Дахада район

Дахада район () — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Уркарах хуьр я.

 География 
Район Дагъустан Республикадин кьибле пата ала. Дахада район Агъул, Акуша, Сергокъала, Къайтагъ ва Кули районрихъ галаз са сергьятра ава. 

Райондин чилерин майдан — 1450 км² я.

Тарих
ДагЦИК-ан 22.11.1928 тарихдин 4-й сессиядин къарардалди, виликан Дарги, Къайтагъ-Табасаран ва Лак округар реорганизация авунивди, кьилин хуьр Урари хуьр яз Урари кантон арадал гъанвай. ВЦИК-ан 3.06.1929 тарихдин къарардалди, кантон райондиз элкъуьрнай. ПВС РСФСР-дин 19.04.1930 тарихдин къарардалди, Урари райондин тӀвар дегишарна Дахада район эцигнай. 1963 йисуз район терг авуна адан чилер Къайтагъ хуьруьн райондив вуганвай. ПВС РСФСР-дин 12.01.1965 тарихдин къарардалди, Дахада район виликан сергьятра гуьнгуьна кухтунай.

 Агьалияр 
Йисариз килигна Дахада райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис200220112012201320142015Агьалияр38 359 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2002 г.  36 548 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2011 г. 36 464 35. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2012 г. 36 412 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г. 36 365 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.  36 367 33. Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г. 

Райондин агьалидин лап чӀехи пай даргийри ва даргийрин субэтник группа тир кубачивийри туькӀуьрзава: даргияр — 99,1% (абурук 8% кубачивияр кваз). Кубачивийрин хуьрер: Амузги, Шари, Кубачи, Сулевкай, Ашты, Дирбакмахи ва Худуц. Абурулай гъейри, са Шадни хуьре яхулри уьмуьр гьалзава Этнокарта Южного, Западного и Центрального Дагестана. Нахско-дагестанские языки.

2002 йисан Вири Урусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Дахада райондин миллетрин сиягь Дагъустандин миллетрин состав. 2002:

ХалкьКьадар, касПай вири агьалидикай, %даргияр 35 227 94,22 %кубачияр 3 063 8 % яхулар 350 0,9 %урусар 22 0,06 %муькуьбур 40 0,10 %вири санлай 38 359 100,00 %

 Администрациядин паюнар 
Райондик 25 муниципалитетдин образование (хуьруьнсовет) акатзава, абурукай 24 хуьруьнсоветар ва 1 шегьервилин посёлок Кубачи я Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан».

Дахада райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (къалин шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

 «Ашты» хуьруьнсовет — Ашты, Дирбакмахи  ва  Худуц
 «Бускри» хуьруьнсовет — Бускри ва Гунакари
 «Гуладты» хуьруьнсовет — Гуладты ва Мирзита
 «Дибгалик» хуьруьнсовет — Дибгалик
 «Дибгаши» хуьруьнсовет — Дибгаши ва Ираки
 «Дуакар» хуьруьнсовет — Дуакар, Микрасанамахи, Хулабаркмахи, Кищамахи, Мукракари, Сумия, Узралмахи, Никабаркмахи ва Сур-Сурбачи
 «Зильбачи» хуьруьнсовет — Зильбачи
 «Зубанчи» хуьруьнсовет — Зубанчи
 «Ицари» хуьруьнсовет — Ицари, Чахрижи, Санакари
 «Калкни» хуьруьнсовет — Калкни
 «Карбучимахи» хуьруьнсовет — Карбучимахи ва Аяцимахи
 «Кища» хуьруьнсовет — Кища ва Шулерчи
 «Кудагу» хуьруьнсовет — Кудагу ва Ираги
 «Кунки» хуьруьнсовет — Кунки
 «Меусиша» хуьруьнсовет — Меусиша
 «Сутбук» хуьруьнсовет — Сутбук, Урцаки, Бакни ва Шаласи
 «Трисанчи» хуьруьнсовет — Трисанчи ва Джурмачи
 «Ураги» хуьруьнсовет — Ураги, Дзилебки, Шари, Гузбая и Амузги
 «Урари» хуьруьнсовет — Урари, Туракаримахи, Мусклимахи, Аяцури, Куркимахи, Урхнища, Каркаци, Уркутамахи-1, Уркутамахи-2 ва Бутулта
 «Уркарах» хуьруьнсовет — Уркарах ва Новый Уркарах
 «Харбук» хуьруьнсовет — Харбук
 «Хуршни» хуьруьнсовет — Хуршни
 «Цизгари» хуьруьнсовет — Цизгари, Цураи ва Шадни
 «Чишили» хуьруьнсовет — Чишили
 «Кубачи» хуьруьнсовет — Кубачи
 «Морское» хуьруьнсовет — Морское

Экономика
Райондин экономикадин асул гьисабдалди хуьруьн майишатдал, малдарвилел, нуькӀвербанвилел ва ювелирдин затӀар гьасилунал бинеламиш хьанва. 

Тарихдин метлеб авай чкаяр
Дахада райондин чилерал виринриз машгьур хьанвай, са чӀавуз Къайтагъ уцмийвилин кьилин шегьер хьанвай Къала-Къурейш хуьр-къеле ава. Дибгаши хуьре лап дегь заманадин кхьинар алай раг ава. Райондин Кубачи, Ицари, Зубанчи ва Кища хуьрера амукьнавай къаравулдин кьуд минараяр ава. Дахада райондин Кубачи хуьр вичин заргаррив, ракьун ва гъилин устӀаррив са Дагъустандиз ваъ, гьатта вири дуьньядиз машгуьр хьанва.

Вири санлай, райондин чилерал 420 тарихдин имаратар ава, абурукай 8 федерал метлебдин ва 308 республикадин метлебдинбур я.

 Баянар 

 ЭлячӀунар 
 Дагъустан Республикадин президентдин сайтуна Дахада райондикай малуматар 
 Дахада райондин официал сайт

Категория:Дагъустандин районар