Amaggunju

Amazina g'Amaggunju mazina ga kinnansi aga Baganda, olubu lw'abatu olusinga obunene mu Uganda .   Amazina gano ag’obwakabaka gakolebwa ku mikolo emikulu gw’okutuuza kabaka ku Nnamulondo, embaga, n’emikolo emirala egy’obuwangwa.  Ebikulu ebimanyiddwa ku mazina gano, y'engeri y'omudigido n'amaanyi amazina gano bwe gabiibizibwamu, nga gabiibizibwa abazinyi abasajja n’abakazi.  

 Ebyafaayo 
Amazina ga Amaggunju gaasibuka mu Baganda era galina amakulu ga'maanyi kuba gaasooka okuyiiyizibwa mu lubiri lwa kabaka.  Ebyafaayo by’amazina gano binonyerezebwa nga gatandiikibwa mu mwaka gwa 1582, ku mulembe gwa Kabaka Mulondo . Yaseerers nga talese musika yenna newankubadde mu kiseera ekyo bakyalabe abawerako abaali embuto weyafiira. Abasawo abasajja, abalaguzi n'abasamize bagezaako okuteebereza ku bakyala abaali embuto ani yali alina olubuto lw'omwana omulenzi olw'ensonga nti kyali kikontana n'obuwangwa omwana omuwala okutuula ku Nnamulondo. N’ekyavaamu, Namulondo, omu ku bakyala bakabaka, eyali asuubira omwana omulenzi, yatuula ku entebe, era abantu ne bakitwala nti omwana eyali mu lubuto yeyali afuga mu kifo kye. Omulangira bwe yazaalibwa, yatandika obukulembeze bwe ng’atudde ku ntebe y'Obwakabaka.  Abaganda bakkiriza nti bakabaka tebalina kukulukusa maziga, anti kirowoozebwa nti kiyita ebikolimo n’emitawaana ku bwakabaka. N’olwekyo, okusobola okulaba ng’omwana omulangira asigala musanyufu n’okwewala okukaaba, ba kojja ne bassenga b’omwana omuwere bateekanga endege ku magulu amagulu gaabwe okwetaba mu mazina agasanyusa omulangira.   Amazina gano agamanyiddwa nga ‘amaggunju’, mu kusooka gaali gabiibizibwa abantu ab’ekika ky‘Obutiko’ (Obutiko) era nga g'abiibizibwanga mu olubiri mwokka. Mu mulembe guno amazina gano geeyongedde okusaasaana, ng’abantu bangi aba bulijjo beetaba mu kugabiibya.  

 Emitendera gy'amazina n'okuyimba 
Amazina gano gakolebwa ekibinja ky'abazinyi abatambula mu ngeri ey'enkulungo okwetoloola abakubi b'engooma . Amazina gano gamanyiddwa olw’entambula zaago ez’amaanyi n’ennyimba ezikwatagana obulungi n’abazinyi abasajja n’abakazi. Bakwatagana entambula y’ebigere n’entambula y’emikono n’okukuba kw’engooma.  

 Ebivuga ebikubibwa 
Amazina gano gawerekerwako n'ebivuga eby’enjawulo, nga obugoma,engoma ennene ez’amaloboozi ag’enjawulo, engalabi n'ensaasi. Engoma zikubibwa mu ngeri ey’ennyimba ezikwatagana ezituukana n’entambula z’abazinyi. Ensaasi zikubibwa okwongera okunyumisa omuziki.  

 Amakulu 
Amazina gano makulu nnyo mu buwangwa bwa Baganda era gayitibwa amazina g’obwakabaka. Amazina gano ag’ekinnansi gakolebwa ku mikolo egy’amaanyi ng’okutuuza ku Kabaka ku Nnamulondo n’embaga, olw'engeri gye gabiibizibwamu n'enkuba y'engoma esikiriza, amazina gano ag'abalangira gabiibizibwa ku buli mukolo omukulu ogw'obuwangwa ogw'ekitiibwa nga gakola ng’ekkubo eri Abaganda okujaguza eby’obuwangwa byabwe eby’obugagga n’okukuuma empisa zaabwe eri emirembe egijja. Kiyimiridde ng’obujulizi ku nnono za bajjajjaabwe ez’Abaganda. 

 Laba ne bino 

 Baganda music

 Ebijuliziddwa 

 Soma ebisingawo 

 Olugendo Lw'essuubi mu Kivvulu
 Ennyiriri ezirabika ku mazina g'obwakabaka ag'ennono mu Uganda
 Okuddamu okuyiiya Omuziki n'amazina ga Baakisimba