Gebrook (Heële)

Veur anger plaatse mit deze naam, zuug Gebrook

Gebrook (Nederlands: Hoensbroek) is ei dörp in de gemeinte Heële. Bekènd is Gebrook gewoore van 't kèsjtiel Gebrook. Dit kèsjtiel wovan 't oudste deil sjtamt oet 1250, haet mae es 40 kamesj. Gebrook dank ziene naam aan de katholieke graaf Adriaan van Hoensbroek, dae d'r veur zörgde dat de in 1388 verworve hiërlikheid Hoensbroek bie Sjpanje bleef huère. 

Aanvankelik waor Gebrook mer ein gans klein dörp. Meh dit verangerde radikaal wie in 1902 door de regering in Den Haag woord besjlaote om Sjtaatsmiene te gaon boewe. Gebrook woort aangeweze om dao de twiëde koel te gaon boewe, de Sjtaatsmien Emma. Noe haet de Emma noats ech in Gebrook gelaege. De Koel haet gans zien besjtaon ömmer op grondjgebied van de gemeinte Haelder gelaege, wobie die gemeinte eigelik veer koele how: de Oranje Nassau I biej de sjtaasje en de Oranje Nassau III en IV in respectievelik Haelderhei en op de Hekseberg. Meh de Emma woord ömmer aangeduid mèt Gebrook of Treebeek es vestigingsplaatsj. Mèt de aanlègk woort begonne in 1908 en in 1913; sjus veur d'r aesjte weltaorlog woort de aesjte koal geproduceerd. De aafveur ging via ein eige sjpaor dat oet Brunssum kaom van de Sjtaatsmien Hendrik, dwaasj door Gebrook via Nöth euver Sjènne nao de have van Stein. De Emma woord in 1975 gesjlaote, en op 't terrein haet nog eine ganse tied ein ongerdeil van de Afcent gezaete. De groate blikvanger, Sjach III van de Emma, is hauverwaegs de jaore '80 gesjloop. 

Sinds 1982 mak Gebrook deil oet van de gemeinte Heële, dit nao de gemeintelike herindeilinge van dat jaor. 't Awd gemeintehoes aan de Nuujsjtraot is nog bewaard geblieëve, meh is neet mieë i gebroek. In 't dörp is huuj 'ne sjtadsdaelwinkel gevestig, woeë me vuur gemeintelike zake terech kint.

Bie d'r mert sjtaet de klein Sint-Janskirk, de aw parochiekirk. 't Mergele gebuike is in de 14e ieëw geboewd es kapel van 't kesjtieël en nog pès de 18e ieëw wiejer oetgeboewd tot wat 't noe is. Ómdat 't kirkske begin 20e ieëw te klein woert, besjloot 't kirkbesjtuur 'n nuuj groeëter kirk te boewe naeëve de aw: de groeëte Sint-Jan.

Gebrook haat de mieëste erkinde waterbrónne va Nederland. Op 't terrein van Schiffers Food ligke zös brónne, woevan de uëverheid veer erkind haat. Dees brónne zint bekind es de Cornelia, Hebron, Idel en Sifres. De twieë lètsgeneumde zint daonaeëve aoch officieel erkind es mineraalwaterbrónne.

Waope

De gemeinte Gebrook kraog op 17 augustus 1858 vaan d'n Hoege Raod vaan Adel e waope touwgekind, wat ziech zoe liet umsjrieve:

In lazuur (blauw) 'nen heilege vaan goud, veur ziech hawwend e sjèld vaan zèlver (wit), mèt veer dweersbalke vaan keel (roed), dao-euverheer 'ne liew vaan sabel (zwart), gekroend, getóngk en genageld vaan goud.

't Sjèldsje mèt de liew is 't femiliewaope vaan de hiere vaan (Hoons-)Gebrook, d'n heilege, dee in de besjrieving neet is gespecificeerd (en op de teikening vrouwelek oetzuut), waor oersprunkelek Sint-Jan-d'n-Evangelis, de parochieheilege, dee same mèt 't Breuker femiliewaope op de aw sjepebaankzegele stoont.Heraldry of the World - Hoensbroek

Historische inwoenertalle
De volkstèllinge vertèlle veur Gebrook twie verhaole. In de negentienden iew waor 't 'n kwakkelgemeinte, boe 'ne geringe greuj gaw weer teneet woort gedoon door 'ne krimp. Nao 1900, en zeker nao 1909, greujt de gemeinte evels explosief, wie de aander gemeintes in de Oosteleke Koel.

 Jaor  Aontal  Greuj (gans Limbörg) 1830  1.189Volkstèlling 1830  -- 1840  1.197Volkstèlling 1840 - Limbörg  +0,7% (+5,6%) 1849  1.198Volkstèlling 1849 - Hertogdóm Limbörg: gemeintesgewijs indeiling vaan de provincie  +0,1% (+4,3%) 1859  1.223Volkstèlling 1859 - Plaotseleke indeiling  +2,1% (+4,4%) 1869  1.198Volkstèlling 1869 - Feiteleke of getèlde bevolking in eder gemeinte vaan 't riek  -2,0% (+4,5%) 1879  1.257Volkstèlling 1879 - Limbörg: plaotseleke indeiling  +4,9% (+7,0%) 1889  1.204Volkstèlling 1889 - Limbörg  -4,2% (+6,8%) 1899  1.254Volkstèlling 1899 - Limbörg  +4,2% (+10,2%) Jaor  Aontal  Greuj (gans Limbörg) 1909  1.565Volkstèlling 1909 - Plaotseleke indeiling  +24,8% (+17,8%) 1920  7.761Volkstèlling 1920 - Plaotseleke indeiling  +395,9% (+32,6%) 1930  13.618Volkstèlling 1930 - Plaotseleke indeiling  +75,5% (+25,1%) 1947  16.042Volkstèlling 1947 - Plaotseleke indeiling  +17,8% (+24,2%) 1956  20.671Woeningtèlling 1956 - Veurnaomste gegeves per gemeinte  +28,9% (+27,3%) 1960  21.670Volkstèlling 1960 - Bevolking vaan gemeintes en oonderdeile vaan gemeintes  +4,8% (+7,4%) 1971  22.670Volkstèlling 1971 - Plaotseleke indeiling  +4,6% (+13,9%)

Opmerking
 In de volkstèlling vaan 1971 zien de inwoenertalle op ganse vieftalle aofgeroond.

Rillatief oontwikkeling vaan 1830 tot 1971
(logaritmische sjaol; x1830=100)

Greun: Gemeinte Gebrook
Blauw: Provincie Limbörg

Rifferenties

Categorie:Heële
Categorie:Dörper in Nederlands Limburg