ЦӀийи Ашар

ЦӀийи Ашар () — Дагъустан республикадин Кьурагь районда авай хуьр. Кукваз хуьруьхъ галаз "Ашар хуьруьнсовет"дик акатзава. Хуьруьнсоветдин администрациядин юкь я.

 География 
Хуьр Дагъустан Республикадин Къизлар райондин кьибле пата, вацӀун кьерел чка кьунвайди я. 

 Тарих 
1994 йисуз Къурагь райондин Ашар хуьряй атанвайди я. Дагъустандин муькуь лезги хуьреризни хьиз, Ашар хуьруьзни чара уьлквейрай атанвай регьимвал авачир тарашхъанрин кьушунрин паталай чӀехи чукӀурунар, хажалатар ва телефвилер галукьнавай. Авай шагьидвал ийизвай фактарив кьурвал, и хуьр тарашхъанрин паталай са шумудра чукӀурнавайди тир, ва сувавийрин ам чпин къуватралди гуьнгуьна къухтвазвай. МуьтӀуьгъ тахьанвай виляй, Тамерланан эмирдалди адан кьушунри хуьр — къеле чукӀурнавай ва хуьруьн эгьлияр техил гатадай йигарра чан аламаз регъвенвай. 1735 йисан зулуз Надир шагьан кьушунар Кьурагь дугундив агакьнай, Ашар хуьрни къерехда амукьначир. Хуьруьн эгьлийри залумрихъ галаз кьегьялвиледи женг чӀугвазвайтӀани, къуватар сад туширвиляй, шагьан кьушунри хуьр дибдал кьван барбатӀнавай. Надир шагьан кьушунрин регьим авачирвилиз сергьятар авачир, фарсари хурук аялар квай папарни кьуьзуь инсанар майдандиз чукурна, кӀвачерни гъилер кутӀунна абуруз балкӀанралди кӀурар гана рекьзвай. И залум вакъиаяр кьиле физвай «шагь харман» (шагьдин йигарар) тӀвар алай чкаяр кьуьзуь инсанрин рикӀера къенин йикъалди амазма. Ихьтин чкаяр квез гьар са хуьре къалурда. Хуьруьн эгьлияр фарсарин кьушунрин аксиниз итимвилелди кьулухъди румар гузвай. Ягъунра гьатта папарни иштирак ийзвай. Фарсариз чӀехи телефвилер хьанвай. Кьурагь хуьре, фарсарихъ галаз ягъунра кьенвай, жуьрэт авай аскер кучуднавай Ибрагьиман пӀир ава. Зурба телефвилерилай кьулухъ сувавийри Надир шагьан кьушунар кукӀварна кьулухъ ракъурнавай. Фарсариз ихьтин мисални авайди я: «Шагь кӀамай ятӀа, ам дяведалди лезгийрин винел фирай». ГьакӀ хуьруьн бинедин агьалияр тамамдаказ телеф авунай. 

Фад заманайра авай хьиз, Ашар хуьр гилани гегьенш никӀер ва кьуьгъвер, къазарни тамар, пара кьадарда саларни багъар авай Лезгистандин мублагъ хуьрерикай сад я. Ашарвияр зегьметдал пара рикӀ алайбур я ва лежбервилел, малдарвилел ва бахчахъанвилел алахънавайди я. Вилик хуьре 18 агъзурдилай пара лапагар ва карч алай чӀехи малар авайди тир.

 Агьалияр 
2021 йисан агьалияр сиягьдиз къачунин малуматрив кьурвал хуьре 557 касди уьмуьр гьалзавайКьурагь район. ФЛНК. Агьалидин вири лезгияр, ах1лу сунна — мусурманар я, шафии мазгьабдай я.

Хуьре 19 сихилри уьмуьр гьалзава: Алтияр, Абачар, Базаяр, Бегьияр, Бегьарчияр, Гьасенбегар, Гьирегар, Гъазаяр, Квасаяр, Кьуштунар, Кичер, Мамалияр, МегьанцӀаяр, Сабуяр, УстӀарар, Чакъалар, Чирагъар, Шаласияр, Шерифар.

 ИнфратуькӀуьрун 

 ТӀвар-ван авай ксар 

 Исмаил — имам Шамилан муьруьдрикай сад тир, адан хва Рамазан зари ва алим тир. Рамазана имам Шамилаз талукь тир поэма кхьенвай, гьина имаман ягъунар, адан халкьдиз вафа авайвал ва кичӀе туширвал хъсандаказ къалурнава.

 Баянар 

 ЭлячӀунар