Amersfoort

Amersfoort is 'n stad in 't midde vaan Nederland en aon de rand vaan de provincie Utrech. Ze ligk oostelek vaan d'n Utrechsen Heuvelrögk. Vaan de provincie Utrech is Amersfoort mèt 163.896 inwoeners per 30 september 2025 de twiede stad. Amersfoort ligk aon de Eem.

 Kerne 
De dörper Hoogland en Hooglanderveen, tot 1974 kerne vaan de toen opgeheve gemeinte Hoogland, zien allewijl ieder stadswieke, allewel tot 't dörpsgeveul bij väöl otochtone nog sterk leef. Ouch de naobersjap Buurtsdijk is intösse ingebouwd. Zeldert en Stoutenburg Noord (deil vaan 't dörp Stoutenburg, gooddeils gemeinte Leusden) ligke nog wel boete de stadsbebouwing.

 Stadsgeziech 
De binnestad kint e groet aontal veural middeliewse monuminte. De veurnaomste zien de (losstaonde) Slevrouwetorie, de Joriskèrk en de Koppelpoort, die vaanaof 't spoor nao Apeldoorn en Zwolle good te zien is.

 Historie 
De plaots, oontstande bij 'n doortrèkbaar plaots (voord) in de Eem (Amer) weurt voor 't iers geneump in 1028. Um häör ligking vestegde de bisjop vaan Utrech hei 'nen hoof, en trok arbeiers aon veur de Gelderse Vallei te oontginne. In 1259 kraog de plaots stadsrechte. Later in de middeliewe kaom de plaots door e mirakel es pelgrimsstad op, zoetot me in 1444 de Slevrouwekèrk mèt hoegen torie kós bouwe. De kèrk góng later verlore, d'n torie steit nog. Ouch had de stad in de late Middelieuwe 'n oetzunderlek groete beerindustrie.

Nao d'n Tachtegjaoregen Oorlog kaom 't gebeed in 'n isolemint te ligke, boedoor de stad ummer mie verpauperde, zeker wie in de negentienden iew ouch de tabaksteelt aon de Veluwerand instortde. De koms vaan spoorweeg brach dao verandering in: door zien centraol ligking woort Amersfoort 't verkierskundeg hart vaan Nederland. Zoe greujde 't in de twintegste en einentwintegste iew hel door.

 Dialek 
Vaan oersprunk woort in Amersfoort 'n Eemlands (Wes-Veluws) dialek gesproke. Dit kaom evels al roond 1900 in 't gedraank door de immigratie. Al bij 't veldwerk veur de Reeks Nederlandse Dialectatlassen waor 't dialek gooddeils verdwene; de informante móste treuver naodinke. Wee neet 'gewoen' AN spraok, spraok hoegoet nog regionaol gekleurd Nederlands.Reeks Nederlandse Dialectatlassen - XII. Gelderland en Zuid-Overijssel - Amersfoort In 2008 publiceerde d'n oersprunkelek Mestreechsen taolkundege Ludo Jongen e beukske euver 't Amersfoorts. Heer merkde toen op tot 't dialek op de rand vaan oetsterve stoont, of mesjiens al oetgestorve waor.

In de veurmaolege dörper vèlt nog wel dialek te hure. Daobij koume väöl import-Amersfoorters oet de umgeving; zeker die vaan Spakenburg praote oonderein nog dèks Spakenburgs.

 Bekinde Amersfoorters 
 Johannes Heesters, operèttezenger
 Piet Mondriaan, sjèlder
 Johan van Oldenbarneveld, staotsmaan

Rifferenties

 Externe link 
 Website vaan de gemeinte

Categorie:Sjtaej in Utrech
Categorie:Gemeintes in Utrech