Kirchroa

Kirchroa, Nederlands: Kerkrade, is ing jemeende en ing sjtad in 't zuudóste va Hollendsj Limburg. De lü kalle Ripuarisch-Fränkisch, wie och i Bóches, Zumpelveld  en i Vols. Jet jans angesj wie de mieëtste Limburjer lü kalle.
De sjtad houw óp 1 jannewaar 2006 49.344 i-woeënere. Burjemeester is Petra Dassen-Housen van 't CDA. Kirchroa is tsezame mit Heële, Lankgraaf en 't Dütsje Roa (Herzogenrath), a jen angere zie van de jrens, ing agglomeratie. Ejentlieg vörmt 't ing sjtad mit Roa. Mit Roa is de jemeende de "Europasjtad" Eurode. Doa-oave ligkt 't óch nit wied va Óche (Aachen).

Sjtadsjesjiechte
De sjtad hat jing jesjiechte als jroeëse handelssjtad, woadurch me i Kirchroa ummezuns zal zukke noa vöal ouw jebouwe. Ze is vuur 't wichtigste deel noa d'r krig entsjtange – de nui sjtadsvieëdele vulle de löcher óp tusje de ouw dörper, die me döks noch jód tseruk ziet. Wieër is Kirchroa bekand um zieng wieë anlaag, parke wie d'r Botaniesje Jaad die de bewoeënere lof mósse jeëve. Tsezame mit Heële en Lankgraaf weëd Kirchroa waal "Parksjtad Limburg" jenómpd. I 2005 is i Kirchroa d'r ieësjte richtieëje Limburgse zoo óp jange: d'r Jaiajaad.

Wie väöl plaatsje i Limburg woar Kirchroa al in de Romeinse tsiet bewoeënd. Archeologiesj óngerzuk hat zoeëjaar bewoeëning oes de prehistorie beweëze. De ieëtsjte moal dat't dörp weët jenómpd is in 960, in dat joar woeëd in 't dörp Rode ing kirch jebóuwd. De abdij Rolduc braat de plaatsj in de Middelieëwe tse bluij, en in 1630 woeëd 't tot herliechheed verhoave. Noa d'r Achtsiegjöarige Krig bloof de plaatsj in Sjpaanse heng, sjpieëder in Österaichse. Sait 1815 is de plaatsj vuur 't jroeëtste deel Hollendsj, bis ee jrensprobleem mit Pruse d'r vuur zörjet dat 't in tswai sjtukker verdeeld woeëd - 't anger deel is Hertseroa/Roa, de Nieuwstraat/Neustraße/Nuisjtraos en d'r Worm zund de jrens.

Al in d'r tswelfde ieëw woeëte i Kirchroa koale jewonne. Noa de Franse tsiet zunt de koele in kotte tsiet jroeëser woeëde; durch de immijratsioeën waset Kirchroa mit, van e jroeës dörp bis ing richtieje sjtad. Noa 1900 noom Heële evvel de laitoeng.

D'r Joep, ozze koempel is e beeldje op d'r maat.

Wappe
Óp 26 fibberwaar 1887 krig Kirchroa van d'r Hoeëge Road van Adel e wappe tsouwjekaank, dat ziech zoeë liet umsjrieve:

In ee veld va jood (jeël) 't bild van d'r H. Lambert, jekleed mit pluviale va keël (roeëd), mit mantelkrans va jood, woa-ónger inne alba va zilver (wies), hoadend i jen rechterhank ee zjweëd va zilver en i jen linke inne bisjofssjtaf va jood; haufweëg oeskómmend hinger ee sjild va zilver, beloa mit inne lieëw va keël, mit doebbele sjtart, jetónk en jekrald va jood; hinger 't sjild pikkelhammere en sautoir.

Vuur de Franse tsiet maachet Kirchroa as sjepebank en herliechheed deel oes van 't Land va Roa. D'r lieëw va keël is 't wappe va (Hertse)Roa. D'r Lambert is d'r petroeën va Kirchroa. Ooch op ao zieëjele zunt dizze tswai simbole tse vinge. Bij 't aavroage van 't wappe woar Kirchroa al ing jrosse koempelesjtad, vandoa dat de tswai pikkelhammere as simbole va jenne koel woeëte tsouwjevoogd.Heraldrywiki - Kerkrade

Historische inweunertsale
Hei-ónger is jód tse zeen wie 't dörp Kirchroa vanaaf d'r tswaide helft van d'r nüngtsiende ieëw oeswees bis ing riechtieje sjtad. Doatseënuëver sjteet dat d'r krimp hei ooch ieëder begós: me zuut dat al in de joare zessieg. Dizze krimp jeet bis op d'r daag van hüj durch.

 Joar  Tsaal  Waas (jans Limburg) 1830  3.425Volkstsellóng 1830  -- 1840  3.830Volkstsellóng 1840 - Limbörg  +11,8% (+5,6%) 1849  4.240Volkstsellóng 1849 - Hertiegdóm Limburg: jemingdesjewies indelóng va jen provins  +10,7% (+4,3%) 1859  4.800Volkstsellóng 1859 - Plaatsjlieje indelóng  +13,2% (+4,4%) 1869  5.037Volkstsellóng 1869 - Egentlieje of jetselde bevölkeroeng in eder jemingde van 't riek  +4,9% (+4,5%) 1879  6.105Volkstsellóng 1879 - Limburg: plaatsjlieje indelóng  +21,2% (+7,0%) 1889  7.017Volkstsellóng 1889 - Limburg  +14,9% (+6,8%) 1899  9.389Volkstèlling 1899 - Limbörg  +33,8% (+10,2%) Joar  Tsaal  Waas (jans Limburg) 1909  15.666Volkstsellóng 1909 - Plaatslieje indelóng  +66,9% (+17,8%) 1920  25.494Volkstsellóng 1920 - Plaatsjlieje indelóng  +62,7% (+32,6%) 1930  36.705Volkstsellóng 1930 - Plaatsjlieje indelóng  +44,0% (+25,1%) 1947  40.641Volkstsellóng 1947 - Plaatsjlieje indelóng  +10,7% (+24,2%) 1956  47.131Woeënóngtsellóng 1956 - Wiechtiegste jejeëves per jemingde  +16,0% (+27,3%) 1960  49.184Volkstsellóng 1960 - Bevölkeroeng va jemingde en óngerdele va jemingde  +4,6% (+7,4%) 1971  47.350Volkstsellóng 1971 - Plaatsjlieje indelóng  -3,7% (+13,9%)

Bemerkoenge
 Alle tsale zunt nog oane Ejelze wat ieësj in 1982 bij Kirchroa koam.
 De tsale vuur 1971 zunt aafjerunk óp janse vunneftsale.

Rillatief entwiklóng van 1830 bis 1971
(logaritmische sjoal; v1830=100)

Jrun: Jemingde Kirchroa
Bloa: Provins Limburg

Eveneminte
 Orlandofestival, e joarlichs festival vuur kamermoezziek.
 Wereld Muziek Concours, veerjoarlichs internationaal moezziekfestival.

Jehuchte en buurtsjappe
Jehuchte en buurtsjappe va Kirchroa:
Berenboesj (Berenbos) 
Blieërhei (Bleijerheide)
Eresjteng (Erenstein)
Egelze (Eygelshoven) 
Haander (Haanrade) 
Ham
De Heilust (Heilust)
De Hoots (Holz)
De Jraat (Gracht) 
Kaalhei (Kaalheide) 
Kloeësterbusj (Kloosterbos)
Krichelenberg (Krekelenberg) 
Kirchroa (Kerkrade)
De Klink (Klink)
De Loeët (Locht)
't Mucherveld (Mucherveld)
Nulled (Nulland)
Panneshei
Rolduckerveld
Sjevemet (Chèvremont) 
Sjpekhei (Spekholzerheide) en Ónger Sjpekhei
Terwinsele
Valkenhoeze (Valkenhuizen)
Vauputs
De Vink

Bekinde Kirchröadsjer
 Willy Brokamp, foesballer MVV, Ajax en Oranje
 Wiel Coerver, bekankde foesbaltrainer
 Piet Giesen, foesballer va Roda Sport, PSV, ADO, Fortuna, AS Oostende en 't Nederlands elftal
 Frans Haselier, buutereedner
 Gerard Hoenen, foesballer van Roda Sport, PSV, MVV
 Andrew van Horssen, óesvinger en politieker
 Sjaak Janssen, buutereedner
 Ger Kockelkorn, politieker
 Ger Senden, foesballer va Roda JC. 
 Ralf Krewinkel, politieker
 Wiel Kusters, diechter en sjriever
 Tij Kools, sjriever en publicist
 Niek Ploum, zenger, sjriever
 Ludwig Rutar, bekind va Leni & Ludwig
 Hein Simons (Heintje), zenger
 Yvonne Timmerman-Buck, vuurzitter Ieësjte Kamer
 Jack Vinders, theaterman en zenger
 Paul Weelen, sjriever en dichter
 Frans Wiertz, bissjof 
 Thijs Wöltgens, politieker

Dörpsveraine
 D'r Wawwel, dialekverain
 Harmenie Sint Pancratius Nullet

Extern linke
Startpajina vuur Kirchroa
Website va vootbalclub Roda JC

 Rifferensies 

*
Categorie:Gemeintes in Nederlands Limburg
Categorie:Versjteidelikde dörper in Nederlands Limburg