Nederlands Limburg

Limburg (in 't Limburgs regionalisme ouch waal bekind es Oas-Limburg, ten opziechte van Wes-Limburg: Belsj Limburg) is ein van de twelf provincies van Nederland en ligk in 't zuudoeste van 't landj, mèr 't is ouch ein vaan de tien provincies vaan 't Bèlsj, woe 't in 't ooste lik.  Op 1 januari 2025 haw 't Nederlandsj deil ein bevolkingsgruutde van 1.136.000 inwoners. Hievan waor 19,6 procent allochtoon. De houfstadj van Nederlandsj Limburg is Mestreech. 

Limburg besteit veurnamelijk oet zandgrond. 't Zuie is heuvelechtig - feitelek 'n dal-landsjap mèt reste van 't plateau en oetgesjoorde dale - en bedèk mèt vruchbare löss, 'n windaofzètting oet 't ind van de lètste iestied. De belangriekste revier is de Maos, die euver de hiel lengte vaan zuid tot noord door de provincie struimp.  In 't verleje woort in Limburg turf, grind en steinkaol gewonne.

't Zujelik deil van de provincie Nederlands Limburg deit mèt in de Euregio Maas-Rien. Noord Limburg en Midde Limburg deit mèt in de Euregio Rien-Maas Noord. De gemeinte Baerge en noordeliker deit mèt in de Euregio Rien-Waal

D'r naam Limburg zow besjtaoë oet de sjtamwaoërd leem en burcht en oorsjpronkelek verwaeze ha nao ing bepaalde oet leem opgetrokke burcht.

 Werkgelegeheid 
De sjomaasj (wèrkloeasheid) in Nederlandsj Limburg bedroog in 2003 10,5%. De bedrievigheid per sector waor in die periode zowie in de onjerstaonde tabel.

 Sector  Percentaag van werkgelegeheid Landbouw  5,0% Industrie  20,3% Bouw  5,5% Commercieel deenste  40,8% Neet-commercieel deenste   28,3%
Dagblad De Limburger, 18-09-2004.

 Historie 
miniatuur|Landsjap in Zuid-Limburg (Ieëpe)

Politiek waor Limbörg ummertouw wie 'n lappedeke, boemet veur e deil de groete versjèlle tösse de dialekte oetgelag kinne weure: eder gemeinte heet z'n eige dialek, boebij dèks binne ein gemeinte (zuug Venlo) nog groete versjèlle kinne bestoon.

Pas in de Fransen tied, dee begós mèt de Franse verovering vaan Mestreech in 1794, woort 't gebeed tot 'n bestuurleke einheid gemaak. In 1815 bij de vörming vaan 't nui Koninkrijk der Nederlande kraog ein vaan de provincies de naom Limbörg. De keuning Willem 1 waor ouch hertog vaan Limbörg mer heer had gei land dat zoe hètde. Daorum neumde heer, es verlicht despoot, 'n stök land wat van häöm waor, zoe. De naom góng trök op dee vaan 'n aajd hertogdom, dat e gebeed in d'n triangel Maastreech-Aoke-Luik besloog en dat tot 1648 had bestande.

Bij de sjeiing vaan Nederland en 't Belsj in 1830 kaom de kwestie aon de orde of Limbörg e deil vaan 't Belsj zouw weure - wie de meiste Limbörgers ziech 't winsde. Oeteindelek woort Limbörg in 1839 verdeild in 'n Nederlandse en 'n Belzje provincie. Nederlands-Limbörg waor vaanaof dat moment es Hertogdom Limburg tot 1866 deil van de Duitse Bond. 

De provincie bleef de titel Hertogdom tot 1906 gebruke. 'n Aander Limbörgse bezunderheid in de titulatuur is tot op d'n daag vaan vendaog blieve bestoon: de commissair vaan de Keuning hèt hei gouverneur.

De Nederlandse euverheid erkint de oersprunkelek in Nederlands Limbörg gesproke variëteite oonder de naom Limbörgs es streektaol.

Bevolkingsoontwikkeling
Zuug ouch: Oetsleeg vaan volkstèllinge in Nederlands Limbörg

Bij de versjèllende volkstèllinge heet de bevolking vaan Nederlands Limbörg ziech zoe oontwikkeld. D'n dudeleksten trend dee me zuut is de aonwas roond 1900, d'n tied tot väöl lui vaan boete Limbörg nao de kojl trokke.

 Jaor  Inwoeners  Greuj 1830  186.281Volkstèllinge 1830  -- 1840  196.716Volkstèlling 1840 - Limbörg  +5,6% 1849  205.261Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie  +4,3% 1859  214.245Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling  +4,4% 1869  223.821Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek  +4,5% 1879  239.821Volkstèlling 1879 - 't Riek: Ierste deil +7,0% 1889  255.781Volkstèlling 1889 - Indeiling vaan de werkeleke bevolking nao geboorteplaots en nationaliteit  +6,8% 1899  281.394Volkstèlling 1899 - Limbörg  +10,2% Jaor  Inwoeners  Greuj 1909  332.007Volkstèlling 1909 - Recapitulatie  +17,8% 1920  440.364Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling  +32,6% 1930  550.840Volkstèlling 1930 - Tabel 2 - Recapitulatie van bovenstaande gegevens tot totalen voor de 11 provinciën, de 9 groepen van gemeenten en het Rijk.  +25,1% 1947  684.105Volkstèlling 1947 - Hoofdstuk VII. Bevolkingsdichtheid  +24,2% 1956  825.179Woeningtèlling 1956 - Veurnaomste gegeves per gemeinte  +27,3% 1960  886.026Volkstèlling 1960 - Inleiding: 5. bevolking naar groottegroepen van gemeenten resp. plaatsen  +7,4% 1971  1.008.800Volkstèlling 1971 - Tabellen: bevolking naar geslacht, leeftijdsgroep, burgerlijke staat, geboorteperiode, en woongebied  +13,9%

Opmerkinge
 In 1830 bestoont Nederlands Limbörg nog neet, meh de volkstèlling vaan dat jaor is later mèt trökwèrkende krach opgemaak en umvat ouch dees provincie, compleet mèt 'n al aofgesjeie Aajd-Vroenhove.
 In 1956 en 1960 umvatde de provincie Limbörg (entans statistisch gezeen) ouch 't Drosamb Töddere zoewie inkel kleinder stökskes geannexeerd land. De bewoeners vaan dat gebeed zien in die tèllinge mètgenome.
 In de volkstèlling vaan 1971 zien alle inwoenertalle aofgerund op ganse vieftalle.

Rillatief oontwikkeling vaan 1830 tot 1971
(v1830=100)

 Gemeintes 
400px|thumb|Euverziechskaart van de gemeintes in Nederlands Limburg.
miniatuur|Ongerverdeiling van Limburg in regios.
De Limburgse sjriefwies ies volges de Plaatsnamelies van Veldeke.

 Nr  Limburgs  Nederlands 1  Baek  Beek 2  Baekdale  Beekdaelen 3  Baerge  Bergen 4  Bezel  Beesel 5  Broensem  Brunssum 6  Ech-Zöstere  Echt-Susteren 7  Èèsjde-Mergraote  Eijsden-Margraten 8  Gennep  Gennep 9  Gulpe-Wittem  Gulpen-Wittem 10  Haors aan de Maas  Horst aan de Maas 11  Heële  Heerlen 12  Kirchroa  Kerkrade 13  Lankgraaf  Landgraaf 14  Leudaal  Leudal 15  Maasgoew  Maasgouw 16  Meersje  Meerssen 17  Mestreech  Maastricht 18  Mook en Middelar  Mook en Middelaar 19  Ni-jwieërt  Nieuw-Weert 20  Pieël en Maas  Peel en Maas 21  Remunj  Roermond 22  Roerdale  Roerdalen 23  Stein  Stein 24  Valkeberg  Valkenburg aan de Geul 25  Venlo  Venlo 26  Venroj  Venray 27  Voelender  Voerendaal 28  Vols  Vaals 29  Wieërt  Weert 30  Zittert-Gelaen  Sittard-Geleen 31  Zumpelveld  Simpelveld

In de provincie Limbörg is (in vergelieking mèt 't weste) relatief laat op groete sjaol heringedeild. Pas in 1982 woort massaol heringedeild, en wel in 't Heuvelland; in 1991 volgde 'n get minder groetsjaolege herindeiling in Midde-Limbörg. Tösse 2001 en 2011 woort, in fases, 'n nui golf vaan herindeilinge aofgewèrk, in zoewel Noord- es Midde- en Zuid-Limbörg. In 2011 góng ein geplande fusie neet door: tösse Baerge, Mook en Gennep gepland, tot de gemeinte Maasdune (Nederlands Maasduinen). De planne zien veurluipeg ingetrokke.Gemeente Mook en Middelaar - Wetsontwerp over de herindeling Bergen- Gennep- Mook en Middelaar is ingetrokken. Heimèt is verluipeg 'n ind gekoume aon gemeinteleke sjaolvergroeting in Nederlands Limbörg. In 't midde vaan Limbörg ligke wijer herindeilinge neet zoe veur de hand, in 't noorde boete die ein fusiegemeinte ouch neet. In 't zuie, boe nog väöl relatief klein gemeintes mèt minder es 25.000 inwoeners zien, kin dat nog wel. Dao zien in 2011 en 2019 losse fusies gewees.

Zuug veur alle herindeilinge die al zien gewees de Lies vaan geweze gemeintes in Nederlands Limburg.

 Revere en baeke 

 Gelaenbaek
 Geul
 Gulp
 Hemelbaek
 Ieserbaek
 Jeker
 Maas Nuuj Kanjel
 Ouw Kanjel
 Kingbaek
 Noor
 Niers
 Roer Sjlekbaek
 Ur
 't Vlaot
 Voor of Voer
 Worm
 Zjwaam

Aongrenzende distrikte
Nederlands Limburg grens aon de volgende distrikte, naomelek Nederlandse en Belzje provincies en Duitse distrikte:

 Noord-Braobant - noordweste
 Gelderland - noorde
 Distrikt Kleef, Duutsland - noordooste
 Distrikt Veeëse, Duutsland - ooste
 Distrikt Hinsberg, Duutsland - ooste
 Distrikt Aoke, Duutsland - zuidooste
 Aoke, Duutsland - zuidooste
 Luik, Belsj - zuie
 Belsj Limburg, Belsj - zuidweste

 Zuug ouch 
 Waopes vaan Nederlands Limbörg

 Vootnote 

 Externe links 
 Provincie Nederlands Limburg
 Limburg, Plaatsengids
 Statistieken provincie Limburg, AlleCijfers