Asterix

Asterix (Frans: Astérix) is 'n stripserie roontelum de gelieknaomege stripfiguur. Oersprunkelek woorte die vaan 1959 aof geteikend door Albert Uderzo en gesjreve door René Goscinny; de verhaole versjene in 't stripblaad Pilote. Nao Goscinny zienen doed in 1977 heet Uderzo de serie allein voortgezat. Sinds 2013 zien Jean-Yves Ferri (scenario) en Didier Conrad (teikeninge) verantwäördelek veur de strip.

Asterix drejt um de avonture vaan d'n titelheld en zien dörpsgenoete, die leve in Gallië, miebepaold Armorica (Bretagne), kort naotot dat door de Romeine oonder Julius Caesar bezat is. 't Dörpke zelf evels is neet vereuverd, umtot de bewoeners mèt behölp vaan 'nen touverdraank de Romeinse armee kier op kier weite te versloon.

De strips zien veural populair en bekind gewore um de drin verwèrkde humor: väöl woordgrappe, väöl knipouge nao de modernen tied en e groet aontal running gags.

 Veurnaomste personages 
Neve Asterix en ziene bèste vrund Obelix trejje nog diverse figure, gemeinelek dörpsgenoete, geregeld op. De ierste vijf weure aon 't begin vaan eder verhaol aon de lezer veurgestèld, meh door de verhaole heer liert me ouch aandere kinne.

Dörpsbewoeners
 Asterix, 'ne kleine soldaot mèt 'ne Keltischen helm op ziene kop. De hoofpersoen vaan de verhaole.
 Obelix, de bèste vrund vaan Asterix, menhirhouwer. Groet en hiel dik, es keend in de ketel mèt touverdraank gevalle en daodoor permanent oonder invlood. Heer geit in eder avontuur mèt Asterix mèt.
 Panoramix, d'n druïde, mèt 'ne lange baard, maak d'n touverdraank dee de Galliërs hun krach gief.
 Abraracourcix, in de nui Nederlandse vertaoling Heroïx, 't stamhoof, nogal dik en gruuts. Liet ziech ummer op e sjèld roonddraoge. Heer is getrojd mèt Bonnemine/Bellefleur, die häöm binneshoes ummer commandeert.
 Assurancetourix, in de nui Nederlandse vertaoling Kakofonix, de bard, dörpszenger en -diechter. Löp in e Keltisch geroet kleid en heet 't haor stief nao achter, woemèt zien versjijning e stök beter klop es die vaan beveurbeeld Obelix. Heer oondersjeit ziech veural doortot heer bezunder slech zingk. Later, in de albums vaan Uderzo, deit heer mèt zie gezaank zelfs bovenatuurlek rege valle.
 Ordralfabetix/Kostunrix, de vèsmaan, verköp rotte vèsse boe mie mèt gevochte es vaan gegete weurt.
 Cétautomatix/Hoefnix, de dörpssmeed, get agressief, sleit dèks Assurancetourix veur de kop en vech gere mèt Ordralfabetix/Kostunrix. Iezer bewèrk heer mèt de bloete voes.
 Nestorix, d'n dörpsajdste. Volgens ein album (A. aux jeux olympiques) neet minder es 93 jaor aajd. Op 'n oonverklaorbaar meneer is heer getrojd mèt 'n sjoen, jóng vrouw.

Aandere
 Julius Caesar. Häöm zuut me al in 't ierste book en heer kump regelmaoteg trök. Heer drejt ziech nogal op euver 't verzat in 't dörpke.
 De pirate. Op zie koume Asterix en Obelix dèks zieruivers tege. De vaste figure zien d'n hopmaan mèt roeje baard en ouglepke, 'ne zwarten Afrikaon mèt ewegvallende r en 'nen awwe maan mèt houte bein. Gemeinelek indeg hun treffe mèt 't tot zinke bringe vaan 't piratesjeep, get wat de pirate ederskier vergees perbere te veurkoume.

Karakter
Humor
Asterix drejt, in vergelieking mèt aander albumstrips (d.w.z. stripverhaole die e gans album kinne völle en dus gein gagstrips zien), veur e groet deil um zienen humor. D'n opvallendste en mies typische vörm vaan humor zien knipouge nao de modernen tied. Me zuut dèks karikature vaan de cultuur vaan aander len (nommers 8, 14, 16, 24) of stei/regio's vaan Fraankriek (nommers 2, 5, 9, 11, 20). In de Roemeinse sameleving kin me dèks aspekte vaan de moderne steieleke wereld herkinne, die de plattelandscultuur inkapselt (nommers 4, 17, 20, 23). Diverse bekinde persoene oet d'n twintegsten iew duke in de verhaole op (beveurbeeld de Beatles in deil 8 en Eddy Merckx in deil 24).

De serie kint diverse trökkierende grepkes. In bekaans alle albums weurt Assurancetourix/Kakofonix bij 't aofsletend fies-ete vasgeboonde en krijg 'r 'nen dook veur ziene moond, zoetot heer neet kint zinge en speule. Ouch Obelix dee 'n deur insleit es 'r drop geklop heet kump dèkser veur. Zie hunneke Idefix geit dèks jenke es Obelix 'ne boum oet de groond trèk. Minder opvallend meh zoeget constant in beeld zien de vleugele vaan Asterix zienen helm, die mèt zien stumming mètdrejje: es 'r gooj zin heet, stoon ze euverind; heet 'r de mismood in, daan haange ze.

Historische verwiezinge
'n Inspiratiebron veur de serie kin Alix (Alexis) zien gewees, 'n stripserie vaan Jacques Martin die ziech in de Romeinsen Tied aofspäölt. Dees serie is dèks gepreze um häör boetegewoen betrouwbaar scenario's en weergave. Ouch de wereld vaan Asterix klop euver 't algemein mèt wat me devaan wèt. Veural 't werk vaan Strabo is good in de verhaole te herkinne; me moot daan dinke aon de huiskes of 't fies-ete aon 't ind. Bekind zien ouch de diverse Latiense citaote die de Roemeine en d'n awwe zieruiver mèt 't houte bein in de moond weure gelag.

 Albums 
De Asterix-albums zien in tientalle taole vertaold, woe-oonder ouch al väöl streektaole. Tot noe touw gief 't twie albums in 't Limburgs. Die stoon hei-oonder mèt hunne Limbörgse naom aongegeve. Vaan de aandere zien d'n orzjinele Franse naom en de Nederlandse naom aongegeve; es in de nui vertaoling vaan 2002 'n album 'nen aandere naom gekrege heet stoon alletwie de naome in principe debij.

Goscinny en Uderzo
De oersprunkeleke twie oteurs höbbe same 24 albums gemaak. Die woorte oersprunkelek bij Pilote (allein de ierste paar) en Daugard oetgegeve, meh versjijne allewijl bij oetgeverij Hachette. Hachette heet ouch de rechte veur 't Nederlands taolgebeed, wie daoveur Daugard al. Ouch de Limbörgse versies zien bij Daugard versjene.

 1961: Astérix le Gaulois/Asterix de Galliër
 1962: La serpe d'or/Het gouden snoeimes
 1963: Astérix chez les Goths/Asterix en de Gothen
 1964: Astérix gladiateur/Asterix en de gladiatoren/als gladiator
 1965: 'ne Gansen toer... (oerspunkeleken titel: La tour de Gaule)
 1965: Astérix et Cléopâtre/Asterix en Cleopatra
 1966: 't Titelgevech (oerspunkeleken titel: Le combat des chefs)
 1966: Astérix chez les Bretons/Asterix en/bij de Britten
 1966: Astérix et les normands/Asterix en de Noormannen
 1967: Astérix légionnaire/Asterix en het 1e legioen/Asterix als legioensoldaat
 1968: Le bouclier arverne/Het ijzeren schild
 1968: Astérix aux Jeux Olympiques/Asterix en de Olympische Spelen
 1969: Astérix et le chaudron/Asterix en de koperen ketel
 1969: Astérix en Hispanie/Asterix in Hispania
 1970: La Zizanie/De intrigant
 1970: Astérix chez les Helvètes/Asterix en de Helvetiërs
 1971: Le domaine de dieux/De Romeinse lusthof
 1972: Les lauriers de César/De lauwerkrans van Caesar
 1972: Le Devin/De ziener
 1973: Astérix en Corse/Asterix op Corsica
 1974: Le cadeau de César/Het geschenk van Caesar
 1975: La grande traversée/De grote oversteek
 1976: Obélix et Compagnie/Obelix en Co.
 1979: Astérix chez les Belges/Asterix en de Belgen

Uderzo allein
Heinao zien nog 'n aontal albums door Uderzo allein gemaak. Ze weure euver 't algemein es minder beoordeild; in 't bezunder de lèste. Daobij zuut me ouch tot Uderzo, wie heer awwer woort, naovenant mie tied nudeg had um de albums aof te make. D'n doed vaan Goscinny veel same mèt de opriechting vaan de twie oteurs hun eige oetgeverij: Les Éditions Albert-René. Um die rei zien de albums vaan Uderzo allein neet mie bij dezelfden oetgever versjene wie de 24 canonieke.

<li> 1980: Le grand fossé/De broedertwist
<li> 1981: L'Odyssée d'Astérix/De odyssee van Asterix
<li> 1983: Le fils d'Astérix/De zoon van Asterix
<li> 1987: Astérix chez Rahazade/Asterix in Indus-land
<li> 1991: De roes en 't zjwaert (La rose et la glaive/De roos en het zwaard)
<li> 1996: La galère d'Obélix/De beproeving van Obelix
<li> 2001: Astérix et Latraviata/Asterix en Latraviata
<li> 2003: La rentrée gauloise/Het pretpakket (verzaomeleer korte verhaole en cartoons)
<li> 2005: Le ciel lui tombe sur la tête/Het geheime wapen
<li> 2009: L'anniversaire d'Astérix et Obélix/De verjaardag van Asterix en Obelix (gedinkbook bij 't vieftegjaoreg jubileum)

Opmerking: 't Limbörgs album De roes en 't zjwaert woort wel aongekundeg meh is noets versjene.Asterix around the world - Albums in 't Limbörgs

E nui team
Heinao gaof Uderzo de serie oet han aon Jean-Yves Ferri (scenario) en Didier Conrad (teikeninge). Ouch dees beuk versjijne bij Les Éditions. Vaanaof nommer 40 weure de scenario's gesjreve door Fabcaro.

<li> 2013: Astérix chez les Pictes/Asterix bij de Picten
<li> 2015: Le papyrus de César/De papyrus van Caesar
<li> 2017: Astérix et la Transitalique/Asterix en de race door de Laars
<li> 2019: La fille de Vercingétorix/De dochter van de veldheer
<li> 2021: Astérix et le griffon/Asterix en de griffioen
<li> 2023: L'iris blanc/De witte iris
<li> 2025: Astérix en Lusitanie/Asterix in Lusitanië

Taolversies
De Asterix-albums zien al in mie es hoonderd taole en dialekte vertaold. In vergelieking mèt Kuifje vèlt evels op tot de belaankstèlling boete Wes-Europa beperk is. Hei en dao zien ambitieus projekte aofgebroke en väöl versies zien neet mie verkriegbaar. Opvallend is wijer 't groet aontal Duitse dialekte. De Mundart-serie vaan d'n Duitsen oetgever Ehapa löp sinds 1995 en heet anno 2017 al veur 74 titels in 29 (deils euverlappende) dialekte gezörg.Asterix around the World

 Aajdgrieks (Attisch)
 Afrikaans
 Alemannisch
 Antwerps
 Arabisch
 Asturiaans
 Badisch
 Baskisch
 Beiers
 Bengaals
 Berlijns
 Bretons
 Bulgaars
 Burgenlandkroatisch
 Catalaans (ouch 'n Valenciaanse editie)
 Chinees (versies veur vasteland en Hong Kong)
 Corsicaans
 Cypriotisch
 Deens
 Duits (standaard)
 Düsseldörper Platt
 Elzassisch
 Esperanto
 Estisch
 Fins (standaard)
 Frans (standaard)
 Frans-Antilliaans Creool
 Fries Galicisch
 Gallo
 Gents
 Greunlands
 Grieks (standaard)
 Hambörgs
 Hebreeuws
 Hessisch
 Hindi
 Hoegsaksisch
 Hongaars
 Hunsrückisch
 Iers
 Ieslands
 Indonesisch
 Ingels (VK en VS)
 Italiaans
 Japans
 Karelisch
 Karinthisch
 Kölsj
 Koreaans
 Kretenzisch
 Kroatisch
 Latien
 Lets
 Limbörgs
 Litouws Luxemburgs
 Mainzerisch
 Maltees
 Mirandees
 Moezelfrankisch
 Münchnerisch
 Nederduits
 Nederlands (standaard; ouch Vlaomse editie)
 Noors
 (Ober-)Fränkisch
 Occitaans
 Öcher Plat
 Oekraïens
 Oosfries
 Paltsers
 Perzisch
 Picardisch
 Pools
 Pontisch
 Portugees (Europees en Braziliaans)
 Rauma
 Reunionees
 Reto-Romaans (standaardtaol en div. dialekte)
 Roemeens
 Roerduits
 Russisch Saarlands
 Savo
 Schwäbisch
 Servisch
 Servo-Kroatisch
 Silezisch
 Sjots
 Sjots-Gaëlisch
 Sloveens
 Slowaaks
 Spaons (Castiliaans, Argentijns en Mexicaans)
 Stadi
 Stiermarks
 Thurings
 Tirools
 Tsjechisch
 Turks
 Twents
 Unterfränkisch
 Viëtnamees
 Waols (Luiks, Names en Charlerlois)
 Weens
 Welsh
 Wesfaals
 Zuid-Tirools
 Zweeds
 Zwitserduits

De Greunlandse vertaoling is noets in albumvörm versjene, meh allein in de gezèt gepubliceerd.

Oonofficieel, en daomèt feitelek illegaol, meh wel commercieel oetgaves zien gedoon in 't 

 Mongools
 Thais

Ouch in 't Turks, Viëtnamees en Litouws versjene ein of miejer 'geisteredities' ietot dao de ierste officieel vertaolinge oetkaome. Nog aander bootlegvertaolinge zien in klein edities of allein in pdf-vörm gemaak; die zien dus noets commercieel verkriegbaar gewees.

 Trivia 
 Bij 't oetkoume vaan Le ciel lui tombe sur la tête brachte de Belzje gezètte Gazet van Antwerpen en Het Belang van Limburg 'n editie oet mèt in plaots vaan foto's euveral pleetsjes oet de Asterix-strips.

Referenties

 Externe link 
 Officieel site
 Ingelstaolege fansite mèt zier väöl informatie euver de diverse taolversies

Categorie:Fictief persoene
Categorie:Sjtripverhaole