Amie

Amie (officieel Amby) is 'n aajd dörp in de gemeinte Mestreech, allewijl min of mie 'n stadswiek. Tot 1 juli 1970 vörmde Amie 'n eige gemeinte.

In Amie stoon de studio's vaan de regionalen umroop L1.

Historie
Archeologisch oonderzeuk wijs trop tot Amie al sinds 1000 v. Chr. oonaofgebroke bewoend weurt. Amie neump ziech daorum 't 'ajdste dörp vaan Nederland', allewel tot ouch aander plaotse, boe-oonder Beek, op deen titel aonspraok make. De naom kin vaan Keltischen oersprunk zien (*Ambiacum) en trókgoon op 'ne persoensnaom (*Ambios?). De ajdste voondste woorte in 1997 gedoon (potsjerve); in 2008 kaom hei 'n Gallo-Romeinse muntsjat oet de groond (de zoegeneumde Eburonesjat).Canon van Limburg - De Eburonenschat van Amby Aander opgravinge oet de aajdheid behelze Romeins eerdewerk en e dito landhoes.

Oondaanks zienen awwerdom kump Amie pas relatief laat in bronne veur. De Walpurgiskapel, 'ne veurgenger vaan de huiege kèrk, kump in 1145 veur op 'n lies mèt bezittinge vaan de proosdij te Meerse, boe Amie vaanajds oonder veel. In 1609 woort 't 'n zelfstendege parochie. Door zien ligking kortbij Mestreech heet 't dörp in de Vreugmodernen Tied dèks te lije gehad oonder belegeringe. Zoe woort hei slaag geleverd bij 't Belag vaan Mestreech: 't Leger vaan de Staotse prins Frederik Hendrik stoetde hei op de tróppe vaan de Graof vaan Pappenheim, dee mèt 12.000 maan vootvolk en 4.000 ruters de stad veur Spaanje perbeerde te behawwe. Door 't oorlogsgeweld woort 't dörp bekans compleet verrinneweerd.

Amie, wat vreuger ummer tot Meerse had gehuurd, woort nao de Fransen tied 'n apaarte gemeinte. Dees situatie doorde tot 1 juli 1970, wie 't dörp, tegeliek mèt Hier, Haare, Ittere, bij Mestreech woort ingelief. E klei stökske groond vaan de gemeinte góng daobij nao Meerse. Sindsdeen heet Mestreech Amie ummer es stadswiek (en neet es dörp) behandeld.

Historische inwoenertalle
 Jaor  Aontal  Greuj (gans Limbörg) 1830  644Volkstèlling 1830  -- 1840  660Volkstèlling 1840 - Limbörg  +2,5% (+5,6%) 1849  749Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie  +13,5% (+4,3%) 1859  694Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling  -7,3% (+4,4%) 1869  831Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek  +19,7% (+4,5%) 1879  950Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling  +14,3% (+7,0%) 1889  1.001Volkstèlling 1889 - Limbörg  +5,4% (+6,8%) 1899  1.138Volkstèlling 1899 - Limbörg  +13,7% (+10,2%) Jaor  Aontal  Greuj (gans Limbörg) 1909  1.442Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling  +26,7% (+17,8%) 1920  1.699Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling  +17,8% (+32,6%) 1930  2.135Volkstèlling 1930 - Plaotseleke indeiling  +25,7% (+25,1) 1947  2.642Volkstèlling 1947 - Plaotseleke indeiling  +23,7% (+24,2%) 1956  2.867Woeningtèlling 1956 - Veurnaomste gegeves per gemeinte  +8,5% (+27,3%) 1960  2.975  +3,8% (+7,4%) 1971  3.575Volkstèlling 1971 - Plaotseleke indeiling  +20% (+13,9%)

Opmerkinge
 De aontalle tot en mèt 1960 sloon op de veurmaolege gemeinte, 't aontal vaan 1971 op de Mestreechse wiek. In dat lèste ciefer weurt 't deil vaan 't Amies boetegebeed wat in 1970 nao Meerse góng dus neet mètgerekend.
 In de volkstèlling vaan 1971 zien de inwoenertalle aofgerund op ganse vieftalle. Rekening hawwend mèt 't klein aontal inwoeners is daorum 't greujciefer nao ganse percinte aofgerund.

Rillatief oontwikkeling vaan 1830 tot 1971
(x1830=100)

Greun:Gemeinte Amie
Leechgreun: Amie es wiek vaan Mestreech
Blauw:Provincie Limbörg

Cultuur
Beziensweerdeghede
In Amie ligke 'n aontal kestielkes en hiereheuf, wie Kestiel de Geuzelt (zeventiende iew, gerestaureerd 1997), Hoes Zevere en de Withoeshoof. De neogotische Walburgakèrk  vaan Amie woort in 1866 gebouwd nao oontwèrp vaan Carl Weber.

Op de Amieërhei lik de Heihaof in de helling tege Berg aan, nog zjus in de gemeinte Mestreech. Dees geslote boerderij stamp oet 1406 en waor iertieds 'n lien van Valkeberg. Ze is opgetrokke in brikke, mergel en speklaoge.

Taol
Es aajd dörp heet Amie vaanajds 'n eige dialek, 't Amies, wat väöl op 't Hiers liekent en sterk oonder drök vaan 't Mestreechs (en 't Standaardnederlands) steit. Sjlaaj en vlaaj gelle es sjibbolette.

Waope
Op 26 oktober 1895 kraog Amie vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope, wat ziech zoe liet umsjrieve:

Gedeild: rechs (veur de beziener links) in zèlver (wit) 'nen dobbelstartege liew vaan keel (roed), gekroend en geklajd vaan goud; links (veur de beziener rechs) in keel de H. Walburgis, aonziend mèt 'ne gouwe nimbus um de kop, geziech en han vaan natuurleke kleur, gekleid in e Benedictijner ordekleid, bestaond oet e wit (sic) kloestergewaad mèt 'ne kap vaan sabel (zwart), in de linkerhaand 'nen abbatiaole kroompstaaf en in de rechter 'n vaas, bei vaan goud; rechs aon de veuj vergezèld vaan 'n keuninkleke kroen vaan goud.

De liew vaan keel is 't waope vaan Valkeberg en daomèt 'n verwiezing nao 't Land vaan Valkeberg, boe de sjepebaank Meerse-Amie vreuger in laog. De middeliewse volksheilege Walpurgis is sjötspetroen vaan de parochie.Heraldry of the World - Amby

Gebore in Amie
 Robert Franquinet (1915 - 1979), sjriever en diechter

Bronne
Veur dit artikel is gebruuk gemaak vaan 't corresponderend Nederlandstaoleg artikel.

Rifferenties

Categorie:Dörper en wieke in Mestreech
Categorie:Dörper in Nederlands Limburg