Гьефер

Гьефер (эфер, иферар) () ― векь тир набатат я. Ама Тажкьтинбурун тухумдикай яhttps://aidigo.ru/encyclopedia/kumin_zira/. Адан ватан Йукьан Азия, маса ери-бинера кефер патан Африка ва рагъэкъечӀдай патан Аралугъ гьуьлуьн керехар я. Мальта архипелагда авай Комино тӀвар алай гъвечӀи са островда гьефер гзав пара ава. Гьигьин островдин тӀвар гьанара гьефер пара ава лугьуз ганава. Ам гьеле къадим ромалуриз, йунанариз хъсан чизавай са дадлух тир.https://www.gastronom.ru/product/kumin-zira-883http://gernot-katzers-spice-pages.com/engl/Caru_car.html

 Этимология 
Латын чӀалал адан тӀвар (Cuminum) чувуд ва араб (kammun) чӀалала атанаваhttps://www.etymonline.com/word/cumin. Лезги чӀалал адан тӀвар гьикӀ хьанаватӀа малум туш, анжах литературадин чӀалал эфер хьизни ава гьефер хьизниАсадова Гюльнисе Назировна / КАРАКЮРИНСКИЙ ГОВОР САМУРСКОГО НАРЕЧИЯ ЛЕЗГИНСКОГО ЯЗЫКА: ФОНЕТИКА, МОРФОЛОГИЯ, ЛЕКСИКА / МАХАЧКАЛА ­ 2013 https://static.freereferats.ru/_avtoreferats/01006728973.pdfhttp://cheloveknauka.com/karakyurinskiy-govor-samurskogo-narechiya-lezginskogo-yazyka.

 Поэзияда 
Лезги халкьдин шаир Ражабов Ражаб Сулеймана хци, вичин «Гьайиф» тӀвар алай шиирда кхьанавай: «Ваз дашмишай гьефер гьайиф!»Ражабов Ражаб «Кьисметдин накьв» https://www.lezgichal.ru/sites/default/files/media/%D0%A0%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B1%20%D0%A0%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D0%B2%20-%20%D0%9A%D1%8C%D0%B8%D1%81%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B4%D0%B8%D0%BD%20%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D1%8C%D0%B2.pdf

 ТӀебиатда чукӀун, гьатун 
Гьефер ватан тир чкаралай маса чкарални цазава. Анжах Къиблепатан Америка, Йукьван Азия, кьетӀендаказ Уьзбекистанда ва Индияда ам гзаф пара цазава. Гьеферин са маса сорт Азербайжандин Абшерон районда цазава ва КцӀар райондин вани хуьрерани гьефер вагьши яз акьатзаваhttps://web.archive.org/web/20160304125356/http://library.adau.edu.az/upload/book/375_4..pdf.

 Къурулуш ва кхьин 
Са-кьве йис яшамишзавай векь я. Къерехдалай са кӀус тминдиз (чулов иферариз) ухшар я. Пишер нубатда авайбурукагъ я. Цуькер лацу ва яни ки ярубур я, кьве къат тажда ава чипизни чарар ва цуьлуь чарар аваhttp://www.agroexpert.az/cire-nedir-ve-nece-istifade-olunur/ .

 Ишлемишун 

 Хуьрекара 
Къадим чӀаварила къени къалди гьефер дуьняди гьар са пата пара гзаф ишлемишзавай са дадлух я. Ама жими ва кӀиви хуьрекарик ктозава. Европада ама XIII—XIV лагьай эсириз ишлемишзатӀани, ахпа чӀулов гьефери адан чка кьунаhttp://saturdaymenu.com/cire_kimyon_nedir/. Уьзбекистанда айизава пловдин кьилин са пай яhttps://www.kommersant.ru/doc/1621600. Гьикьван ятӀани гьефер дуьнядин пара чкара чизава са дадлух яз, лезгирин хуьрекарани адан гзаф чехи чка аваhttps://www.dideo.ir/v/yt/ovCgD3bb63Y/%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%80-%D1%81-%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%8C%D1%8E.%D0%BB%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D1%85%D0%BD%D1%8F . Хуьрекдик кутадай хъсан тӀям ва ни гъидай хъач-набатат яhttps://obastan.com/%D1%8D%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%80/1147187/?l=az . Лезгириз чараз эфер-фуни айидаhttps://ru.freejournal.org/3658064/1/lezginskaya-kukhnya.html.

 ТӀебабетда 
Гьефери таркибда 3 % ― 7 % эсенциал гъери ава. Гъеридин 80 % виридала къиметлу тир анетол гъери я ки, ан гъеридин са гзаф хийирар аваhttps://web.archive.org/web/20160304125356/http://library.adau.edu.az/upload/book/375_4..pdf. Гьеферин хуьрек цӀурурдай хукадин ва ратарин системадиз чехи хийирар ава, ада гьулгъула, разисузвал алудда, руфуна авай заланвал, пара туьни лишанар кьезиларда. Адакагъ рикӀиз, вилериз, инсандин мефтиниз хийир аваhttps://aidigo.ru/encyclopedia/kumin_zira/.
+ВитаминарВитмаин А эквивалентйаз64 мкг (8 %)Бета-каротин762 мкг (7 %)Витамин А1270 МЕТиамин (B 1)0,628 мг (55 %)Рибофлавин (B 2)0,327 мг (27 %)Ниацин (B 3)4,579 мг (31 %)Витамин B 60,435 мг (33 %)Фолиевая кислота (B 9)10 мкг (3 %)Витамин B 120 мкг (0 %)Холин24,7 мг (5 %)Витамин С7,7 мг (9 %)Витамин Д0 мкг (0 %)Витамин Д0 МЕВитамин Е3,33 мг (22 %)Витамин К5,4 мкг (5 %) Металарин гелерКальций931 мг (93 %)Ракъ66,36 мг (510 %)Магний931 мг (262 %)Марганец3,333 мг (159 %)Фосфор499 мг (71 %)Калий1788 мг (38 %)Натрий168 мг (11 %)Цинк4,8 мг (51 %) Маса затӀарЯд8,6 гмкг = микрограмм, мг = миллиграмм
МЕ = дуьньядин халкьариз талукь тир уьлчуьдин текhttps://www.viridian-nutrition.com/blog/nutrition-news-and-views/what-does-an-iu-measure-in-vitaminsКъачур чка: USDAhttps://fdc.nal.usda.gov/ndb/foods/show/239?fg=&man=&lfacet=&count=&max=25&sort=&qlookup=02014&offset=&format=Stats&new=1&measureby=

 ТӀуьн патал тир къиметлувал 
альт=Зира собранная в диком виде в деревне Тигир|мини|329x329пкс|ТӀигьир хуьре хчалнавай, регъвенавай гьефер
Са тӀур гьеферик АСШ-дин Здравохранениядин Министерстводи лугьуниз гуьре:
 22 ккал (92 кДж) туьн кьувват,
 1,34 г пи,
 2,63 г углеводар,
 0,6 г чӀун (волокнояр)
 1,07 г белок гала

100 г гьеферин кьуру тумарик гала:Къуват1567 кДжКалорияр375 ккалУглеводар44,24 гШекер2,25 гЧӀун (Волокно)10,5 гПи (Макъ)22,27 га) Насыщенный1,535 гб) Мононенасыщенный14,04 гв) Полиненасыщенные3,279 гБелок17,81 гКъачур чка: USDA

 Шикилар 
альт=Арабский справочник по лекарственным травам.|мини|Арабрин дарман набататрин справочник|без

 Баянар 

 ЭлячӀунар 

Категория:Набататар