Negende iew

achste iew - negende iew - tiende iew

De negende iew vaan de christeleke jaortèlling leep vaan 801 tot en mèt 900. In (Wes-)Europa waor dit d'n tied vaan de Karolingische Renaissance, 'nen tied boe-in dit deil vaan de wereld e bitteke vaan ziene vreugere bleuj trökkraog. De islamitische besjaving waor dominant: al waor de groetsten opmarsj noe wel gestuit, de cultuur en wetensjap haolde e hoeg niveau. In China waor de Tang-dynastie op häör retour; 't land waor daomèt ouch in verval. Ouch de Mayabesjaving löp trök; hei kump oonderhand 'n ind aon de klassieke Mayatied.

Gebäörtenisse
 801: Barcelona kump weer in christeleke han. 't Weurt touwgeveug aon de Spaonse Mark vaan 't Frankisch Riek.
 802: Nikephorus I weurt keizer vaan Byzantium; begin Nikephorische Dynastie.
 802: Naotot de Sakse bij 't Frankisch Riek zien ingelijf, weure hun wètte op sjrif gezat.
 806: De Abasside valle Klein-Azië binne en pakke get gebeed op 't Byzantijns Riek.
 813: Leo d'n Armeen zèt Michael I aof.
 814: Sjarel de Groete geit doed.
 820: Leo d'n Armeen weurt vermaord; Michaël II, stamvaajer vaan de Armoriaonse Dynastie, weurt keizer.
 821: De Tahiridedynastie kump in Perzië aon de mach. Heimèt indeg de facto de Arabische euverheersing vaan 't land, al blijf de dynastie in naom wel oonderworpe aon 't kalifaot.
 832: Ajdste gedateerde inscriptie oet Chichen Itza, 'n stad die in dezen iew tot bleuj kump.
 834: De Vikinge plundere Dorestad veur d'n ierste vaan veer kier.
 842: De Eide vaan Straasbörg weure opgestèld. Bezunder hei-in is tot me de volkstaole Aajdfrans en Aajdhoegduits gebruuk; vaan de ierste taol zien dit de ajdste bewoerde ganse zinne.
 843: Bij 't Verdraag vaan Verdun weurt 't Frankisch Riek verdeild in e westelek, e middelste en 'n oostelek deil.
 848: In Zuid-Indië weurt 't Cholariek gestiech.
 856: León weurt door de chistene hereuverd en kump oonder 't keuninkriek Asturië.
 861: 't Abassidekalifaot vèlt oonder intern twiste oeterein.
 866: Porto weurt door de christene hereuverd.
 867: Basilius de Macedoniër vermaord keizer Michaël III, weurt zelf keizer en stiech de Macedonische dynastie.
 870: Verdraag vaan Eisde (ouch Verdraag vaan Meerse): 't Karolingisch Midderiek weurt nao d'n doed vaan Lotharius II verdeild oonder Fraankriek en 't Oos-Frankisch Riek.
 870: Naotot Al-Mu'tamid tot kalief weurt gekroend, kump 'n ind aon de anarchie vaan Samarra.
 882: Stiechting vaan de Kievse Roes, 't ierste Oos-Slavisch voorstedom.
 885: Gerulf, stamvaajer vaan 't Hollands Hoes, weurt graof in Wes-Friesland (boe me daan e groet deil vaan de Noordziekös oonder versteit).
 893: Zamora weurt door de christene hereuverd.

Kunste
 't Hildebrandsleed weurt gesjreve.

Religie
 869-70: Veerde Concilie vaan Constantinopel (Latijns)
 879-80: Veerde Concilie vaan Constantinopel (Grieks)

Persoene
Voorste
 Alfred de Groete
 Basilius de Macedoniër
 Kʼakʼupakal
 Leo de Wijze
 Lotharius I
 Lowie de Vrome
 Al-Ma'mum
 Al-Mu'tamid
 Al-Mu'tasim
 Al-Mutawakkil
 Harun ar-Rashid
 Sjarel de Groete
 Sjarel de Kale
 Vijayalaya Chola
 Wenzong
 Yizong

Wetensjappers
 Hucbald vaan Sint-Amand
 Johannes Scotus

Jaore
 Jaore 800 801  802  803  804  805  806  807  808  809  810 Jaore 810 811  812  813  814  815  816  817  818  819  820 Jaore 820 821  822  823  824  825  826  827  828  829  830 Jaore 830 831  832  833  834  835  836  837  838  839  840 Jaore 840 841  842  843  844  845  846  847  848  849  850 Jaore 850 851  852  853  854  855  856  857  858  859  860 Jaore 860 861  862  863  864  865  866  867  868  869  870 Jaore 870 871  872  873  874  875  876  877  878  879  880 Jaore 880 881  882  883  884  885  886  887  888  889  890 Jaore 890 891  892  893  894  895  896  897  898  899  900

*