КӀартӀвел чӀалар

КӀартӀвел чӀалар (тахьайтӀа Кьибледин Къавкъаздин чӀалар; ქართველური ენები) — Кьибледин Къавкъаздин рагъакӀидайни ва юкьва, асул гьисабдалди гилан Гуржистандин территорияда, са кьадардин Туьркияда (Лазистан, Тао-Кларджети) чкӀанвай чӀаларин хзан я. Абурал гуржиярни абурун субэтносар рахазва.

Кьилин характеристикар: вири кӀартӀвел чӀалариз гуржи алфавит ишлемишзаваЛаз чӀала гьикӀ гуржи кхьинар ишлемишзватӀа, гьакӀ латин кхьинарни ишлемишзава; вири кӀартӀвел чӀалари чпин сифте кьил дегь пракӀартӀвел чӀалалай къачузва (ам чара хьунин нетижада абур арадал акъатна); кӀартӀвел чӀаларин чӀехи паюниз дегь гуржи ва Гуржи чӀаларай пара къачунвай гафар ава.

 Классификация 

Генетикадин алакъаяр дуьздаказ тайинариз хьанач. Виликди мукьвал-мукьвал ам гипотезадал бинеламишнавай къавкъздин тахьайтӀа ибериядинни къавкъаздин (макро)хзандиз кутазвай тир. ГьакӀни кӀартӀвел хзан ностратик макрохзандик акатуникай гипотезани аваБританская энциклопедия, 15-е издание, Статья Caucasian languages.

Амма чара-чара специалистри и гипотеза критика авуна, ам лап гьуьжет алайди хьиз гьисабзава. И версиядин нетижаяр пара компаративистри кьабулзавач. Абуру ностратик чӀаларин теория михьиз гъалатӀ тирди тахьайтӀа вини кьил — инанмишвал ийиз тежедайди хьиз гьисабзава.

 Кьибледин кӀартӀвел хел
 гуржи чӀал — рахадайбуру кьадар — 5 млн касJoshuaproject. Georgian (гьа гьисабдик Картли, Кахети ва Имерети нугъватар кваз).
 Занская (колхидадин) группа
 мегрел чӀал — рахадайбурун кьадар — 400 агъзур касJoshuaproject. Margaluri, Mingrelian. Асул гьисабдалди абур Гуржистандин рагъакӀидай пата; Мегрелиядин ва Абхазиядин (Гальский район, Ткварчел район) регионра яшамишзава.
 лаз чӀал (чан) — рахадайбурун кьадар — 150 агъзур касJoshuaproject. Laz, Lazuri. Абур Туьркиядин кефердинни рагъэкъечӀдай пата: Лазистанда яшамишзва.
 Кефердин кӀартӀвел (сванрин) хел
 сван чӀал — рахадайбуру кьадар 14-далай 30-дал кьван агъзур кас я. Асул гьисабдалди абур Гуржистандин кефердинни рагъакӀидай пата, Сванетиядин и Абхазиядин (КӀодори кӀам) регионра яшамишзаваJoshuaproject. Svanetian, MushwanDoBeS (Dokumentation Bedrohter Sprachen, Documentation of Endangered Languages).

ГьакӀни КӀартӀвел чӀаларик Гуржистандин дегь эдебиатдинни диндин чӀал — дегь гуржи чӀал акатзава.

Са вахтара Гуржистандин чувудрин чӀал (чувудринни гуржи чӀал) кьетӀен кӀартӀвел чӀал хьиз хкудзава. Адаз Гуржистанда киврули, Израилда ивр. ‏גרוזינית יהודית‏‎ (грузинит йехудит) тахьайтӀа ивр. ‏גאורגית יהודית‏‎ (георгит йехудит) лугьузва. Лингвистрин чӀехи паюни ам ивритдайни арамей чӀаларай пара гафар къачунвай гуржи чӀалан нугъат хьиз гьисабзава. Абуру чувудрин алфавит ишлемишзава.

Гилан вахтунин кӀартӀвел чӀаларикай анжах гуржи чӀалаз кхьина ава. XIX виш йисалай гатӀумна специалистри лаз (Германиядани Туьркияда латин алфавитдин бинедал) ва мегрел (Гуржистанда гуржи алфавитдин бинедал, виликра кириллицадинни бинедал) чӀалариз кхьинар кардик кутаз алахъунар ийизва.

 Баянар 

 ЭлячӀунар 

Категория:КӀартӀвел чӀалар Категория:Къавкъаздин чӀалар Категория:Евразиядин чӀалар