Ebinyege

Ebinyege era ebimanyiddwa nga orunyegye, enyege, obunyegye, obuyebe, enzebazebe, ndege za byakinaansi ezisibibwa ku magulu nezivaamu amaloboozi nga bikozesebwa amawanga agawerako mu Uganda, naddala mu bitundu by'Abanyankole, Bakiga, n'Abagisu.Byambalibwa wansi w'ebigere era ng'Ebinyege bivaamu amaloboozi agagoberera egoma  n’okuyimba mu mikolo egy’enjawulo egy’obuwangwa n’ebikujjuko.

 Ebikozesebwa n’okuzimba 
Ebinyege bitera okukolebwa okuva mu ndeku ezibeera zikaziddwa oba obukuta obutono obulimu ebituli nga bujjudde ensigo, obululu oba amayinja. Bino bisibirwa ku bbandi oba obuguwa abazinyi byebasiba ku bukongovule. https://link.springer.com/chapter/10.1057/978-1-137-55585-4_18 Omuwendo n’ensengeka y'endege zino nezivaamu amaloboozi byawukana okusinziira ku kitundu n’amazina ag’enjawulo ge bikozesebwa. Ababazi b'eby'emikono eby’ekinnansi bakola Ebinyege nga bakozesa ebintu ebiva mu kitundu.https://nexusmedia.ug/understanding-ankoles-beautiful-culture-dance-meaning/

 Amakulu mu by’obuwangwa 
Ebinyege bikulu nnyo mu mazina g’ekinaansi agawerako mu Uganda. Mu Banyankole n'Abakiga, zisinga kukozesebwa mu mazina ga Ekitaguriro era eddoboozi ly'ebintu bino linyweza ennyiriri n’amaanyi g’amazina.  Ku bantu b'e Bugisu, Ebinyege birabikira nnyo mu mikolo gy’embalu (okukomolebwa), abavubuka abakola omukolo gw’okuyita okuva mu mazina ag’amaanyi nga bawerekerezaako endege zino. Era zikozesebwa mu mazina g'Orunyege-Ntogoro - amazina ag'ekinnansi okuva ew'Omukama wa Bunyoro ne Tooro mu bugwajuba bwa Uganda . Orunyege lusibuka okuva mu disitulikiti y’e Hoima ne Fort Portal, ate Ntogoro lusibuka okuva mu disitulikiti y’e Masindi. Amazina gano gazinibwa abavubuka n’abakazi abato abanoonya okusikiriza n’okusanyusa abaalwa mu bufumbo. Okuwuuma kuno kuba kulaga amaanyi n'okubeera ne sipiidi n’obuvumu nga ebijaguzibwa ku mukolo. 

 Enkozesa n’engeri gy'ebikolamu 
Nga bazina, abazinyi, baambala Ebinyege ku magulu gombi, okukakasa nti buli mutendera n’entambula biyamba ku mudigido n'engeri gy'ebikolamu. Eddoboozi ly'endege  likwatagana bulungi n’ebivuga by’engooma n’ennyimba ez’ekinnansi.https://link.springer.com/chapter/10.1057/978-1-137-55585-4_18 Mu bivulu by’ekibinja, abazinyi bakwataganya entambula zaabwe, ne bakola omuziki ogw’obumu era ogusikiriza.https://nexusmedia.ug/understanding-ankoles-beautiful-culture-dance-meaning/

 Enkwatagana obw’omulembe 
Zikozesebwa mu bikujjuko by’eggwanga, ebikujuko by'obuwangwa, n’emikolo gy’eby'obulambuzi, nga zikuuma amazina g’ennono eri emirembe egijja.Bannayuganda abamu nga bayimbi batadde Ebinyege mu muziki ow'omulembe ow'ensangi gino gwebabeera bakuba, ne bakwataganye amaloboozi g'ekinaansi n'ebivuga eby'omulembe.

 Laba ne 

 Muziki wa Uganda
 Obuwangwa bwa Uganda
 Endongo
 Olukalala lw'ebivuga mu Afrika
 Bakisimba

 Ebijuliziddwa