Акуша район

Акуша район (, дарг. Ахъуша район) — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Акуша хуьр я.

 География 
Район Дагъустан Республикадин юкьван пата ала, вад районрихъ галаз са сергьятра ава: кьиблединни рагъэкъечӀдай пата Дахада райондихъ галаз, кьиблединни рагъакӀидай пата Кули райондихъ галаз, кефердинни рагъакӀидай пата Лак райондихъ галаз, кефердинни рагъэкъечӀдай пата Сергокъала райондихъ галаз ва кефер пата Леваши райондихъ галаз Акуша район. Райондин чилерин вири санлай майдан — 622,8 км² я.

 Тарих 
1934 йисан 1 сентябрьдиз ВЦИК Президиуман къарардалди, вилик Коркмас-Къала райондик акатзавай Вини Лабкомахи хуьруьнсоветдин Вини Мулебки хуьр; Леваши райондин Акуша, Алиханмахи, Аматеркмахи, Балхар, Бурхим, Гапшими, Гархмахи, Гентын, Гибин, Гулебдымахи, Мухи, Панахмахи, Танти, Улигада ва Усиша хуьруьнсоветар, ва гьакӀни Дахада райондин Нахки, Наци ва Цутни хуьруьнсоветар сад авунивди Акуша район арадал гъанвай О ГРАНИЦАХ МОЗДОКСКОГО РАЙОНА, СЕВЕРОКАВКАЗСКОГО КРАЯ С КАРАНОГАЙСКИМ РАЙОНОМ, ДАГЕСТАНСКОЙ АССР И ОБ ИЗМЕНЕНИЯХ В АДМИНИСТРАТИВНО-ТЕРРИТОРИАЛЬНОМ ДЕЛЕНИИ ДАГЕСТАНСКОЙ АССР В СВЯЗИ С ОБРАЗОВАНИЕМ НА ТЕРРИТОРИИ ОЗНАЧЕННОЙ РЕСПУБЛИКИ НОВЫХ РАЙОНОВ.

РСФСР-ан Лап Кьилин Президиуман 1.02.1963 тарихдин къарардалди Акуша район, адан чилер чӀехи хьанвай Леваши райондик кутунивди терг авунай. ПВС РСФСР-ан 12.01.1965 тарихдин къарардалди Акуша район виликан сергьятрин къене туьхкӀуьр хъувунай.

 Агьалияр 
Йисариз килигна Акуша райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис200220112012201320142015Агьалияр52 455 Этносостав населения Дагестана. 2002  53 359 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2011 г. 53 272 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 г. 53 135 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г. 52 812 Численность населения на 1 января 2014 года по сельским поселениям Республики Дагестан.  53 060 33. Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г. 

2002 йисан малуматриз килигна райондин миллетрин состав: даргияр — 96 %, яхулар — 3,9 % Население ДагестанаЭтнокарта Южного, Западного и Центрального Дагестана. Нахско-дагестанские языки.

ХалкьКьадар, касПай вири агьалийрикай, %даргияр 50344 95,98 %яхулар 2046 3,90 %урусар 23 0,04 %аварар 16 0,03 %масабур 26 0,05 %вири санал 52455 100,00 %

Администрациядин паюнар
Районда 80 хуьр ава, абурун саки вири даргийрин хуьрер я. Кьуд — Балхар, Кули, Уллучара ва Цуликана хуьрера яхулри уьмуьр гьалзава.

Райондик 25 хуьруьнсоветар акатзава ЗАКОН РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН ОТ 13.01.2005 N6 О СТАТУСЕ И ГРАНИЦАХ МУНИЦИПАЛЬНЫХ ОБРАЗОВАНИЙ РЕСПУБЛИКИ ДАГЕСТАН.

Акуша райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (яцӀу шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

 «Акуша» хуьруьнсовет — Акуша, Айникабмахи, Бергеинзи, Гандарамахи, Гумрамахи, Ургубамахи, Карша, Кертукмахи, Инзимахи, Семгамахи, Чанкаламахи, Церхимахи
 «Алиханмахи» хуьруьнсовет — Алиханмахи, Вини Камкамахи
 «Аметеркмахи» хуьруьнсовет — Аметеркмахи
 «Балхар» хуьруьнсовет — Балхар, Кули
 «Бургимакмахи» хуьруьрсовет — Бургимакмахи, Ахсакадамахи, Вини Кавкамахи, Узнимахи, Какмахи, Чинимахи, Яраймахи
 «Бутри» хуьруьнсовет — Бутри 
 «Вини Мулебки» хуьруьнсовет — Вини Мулебки
 «Гапшима» хуьруьнсовет — Гапшима
 «Геба» хуьруьнсовет — Геба
 «Герхмахи» хуьруьнсовет — Герхмахи 
 «Гинта» хуьруьнсовет — Гинта 
 «Дубримахи» хуьруьнсовет — Дубримахи, Аймалабек, Байкатмахи, Бургимахи, Камкадамахи, Хажнимахи, Хенклакар, Шинкбалакада, Шумхримахи, Цундимахи 
 «Кавкамахи» хуьруьнсовет — Кавкамахи
 «Кассагумахи» хуьруьнсовет — Кассагумахи, Гуннамахи, Бикаламахи, Каддамахи, Вини Каршли, Агъа Каршли, Вини Чиамахи, Агъа Чиамахи, Карашимахи, Буккамахи, Урхулакар 
 «Куркимахи» хуьруьнсовет — Куркимахи
 «Муги» хуьруьнсовет — Муги
 «Нахки» хуьруьнсовет — Нахки, Арассамахи, Уцулимахи
 «Наци» хуьруьнсовет — Наци, Гиягарамахи, Тузламахи, Мурлатинамахи, Уржагимахи, Кулиямахи, Караямахи, Кубримахи
 «Танты» хуьруьнсовет — Танты
 «Тебекмахи» хуьруьнсовет — Тебекмахи, Гуладтымахи, Куркаби
 «Уллучара» хуьруьнсовет — Уллучара
 «Урхучимахи» хуьруьнсовет — Урхучимахи, Куримахи, Цунимахи
 «Усиша» хуьруьнсовет — Усиша, Зильмукмахи
 «Цугни» хуьруьнсовет — Цугни, Гулебки, Ургани
 «Шукты» хуьруьнсовет — Шукты, Цуликана

 ТӀвар-ван авай ксар 
 Абдуллаев Сайгид Нухкадиевич (1903 — 1952; Муги хуьр) — дарги зари ва лингвист.
 Али-Гьажи Акушави (XX виш йисан сифте кьилер; Акуша хуьр) — XX виш йисан садлагьай паюна Дагъустандин жемятдинни — политикадин ва ругьани кардар Миротворец Али-Хаджи Акушинский.

 Баянар 

 ЭлячӀунар 

 Акушинский район на сайте «Деловой Мир Дагестана»
 Образовательные учреждения района

Категория:Дагъустандин районар
Категория:Акуша район