ЦӀумада район

ЦӀумада район — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Агвали хуьр я.

 География 
Район Дагъустандин лап рагъакӀидай пата ала ва Ботлих, Тлярата, Ахвах, Шамил, Цунта районрихъ галаз са сергьятра ава. 

Райондин майдан 1178 км² я. 

 Тарих 
1932 йисалай 1936 йисал кьван райондин администрациядин юкь Цумада-Урух хуьр тир, 1936 йисуз Агвали хуьр тайинарнай.

 Агьалияр 
Йисариз килигна ЦӀумада райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис200220112012201320142015Агьалияр20 632 Этносостав населения Дагестана. 2002  23 518 Оценка численности постоянного населения на 1 января 23 570 Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г. 23 995 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г. 24 178 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.  24 500 Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г. 

2010 йисан Вириурусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, ЦӀумада райондин миллетрин сиягь:ВПН том 3. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком по городским округам и муниципальным районам республики Дагестан. 

ХалкьКьадар, кас.Пай вири агьалийрикай, %аварар 22 159 95 %тиндалар 617 2,6 %хваршияр 309 1,4 %чамалалар … …багулалар … …дидояр … …масабур 260 1 %вири санлай 23 345 100,00 %

Къейд: Агьалияр сиягьдиз къачудайла тиндалар, хваршияр, чамалалар, багулалар, дидояр хьтин бицӀи миллетар аварар хьиз къейд авунай.

XIX виш йисуз юкьван Дагъустандин районрай иниз куьч хьанвай Кеди, Саситли, Сильди, Гакко, Метрада, Агъа Хваршини, Вини Хваршини, Цихалах хуьрерин авар эгьлийрилай гъейри вининихъ тӀвар кьунвай бицӀи халкьар ЦӀумада райондин бинедин агьалияр я.

 Администрациядин паюнар 
Райондик, вичик 58 хуьр квай 23 муниципалитетар акатзава (къалин шрифтдив, са шумуд хуьрерин арадай администрациярин юкьвар къалурнава);Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан»

 «Агвали» хуьруьнсовет — Агвали
 «Гакко» хуьруьнсовет — Гакко
 «Къеди» хуьруьнсовет — Къеди
 «Метрада» хуьруьнсовет — Метрада
 «Саситли» хуьруьнсовет — Саситли
 «Сильди» хуьруьнсовет — Сильди
 «Тисси» хуьруьнсовет — Тисси
 «Тлондода» хуьруьнсовет — Тлондода
 «Хушет» хуьруьнсовет — Хушет
 «Вини Гаквари» хуьруьнсовет — Вини Гаквари, Эгдада
 «Гадири» хуьруьнсовет — Гадири, Гачитли
 «Гигатль» хуьруьнсовет — Гигатль, Батлахатли, Гигатли-Урух
 «Инхоквари» хуьруьнсовет — Инхоквари, Вини Инхоквари, Квантлада, Сантлада
 «Кванада» хуьруьнсовет — Кванада, Гимерсо
 «Кочали» хуьруьнсовет — Кочали, Гигих
 «Агъа Гаквари» хуьруьнсовет — Агъа Гаквари, Цидатль, Цунди
 «Агъа Хваршини» хуьруьнсовет — Агъа Хваршини, Вини Хваршини, Цихалах
 «Тинди» хуьруьнсовет — Тинди, Акнада, Ангида, Аща, Бехвалутчи, Гадайчи, Гвиначи, Гундучи, Мухарх, Санух, Тенла, Тисси-Ахитли, Халих
 «Хварши» хуьруьнсовет — Хварши, Хонох
 «Хуштада» хуьруьнсовет — Хуштада, Тленхори, Чало
 «Цумада» хуьруьнсовет — Цумада, Ричаганих, Цумада-Урух
 «Шава» хуьруьнсовет — Шава, Аркаскент, Талитель, Ургула, Шугури,
 «Эчеда» хуьруьнсовет — Эчеда, Хвайни

Культура
Агвали хуьре авар чӀалал «ЦӀумадисезул гьаракь» (ЦӀумададин ван) райондин газет акъатзава.

Тарихдин чкаяр

ТӀвар-ван авай ксар
 Абакаров Кади — Советрин Союздин Кьегьал.
 Асхабов Асхаб — геологоядинни-минералогиядин илимрин доктор, УИА-дин член-корреспондент.
 Гайдарбеков Ихак — спортдин устӀар, Европадин чемпион, Дуьньядин кубокдин сагьиб.
 Гитинов Арсен — спортдин лайихлу устӀар, 2000 йисан Олимпиядин Къугъунрин гимишдин призёр, Урусатдин чемпион.
 Кахиева Марьям — ДАССР-дин лайихлу духтур.
 Муртазалиев Махач — спортдин лайихлу устӀар, 2004 йисан Олимпиядин Къугъунрин кишпирдин призёр, 2 сеферда Дуьньядин, 4 сеферда Европадин ва Урусатдин чемпион.
 Муртазалиев Сагид — спортдин лайихлу устӀар, 2000 йисан Олимпиядин Къугъунрин чемпион, Дуьньядин, Европадин ва Урусатдин чемпион.
 Сажидов Сажид — спортдин лайихлу устӀар, 2004 йисан Олимпиядин Къугъунрин кишпирдин, 2 сеферда Дуьньядин, 3 сеферда Европадин чемпион.
 Хайбулаев Тагир — спортдин лайихлу устӀар, 2012 йисан Олимпиядин Къугъунрин чемпион, Дуьньядин ва Европадин чемпион.
 Юсупов Маирбек — Халкьарин арада классдин спортдин устӀар, 2 сеферда СССР-дин чемпион, Урусатдин лайихлу тренер.

 Баянар 

 ЭлячӀунар 
 Муниципалитеты Республики Дагестан МО "Цумадинский район"
 Официальный сайт Цумадинского района Дагестана 

*
Категория:Дагъустандин районар