Karatschai-balkaresch

Karatschai-balkaresch oder d'karatschai-balkaresch Sprooch ( Къарачай-малкъар тил) gehéiert zum kiptschakeschen Aascht vun den tierkesche Sproochen. Et ass déi offiziell Sprooch an de russesche Republicke Kabardino-Balkarien a Karatschai-Tscherkessien a gëtt vu ronn 305.500 Leit a Russland als Mammesprooch geschwat.

 Geschicht 

 Dialekter 
Karatschai-balkaresch huet fënnef Dialekter: 

 de Karatschai-Dialekt, bis d'19. Joerhonnert just am ieweschte Kuban, duerno wéinst der Besiidlung a méi groussen Deeler vu Karatschai-Tscherkessien verbreet; et ass den Dialekt vu praktesch alle Karatschaier;
 de Baksan-Dialekt, um ieweschte Baksan, am Südweste vu Kabardino-Balkarien;
 den Tschegem-Dialekt, méi wäit ëstlech, um ieweschten Tschegem;
 den Chulam-Besengi-Dialekt, genannt no zwéin historesche Stämm, allebéid ëstlech vum Tschegem-Dialekt, um ieweschten Tscherek-Chulamski;
 de Malqar-Dialekt oder balkareschen Dialekt, um ieweschten Tscherek-Balkarski am Südoste vu Kabardino-Balkarien.

No de reguläre phoneetesche Lautverrécklungen an der Aussprooch vun den Affrikaten tsch an dsch gi s'an de Turkologie an zwou Dialektgruppen a fënnef Dialekter klassifizéiert.

 Geographesch Verbreedung 

 Schreifweis an Aussprooch 
 Alphabet 
Am Mëttelalter hunn d'tierksproocheg Vëlker an der Regioun en osttierkeschen Idiom, d'Tschagataesch, als Schrëftsprooch benotzt, dat mam persesch-arabeschen Alphabet geschriwwe gouf. Vum 17. an 18. Joerhonnert u gouf d'Tschagataesch mam Tatareschen ersat, dat och mam arabeschen Alphabet geschriwwe gouf.

Karatschai-balkaresch gouf eréischt 1924 eng onofhängeg Schrëftsprooch, wéi dat arabescht Alphabet mam laténgeschen Alphabet ersat gouf an eng onofhängeg Grammatik a Schreifweis op Basis vum Aserbaidjaneschem agefouert gouf.
A aB вC cÇ çD dE eF fG gƢ ƣI iJ jK kQ qL lM mN nꞐ ꞑO oӨ өP pR rS sŞ şT tЬ ьU uV vY yX xZ zƵ ƶ
Zënter der Aféierung vum obligatoresche Russesch-Unterrecht am Joer 1936 muss Karatschai-balkaresch mat engem geännerte kyrilleschen Alphabet geschriwwe ginn:
А аБ бВ вГ гГъ гъД дДж джЕ еЁ ёЖ жЗ зИ иЙ йК кКъ къЛ лМ мН нНг нгО оП пР рС сТ тУ уФ фХ хЦ цЧ чШ шЩ щъЫ ыьЭ эЮ юЯ я

 Grammaire 

 Literatur 
 Chodiyor Doniyorov et Saodat Doniyorova, Parlons Karatchaï-Balkar, Paris, Harmattan, 2005
 Heinz F. Wendt (Hrsg.): Das Fischer-Lexikon. Band: Sprachen (= Fischer Taschenbuch. Band 4561). Durchgesehene und korrigierte Neuausgabe. Fischer-Taschenbuch-Verlag, Frankfurt am Main 1987, ISBN 3-596-24561-3.
 Helmut Glück (Hrsg.), unter Mitarbeit von Friederike Schmöe: Metzler Lexikon Sprache. 3., neu bearbeitete Auflage. Metzler, Stuttgart/Weimar 2005, ISBN 3-476-02056-8.

 Um Spaweck 

 Fiche op Ethnologue.com 

Kategorie:Kaukasus
Kategorie:Russland
Kategorie:Tierkesch Sproochen‎