Èèsjde

Èèsjde (Nederlands: Eijsden) is 'n plaots ien 't uutersjte zuid-weste van Zuid-Limburg.
't Likt ien 't zuide en 't wèsjte tiege de Belzje grens aon.
Aon de andere kant van dij grens ligge ien 't zuide Moelinge (Gemèjnte Voere (Voeren)) en ien 't wesjte Lixhe en Ternèjje (alletwie Gemèjnte Visé).
Ten oêsjte van Èèsjde likt Sint-Gittere (Gemèjnte Èèsjde-Mergraote) en ien 't noerde Hëugem (Gemèjnte  Mesjtreech).

Vanaof 1982 waor de tot dow tow zelfsjtandege gemèjnte Groêselt (Gronsveld), oe aog Riêkelt bie huurde, iengedèjld bie Èèsjde. Sinds 2011 huurt Èèsjde bij de nuj gemèjnte Èèsjde-Mergraote.

't Dialect en wäörd vins se trök ien dit woerdebook:
http://www.mijnwoordenboek.nl/regio/Eesjdens

't Aontal ienwoeners van Èèsjde bedroeg in 2006 11.734 luj.

't Grongdoppervlak is 21,90 km². 

Ien Èèsjde kumt de Maos Nederland binne.

Tusse 2006 en 2011 is de sjtaosie van Èèsjde neet ien gebruuk geweis. Mèr doer ut werk van 'nne aktiegroop sjtoppe d'r wir treine bie de sjtaosie. Venaof 11 december 2011 is de sjtaosie aongesljoeëte op de lijn van de NMBS (Nationale Maatschappij der Belgische Spoorwegen) tusse Mesjtreech en Luuk.

 Dörpe en gehuchte in de vreugere gemeinte 
Dörpe en gehuchte:
 Breusj (Breust)
 Èèsjde
 Hoekaasjtert (Hoog-Caestert)
 Liekaasjtert (Laag-Caestert)
 't Poelveld (Het Poelveld)
 Groêselt (Gronsveld)
 De Klonie / 't Mariadörp (Mariadorp)
 Oêsj-Moarend 
 Moarend (Maarland)
 Oêsj (Oost)
 Misj (Mesch)
 Riêkelt (Rijckholt) 
 't Withoês (Withuis)

  Bezeenswjèrdig 
 De Dörpskern mit 't kesjtiel hebbe ien 1971 de sjtaotus van besjermpt dörpsgezich gekrège. Vuural ien de Deepsjtraot, Kirksjtraot en op de Vroenhof bevinge zich 17e, 18e en 19e iewse hoeëve en hoezer.
 De Christinakirk oet 1508
 Vuurmaolig kloesjter van de Ursuline, noe 't "Internationaal Museum voor Familiegeschiedenis"
 Oerlogsmonumingt op de Vroenhof
 Kesjtièl Èèsjde ien Maoslandse renaissance-sjtijl oet 1636
 Èèsjder baemde, natuurgebeed langs de Maos.
 Insignes 
Op 5 fibrewarie 1890 kreeg Èèsjde van de Hoege Raod van Adel 'n waope towbedeild, wat zich zoe leet umsjrieve:

120px|thumb|'t Waope van Èèsjde vuur de fusies van 1982.
Van zilver (wit) belaoje mit 'n knóbbeleg Bourgondisch kruus van keel (roed), vergezèld van 't te half oetkoemend beeld van de H. Christina van goud, mit gezich en han van natuurleke kleur, hawwend ien de umhoeggesjtoeëke rechterhand 'n sjlang van sinopel (greun) en ien de umhoeggesjtoeëke linkerhand 'ne bundel van drei pijle van sabel (zwart); links (vuur degene dei loort rechs) en ongder van 'n zèsblaojege roes van keel, rechs (veur degene dei loort links) van 'ne van goud gekroende liew van keel, hawwend in de umhoeggesjtoeëke rechterklaw 'n opgelugt zweerd van goud en in de linker 'ne pijlebundel van utzelfde.

De aw sjieëpebank Èèsjde had gein ech waope, meh veurde ien zing zegele wel altied 't Bourgondisch kruus en Sint-Christijn. De hierlekheid hoert venaof 1430, wie de resj van 't Land van Valkeberg, bie de Bourgondische Staot, en laog sinds 1548 in de Bourgondische kreits van 't Heileg Roems Riek.

Op 16 juli 1983 kreeg Èèsjde 'n nuj waope; dit is wat ien de tabel sjteit:

Gedeild: I. In zilver 'n knóbbeleg sjuinskruus van keel; II. In goud 'nne dobbelen adelaer van sabel, gebeek, gepoet en getongk van keel, mit op de boersj 'n sjerp van goud, belaoje mit drei bel van keel; ien 'ne sjèldvoot van keel 'nne ingedreiëve punt vaan goudhermelijn. 't Sjild gedèk mit 'nne gowwe kroen mit drei blaojer en twie perele.

Dit waope waor gemeind um mie rech te doen aon de versjillende gemèjntes die, doer de jaore heen, direk of indirek aon Èèsjde waore touwgevoog. Nèive 't Bourgondisch kruus van Èèsjde zelf vint men noe de symbole van Groêselt (adelaer mit bel) en Breusj (sjèldvoot).Heraldry of the World - Eysden (sic)

't Vèndel incorporeerde versjillende elemingte oet 't waope.

In 't waope van Èèsjde-Mergraote is 't kruus 'n combinatie tusse 't knóbbeleg Bourgondisch kruus van Èèsjde en 't gekarteld rechkruus van Mergraote. Twie van de drei Groêselter bel zien ouch ien 't waope opgenoeëme.

Historische inwoenertalle
 Jaor  Aontal  Greuj (gans Limbörg) 1830  1.892Volkstèlling 1830  -- 1840  2.069Volkstèlling 1840 - Limbörg  +9,4% (+5,6%) 1849  1.996Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie  -3,5% (+4,3%) 1859  2.041Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling  +2,3% (+4,4%) 1869  2.161Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek  +5,9% (+4,5%) 1879  2.304Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling  +6,6% (+7,0%) 1889  2.323Volkstèlling 1889 - Limbörg  +0,8% (+6,8%) 1899  2.353Volkstèlling 1899 - Limbörg  +1,3% (+10,2%) Jaor  Aontal  Greuj (gans Limbörg) 1909  2.710Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling  +15,2% (+17,8%) 1920  3.322Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling  +22,6% (+32,6%) 1930  3.695Volkstèlling 1930 - Plaotseleke indeiling  +11,2% (+25,1%) 1947  4.681Volkstèlling 1947 - Plaotseleke indeiling  +26,7% (+24,2%) 1956  5.274Woeningtèlling 1956 - Veurnaomste gegeves per gemeinte  +12,7% (+24,2%) 1960  5.515Volkstèlling 1960 - Bevolking vaan gemeintes en oonderdeile vaan gemeintes  +4,6% (+7,4%) 1971  6.330Volkstèlling 1971 - Plaotseleke indeiling  +14,8% (+13,9%)

Opmerkinge
 Bie al dis ciefers zien, boete 't dörp Èèsjde en zien naobersjappe (inclusief 't Withoês), aog Breusj, Oêsj en Moarend ienbegrieëpe. De gemejntes Breusj en Oêsj woerte ien 1828, al vuur de iersjte Nederlandse volkstèlling, bie Èèsjde geveug.
 De getalle tot en mit 1930 zien zongder Misj, wat ien 1943 pas bie Èèsjde keem.
 De gemeinte Groêselt (mit 't dörp Riêkelt) fuseerde pas ien 1982 mèt Èèsjde en kump ien geng van dis aontalle vuur.
 De Klonie besjtong tot 1913 neet, meh heit altied op Èèsjdes groondgebeed gelège.
 't Bevolkingsaontal vuur 1971 is op ganse vieftalle aofgerongd.

Rillatief ontwikkeling vaan 1830 tot 1971
(v1830=100)

Greun: Gemeinte Èèsjde
Blaw: Provincie Limbörg
 Evenemente 
 Burkbraene op de ièrsjte zóndig van de vaste.
 Hèl van 't Mergelland, fietsrenklassieker van 180 kilomaeter
 Meikèrmes
 De Broonk op de 2e zóndig nao Pinkstere
 Deepsjraotfête in 't lètste weekend van juli
 Sjtraottheaterfestival midde augusjtus op de Vroenhof

 Dörpsvereiniginge 
 Sjtichting Eijsdens verleden oet 1975
 Keuninklikke aw hermenie van Èèsjde (1874)
 Keuninklikke hermenie "Sainte Cécile" (1880)
 Badmintonclub Èèsjde
 Carnavalsverejniging De Druugsjliepers
 Carnavalsverejniging De Klèèflep
 Carnavalsverejniging De Naachroave
 Carnavalsverejniging De Kwakvusj
 Schaakverejniging Èèsjde
 Sjtichting Cultureen Centrum Èèsjde
 Taofeltennisverejniging Espede
 Tennisverejniging Èèsjde
 Voetbalverejniging VV Èèsjde
 Voetbalverejniging SVME
 Vroenhofzengers
 Wottersjportverejniging Èèsjde
 Wielervrienden Èèsjde

 Geboere ien Èèsjde 
 Eugène Dubois, (Èèsjdes: Gène Debeö')', anatoom, geoloog en paleontoloog
 Giel Haenen ("Gél Hoane"), vótballer bie Rapid JC en MVV; sjpeölde havve wedsjtreid ien 't Nederlands elftal.
 Jo Maas ("Jo Moas"), fétsrenner; deeg ien de joare s'jieveteg twie kier mèt oan den Tour de France en eindigde ène kier bie de iersjte tien.
 Jef Pleumeekers ("Zjèf Pleumjèkers"), (Oesj), CDA -politicus.
 Betsie Smeets ("Betsie Sjmèèts"), actrice.
 Rich. Smeets ("Résj. Sjmèèts"), motorcoureur
 Jacques Vranken ( "Zjaak Vraanke"), fétsrenner; deeg ène kier mèt oan den Tour.
 'Tijne' Wolfs ("'Tèjne' Wollefs"), (miesjtaal reserve-) képper bie MVV.
 Petrus Wolfs ("Pie Wollefs") (1902-1982), kungssjilder

 Varia 
De Deepsjtraot ien Èèsjde deende es decor in de TV-serie Dagboek van een herdershond''.

Rifferenties

Categorie:Èèsjde-Mergraote
Eesjde
Categorie:Gewaeze gemeintes in Nederlands Limburg