Germanesch Sproochen

Dësen Artikel soll eng Iwwersiicht iwwer d'germanesch Sproochen ubidden. Déi däitsch Sprooch selwer gëtt an engem eegenen Artikel behandelt.
D'germanesch Sprooche sinn eng Branche vun der indoeuropäescher Sproochefamill. Si bestinn aus ronn 20 Sprooche mat ongeféier 500 Millioune Mammesproochler.

E charakteristesche Phenomeen vun alle germanesche Sproochen ass d'Verännerung am Konsonantismus vun der germanescher Lautverrécklung – eppes, dat et an aneren indoeuropäesche Sproochen net gëtt.

 Entwécklung vum Däitschen 

D'Ausglidderung an d'Konstituéierung vun der däitscher Sprooch aus dem Germanesche kéint am beschten als dräifache sproochgeschichtleche Virgank verstan ginn:Stefan Sonderegger: Grundzüge deutscher Sprachgeschichte. Diachronie des Sprachsystems. Band 1: Einführung, Genealogie, Konstanten. Walter de Gruyter, Berlin 1979 (Nodrock 2011), S. 118–128.
Déi zouhuelend Differenzéierung vum Spéitgemenggermaneschen iwwer d'Südgermanescht zum Elbgermaneschen an, a méi klengem Mooss, zum Rhäin-Wesergermaneschen, op deenen déi fréimëttelalterlech Stammestdialekter berouen.
D'Integratioun am fränkesche Räichsverband zum Alhéichdäitschen.
Déi schrëft- oder héichsproochlech Iwwerschichtung op héichdäitscher (méi genee: ostmëtteldäitscher a südostdäitscher) Grondlag, woubäi och d'Nidderdäitscht der däitscher Sprooch definitiv ageverleift gouf, obwuel eng Beeinflussung vum Héichdäitschen hier zënter alhéichdäitscher Zäit festzestellen ass.

 Lieweg germanesch Sproochen 
 Englesch (English, weltwäit 360–400 Millioune Mammesproochler)
 Däitsch (Deutsch, ronn 90 Millioune Mammesproochler gréisstendeels an den däitschsproochege Länner)
 Hollännesch (Nederlands, ronn 23 Millioune Mammesproochler an den hollänneschsproochege Länner)
 Bairesch (Boaresch, ronn 12 Millioune Mammesproochler an Däitschland, an Éisträich an an Italien)
 Schweedesch (Svenska, ronn 9,1 Millioune Mammesproochler a Schweden an a Finnland)
 Afrikaans (Afrikaans, ronn 7,1 Milliounen a Südafrika an an Namibien)
 Dänesch (Dansk, ronn 5,5 Milliounen an Dänemark, Grönland, op Färöer an an Däitschland)
 Norwegesch (Norsk, ronn 5 Milliounen an Norwegen)
 Jiddesch (ייִדיש, manner wéi 1,5 Milliounen an Europa, Israel, an den USA an a Russland)
 Limburgesch (Limburgs, ronn 1,3 Milliounen an Holland an an der Belsch)
 Nidderdäitsch (Plattdüütsch, 1–2 Milliounen an Däitschland, Holland, Dänemark an an Nord- a Südamerika)
 Westfrisesch (Frysk, ronn 470.000 Mammesproochler an Holland)
 Lëtzebuergesch (ronn 390.000 Mammesproochler zu Lëtzebuerg an an der Belsch)
 Islännesch (Íslenska, ronn 331.000 Mammesproochler an Island)
 Scots (Scots, ronn 125.000 Mammesproochler a Groussbritannien)
 Färöesch (Føroyskt, ronn 66.000 Mammesproochler op Färöer)
 Nordfrisesch (Nordfriisk, ronn 10.000 Mammesproochler an Däitschland)
 Elvdalesch (Övdalską, ronn 2.400 Mammesproochler a Schweden)
 Fersentalesch (Bersntoler Sproch / Mòcheno, manner wéi 1.900 Mammesproochler an Italien)
 Saterlandfrisesch (Seeltersk, den eenzege liewegen Ostfriseschen Dialekt mat ronn 1.000 Mammesproochler an Däitschland)
 Zimbresch (Zimbar / Tzimbar / Zimbrisch / Tàuć, ronn 400 Mammesproochler an Italien)
 Wilamowiceësch (Wymysiöeryś, 70–100 Mammesproochler a Polen)

 Gesamtgermanesch Nomina 
Folgend Nomina sinn a bal alle germanesche Sprooche vertrueden a kënnen och fir d'Ur-Indogermanesch rekonstruéiert ginn:
DäitschAlhéich-däitschLëtze-buergeschLim-burgeschHollän-neschAlhollän-neschAl-sächseschEngleschAl-engleschSchwe-deschIslän-deschAlnor-deschGotesch(Ur-)Ger-maneschUr-Indo-germaneschVater  fater ((Papp))vader/pap vader  fader  fadar  father  fæder  far  faðir  faðir  fadar  *fađer  *pətérMutter  muoterMammmooder/mam moeder  muoder  modar  mother  modor  mor  móðir  móðir  –  *mōđer  *materBruder  bruoderBrudderbroor broe(de)r  bruother  brođar  brother  brođar  bror  bróðir  bróðir  broþar  *brōþer  *bhraterSchwester  swesterSchwesterzös(ter) zus(ter)  suster  swestar  sister  sweostor  syster  systir  systir  swistar  *swester  *suesorTochter  tohterDuechterdochter dochter  dohter  dohtar  daughter  dohtar  dotter  dóttir  dóttir  dauhtar  *duχter  *dhugəterSohn  sunuBoufzoeën zoon  suno  sunu  son  sunu  son  sonur  sunr  sunus  *sunuz  *suənuHerz  herzaHäerzhert hart  herta  herta  heart  heorte  hjärta  hjarta  hjarta  hairto  *χertōn  *kerdKnie  knioKnéikni-j knie  kni  knio  knee  cneo  knä  kné  kné  kniu  *knewa  *genuFuß  fuozFoussvoot/poeët voet  fuot  fōt  foot  fot  fot  fótur  fótr  fotus  *fōt-  *podAue2  ouwi -gêrm ooi  ouwi  ewwi  ewe  eowu  –  –  ær  aweþi  *awi  *owiKuh  kuoKoukow koe  kuo  ko  cow  cu  ko  kýr  kýr  –  *k(w)ou  *gwouElch  elaho, elihoElcheland eland  elo  elaho  elk  eolh, eolk  älg  elgur  elgr –  *elhaz, *algiz  *h₁élḱis, *h₁ólḱisMähre  merihaMiermaer merrie  marchi  merge  mare  mere, miere  märrSvensk etymologisk ordbok (1922), S. 503  –  merr  *marhijō  *marḱ- Schwein  swinSchwäinzwiên zwijn  swīn  swin  swine  swin  svin  svín  svín  swein  *swina  *sus/suinoHund  huntHondhoônd hond  hunda  hund  hound3  hund  hund  hundur  hundr  hunds  *χundaz  *kuonWasser  wazzarWaasserwater water  watar  watar  water  wæter  vatten  vatn  vatn  vato  *watōr  *wódr̥Feuer  fiurFeierveur vuur  fuir  fiur  fire  fyr  fyrhaut „Liichttuerm“, historesch kuckt Svensk etymologisk ordbok (1922) S. 164 3. fyr … fyr och flamma („Feier a Flam“)  –  fúrr  –  *fōr, *fuïr  *péh₂ur((Bam))4  –(Bam)boum (boom)  (bom)  trio  tree  treo(w)  träd  tré  tré  triu  *trevam  *deru((Rad)), (Well)  –Wellraad wiel  wēl  –  wheel  hweol  hjul  hjól  hvél  –  *hwehwlą  *kʷékʷlo-
2 neihéichdäitsch Aue = Mudderschof (vereelst, regional)
3 neuenglesch hound = Juegdhond
4 vergläich awer déi lescht Silb a Flie-der, Holun-der
Et gëtt awer och e puer germanesch Nomina, déi net aus dem Ur-Indogermaneschen ierf ze schénge sinn:Kluge. Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache, 24. Aufl. S. 679: Pflug – Bezeigung a Beleeaglag widdersproochlech. Langobardesch plovum; Plinius huet e verbesserte Plou mam Numm plaumorātum am gallesche Rätien ernimmt.
DäitschAlhéich-däitschLëtze-buergeschLim-burgeschHollän-neschAlhollän-neschAl-sächseschAl-engleschEng-leschSchwe-deschIs-ländeschAl-nordeschGo-tesch(Ur-)GermaneschPflugpfluogPlouploegploegpluogplōgplōhplough, plowplogplógurplógr*plōgaz, *plōguzHandhantHandhândhandandehondhandhandhandhöndhöndhandus*χanduz