Typhoid fever

Omusujja gwa Typhoid, era ogumanyiddwa mu ngeri ennyangu nga typhoid, bulwadde bwa bakitiriya obuva ku kika kya akawuka Salmonella ekivaako obubonero. Obubonero buyinza okwawukana okuva ku butono okutuuka ku buzibu, era ebiseera ebisinga butandika oluvannyuma lw’ennaku 6 okutuuka ku 30 ng’omuntu amaze okukwatibwa. Ebiseera ebisinga wabaawo okutandika mpolampola omusujja ogw’amaanyi okumala ennaku eziwera. Kino kitera okuwerekerwako obunafu, okulumwa olubuto, okuziyira, okulumwa omutwe, n’okusesema okutono. Abantu abamu bafuna ekizimba ku lususu nga kiriko amabala aga langi ya rose. Mu mbeera ez’amaanyi, abantu bayinza okutabulwa. Awatali bujjanjabi, obubonero buyinza okumala wiiki oba emyezi. Ekiddukano tekitera kubaawo. Abantu abalala bayinza okutambuza obuwuka buno nga tebakoseddwa; wabula bakyasobola okusaasaanya obulwadde buno mu balala. Omusujja gwa Typhoid kika kya musujja gw’omu lubuto, awamu n’omusujja gwa paratyphoid.

Ekivaako obuwuka obuyitibwa Salmonella enterica subsp. enterica serovar Typhi ekula mu byenda n'omusaayi. Typhoid asaasaana ng’olya oba okunywa emmere oba amazzi agalimu omusulo gw’omuntu alina akawuka. Ebintu ebiyinza okuleeta akabi mulimu obuyonjo obubi n’obuyonjo obubi. Abo abatambula mu nsi ezikyakula nabo bali mu kabi. Abantu bokka be basobola okukwatibwa obulwadde buno. Obubonero bufaananako n’obw’endwadde endala nnyingi ezisiigibwa. Okuzuula obulwadde buno kwe kulima obuwuka oba okuzuula DNA yabwo mu musaayi, mu musulo oba mu busimu bw’amagumba. Okukuza obuwuka buno kiyinza okuba ekizibu. Okukebera obusigo bw’amagumba kwe kusinga obutuufu.

Eddagala erigema typhoid lisobola okuziyiza ebitundu nga 40 ku 90% ku balwadde mu myaka ebiri egisooka. Eddagala lino liyinza okubaako kye likola okumala emyaka musanvu. Ku abo abali mu bulabe obw’amaanyi oba abantu abagenda mu bitundu obulwadde buno we businga, kirungi okugema. Kaweefube omulala ow'okutangira obulwadde buno mulimu okuwa abantu amazzi amayonjo ag'okunywa, obuyonjo obulungi n'okunaaba mu ngalo. Okutuusa ng’omuntu ssekinnoomu akakasiddwa nti alina obulwadde buno nti alongooseddwa, omuntu oyo tasaanidde kutegekera balala mmere. Obulwadde buno bujjanjabwa n’eddagala eritta obuwuka nga azithromycin, fluoroquinolones, oba cephalosporins ez’omulembe ogw’okusatu. Obuziyiza eddagala lino eritta obuwuka bubadde bweyongera, ekifudde okujjanjaba obulwadde buno okukaluba.

Mu mwaka gwa 2015, abantu obukadde 12.5 be baakwatibwa abalwadde abapya mu nsi yonna. Obulwadde buno businga kubeera mu Buyindi. Abaana be basinga okukosebwa. Emiwendo gy’endwadde gyakendeera mu nsi ezaakulaakulana mu myaka gya 1940 olw’okulongoosa obuyonjo n’okukozesa eddagala eritta obuwuka okujjanjaba obulwadde buno. Buli mwaka mu Amerika, abantu nga 400 be bakwatibwa era obulwadde buno bubeera mu bantu ababalirirwamu 6,000. Mu 2015, kyavaamu abantu nga 149,000 okufa mu nsi yonna – okuva ku 181,000 mu 1990 (nga 0.3% ku muwendo gwonna ogw’ensi yonna). Obulabe bw’okufa buyinza okuba waggulu nga 20% awatali bujjanjabi. Bw’ofuna obujjanjabi, kiba wakati wa 1 ne 4%. Typhus bulwadde bwa njawulo. Wabula erinnya typhoid litegeeza "okufaananako typhus " olw'okufaanagana mu bubonero.

 Ebiwandiiko ebikozesebwa 

Category:Translated from MDWiki