КцӀар

КцӀар () — Азербайжан республикадин КцӀар районда авай шегьер. Райондин администрациядин юкь я.

ТӀварцӀикай
КцӀар тӀварцӀин арадал атуникай чара-чара тарихдарри шумудни са баянар гузва. Виридалайни машгьур версиядив кьурвал, КцӀар гаф урус чӀалан Гусар, яни кьушунрин жуьредикай сад тир «балкӀандал алай аскер» гафуникай арадал атана. Идан себеб, Урусатдин Империядин чӀавуз КцӀар шегьерда урусрин балкӀанрал алай аскеррин кьушунрин кӀеретӀар авай.

Муькуь алимрин фикирдалди, КцӀар гаф «гъуц», «кьве сур» (кьисадив кьурвал, са мус ятӀа ина кьве лезгидин арада къал акъатнай, абуру сада сад яна кьинай, ахпа абур кьведни ина кучуднай), «ксар» (дегь алпандин тайифадин тӀвар) гафарикай арадал атанвайди мумкин я.

Жугърафия
Шегьер КцӀар райондин кьибле пата, Къуба райондихъ галаз часпара, КцӀар вацӀун кьерел, Баку шегьердилай 180 км яргъал ала. КцӀарин къвалав Фиалка тӀвар алай вир гала.

Тарих
Кцlар урус чарвилин девирда Къуба къезадин незнида хьанвай чкарикай садя. КцӀариз 1930-лагьа йисда Азербайжан Совет Сосиалист Республикадин гьукуматдин патала район ва шегьер статус ганвай.1963-65 йисара КцIарин незнида Худат шегьерни хьанад ахпа 1965-лагьа йисдиз ам легъвна Хачмаз район мад берпана.

Агьалияр
Йисариз килигна шегьердин агьалийрин кьадар:

Йис 1926 1939 1959 1970 1979 2009 2013style="background: bgcolor="#CBD5C4" |Агьалияр''' 2 996  4 329  7 366  11 144  12 017  16 466  17 500

Урусатдин, СССР-дин ва Азербайжандин агьалияр сиягьдиз къачунин малуматриз килигна КцӀар шегьердин миллетрин состав.

  Йис 1926 Кубинский уезд (1926 г.) 1939 Кусарский район (1939 г.) 1959 Кусарский район (1959 г.) 1970 Кусарский район (1970 г.) 1979 Кусарский район (1979 г.)лезгияр430 (14,4 %)2 104 (48,6 %) 4 804 (65,2 %)8 257 (74,1 %)9 610 (80 %)азербайжанар628 (21 %)826 (19,1 %)956 (13 %)1 413 (12,7 %)1 444 (12 %)урусар/ украинар1 634 (54,6 %) 1 034 (23,9 %) 1 050 (14,3 %)973 (8,7 %)585 (4,9 %)чувудар120 (4 %)241 (5,6 %)230 (3,1 %)313 (2,8 %)173 (1,4 %)вири2 996 (100 %)4 329 (100 %)7 366 (100 %)11 144 (100 %)12 017 (100 %)

Икътисадийят
Шегьерда консерврин, некӀедин ва асфальт гьазурзавай заводар кардик ква.

Меденийет ва чирвилер
1998 йисуз КцӀара Гьукуматдин лезги драм театр ахъайнай.

2006 йисуз шегьерда 6 юкьван чирвилерин мектебар кӀвалахзавай, абурукай сад азербайжан вадни урус мектебар тир. Идалайни гъейри, шегьерда мектебдилай вилик гьазурвилер гудай чирвилерин идара, Азербайжандин Гьукуматдин Педагожи Колледж кардик ква. Колледжда азербайжан чӀалан, ингилис чӀалан ва адабийятдин муаллимар ва гьакӀни сифте кьилин мектебрин муаллимар гьазурзава.

Улакь
Идман
Гуьркемлу-Машгьур инсанар
 Аскеров Гьилал — лезги шаир ва журналист.
 Ризванов Ризван Забитан хва — машгьур лезги шаир, тариххъан ва таржумахъан.
 Эфендиев Ярмет Яверан хва — лезги шаир ва кхьираг.

Килигуниз лайих тир чкаяр
Шагьдагъ, Лермонтован кlвал музей

Адабийят
 М. М. Ихилов «Народы лезгинской группы» 

 Баянар 

 ЭлячӀунар 
 КцӀарин сайтунал шегьердин тарихдикай малуматар

Категория:КцӀар район
Категория:Азербайжандин шегьерар
Категория:Лезги шегьерар