Абхаз чӀал

Абхаз чӀал (аԥсуа бызшәа [apswa bəzʃʷa], аԥсшәа [apsʃʷa]) — Абхаз-адигъ чӀаларин хизандин абхаз-абаза чӀаларин хелик акатзавай, Абхазиядин чилерал гегьенш тир чӀал я. Абхаз чӀалаз мукьвабур я адигъ, абаза, убух чӀалар. 

 Лингвогеография 
 Тарих 
 ЧӀалан характеристика 
 Фонетикани фонология 
 Вокалвал 
Абхаз чӀала ава кьве ачух фонема: [ɨ], [a], ва яргъи ачух [aː] (ы, а, аа). Кхьинарал жезвай мюкю ачух ванар къалурзай гьарфари (у, и, е), гагь-гагь монофтонгар хьиз кӀел жезва, амма фонологиядин характеристикадал язва дифтонгар, тахтайтӀа аллофонар, къунши ачух туширбурун таъсирдикай жезвай.

 Константвал 
Литературадин чӀала ава 50 ачух тушир фонема. Нугъатара 60 фонемадал кьван. Икьван пара ава абур гьа виляй хьи, пара ачух тушир ванариз ава чпин патализация ва лабиализация квай жютер.

Ачух тушир фонемайрин таблица:
 ПӀузарин Алвеол. Посталвеол. Палатал. Ретрофлекс. Велярбур Увуляр Фарингал. гьакӀан лаб. гьакӀан лаб. гьакӀан лаб. пал. гьакӀан лаб. пал. гьакӀан лаб. фар. лаб. + фар. гьакӀан лаб. Нерин м /m/ н /n/ Хъит. пиши ԥ /pʰ/ ҭ /tʰ/ ҭә /tʰʷ/ қь /kʰʲ/ қ /kʰ/ қә /kʰʷ/ зенг. б /b/ д /d/ дә /dʷ/ гь/ɡʲ/ г /ɡ/ гә/ɡʷ/ абр. п /pʼ/ т /tʼ/ тә /tʷʼ/ кь /kʲʼ/ к /kʼ/ кә /kʷʼ/ ҟь /qʲʼ/ ҟ /qʼ/ ҟә /qʷʼ/ Аффрикатаяр пиши ц /tsʰ/ ч /tʃʰ/  ць /tɕʰ/ цә /tɕʰʷ/ ҽ /tʂʰ/ зенг. ӡ /dz/ џь /dʒ/ ӡь /dʑ/ ӡә /dʑʷ/ џ /dʐ/ абр. ҵ /tsʼ/ ҷ /tʃʼ/ ҵь /tɕʼ/ ҵә /tɕʷʼ/ ҿ /tʂʼ/  фрикативдинбур пиши ф /f/ с /s/ шь /ʃ/ шә /ʃʷ/ сь /ɕ/ сә /ɕʷ/ ш /ʂ/ хь/χʲ/ х /χ/ хә/χʷ/ х'/χˤ/ х'ә /χˤʷ/ ҳ /ħ/ ҳә/ħʷ/ зенг. в /v/ з /z/ жь /ʒ/ жә /ʒʷ/ зь /ʑ/ зә /ʑʷ/ ж /ʐ/ ӷь/ʁʲ/ ӷ /ʁ/ ӷә/ʁʷ/ Аппроксимантаяр л /l/ и /j/ ҩ /ɥ/ у /w/ Зурзадайбур р /r/

 Къацу рангунал къалурай ачухтуширбур анжах бзуб нугъатда жезва. Вилидал къалурнайбур - бзуб'ни садз нугъатара
 Акцент (ачух фонемайрал, урус чӀалал: ударение) фонологияда важибди я. 

 Морфология 
Абхаз чӀал агглюкатив чӀал я, ва ада чӀехи дережадин полисинтетизм ава.

Гафунин эвелда жезвай -а- тайинвилин артикл я. Тайинвилин артикл галай форма тайинтушир ва нолдин артикл галай формайрилай пара гьалт жезва чӀала.