Кизляр район

Кизляр район () — Урусат Федерациядин Дагъустан республикада авай муниципалитетдин район.

Администрациядин юкь — Кизляр шегьер я.

 География 
Район Дагъустан Республикадин кефер пата, Каспи гьуьлуьн къерехдал ала. Кефер пата Тарумовка, кьибле пата Бабаюрт районрихъ галаз ва рагъакӀидай пата Чечня Республикадихъ галаз са сергьятра ава.

Кизляр райондин чилер Каспи гьуьлуьн кьулувилел, Терек вацӀун сивел ала. Гьавилияй инин ландшафтдиз чуьлер, векьин чкаяр, уьленар ва шуьрекат чилер хас я.

Райондин чилерин майдан — 3 047 км² я.

Тарих
Кизляр райондин бине 1920 йисуз кутунай. 1938-й йисалай 1944-й йисал кьван район Орджоникидзе крайдин Кизляр округ тир. 1944-й йисалай 1957-й йисал кьван район Грозный вилаятдин составдик квай. 1957 йисан 9 январьда район Дагъустандин АССР-див вуганвай.

 Агьалияр 
Йисариз килигна Кизляр райондин агьалийрин дегиш хьунин динамика:

Йис200220112012201320142015Агьалияр57 748 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2002 г.  67 733 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2011 г. 68 027 35. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2012 г. 68 892 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 г. 70 200 33. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 г.  71 121 33. Численность постоянного населения Республики Дагестан по муниципальным образованиям на 1 января 2015 г. 

Кизляр районда урусрин ва терекдин казакрин кьадар 1959 йисан 78,6 % (16 471 кас) кьадардилай 2002 йисан 19,01 %-дал кьван (10 907 кас) агъуз хьанвай, амма Дагъустандин суван районрай куьч хьана атанвай сувавийрин кьадар 1959-2002 йисарин арада агьадихъ галайвал дегиш хьанвай: аварар — 4,0 %-дилай (862 кас) — 39,67 %-дал кьван (22 907 кас), даргияр — 0,8 %-дилай (165 кас) — 17,47 %-дал кьван (10 091 кас), лезгияр — 0,01 %-дилай (3 кас) — 3,71 %-дал кьван (2 142 кас), яхулар — 0,1 %-дилай — 3,55 %-дал кьван (2 052 кас). Къунши халкьар тир къумукьринни ногъайрин кьадарни 1959-2002 йисарин арада пара агъуз хьанвай: къумукьар — 8,3 %-дилай (1 786 кас) — 6,5 %-дал кьван (3 754 кас), ногъаяр — 2,0 %-дилай (422 кас) — 1,5 %-дал кьван (868 кас).

2002 йисан Вири Урусатдин агьалияр сиягьдиз къачунин нетижайрин малуматриз килигна, Кизляр райондин миллетрин сиягь Дагъустандин миллетрин состав. 2002:

ХалкьКьадар, касПай вири агьалидикай, %аварар 22 907 39,67 %              • аварар 38,39 76,34 %               • дидояр 690 1,19 %               • гинухар 45 0,08 %урусар 10 907 19,01 %даргияр 10 091 17,47 %нугъаяр 3 754 6,50 %лезгияр 2 142 3,71 %яхулар 2 052 3,55 %азербайжанар 1 506 2,61 %къумукьар 868 1,50 %рутулар 862 1,49 %табасаранар 813 1,41 %цӀахурар 535 0,93  %чеченар 516 0,89 %агъулар 159 0,28 %муькуьбур 566 0,98 %вири санлай 57 748 100,00 %

 Администрациядин паюнар 
Райондик 22 муниципалитетдин образование (хуьруьнсоветар) акатзава Закон Республики Дагестан от 13.01.2005 № 6 «О статусе и границах муниципальных образований Республики Дагестан».

Кизляр райондин хуьруьнсоветар ва абурук акатзавай хуьрер, (къалин шрифтдив администрациярин юкьвар къалурнава);

 «Аверьяновка» хуьруьнсовет — Аверьяновка ва Ефимовка
 «Александрийский» хуьруьнсовет — Александрийская ва Сангиши
 «Большая Арешевка» хуьруьнсовет — Большая Арешевка, Макаровское, Имени Калинина ва Красное
 «Большебредихинский» хуьруьнсовет — Большебредихинское, Имени Карла Маркса ва Малое Козыревское
 «Большезадоевский» хуьруьнсовет — Большезадоевское, Малая Задоевка, Мулла-Али, Новогладовка, Бурумбай ва Персидское
 «Брянск» хуьруьнсовет — Брянск, Новый Чечень ва Брянский рыбзавод
 «Вперёд» хуьруьнсовет — Вперёд ва Заря Коммуны
 «Кардоновка» хуьруьнсовет — Кардоновка, Дагестанское, Некрасовка, Новонадеждовка, Кохановское
 «Кизляр» хуьруьнсовет — Юбилейное, Пригородное, Новое, Мирное, Советское, Школьное, Пролетарское, Октябрьское ва Дальнее
 «Косякино» хуьруьнсовет — Косякино, Бондареновское, Михеевское, Первомайское ва Первокизлярское
 «Крайновка» хуьруьнсовет — Крайновка, Мангулаул, Коллективизатор, Судоремонтная Техническая Станция, Лопуховка, Ново-Теречное, Суюткино, Красный Рыбак, Новый Бахтемир ва Старо-Теречное
 «Красноармейский» хуьруьнсовет — Имени Жданова, Красный Восход, Имени Шаумяна, Рыбалко, Заречное, Опытное поле
 «Малая Арешевка» хуьруьнсовет — Малая Арешевка, Керликент ва Выше-Таловка
 «Новокохановский» хуьруьнсовет — Новокохановское, Краснооктябрьское, Новомонастырское, Новокрестьяновское ва Степное
 «Новая Серебряковка» хуьруьнсовет — Новая Серебряковка ва Грузинское
 «Огузер» хуьруьнсовет — Огузер
 «Тушиловка» хуьруьнсовет — Тушиловка
 «Цветковка» хуьруьнсовет — Цветковка, Серебряковка ва Виноградное
 «Черняевка» хуьруьнсовет — Черняевка, Украинское, Сар-Сар, Большекозыревское, Нововладимирское, Курдюковское ва ПМК-5
 «Южное»  хуьруьнсовет — Южное, Речное ва Имени Кирова
 «Ясная Поляна» хуьруьнсовет — Ясная Поляна, Кенафный Завод ва Хуцеевка

 Баянар 

 ЭлячӀунар 
 Дагъустан Республикадин президентдин сайтуна Кизляр райондикай малуматар 

Категория:Дагъустандин районар