Мюнхен

Муьнхен ( , , ) — Изар вацӀал мукь (чка) кьунвай, кьиблепатан Германияда, Бавария федерал чиле авай шегьер я. Райондилай къеце авай шегьер ятӀани, идахъ галаз санлай ам Бавария чилин ва Вини Бавария округдин административ юкь язва.

Шегьердин тӀвар цӀуру вини герман чӀалан Munichen гафуникай — «монахрин патав гвайди» — арадал атана.

2016-лагьай йисан малуматралди Муьнхендин агьалийрин кьадар 1 542 886 касМуьнхендин сайтдал алай «Агьалияр» лугьудай чар. АкӀ хьайила и къалурзавай лишандал гьалтайла им Бавариядин виридалайни чӀехи ва Германиядин пудлагьай (Берлинни Гьамбургдилай кьулухъ) шегьер я. Муьнхенда Бавариядин, Вини Бавария округдин, гьакӀни шегьердин округдин гьакиматри мукь кьунва.

Муьнхен вичин пиво акъудунин адетрал машгьур я. Шегьерда ругуд чӀехи пиво ргудай завод ава, абуру вири дуьньядиз чидай Октоберфест пиводалди таъминарзава. Октоберфест — гьар йисуз сентябрдин эхирда — октябрдин сифте йикъара Терезадин никӀел тухузвай пиводин, кренделрин, чранвай верчерин, каруселрин сувар я. 2018-лагьай йисуз Октоберфестдал 6,3 млн касди кьил чӀугуна, абуру 7,5 млн пиво хъванаТАСС — «Октоберфест» тешкилнавайбуру зурба фестивалдин жем авуна.

Гилан Муьнхен мединиятдинни музейрин девлетар кӀватӀ хьанвай мукь хьиз индустриядинни ахтармишунин юкьни язва. Им Европадин илимдин чӀехи юкь я. Ина тӀвар-ван авай университетар, Европадин виридалайни чӀехибурукай сад тир Бавариядин гьукуматдин библиотека (6 миллион кьван том авай), Макс Планкадин ва Гьайнц Майер-Лейбницан тӀварунихъ галай институтар, хвехуьнин илимдинни ахтармишунин реактор ва пара маса идараяр ава. ГьакӀни Муьнхен Германиядин IT-меркез яз гьисабзава. Ина уьлкведин виридалайни масан (багьа) чилерни кӀвалер ава.

 Тарих 
Сифте, VII вишйиса Мюнхен алай чкадал монахар атанвай. XI вишйиса анал Пак Петеран кирха эцигна. Гьа чкайрал 1159 йисуз Мюнхен шегьердин бине кутуна. 1918 йисалди Бавариядин пачагьвилин (кёниграйх) кьилин шегьер тир.

 Административ чара авунар 
250px|мини|Муьнхендин административ чара авунар
Муьнхендин территория шегьердин округриз () чара ийизваMünchen bei Bayerische Landesbibliothek Online. Siehe auch BayernPortal, Landeshauptstadt München:Ortsteile. Абурун кьадар Дуьньядин кьведлагьай дяве эгечӀдалди 41-дал кьван чӀехи хьана. Амма 1992-ни 1996-лагьай йисариз цӀийикӀа туьхкӀуьрун хьайидайлай кьулухъ абурун кьадар гилан 25-дал кьван тӀимил хъхьана. АкӀ ятӀани муьнхенвийри адет тирвал чпи чеб тарихдин къене туькӀуьр хьанвай районризни мягьлейриз талукьарзава.

25 округ статистикадин патал 105 паюниз чара ийизва. Вичел атайла абур 475 мягьледиз чара ийизваLandeshauptstadt München: Referat für Stadtplanung und Bauordnung: Münchner Stadtteilstudie 2009, S. 14.. Мягьлейрикай рахайтӀа, абур кӀвалериз — сад тир чилел алай сад тир эцигун — чара ийизва. Вири патарихъай кӀвалер куьчейралди, рекьералди, ракьун рекьеин цӀараралди, ятарганралди (водоём) ва маса топографиядин цӀараралди чара ийизва. Дараматриз чпин тӀварар авач, мягьлейрикай рахайтӀа, абурукай анжах зураз (475-дикай 237-диз) чпин тӀвара ава.

2011-лагьай йисан 1-лагьай январдиз округарни мягьлеяр мад цӀийикӀа туьхкӀуьр хъувуна.

Агъадихъ Муьнхендин округрин агьалийрин кьадар къалурнава, 2016-лагьай йисан 31-лагьай декабрдин малуматарStatistisches Taschenbuch 2017 (PDF). Statistisches Amt München. Abgerufen am 24. September 2017..

 № Округ Оригинал Майдан, км² Агьалияр, кас Къалинвал, кас/км² Патанбур1.  Альтштадт-Леэль  Altstadt-Lehel  3,15  21.454  6.820  27,42.  Людвигсфорштадт-Изарфорштадт  Ludwigsvorstadt-Isarvorstadt  4,40  54.915  12.477  32,63.  Максфорштадт  Maxvorstadt  4,30  53.443  12.435  27,94.  Швабинг-Вест  Schwabing-West  4,36  69.407  15.908  23,45.  Ау-Хайдхаузен  Au-Haidhausen  4,22  61.999  14.693  24,76.  Зендлинг  Sendling  3,94  41.230  10.468  27,57.  Зендлинг-Вестпарк  Sendling-Westpark  7,81  59.175  7.572  28,88.  Шванталерхёэ  Schwanthalerhöhe  2,07  30.282  14.628  34,79.  Нойхаузен-Нимфенбург  Neuhausen-Nymphenburg  12,91  99.538  7.707  25,010.  Мозах  Moosach  11,09  53.859  4.855  30,811.  Мильбертсхофен-Ам Харт  Milbertshofen-Am Hart  13,42  76.255  5.684  41,112.  Швабинг-Фрайман  Schwabing-Freimann  25,67  77.188  3.007  30,013.  Богенхаузен  Bogenhausen  23,71  87.164  3.676  24,614.  Берг ам Лайм  Berg am Laim  6,31  45.655  7.230  31,615.  Трудеринг-Рим  Trudering-Riem  22,45  71.448  3.182  22,716.  Рамерсдорф-Перлах  Ramersdorf-Perlach  19,90  113.898  5.725  33,517.  Обергизинг-Фазангартен  Obergiesing-Fasangarten  5,72  54.784  9.577  31,518.  Унтергизинг-Харлахинг  Untergiesing-Harlaching  8,06  54.050  6.709  25,019.  Талькирхен-Оберзендлинг-Форстенрид-Фюрстенрид-Зольн  Thalkirchen-Obersendling-Forstenried-Fürstenried-Solln  17,76  96.199  5.416  27,220.  Хадерн  Hadern  9,22  50.567  5.482  27,321.  Пазинг-Оберменцинг  Pasing-Obermenzing  16,50  74.432  4.512  22,422.  Аубинг-Лоххаузен-Лангвид  Aubing-Lochhausen-Langwied  34,06  45.571  1.338  26,423.  Аллах-Унтерменцинг  Allach-Untermenzing  15,45  32.248  2.087  22,024.  Фельдмохинг-Хазенбергль  Feldmoching-Hasenbergl  28,94  61.764  2.134  32,125.  Лайм  Laim  5,29  56.335  10.658  27,5

 Стхавилин-шегьерар 
  Эдинбург, Великобритания (1954-лагьай йисалай инихъ)
  Верона, Италия (1960-лагьай йисалай инихъ)
  Бордо, Франция (1964-лагьай йисан 30 майдилай инихъ)
  Саппоро, Япония (1972-лагьай йисан 28-лагьай августдилай инихъ)
  Цинциннати, США (1989-лагьай йисан 18-лагьай сентябрдилай)
  Киев, Украина (1989-лагьай йисан 6-лагьай октябрдилай инихъ)
  Хараре, Зимбабве (1996-лагьай йисалай инихъ)Зимбабведа инсанрин ихтиярар чӀурунин гъиляй 1999-2002-лагьай йисарин арада «кӀиливал» акъвазнавай тир.

 Баянар 

 ЭлячӀунар 
 Шегьердин официал сайт

Категория:Германиядин шегьерар