Mparo Royal Tombs

Mparo Royal Tobs era ezimanyikiddwa nga Mparo tombs kifo kya byafaayo eky’azikibwamu Omukama Kabalega II ne bakabaka n’abaami b’obukama bwa Bunyoro-Kitara.     Entaana zino ziweza yiika mukaaga ez’ettaka.  

 Ekifo 
Entaana z’obukama eza Mparo zisangibwa ku luguudo oluva e Hoima okudda e Masindi ku kyalo Mparo, mu divizoni ya Mparo nga kiro mita 4 mu bugwa njuba bwa tawuni ya mu disitulikiti y’e Hoima, mumaserengeta ga Yuganda .      

 Enkula 
Mu maaso g’entaana waliwo ekijjukizo ekisiigiddwa langi enjeru n’ekiddugavu nga kiringa kkooni ekyazimbibwa Sir Emin Pasha bwe yasisinkana Kabalega mu 1871 omulundi gwe ogwasooka okumugamba nti akkirize obufuzi bw’Abangereza.  Kikoleddwa mu madaala 12 okudda waggulu.

Entaana z’obwakabaka e Mparo buyumba obw’omuddo obwetooloovu nga buliko emivule nga buliko enzigi z’embaawo ezikuumibwa abakuumi b’obwakabaka. 

Obwakabaka bwa Bunyoro-Kitara bulimu ebifo eby’obwakabaka eby’enjawulo nga buli kimu kitudde ku ttaka lya square miles munaana. Ezimu ku ntaana ezisangiddwa mu bifo bino mulimu entaana y’e Kabalega, entaana ya Tito Winyi eyali taata w’Omukama Solomon Gafabusa n’endala.

 Amakulu mu byafaayo 
Entaana z'obwakabaka e Mparo ziziikibwamu bakabaka ab'enjawulo mu bwakabaka bwa Bunyoro-Kitara . Mu ntaana zino kuliko ebisigalira by’Omukama Chwa II Kabalega eyafuga obwakabaka bwa Bunyoro mu kyasa eky’ekkumi n’omwenda. Omukama Kabalega II yawang'angusibwa e Seychelles mu April 1899 Obwakabaka bwa Bungereza olw'okuziyiza obufuzi bw'amatwale .       

Entaana z’obwakabaka e Mparo era kye kifo ekisembayo okuwummulira ebisigalira bya Sir Tito Winyi, taata w’Omukama Solomon Gafabusa Iguru I, Omukama mu kiseera kino.    Era kifo we baziika omumbejja, abambejja n'abaami abalala ab'Obwakabaka bwa Bunyoro-Kitara.  

 Amakulu mu by’obuwangwa 
Ebisigalira bya Kabalega bikuumibwa mu ntaana y'ekinnansi nga bibikkiddwako olubugo .  ]     

Entaana z’obwakabaka e Mparo za bulambuzi nga zirimu ebivuga eby’edda nga payipu ezifuuwa sigala, ebiyungu eby’ebbumba, ebibbo by’amata n’amazzi, ebisero, ebbakuli z’embaawo, emiggo, endongo, amafumu, engabo, omusulo gw’embaawo n’obutunda bwa kaawa.