Ekikamulabiriisa(Digestion)

Ekikamulabiriisa
        ( Digestion). 

Ensengekera y'ekikamula biriisa(the digestive system) ey’omuntu, erambuluddwa Muwanga mu Luganda bweti:

Mufulumya – lwe lujji lw’emanju ku mubiri gw’omuntu ku nkomerero y’ensengekera ya kikola ku mmere awafulumira obubi atayingiziddwa mu nsengekera ya mubiri(body system).

apendiisi – akasawo akatono akasangibwa ekyenda ekinene we kitandikira 

Omumiro(esofagguusi) -  omuyitiro(opening) omuwanvu wakati w’omumwa n’olubuto . ogukozesa okwenyenyeenya kw’emiwuula okusengeke okuyingiza emmere mu lubuto . 

Akalulwe –kano kalinga kasawo akatono akaliraanye dwodina. Ke  katereka n’okufulumya kemiko eyitibwa boyiro(bire) mu bwenda obutono. Boyiro kemiko ya kikamula mmere(digestive chemical) ekolebwa mu kibumba.  

Ekyenda ekinene – Guno gwe muyitiro omuwanvu ate omugazi omuyita emmere ng’emaze okukolebwaako(okukamulwaamu ebyetaagisa omubiri) mu bwenda obutono. 

Ekibumba – Kino kitundu ekinene ekisangibwa waggulu ne mumaaso g’olubuto. Ekibumba ke kakungunta k’obujama oba obutwa okuva mu musaayi  ate era ne kikola  boyiro(bire) ekutulakutula mu masavu n’ekola ne bizimbamubiri (proteins) ezimu mu masaayi. 

Omumwa – Kino kye kitundu ekisooka mu nsengekera ya kikamula biriisa oba kikola ku mmere (digestive system) , emmere weyingirira mu mubiri. Okugaaya ne enzayimu ezisangibwa mu malusu mu kamwa munda bye bikola entandikwa ya kikamula biriisa nga bikutulakutula mu mmere. 

Akataago- . kano kavuluzi (gland) akafulumya enzayimu esangibwa wansi w’olubuto ne waggulu w’ebyenda. .  Enzayimu okuva mu kataago ziyamba okukola ku bireetamaanyi(digestion of carbohydrates), amazavu , n’ebizimbamubiri( proteins) mu bwenda obutono  .

Ekireeta – Kino kye kitundu kya wansi eky’ekyenda ekinene omuterekwa kazambi nga tannaba kufulumizibwa okuva mu mubiri. 

Obwenda obutono. Guno gwe muyitiro omutono omuwanvu – emmere mwyita era n’ekolebwaako ng’evudde mu lubuto.

Olubuto  . Lino ttogero lya asidi , ekitundu ekiringa ekisawo ekyekutte ku mumiro(esofaggaasi). Emmere bw’eyingira mu lubuto esogolwasogolwa mu ttogero lya asidi lino.