Шамил район

Шамил район (1960 йисал кьван — Кахиб район, 1994 йисал кьван — Советский район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Хебда хуьр я.

 География 
Район Дагъустандин рагъакӀидай пата ала ва Ахвах, Хунзах, Гуниб, ЧӀарода, Тлярата ва ЦӀумада районрихъ галаз са сергьятра ава. 

Райондин майдан 920 км² я.

 Тарих 
ЦИК ДАССР-дин Президиумдин 1928 йисан 22 ноябрьдин къарардив, виликан Авар, Анди ва Гуниб округар алай чилерал, администрациядин юкь Урада хуьр алаз Кахиб район арадал гъанвай. 1932 йисуз райондин администрация Кахиб хуьруьз тухванай. 1960 йисуз РСФСР ПВС-дин къарардалди райондин тӀвар Советскийдиз дегишарнай ва администрациядин юкь хьиз Советское хуьр тайинарнай. 1994 йисуз Дагъустан Республикадин Вини Советдин Президиумдин къарардалди райондиз Шамил район тӀвар эцигнай ва Советское хуьруьн тӀвар Хебдадиз дегишарнай.

 Агьалияр 
Йисариз килигна Шамил райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис200220112012201320142015Агьалияр26 053 Этносостав населения Дагестана. 2002  28 187 Оценка численности постоянного населения на 1 января 28 251 Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г. 28 348 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г. 28 457 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.  28 767 33. Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г. 

2010 йисан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Шамил райондин миллетрин сиягь:ВПН том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам и муниципальным районам республики Дагестан. 

ХалкьКьадар, кас.Пай вири агьалийрикай, %аварар 27 744 99 %* ахвахар … …масабур 378 1 %вири санлай 28 122 100,00 %

Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла ахвахар аварар хьиз къейд авунай.

 Администрациядин паюнар 
Райондик 25 муниципалитетар (хуьруьнсоветар) ва 52 хуьр акатзава (яцӀу шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»

 «Андых» хуьруьнсовет — Андых
 «Ассаб» хуьруьнсовет — Ассаб
 «Вини Батлух» хуьруьнсовет — Вини Батлух
 «Батлух» хуьруьнсовет — Агъа Батлух, Заната
 «Гента» хуьруьнсовет — Гента
 «Гоготль» хуьруьнсовет — Гоготль
 «Голотль» хуьруьнсовет — Голотль, Датуна
 «Гоор» хуьруьнсовет — Гоор, Гоор-Хиндах
 «Дагбаш» хуьруьнсовет — Дагбаш
 «Кахиб» хуьруьнсовет — Кахиб, Вини Колоб, Агъа Колоб, Бакдаб, Мокода, Ракутли, Хамакал, Киэних, Хорода
 «Куаниб» хуьруьнсовет — Куаниб, Нитаб
 «Могох» хуьруьнсовет — Могох
 «Мачада» хуьруьнсовет — Мачада
 «Ратлуб» хуьруьнсовет — Ратлуб
 «Ругельда» хуьруьнсовет — Ругельда, Мусрух, Хиндах, Сомода, Хонох, Урчух
 «Телетль» хуьруьнсовет — Телетль, Тлезда, Геницуриб
 «Тидиб» хуьруьнсовет — Тидиб, Накитль
 «Тлянуб» хуьруьнсовет — Тлянуб
 «Тогох» хуьруьнсовет — Вини Тогох, Агъа Тогох, Зиуриб, Митлиуриб
 «Урада» хуьруьнсовет — Урада, Тлях, Гидатлинский Мост, Урадаколоб, Равкватль
 «Уриб» хуьруьнсовет — Уриб
 «Хебда» хуьруьнсовет — Хебда
 «Хотода» хуьруьнсовет — Хотода
 «Хучада» хуьруьнсовет — Хучада
 «Цекоб» хуьруьнсовет — Цекоб

Экономика
Райондин экономикадин асул хилерикай сад хуьруьн майишат я. 

Тарихдин чкаяр
Районда республикадин метлеб авай 25 тарихдин имаратар ава: XII — XVII виш йисарин сурар, чилин кӀаник галай дараматар, шейгьрин сурун къванер, XI — XV виш йисариз талукь тир петроглифар.

Районда 80 архитектурадин имаратар ава, абурукай 17 федерал, амайбурни республикадин метлеб авайбур я. Абурун арада XVI — XVII виш йисарин къаравулдин минараяр, ХӀ виш йисан Датун клиса ва мсб.

Районда XVII — XVIII виш йисарин къене эцигнай 20 кьван мискӀинар ава. 30 пара археологиядин имаратар ава: Гинчи сурар, Занати сурар, Хотодинское поселение, Росох ва Чолод инсанар яшамиш хьайи чкаяр ва мсб.

ТӀвар-ван авай ксар

 Баянар 

 ЭлячӀунар 
 Официальный сайт президента Республики Дагестан: Шамильский район 
 Шамильский район

*
Категория:Дагъустандин районар