Aelse

Aelse (Nederlands: Elsloo) is 'n dörp in Nederlands Limburg in de gemeinte Stein. In de buurt sjtruime de Hemelbaek en de Sjlekbaek.

 Buurtsjappe 
Buurtsjappe zin:
 Katsep (Catsop) 
 Terhage.

 Gesjiedenis 
In de buurt zeen opgravinge, die truk gaon nao de tied van de Bandkeramiekers, die hie rónd 5000 v. Chr. woonde. De boere waore aafkómstig van Boheme en Moravië.
De Romeine houwe hie 'ne Romeinse villa en 'n begraafplaats. Ouch de Franke en Merovingersj höbbe hun doaje begrave op 't plateau in 't Maasdal bie Aelse . 
't Hudige dörp is van Middelièwse oarsjpróng. In de 12e ièw boèwde de hière van Aelse 'n börch. De reste ligke in de Maas.
De luuj verdeende vreuger hun brwad mèt sjeepvaart op de Maas. 't Hoes van Jan Coninx, dae helsjtein oet Name verveurde, bevunk zich baove op de Maasberg. 

Saer 1982 huurt Aelse bie de gemeinte Stein.

Historische inwoanertalle
Zoawel in de neugetiende as in de twintigste ièw is de bevolking van Aelse bezónger hel gegreujd, mjèstal helder as 't gemiddelde van de provincie.

{|
|- valign=top
|
 Jaor  Aantal  Greuj (gans Limburg) 1830  786Volkstèlling 1830  -- 1840  1.110Volkstèlling 1840 - Limbörg  +41,2% (+5,6%) 1849  1.254Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewies indeiling van de provincie  +13,0% (+4,3%) 1859  1.206Volkstèlling 1859 - Plaatselike indeiling  -3,8% (+4.4%) 1869  1.264Volkstèlling 1869 - Feitelike of getèlde bevolking in eder gemeinte van 't riek  +4,8% (+4,5%) 1879  1.380Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaatselike indeiling  +9,2% (+7,0%) 1889  1.447Volkstèlling 1889 - Limbörg  +4,9% (+6,8%) 1899  1.447Volkstèlling 1899 - Limbörg  =0% (+10,2%)
|
{| class=wikitable
! Jaor !! Aantal !! Greuj (gans Limburg)
|-
| 1909 || 1.602Volkstèlling 1909 - Plaatselike indeiling || +10,7% (+17,8%)
|-
| 1920 || 2.020Volkstèlling 1920 - Plaatselike indeiling || +26,1% (+32,5%)
|-
| 1930 || 2.650Volkstèlling 1930 - Plaatselike indeiling || +31,2% (+25,1%)
|-
| 1947 || 3.511Volkstèlling 1947 - Plaatselike indeiling || +32,5% (+24,2%)
|-
| 1956 || 4.273Woaningtèlling 1956 - Veurnaamste gegaeves per gemeinte || +21,7% (+27,3%)
|-
| 1960 || 5.127Volkstèlling 1960 - Bevolking van gemeintes en óngerdeile van gemeintes || +20,0% (+7,4%)|-
| 1971 || 6.980Volkstèlling 1971 - Plaatselike indeiling || +36% (+13,9%)|}
|}

 Opmerking: Bie de volkstèlling van 1971 zeen de ciefers op ganse vieftalle aafgerund. Gelèt op 't klein aantal inwoeners van Aelse is 't greujciefer veur dat jaar op ganse percènte aafgerund.

Rillatief oontwikkeling vaan 1830 tot 1971
(x1830=100)

Greun: Gemeinte Aelse
Blauw: Provincie Limburg

Waope

De gemeinte Aelse kraog op 21 november 1888 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind (zuug de tabel veur e printsje), wat ziech zoe liet besjrieve:

In sinopel (greun), bezejd mèt elzetekskes, de H. Maag Maria, in natuurleke kleur, mèt kroen en nimbus vaan goud en gekleid in zèlver (wit), op de rechtererm dragende 't kinneke Zjezus, mèt e kleid vaan zèlver, mèt 'ne nimbus vaan goud en, vashawwend aon 'n koord vaan keel (roed) twie sjuinsgezatte sjèldsjes, dat aon de rechterkant (veur de beziener links) vaan keel belaoje mèt drei kepers vaan goud, en dat aon de linkerkant vaan keel mèt 'ne paol vaan goud, belaoje mèt drei kepers vaan sabel (zwart).

De elzetekskes zien sprekend: ze beelde de lètterleke beteikenis vaan de (Nederlandse) naom es 'bos vaan elze' oet. Maria is zeker sinds de zestienden iew sjötspetroen vaan Aelse. De sjèlder zien vaan Gavre ('n hierlekheid boevaan de hiere langen tied ouch euver Aelse heersde) en vaan de aw hierlekheid Aelse. De Maria mèt twie sjèlder in de hand vörmde in vreuger tije 't zegel vaan de hierlekheid.Heraldry of the World - Elsloo

 Bezeenswaerdig 
 Aelse is besjermp dörpsgezich mèt monumentaal pande in de Dörpssjtraot, op de Maasberg en Op d'n Berg. 
'n Gedeilte van oud Aelse is aafgebraoke bie de aanlèk van 't Julianakanaal (1925-1935).
 De Heilige Augustinuskèrk oet 1848 door architect Dumoulin.  't Baksjteine geboew haet klassieke elemente. Bènne sjteit 'n houte Anna-te-drieëbeeld oet 1525 gemaak door 'de Meister van Aelse, wavan nog mjeh werke bekènd zin.  Wiejer zin nog te zeen de beelde van de heilige Catharina en Sinteberb, 't 13e jews "houte kruus van Katsep" en 'n Miedelièws doupvont. Aansjtwatend bevingk zich nog 'ne apaarte Maria devotiekapel.
 De Mariakèrk oet 1959.
 Martinuskèrk
 Op de kruusing van de Raodhoessjtraot, Kaaksjtraot en Dörpsjtraot sjteit 'n neogotisch kapelke, oet de 19e ièw, gewiejd aan Slevevrouw van Lourdes. 't Gebuuwke (rieksmonument) is opgetrokke oet veldbrandsjtein op de plaats woo in vreuger jaore 'ne sjanpaol haet gesjtange. Veurdat 't hudig beeld in 't kapelke kaom te sjtaon sjtinge d'r versjeie anger beelde: 'n houte crucifix en tot 1995 'n Heilig Hartbeeld. Binne hingk ouch nog e klein houte kruus, dat in 2004 op wónderbaarlike wies ies euvergebleve oet 'n aafgebrend hoes.
 Naeve de kapel sjteit de ouw dörpspómp.
 Kesjtièl Elsloo. Van warsjpróng 'n broewerie woort 't in de 17e ièw verboewd tot kesjtièl door de Hièr van Aelse, graaf Nicolaas d'Arberg Valengin. Bie 't complex werre ouch 'n watermeule, 'ne haof en 'n wenjelpark mèt heemtuin. In de Maasbedding ligke de reste van 'ne börch van Aelse, die in de 51 e jew door de Maas is euversjtruimp.
 de inpandige Sjlekmeule (watermeule) op de Sjlekbaek sjtamp oet 1552.
 Graafkapel van de grafelike familie Geloes van 't kesjtièl.
 Sjtreekmuseum Sjippersjbäörsj oet de 17e jew.

 Dörpsvereiniginge 
 Fanfare De Maasgalm
 Heemkundevereiniging  De Maasstreek
 Carnavalsvereiniging de Sajelaire Starlight twirl vereiniging

 Dialek 
In 2000 versjeen de platte Aelsenaer'', de dictionair van 't Aelser plat oet de jaore veur 1940-1950 en vreuger van de hand van J.G.G. Cobben.

Rifferenties

Categorie:Stein (Nederlands Limburg)
Categorie:Dörper in Nederlands Limburg