Иран

Исламдин Республика Иран, куьрелди Иран, гьакӀни 1935-лагьай йисал кьван Персия — Кьиблединни ракъакӀидай патан Азияда авай гьукумат я. Кьилин шегьер — Тегьран я.

КъВБ-диз килигна (маса къачунин алакьунин паритетдин жигьетдай) экономикадин кьадардал гьалтайла исламдин дуьньяда Иран кьудлагьай чкадал ала, РагъакӀидай патан Азияда — кьведлагьайдал (Туьркиядалай гуьгъуьнизСравнение ВВП ). Иран — технологиядин жегьетдай региондин виридалайни вилик фенвай гьукуматрикай сад я. Стратегиядин фикирдай Иранди Евразиядин чӀехи метлеб квай регионда чка кьунва, адаз ири нафтадинни тӀебии газдин запасар ава.

 Тарих 
Кхьенвай чешмейриз килигайла Ирандин тарихди саки 5 агъзур йис желбзава. Адан чилер садлагьай гьукумат — Элам — чи девирдилай вилик III-лагьай агъзур йисуз Хузестанда арадал акъатна. Вич Агьеменидрикай тир Садлагьай Дарий авай чӀавуз Персиядин империя Грециядилайни Киренаикадилай гатӀумна Инд ва Тарим вацӀарал кьван яргъи тир.

Вичин кхьенвай тарихдин чӀехи паюнин къене Персия хьиз малум тир Иран 2000-дилай пара йисан къене дуьньядин виридалайни таъсирлу сиясатдинни медениятдин юкьварикай сад тир. Пара виш йисарин къене агъавал ийизвай дин заратуштравал тир. XVI-лагьай виш йисахъ ислам Ирандин гьукуматдин дин хьана.

Аятолла Хомейнидин гъилик кваз 1979-лагьай йисуз Иранда Исламдин инкъилаб хьана, адан нетижада монархия алудна гадарна ва исламдин республика малумарна.

 География 
РагъакӀидай пата Иракьдихъ галаз, кефердинни рагъакӀидай пата Азербайджандихъ галазИран — Общие сведения о стране, Эрменистандихъ галаз, Туьркиядихъ галаз ва кьабул тахьанвай Суван Къарабагъдин Респубдикадихъ галаз, кефердин пата Туьркемнистандихъ галаз, рагъэкъечӀдай пата — Афгъанистандихъни Пакистандихъ галаз сергьят пайзава. Кефердин патай адан къерехар Каспий гьуьлуь, кьибледин патай Индиядин океандин Персиядин ва Омандин заливри кьунва.

 Административ паюн 

 Тегьран
 Кум
 Юкьван остан
 Казвин
 Гилян
 Ардебиль
 Зенджан
 РагъэкъечӀдай патан Азербайджан
 РагъакӀидай патан Азербайджан
 Курдистан
 Хамадан
 Керманшах
 Илам
 Лурестан
 Хузестан
 Чехармехальни Бахтиария
 Кохгилуйени Бойерахмед
 Бушир
 Фарс
 Хормозган
 Систанни Белуджистан
 Керман
 Йезд
 Исфахан
 Семнан
 Мазендеран
 Голестан
 Кеферпатан Хорасан
 Хорасан-Резави
 Кьиблепатан Хорасан
 Альборз

 Баянар 

 ЭлячӀунар 
 Permanent Mission of The Islamic Republic of Iran to the United Nations New York 

*