Groêselt

Groêselt of Groéselt (Nederlands: Gronsveld) is 'n dörp ien de gemèjnte Èèsde-Mergraote ien Zuid-Limburg. Tot 1982 waor 't 'n zelfsjtandeg gemèjnte swoame mit Riekelt, dat ien 1943 debie woert gevoog. Daonao huuërde 't tot 2011 bij Èèsjde. Bie de heriendèjling vaan de gemèjntes ien 1982 ginge de buurtsjappe Hoontem en 'n dèèl vaan Ikkelder wuver nao de gemèjnte Mergraote. Ie Groêselt woene roond de 3.100 luj (2010).

Awwer sjriefwèjze zien: Gronsele, Grunfelt, Grueles, Gruosles. De ajst bekènde vermelding Grueles sjtèèt ien 'n akte oet 1063. Grueles of Grules is de Waalse vörm en wört oetgesjprwoeke es "groles".

Groêselt hèèt 'nen èège Groéselder Diksjenèr oet 1979 van de haand van Gilles Jaspars. Van dezelfden auteur versjien ien 2000 't Woordenboek van het Gronsvelds mèt 9000 Nederlandse wöörd en hun Groêselder vertoaling.

Ie Groêselt beveende zéch twie fröötveilinge, dèj 'n regionaal functie hebbe ien 't vanaads belangriek fröötteeltgebéd Zuid-Limburg.

Waope

De gemeinte Groonsveld kraog op 27 oktober 1882 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:

Vaan lazuur (blauw) belaoje mèt Sint-Maarten te peerd, gekleid in 'ne waoperok, brodekijne en geploumden helm vaan zèlver (wit), mèt e zèlvere zweerd in de rechterhand aofsnijend e stök vaan zienen um de sjouwers oetgespreide hermelijne mantel, boevaan in de rechterbinnekant 't aajd waope vaan Groonsveld steit, drei bel vaan keel op e veld vaan goud, gedèk mèt 'ne graovekroen, 't peerd vaan natuurleke brojn kleur mèt hoofstèl vaan zèlver, stoonde op e terras vaan zèlver, daoneve 'ne naakse bedeleer vaan natuurleke kleur, mèt um de lendene 'ne grodel mèt 'n tes vaan zèlver.

De drei bel vaan keel zien inderdaod 't aajd waope vaan de vrij hierlekheid Groonsveld; 't veld waor oersprunkelek vaan zèlver, meh al in de middeliewe veraanderd nao goud. Sint-Maarten is de parochieheilege. 't Rieksgraofsjap, boetouw Groêselt later woort verheve, had e gedeild waope mèt oonder de drei bel en bove 't geslach Van Bronckhorst (vaan keel, mèt 'ne liew vaan zèlver, getongk, genageld en gekroend vaan goud). De sjepebaank Groonsveld droog dat waope ouch op zie zegel, mèt Sint-Maarten debij.Heraldry of the World - Gronsveld De fusiegemeinte Eisde naom de drei bel vaan Groonsveld in zie nui waope op; ze weure dao, es verwiezing nao de status vaan Groonsveld es riekshierlekheid of -graofsjap; door d'n Duitse rieksadeleer op de boors gedrage.Heraldry of the World - Eysden (sic)

Historische inwoenertalle
 Jaor  Aontal  Greuj (gans Limbörg) 1830  1.385Volkstèlling 1830  -- 1840  1.517Volkstèlling 1840 - Limbörg  +9,5% (+5,6%) 1849  1.682Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie  +10,9% (+4,3%) 1859  1.663Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling  -1,1% (+4,4%) 1869  1.774Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek  +6,7% (+4,5%) 1879  1.822Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling  +2,7% (+7,0%) 1889  1.878Volkstèlling 1889 - Limbörg  +3,1% (+6,8%) 1899  2.041Volkstèlling 1899 - Limbörg  +8,7% (+10,2%) Jaor  Aontal  Greuj (gans Limbörg) 1909  2.211Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling  +8,3% (+17,8%) 1920  1.453Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling  -28,8% (+32,6%) 1930  1.681Volkstèlling 1930 - Plaotseleke indeiling  +15,7% (+25,1%) 1947  2.341Volkstèlling 1947 - Plaotseleke indeiling  +39,3% (+24,2%) 1956  2.472Woeningtèlling 1956 - Veurnaomste gegeves per gemeinte  +5,6% (+27,3%) 1960  2.789Volkstèlling 1960 - Bevolking vaan gemeintes en oonderdeile vaan gemeintes  +12,8% (+7,4%) 1971  3.285Volkstèlling 1971 - Plaotseleke indeiling  +18% (+13,9%)

Opmerkinge
 De gemeinte Groonsveld umvatde neve 't dörp Groonsveld ouch Hoontem en 't noorde vaan Ikkelder.
 Tot 1920 umvatde de gemeinte ouch 't dörp Heugem. D'n trökval in aontal inwoeners bij de volkstèlling vaan dat jaor is touw te sjrieve aon de annexatie vaan Heugem door Mestreech. T'r vergelieking: in 1919 had Groonsveld 2.517 inwoeners; dit kump neer op 'ne greuj vaan 23,3% t.o.v. 1909.Woeningtèlling 1919
 Sinds 1943 umvatde de gemeinte ouch 't dörp Riêkelt, tot daan touw 'n zelfstendege gemeinte. T'r vergelieking: In 1930 had de gemeinte Riêkelt 375 inwoeners, bij de tèlling vaan 1947 had de woenkern Riêkelt 'rs 534 (boevaan 203 in e gestiech). Veur de gemeinte Groêselt mèt Riêkelt lievert dit tösse 1930 en 1947 'ne greuj op vaan 13,9%, veur de aw gemeinte Groêselt zoonder Riêkelt kump dit neer op +7,5%.
 Bij de volkstèlling vaan 1971 zien de inwoenertalle op ganse vieftalle aofgerund. Gelèt op 't klein aontal inwoeners vaan Groêselt is 't greujciefer daorum neet exakter es in ganse percinte; in tiendes perceis zouw dit 17,8% zien.
 Op 1 juli 1970 stoont de gemeinte Groonsveld 3,55 km² aof aon Mestreech. Op dat stök groond woende toen 66 lui.Volkstèlling 1970 - Lies vaan grenswiezeginge tösse gemeintes, resp. vaan opgeheve en nui gevörmde gemeintes in d'n tied vaan 31 mei 1960 t/m 28 fibberwarie 1971

Rillatief oontwikkeling vaan 1830 tot 1971
(v1830=100)

Greun: Gemeinte Groêselt
Leechgreun: Dinkbeeldege greuj (zuug de opmerkinge)
Blauw: Provincie Limbörg

 Bezeenswêrdig 
 Katteliéke kërk gewèjd aon den Hèlige Maarten (Martinus). Binne bevint zech e beeldsje vaan gepolychromeerd nwoëtehoüt, vuursjtèllende den Hèlige Crispinus, gesjnoëje doer Jan van Steffeswert en 'ne Philippe Le Picard öörgel.
 Kesjtiel Groéselt
 Poertgeboûw van 't kesjtiel aon de Riékswjèg.
 Boerderije en boerewoeninge langs de Riékswjèg.
 De Riesenberg en 't oetziech op de hoegsjtambóngerde vaan 't Maasdal.
 De toeënmuuële, op de grens mit de wiek De Heeg van Mestreech.
't Savelsbòs (hellingbòs)

 Evenemeente 
 Mêt de Groete Broonk, ens ièn de veer jaor, is voëgelsjete op Peenksmaondig.
 Broonkzoondig trik de persessie doer 't döörp; mit de Groete Broonk is dat oonder begeleijing van sjötterij "de Grenedeers"

 Duerpsverejniginge 
 Sjötterij Aartsbroedersjap Seent Sebastianus oet 1619
 Heemkundevereiniging veur Groéselt en Riékelt: Grueles oet 1980
 Vootbalclub S.C.G. Groéselt 
 Biljertclub
 Kuüninklijke Hermenie van Groéselt 
 C.V. de Zweitlanceers
 KBO Katteliéke ouwere boond

 Persoene 
 Angel-Eye, (Artis duo Shuman & Angel-Eye)
 Gied Jaspars, TV-producaent en -programmamjèker, regissöör
 Gilles Jaspars, woordebookmjèker
 Marieke Raemakers (geb. 1959), keunssjilderes
 Justus-Maximiliaan van Bronckhorst-Batenburg (Sjötterij)
 Jef Vliegen (Zjif Vleege), filmproducènt 
 Jacques Vriens, sjrèjver va keenderbeuk (gebwoere ien De Bósj)
 Mgr Willigers, (Misjenaris Oeganda)

Rifferenties

 Extern links 
Heemkundevereniging Grueles
Groéselt online
Groéselder Diksjenèr online
Hermenie Groéselt 
C.V De Zweitlanceers
Groéselts waope

Groeselt
Groeselt