur          nejaký  van 'ne saort  nijaký  van geine saortkde       wo                 niekde  urges (es lokasie)  nikde  nurges (es lokasie)   kam  wo haen, wo haer            niekam  urges (es richting)  nikam  nurges (es richting)kedy  wen  niekedy  soms  nikdy  nooitktorý  wèlke  niektorý  sommige  ---  ---koľko  wieväöl  niekoľko  meerdere, väöle  ---    ---            

 Bezittelikke veurnaamwäörd 
't Bezittelik veurnaamwaord wörd vervoeg nao wieväölheid, geslach en naamval.

 Mannelikke vervoeging 
Limburgs: miene   diene ziene häör ozze uch hunWieväölheid:     Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud/Meervoud  Inkelvoud/Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud Inkelvoud/MeervoudNominatief       môj   moji, moje  tvoj  tvoji  jeho  jej  náš  naši  váš  vaši  ichGenitief       môjho  mojich   tvojho  tvojich  jeho  jej  nášho  našich  vášho  vašich ichDatief      môjmu    mojim  tvojmu  tvojim  jeho  jej  nášmu  našim  vášmu  vašim  ichAccusatief      môjho, môj  mojich, moje  tvojho  tvojich jeho  jej  nášho  našich  vášho  vašich  ichLokatief         mojom  mojich  tvojom  tvojich  jeho  jej  našom  našich  vašom  vašich  ichInstrumentalis  mojím  mojimi  tvojím  tvojimi  jeho  jej  našim  našimi  vašim  vašimi  ich

 Vrouwelikke vervoeging 
Limburgs: mien   dien zien häör os uch hunWieväölheid:     Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud/Meervoud  Inkelvoud/Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud Inkelvoud/MeervoudNominatief       moja   moje  tvoja  tvoje  jeho  jej  naša  naše  vaša  vaše  ichGenitief       mojej  mojich   tvojej  tvojich  jeho  jej  našej  našich  vašej  vašich ichDatief      mojej    mojim  tvojej  tvojim  jeho  jej  našej  našim  vašej  vašim  ichAccusatief     moju  moje  tvoju  tvoje  jeho  jej  našu  naše  vašu  vaše  ichLokatief         mojej  mojich  tvojej  tvojich  jeho  jej  našej  našich  vašej  vašich  ichInstrumentalis  mojou  mojimi  tvojou  tvojimi  jeho  jej  našou  našimi  vašou  vašimi  ich

 Onzijdige vervoeging 
Limburgs: mien   dien zien häör os uch hunWieväölheid:     Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud/Meervoud  Inkelvoud/Meervoud  Inkelvoud  Meervoud  Inkelvoud  Meervoud Inkelvoud/MeervoudNominatief       moje   moje  tvoje  tvoje  jeho  jej  naše  naše  vaše  vaše  ichGenitief       môjho  mojich   tvojho  tvojich  jeho  jej  našho  našich  vašho  vašich ichDatief      môjmu    mojim  tvojmu  tvojim  jeho  jej  nášmu  našim  vášmu  vašim  ichAccusatief       moje  moje  tvoje  tvoje  jeho  jej  naše  naše  vaše  vaše  ichLokatief         mojom  mojich  tvojom  tvojich  jeho  jej  našom  našich  vašom  vašich  ichInstrumentalis  mojím  mojimi  tvojím  tvojimi  jeho  jej  naším  našimi  vaším  vašimi  ich

 Svoj 
Svoj wörd gebroek es 't ongerwèrp van de zin 'n bezitsrelasie mit 't lijdend veurwèrp of 't mitwèrkend veurwèrp haet. Svoj kömp dan zelfs inne plaats van 't bezittelik veurnaamwaord. Svoj wörd verbaoge es tvoj. 

't Bezit kin onnoch geaccentueerd waere mit vlastný: Má svoj vlastný bicykel "Het haet 'ne eige fiets/Het haet zelf 'ne fiets". In 't Limburgs zou duk 't waord eige waere gebroek.

 Betrèkkelikke veurnaamwäörd 
Wae(m), wèlke en die zeen in 't Slowaaks ktorý, ktorá en ktoré. Ze waere verbaoge es 't biejvoeglik naamwaord. 't Kömp regelmaotig veur det me čo gebroek om op persone trök te sjlaon.

 Wederkerende veurnaamwäörd 
In 't Slowaakse wörd "zich" es sa vertaald.

Naamval Vervoeging  Nominatief      sa   Genitief        seba, sa  Datief          sebe, si   Accusatief      seba, saLokatief        sebe   Instrumentalis  sebou  

 Wederkerige veurnaamwäörd 
't Slowaaks kint gén specifiek versjil tusse elkaar, mekaar en 't wederkerend veurnaamwaord zich. Deze drie wäörd waere allemaol es sa vertaald en ouch zo verbaoge, zee de tabel hiej baove.

 Wèrkwäörd 
Sommige wèrkwäörd es byť (zeen) jesť (aete) en cestovať (reize).

 Taegeweurdige tiejd 
 Persoon  vervoeging veurbeelde --  --  --  chytať (vange)  trieť (vrieve)  robiť (make)ich      ja          stam+klinker+m  chytám  triem  robímdoe        ty         stam+klinker+š  chytáš  trieš  robíš   hae, die        ono, ona       stam+klinker  chytá  trie  robí   weer      my         stam+klinker+me  chytáme  trieme  robíme      geer       vy               stam+klinker+te  chytáte  triete  robíteziej  oni          stam+suffix+ú, stam+ú, stam+u, stam+ia, stam+a           chytajú  trú  robia

 Veurzètsels 
't Vergt, net es biej alle anger grammatikale ongerdeile, nogal get kinnes op fatsoenlik met de veurzètsels omtegaon. Èlk veurzètsel in 't Slowaaks bringt 'n naamval mit. Dit is eigelik biej alle tale waal zo, maar omdet in 't Slowaaks de zzelfstanjig naamwäörd vervoeg motte waere nao naamval mosse weite wèlk veurzètsel wèlke naamval mit zich mit brink. In principe zeen d'r 38 veurzètsels in 't Slowaaks, mit oetzönjerig van complèkse veurzètsels. D'r zeen maar inkele veurzètsels die verangere nao geslach of meervoud. Sommige veurzètsels höbbe es veurwaarde det d'r 'n bepaalde richting of situatie aan gebonje is. 

C = complex veurzètsel R = Richting S = Situatie

 Genetief veurzètsels: bez, bezo(zonger) blízko(kortbiej) ďaleko od C(ver van) do(nao, in, tot) mimo (oet, boete) namiesto (in plaats van) od, odo (van ..., vandaon, vanaaf) okolo (rondj, rondjom) počas (tiejdes, gedurende) podľa(volges) pomocou (mit behölp van) popri (langs) proti (taege) u (biej (persoon)) uprostred (middenin) vedľa (naeve) z, zo (oet, van, vanaaf) za (tiejdes)
 Datief veurzètsels: k, ku(tot, nao) kvôli(omwille van, veur) napriek (ondanks) naproti (taegeneuver) vďaka (dankzij)
 Accusatief veurzètsels: cez(door, euver) medzi R(tusse) na R(nao, veur) nad R(baove) o R(euver, taege) po R(tot, veur) pod R(onger) pre (veur, bestömp veur, vanwaege) pred R(veur) v, vo R(op (tiejd), in) za (veur (ruil, betaling), in(tiejdsduur))
 Locatief veurzètsels: na S(nao, veur) o S(euver, taege) po S(nao, door) pri (biej (lokasie)) v, vo S(in)
 Instrumentalis veurzètsels: medzi S(tusse) nad S(baove) pod S(onger, ongeraan) pred S(veur) s, so (mit) za S(achter)

D'r zeen ouch veurzètsels die neet (meer) 'ne specifieke naamval mit zich mit bringe es keďže det aangezeen beteikend.

 Telwäörd 
Es 't Limburgs en meiste anger tale wörd 't telwaord in 't Slowaaks verdeilt in Rangtelwaord en Hooftelwaord. Rangtelwäörd waere verbuug es biejvoeglikke naamwäörd, met oetzönjering van irste(prvý), tweede (druhý) en dèrde (tretí).

Cijfer Hooftelwaord   Rangtelwaord0  nula  (gén rangtelwaord)1  jeden, jedna, jedno  prvý  2  dva, dve, dvaja  druhý  3  tri, traja  tretí  4  štyri, štyria  štvrtý5  päť  piaty   6  šesť  šiesty 7  sedem  siedmy8  osem  ôsmy9  deväť  deviaty10  desať  desiaty11  jedenásť  jedenásty12  dvanásť  dvanásty13  trinásť  trinásty14  štrnásť  štrnásty15  pätnásť  pätnásty16  šestnásť  šestnásty17  sedemnásť  sedemnásty18  osemnásť  osemnásty19  devätnásť  devätnásty20  dvadsať  dvadsiaty30  tridsať  tridsiaty40  štyridsať  štyridsiaty50  päťdesiat  päťdesiaty60  šesťdesiat  šesťdesiaty70  sedemdesiat  sedemdesiaty80  osemdesiat  osemdesiaty90  deväťdesiat  deväťdesiaty100  sto  stý, stá, sté200  dvesto  dvestý500  päťsto  päťstý1000  tisíc  tisíci2000  dvetisíc  dvetisícy10 000  desaťtisíc  desaťtisícy1 000 000  milión  miliónty

Opmerkinge:
 2, 3 en 4 kin waere gebroek mit de nominatief en de accusatief meervoud van zelfstanjig naamwäörd.
 Getale baove de 4 waere gevolg door de genetief vorm van zelfstanjignaamwäörd, veurnaamwäörd of biejvoeglikke naamwäörd. Biejveurbeeld 5 metrov (5 maeter) 2o rokov (20 jaor).
 Baove de 4 wörd de werkwaordsvorm inkelvoudig.
 Jeden (1) wörd vervoeg es 't aanwiezend veurnaamwaord ten''.
 100, 1000 en 1 000 000 waere op officiële documente gesjreve es jednosto, jedentisíc en jedenmilión.

Zee ouch: Telle in 't slavisch

 Extern links 
 Corpus van de Slowaakse taal
 Slowaaks lere (Ingels)
 Slowaakse Wikipedia (Slowaaks)

 Bronne 
 Slowaakse Wikipedia
 Nederlandse Wikipedia

Categorie:Slavische tale
Categorie:Slowakije