COVID-19

Obulwadde bwa Coronavirus 2019 ( COVID-19 ) bulwadde obusiigibwa obuva ku bulwadde buva ku buzibu mu kussa ekiretebwa akawuka (SARS-CoV-2). Obubonero butera okubeera omusujja, okusesema, obuzibu mu kussa, okukoowa, okulumwa omutwe, obutawunyiriza  obutawomerwa, okulumwa n'okuzimba emimiro, okusesema, n’ekiddukano. Okutandika kutera kuba ku nnaku bbiri oba kkumi n’ennya oluvannyuma lw’okukwatibwa akawuka kano. Abantu abamu; wabula, tofuna bubonero bwonna.

Okusaasaana kusinga kubaawo ng’omuntu alina akawuka akwatagana nnyo n’omuntu omulala. Kino kiyinza okubaawo nga kiyita mu mpewo oba obutondo obutono obulimu akawuka kano. Tekitera kubaawo, akawuka kayinza okusaasaana nga kayita mu bifo ebirimu obucaafu. Abantu basobola okusaasaanya akawuka kano nga wabulayo ennaku bbiri okulaga obubonero, era okutwalira awamu basigala nga basiigibwa okumala ennaku eziwera 10, wadde ng’abo abalina obulwadde obw’amaanyi bayinza okusiigibwa okumala ebbanga eddene. Okutwalira awamu okuzuula obulwadde buno kuyita mu polymerase chain reaction (PCR) oba okukebera amalusu mu bwangu okuva mu nnyindo oba emimiro.

Ebikolwa eby’okuziyiza mulimu okubeera ewala mu mubiri, okukozesa masiki ya ffeesi ey’omutindo ogwa waggulu, okuyingiza empewo emala mu bifo eby’omunda, n’okubeera mu kalantiini. Eddagala erigema eriwezaako era likendeeza ku bulabe. Obujjanjabi bungi buba bwa bubonero era buwagira. Mu abo abateetaaga kuweebwa kitanda mu ddwaaliro, naye nga bali mu bulabe obw’amaanyi, nirmatrelvir/ritonavir, remdesivir, oba molnupiravir eyinza okukozesebwa. Ku abo abeetaaga obujjanjabi bwa oxygen, dexamethasone ne remdesivir ziyinza okukozesebwa. Ku abo abaali beetaaga okulabirira ennyo tocilizumab oba sarilumab eyinza okugattibwako.

Ku bantu abo abafuna obubonero, nga 80% bawona nga tebeetaaga kujjanjabibwa mu ddwaaliro, 15% beetaaga obujjanjabi bwa oxygen, ate 5% beetaaga obujjanjabi obw’amaanyi. Abantu abakadde n‟abo abalina ebizibu ebirala eby‟obulamu bali mu bulabe bwa maanyi. Nga abasinga batereera oluvannyuma lwa wiiki ntono, abamu bakyagenda mu maaso n’okufuna ebizibu ebitali bimu ( long COVID ) okumala emyezi. We bwazibidde nga 19 ogw'okubiri 2026 waakiri abalwadde 676 bali bakakasiddwa ekivuddeko abantu abasoba mu miliyooni 6.88 okufa. Omuwendo gwennyini ogw’abaafa gwali; wabula, nga zibalirirwamu kumpi obukadde 20 okutuuka nga December 31st 2021. Omulwadde eyasooka okumanyibwa yazuulibwa mu kibuga Wuhan ekya China, mu December wa 2019 .  Okuva olwo obulwadde buno bwasaasaana mu nsi yonna, ekiviiriddeko ssennyiga omukambwe okugenda mu maaso.

 Ebiwandiiko ebikozesebwa 

Category:Translated from MDWiki