Olympische Speule

De Olympische Speule zien e prestizjeus veerjaorleks sportevenemint woebij e groet aontal sporte door deilnummers vaan euver de ganse wereld gedoon weurt. 't Gief Olympische Zomerspeule en Olympische Winterspeule. De Olympische Speule zien geïnspireerd op de gelieknaomege speule oet de Aajdheid, die in de plaots Olympia (Griekeland) t'r ier vaan Zeus gehawwe woorte, ouch um de veer jaor, tot 't verpliechstèlle vaan 't christendom door Theodosius de Groete in 393 'n ind aon de Speule maakde.

 Oontstoon vaan de modern Speule 
In d'n tied vaan 't classicisme woorte hei en dao, veural in Groet-Brittannië en Frankriek, sporteveneminte georganiseerd die de naom Olymische Speule mètkraoge. Die waore evels veural veur 't plezeer en hadde gein ideologische gedachte. Wie in de negentiende iew de reste vaan Olympia bloetgelag woorte en oonder bestumde laoge vaan de bevolking e soort idealisme ziech verspreide, kaom de Fransoos Pierre de Coubertin op 't idee de Speule te doen herleve. Dit idee had ouch 'ne nationalistische component: heer wouw de Franse soldaote fitter en sportiever make, zoetot ze in 'nen oorlog wie de Frans-Prusischen Oorlog (1870) neet mie zoe gemekelek zouwe verlere. In 1890 evels kraog 'r loch vaan de Britse Wenlock Olympian Society, die 't ideaal vaan de Speule te herleve hoeg in 't veendel had stoon. Daodoor geïnspireerd begós heer de speule veur te bereie, en in 1896 woorte veur 't iers nui, internationaol speule gehawwe, in Athene. 245 sportlui vaan 15 len dege mèt.

 De Speule door de jaore heer 
Vaan 15 naom 't aontal deilnummende len touw tot mie es 200; daobij e paar aofhenkeleke gebeedsdeile mètgerekend. 't Aontal sporte naom ouch sterk touw, wie 't aontal sporters (mie es 10.000 bij de zomerspeule). Es e land de Speule maag organisere gief dit dat land hendeg väöl prestiesj, en dao weurt daan ouch hel um gestreje. Sinds 1924 weure ouch Olympische Winterspeule gehawwe; sinds 1994 gebäört dat in 't jaor midde tösse twie Zomerspeule in.

In de Aajdheid móste bij de Olympische Speule alle Griekse poleis (stadstaote) de waopes laote ligke; wee dees wapestèlstand euvertrooj mós 'n boete betaole. In de modernen tied bleek dat evels ieder andersum: In de Wereldoorlogsjaore 1916, 1940 en 1944 woorte de Speule neet gehawwe. Ouch zien de Speule 't doel gewees vaan terrorisme (in 1972 in München), vaan politiek (in 1936 in Berlien, oonder Adolf Hitler) en vaan e groet aontal boycots. De Speule vaan 2020 woorte um de COVID-19-pandemie vaan dat jaor oetgestèld tot 2021.

De Olympische Speule zien eine kier in 't Belsj gehawwe (Antwerpe, 1920) en eine kier in Nederland (Amsterdam, 1928).

Lies vaan Olympische Speule
Records aon deilnummende len, deilnummende atlete en aontal medajel-eveneminte zien vet gezat.

 Zomerspeule
 Jaor  Land  Stad  Aontal len  Aontal atlete  Aontal eveneminte  Nui sporte  Opmerkinge 1896  Griekeland  Athene  14  241  43  atletiek, weeg- en baonfietse, gewiechluffe, sjerme, sjete, tennis, turne, woorstele, zwumme  Ierste modern Speule, Athene gekoze um historische band mèt Griekeland. Zeile gepland, meh aofgelas. 1900  Fraankriek  Paries  24  997  85  boogsjete, cricket, croquet, golf, peerdssport (springe), pelote, polo, roeje, rugby union, touwtrèkke, voetbal, waterpolo, zeile  Deil vaan de Wereldtentoenstèlling. Ierste Speule boe-aon vrouwlui mètdege. 1904  Vereinegde Staote  St. Louis  12  651  94  bokse, lacrosse, roque, sjoenspringe  Deil vaan de Wereldtentoenstèlling. Ierste Speule in Noord-Amerika en ierste boete Europa. 1908  Vereineg Keuninkriek  Londe  22  2.008  110  kunssjaatse, Grieks-Romeins worstele, hockey, jeu de paume, motorbootrace  Insegste Speule mèt mechanische sporte, daonao verboje. 1912  Zwede  Stockholm  28  2.407  102  moderne viefkamp, dressuur, military  Ierste Speule mèt gebruuk vaan finishfoto's. 1916  Duitsland  Berlijn  Aofgelas um d'n Ierste Wereldoorlog. 1920  Belsj  Antwerpe  29  2.626  156  ieshockey   Ierste Speule oonder 't Olympisch veendel. Lèste kier wintersport op de Zomerspeule. 1924  Fraankriek  Paries  44  3.089  126  —  Ierste kier tot de Speule veur d'n twiede kier in dezelfde stad woorte gehawwe. 1928  Nederland  Amsterdam  46  2.883  109  —  Ierste Olympisch vuur. Ierste kier vrouwlui in de atletiek. 1932  Vereinegde Staote  Los Angeles  37  1.332  117  — 1936  Duitsland  Berlijn  49  3.963  129  basketbal, handbal, kanovare  1940  Japan/Finland  Tokio/Helsinki  Vaan Japan aofgepak nao agressie tege China, gans aofgelas nao 't oetbreke vaan d'n Twiede Wereldoorlog. 1944  Vereineg Keuninkriek  Londe  Aofgelas um d'n Twiede Wereldoorlog. 1948  Vereineg Keuninkriek  Londe  59  4.104  136  —  1952  Finland  Helsinki  69  4.955  149  —   1956  Australië  Melbourne  72  3.314  151  —  Ierste Speule op 't zuielek haafroond. Inkel len boycotde de Speule nao de Sovjetrussischen inval in Hongarije. 1960  Italië  Roeme  83  5.338  150  —   1964  Japan  Tokio  93  5.151  163  judo, volleybal  Ierste Speule in Azië. 1968  Mexico  Mexico-stad  112  5.516  172  —  Ierste Speule in Latiens Amerika. 1972  Duitsland  München  121  7.134  195  slalom-kanovare  Sterk oontseerd door 'nen aonslaag tegen 't Israëlisch team. 1976  Canada  Montreal  92  6.084  198  —   1980  Sovjet-Unie  Moskou  80  5.179  203  —  Geboycot door diverse westerse len. 1984  Vereinegde Staote  Los Angeles  140  6.829  221  ritmische gymnastiek, synchroonzwumme  Geboycot door diverse Oosbloklen, es vergelding op de westerse boycot veer jaor ieder. 1988  Zuid-Korea  Seoul  159  8.391  237  taofeltennis   1992  Spaanje  Barcelona  169  9.356  257  badminton, hoonkbal  Lèste Speule mèt demonstratiesporte. 1996  Vereinegde Staote  Atlanta  197  10.318  271  mountainbike, softbal, strandvolleybal  Ierste vrouwevoetbaltoernooj op de Olympische Speule. 2000  Australië  Sydney  199  10.651  300  taekwondo, trampolinespringe, triatlon 2004  Griekeland  Athene  201  10.625  301  —  2008  China  Peking  204  10.942  302  BMX 2012  Vereineg Keuninkriek  Londe  204  10.768  302  —  Ierste kier tot 'n stad de Speule drei kier organiseert. 2016  Brazilië  Rio de Janeiro  207  11.544  306  rugby sevens  Ierste Speule in Zuid-Amerika. Ierste kier golf sinds 1904 en ierste kier rugby sinds 1924. 2021  Japan  Tokio  206  11.091  324  karate, klumme, skateboarde, surfeNu.nl - IOC voegt zes sporten toe aan programma Spelen 2020  Trökkier vaan hoonkbal en softbal op 't program. Oersprunkelek gepland veur 2020, oetgestèld um COVID-19. 2024  Fraankriek  Paries  n.n.b.  10.500  339  breakdanse  Paries weurt, nao Londe, de twiede stad die de Speule drei kier organiseert. 2028  Vereinegde Staote  Los Angeles     flag football, squash  Ierste kier cricket sinds 1900 en ierste kier lacrosse sinds 1908. Hernuiden trökkier vaan hoonkbal en softbal. 2032  Australië  Brisbane  

 Winterspeule
 Jaor  Land  Stad  Aontal len  Aontal atlete  Aontal eveneminte  Nui sporte  Opmerkinge 1924  Fraankriek  Chamonix  16  258  16  biatlon, bobsleeë, curling, langlaufe, Noordse combinatie, sjaatse, sjansspringe  Kunssjaatse en ieshockey waore ieder al op de Zomerspeule gedoon. Biatlon nog oonder de naom militair patrouille. 1928  Zwitserland  Sankt Moritz  25  464  14  skeleton  1932  Vereinegde Staote  Lake Placid  17  252  14  —  1936  Duitsland  Garmisch-Partenkirchen  28  646  17  alpineskië   1940  Japan  Sapporo  Aofgelas um d'n Twiede Wereldoorlog. 1944  Italië  Cortina d'Ampezzo  Aofgelas um d'n Twiede Wereldoorlog. 1948  Zwitserland  Sankt Moritz  28  669  22  —  1952  Noorwege  Oslo  30  694  22  —  1956  Italië  Cortina d'Ampezzo  32  821  24  —  1960  Vereinegde Staote  Squaw Valley  30  665  27  —  1964  Oosteriek  Innsbruck  36  1.091  34  rodele  1968  Fraankriek  Grenoble  37  1.158  35  —   1972  Japan  Sapporo  35  1.006  35  —   1976  Oosteriek  Innsbruck  37  1.123  37  iesdanse   1980  Vereinegde Staote  Lake Placid  37  1.072  38  —   1984  Joegoslavië  Sarajevo  49  1.272  39  —   1988  Canada  Calgary  57  1.423  46  —   1992  Fraankriek  Albertville  64  1.801  57  shorttrack, vrijestielskië   1994  Noorwege  Lillehammer  67  1.737  61  —  Ierste Winterspeule in e neet-olympisch jaor. 1998  Japan  Nagano  72  2.176  68  snowboarde  Trökkier vaan curling op 't program. 2002  Vereinegde Staote  Salt Lake City  78  2.399  78  —  Trökkier vaan skeleton op 't program. 2006  Italië  Turijn  80  2.508  84  —  2010  Canada  Vancouver  82  2.566  86  —   2014  Rusland  Sotsji  88  2.873  98  —   2018  Zuid-Korea  Pyeongchang  92  2.905  102  —  2022  China  Peking  91  2.871  102  —  Peking is de ierste stad die zoewel de Zomer- es de Winterspeule heet gehoesvès. 2026  Italië  Milaan  Nog te bepaole  E deil vaan de Speule zal plaotsvinde in Cortina d'Ampezzo, boe in 1956 de Winterspeule ouch al waore.

Opmerking: Neet edere sport dee debuteerde in e bepaold jaor is sindsdeen (oonaofgebroke) oonderdeil vaan 't program gebleve.

 Olympische symbole 
In de ruwien vaan Olympia voont me e symbool vaan vief ring die inein griepe. Dit woort in 1913 tot 't modern logo verwèrk, en in 1914 door 't IOC aongenome. In 1920, op de Speule vaan Antwerpe, waor 't veur 't iers te zien.

De opening en sleting vaan de Speule zien ganse shows en ceremonies. Bekind zien de parade vaan de atlete en veural 't oontsteke vaan 't Olympisch Vuur. Dit weurt altied in Olympia mèt 'ne zonnespiegel aongestoke en daan weurt de fakkel nao de plaots vaan de speule gebrach. Mèt dee fakkel oontstik me daan 'ne zuil, woe-in 't vuur blijf branne tot 't bij de sleting weer gedouf weurt.

't Olympisch Vuur woort veur 't iers gebruuk bij de Speule in Amsterdam. 't Woort neet oontstoke door 'ne sporter, mer door 'ne medewèrker vaan 't gaasbedrief. 

 Neveprojekte 
Sinds 1960 weure de Paralympics gehawwe, Olympische speule speciaol veur gehandicapde. Al sinds 1924 bestoon de Deaflympics (veur douf lui); ouch gief 't de Special Olympics veur geistelek gehandicapde lui.

Rifferenties

*
Categorie:Sjport