Bakisimba

Ebyafaayo 
Ensibuko y’amazina ga Bakisimba elondolwa okuva mu byasa ebiwerako emabega, era emirandira gyago gisimbye nnyo mu nnono z’Abaganda . Amazina gano gabadde kitundu kikulu mu buwangwa bwa Baganda okumala ebyasa. Gani g'egamu ku mazina g'ekinnansi agasinga okumanyibwa era agasinga okukolebwa mu Uganda .  Kiteeberezebwa nti amazina gano gasibuka mu ntambula za Kabaka Ssuuna owa Buganda Kingdom eyali atamidde . Mu kusooka gaali mazina ga mubiffo by'abalangila babuganda mu biseera eby’edda era kirowoozebwa nti amazina gano gaasooka kukolebwa kussa kitiibwa mu mizimu ne bajjajja, nga banoonya emikisa n’obukuumi okuva gye bali. Ekiseera bwe kigenze kiyitawo, gazze g'eyubula negafuuka akabonero ak’obumu, ekitiibwa, n’okukuuma obuwangwa.  

 Engeri amazina gano gye gabiibizibwamu 
Amazina ga Bakisimba gamanyiddwa olw’entambuza y'ekiwato ey’amaanyi, omudigido n'entambuza y'ebigere ey'amaanyi ebikolebwa abasajja n’abakazi. Abazinyi batera okukola omwetoloolo nga buli muzinnyi afunayo akadde okugenda mu makkati okwolesa obukugu bwe mu mazina nga abalala bakuba mu ngalo, okuyimba n’okubawerekeza ebivuga.  Amazina gano galimu obubonero obw’enjawulo obw’emikono, okubuuka n’okutambuza ekiwato nga kino kiletawo okunyumisa n'aokusamaliriza abalabi nga guwerekerwako ebivuga eby’enjawulo nga ensaasi, engalabi n’engooma ez’enjawulo nga empuunyi, Nankasa n'embuutu. 

 Amakulu n’omugaso gw’obuwangwa 
Amazina ga Bakisimba galina omugaso mu buwangwa bwa Baganda ogutagambika. Gakola ng’engeri y’okunyumya emboozi, okulaga empulira y'omuntu, n’okujaguza ebikulu ebituuse ku bulamu bw’abantu ssekinnoomu oba ekitundu okutwaliza awamu. Amazina gano galimu omwoyo gw’okubeera awamu, okutumbula enkolagana, n’okunyweza omukwano wakati w’emirembe egy'enjawulo. Era gakola ng’ensibuko y’endagamuntu, okusobozesa abantu b’omu kitundu okukwatagana n’obusika bwabwe n’okukuuma ennono zaabwe ez’obuwangwa. 

 Amaanyi 
Amazina ga Bakisimba makulu nnyo mu buwangwa bwa Baganda . Gakolebwa ku mikolo egy'enjawulo gamba ng’embaga, okutuuza Kabaka ku Nnamulondo, n’emikolo emirala egy’obuwangwa. Amazina gano era gakozesebwa okujaguza sizoni y’amakungula. Amazina gano kirowoozebwa nti galeeta emikisa n’okugaggawala mu kitundu.  Mu myaka egiyise, amazina ga Bakisimba gafunye ettutumu okusukka abantu ba Buganda era gafuuse ekitundu ekikulu mu by’obuwangwa bya Uganda. Gatera okubiibizibwa ku mikolo gy’Eggwanga, ku bikujjuko by'ensi yonna, ne ku myoleso, nga gakiikirira eby’obuwangwa by’Eggwanga lino eby'enjawulo. Amazina gano era gasikirizza abayimbi ab’omulembe guno, abakozesa amaloboozi ga Bakisimba mu nnyimba zaabwe, ne bongera okugabunyisa.

 Ebijuliziddwa 

 Soma Ebisingawo 

 Smith, Yokaana. "Amazina ga Bakisimba: Okukuza eby'obuwangwa by'Abaganda". Journal of Okunoonyereza ku Afirika . 42 (2): 45-62.
 Johnson, Maria, ne muwandiisi w’ebitabo. "Ennono mu ntambula: Enkulaakulana y'amazina ga Bakisimba." Olukungaana lw’ensi yonna ku kukuuma eby’obuwangwa, 2017, pp. 123-136.
 Ntanda, Yusufu. "Amakulu g'amazina ga Bakisimba mu Baganda." Journal of Okunoonyereza ku by’obuwangwa bwa Afirika, vol. 28, nnamba. 4, 2015, olupapula 89-102.
 Ennyimba N'amazina Ez'ekinnansi Okuva mu Africa okuva eri Adzido
Category:Buganda